Toan-cau-hoa-va-nhung-mat-trai-2.pdf

Toan-cau-hoa-va-nhung-mat-trai-1.pdf

CHÛÚNG I

LÚĐI HÛÂA CUÊA CAÂC TÖÍ CHÛÂC TOAĐN CÍÌU

CAÂC QUAN CHÛÂC QUÖỊC TÏỊ – biïíu tûúơng giíịu mùơt cuêa tríơt

tûơ kinh tïị thïị giúâi – ăang bõ tíịn cöng úê khùưp moơi núi.Nhûông cuöơc hoơp thöng thûúđng trûúâc ăíy cuêa caâc nhađ kyôtrõ thaêo luíơn nhûông chuê ăïì thiïịt thín nhû caâc khoaên cho vay

ûu ăaôi vađ haơn ngaơch thûúng maơi giúđ ăíy gùưn liïìn vúâi nhûôngcaênh ăaânh nhau trïn ặúđng phöị vađ caâc cuöơc biïíu tònh ríìm röơ.Lađn soâng biïíu tònh phaên ăöịi höơi nghõ cuêa Töí chûâc Thûúng maơiThïị giúâi (WTO) taơi Seatle nùm 1999 lađ möơt cuâ söịc Kïí tûđ ăoâ,phong trađo nađy ngađy cađng maơnh meô vađ cún thõnh nöơ ăaô lantrađn khùưp núi Híìu nhû cuöơc hoơp lúân nađo cuêa IMF, Ngín hađngThïị giúâi, vađ WTO bao giúđ cuông coâ caênh xung ăöơt vađ baơo loaơn.Caâi chïịt cuêa möơt ngûúđi phaên ăöịi úê Genoa nùm 2001 chó lađ khúêiăíìu cuêa chuýơn seô coâ thïm nhiïìu naơn nhín trong cuöơc chiïịnchöịng toađn cíìu hoâa

Baơo loaơn vađ phaên ăöịi chöịng laơi nhûông chñnh saâch vađ hađnhăöơng cuêa caâc töí chûâc toađn cíìu hoâa khöng coâ gò múâi Hađng thíơpkyê nay, ngûúđi dín úê caâc nûúâc ăang phaât triïín ăaô nöíi loaơn khicaâc chûúng trònh “thùưt lûng buöơc buơng” aâp ăùơt lïn ăíịt nûúâchoơ toê ra quaâ khùưc nghiïơt Nhûng sûơ phaên ăöịi cuêa hoơ híìu nhû

1 J Chirac, “The Economy Must Be Made to Serve People”, phaât biïíu taơi Höơi

nghõ Lao ăöơng Quöịc tïị, thaâng 6.1996

khöng ặúơc nghe thíịy úê phûúng Tíy Caâi múâi úê ăíy lađ lađn

soâng phaên ăöịi ăaô lan sang ăïịn tíơn caâc nûúâc phaât triïín

Ăaô tûđng coâ nhûông chuê ăïì, nhû lađ caâc chûúng trònh cho vay

ăiïìu chónh cú cíịu (ặúơc xíy dûơng nhùìm giuâp caâc quöịc gia ăiïìu

chónh vađ khùưc phuơc khuêng hoaêng) vađ haơn ngaơch nhíơp khííu chuöịi

(haơn chïị mađ möơt söị nûúâc chíu Íu ăaânh vađo chuöịi nhíơp khííu

tûđ caâc nûúâc khöng phaêi lađ thuöơc ắa cuô cuêa hoơ) chó phuơc vuơ lúơi

ñch cho möơt ñt ngûúđi Ngađy nay, nhûông ặâa treê 16 tuöíi tûđ caâc

vuđng ngoaơi ö cuông coâ nhûông yâ kiïịn maơnh meô vïì nhûông hiïơp ûúâc

bñ hiïím nhû GATT (Hiïơp ûúâc chung vïì thûúng maơi vađ thúị quan)

vađ NAFTA (Khu vûơc míơu dõch tûơ do Bùưc Myô, thoêa thuíơn ặúơc kyâ

nùm 1992 giûôa Mexico, Myô vađ Canada cho pheâp hađng hoâa, dõch

vuơ vađ ăíìu tû, trûđ con ngûúđi, di chuýín tûơ do giûôa caâc nûúâc) Sûơ

phaên khaâng nađy ăaô khiïịn nhiïìu ngûúđi ăang nùưm quýìn phaêi tûơ

víịn lûúng tím Thíơm chñ, nhûông chñnh khaâch baêo thuê nhû Töíng

thöịng Phaâp Jacques Chirac cuông ăaô bađy toê lo ngaơi rùìng toađn cíìu

hoâa ăang khöng lađm cho cuöơc söịng töịt ăeơp hún cho ăa söị nhûông

ngûúđi cíìn ăïịn nhûông lúơi ñch ặúơc hûâa heơn cuêa noâ.1 Ăiïìu trúê nïn

roô rađng vúâi tíịt caê moơi ngûúđi lađ ăaô coâ caâi gò ăoâ sai líìm Chó qua

möơt ăïm, toađn cíìu hoâa ăaô trúê thađnh chuê ăïì baâo chñ noâng höíi,

chuê ăïì ặúơc tranh caôi tûđ trong caâc phođng hoơp ăïịn caâc trang baâo

vađ trong caâc trûúđng hoơc trïn toađn thïị giúâi

TAƠI SAO TOAĐN CÍÌU HOÂA – sûâc maơnh ăaô mang túâi bao nhiïu

ăiïìu töịt lađnh – laơi trúê thađnh möơt chuê ăïì tranh caôi nhû víơy? Múê

cûêa ra vúâi thûúng maơi quöịc tïị ăaô giuâp bao nhiïu quöịc gia tùng

trûúêng nhanh hún Thûúng maơi quöịc tïị giuâp kinh tïị phaât triïín

khi xuíịt khííu ăaô trúê thađnh lûơc ăííy cho tùng trûúêng Tùng

trûúêng dûơa vađo xuíịt khííu lađ trung tím cuêa chñnh saâch cöngnghiïơp ăaô lađm giađu nhiïìu nûúâc chíu AÂ vađ lađm cho hađng triïơungûúđi ặúơc hûúêng cuöơc söịng töịt hún Nhúđ toađn cíìu hoâa mađnhiïìu ngûúđi trïn thïị giúâi ngađy nay söịng líu hún vađ hûúêng mûâcsöịng cao hún trûúâc ăíy nhiïìu Nhiïìu ngûúđi phûúng Tíy coâ thïícoi nhûông cöng viïơc vúâi ăöìng lûúng reê maơt taơi caâc nhađ maây cuêaNike lađ sûơ boâc löơt, nhûng vúâi nhûông ngûúđi úê caâc nûúâc ăang phaâttriïín, lađm viïơc trong nhađ maây cođn töịt hún nhiïìu so vúâi phúilûng trïn nhûông caânh ăöìng tröìng luâa

Toađn cíìu hoâa ăaô lađm giaêm ăi tònh traơng cö líơp mađ caâc nûúâcăang phaât triïín thûúđng gùơp vađ taơo ra cú höơi tiïịp cíơn tri thûâc chonhiïìu ngûúđi úê caâc nûúâc ăang phaât triïín, ăiïìu vûúơt xa tíìm vúâicuêa thíơm chñ nhûông ngûúđi giađu nhíịt úê bíịt kyđ quöịc gia nađo möơtthïị kyê trûúâc ăíy Baên thín phong trađo chöịng toađn cíìu hoâa cuônglađ kïịt quaê cuêa sûơ liïn kïịt mang tñnh toađn cíìu hoâa Sûơ liïn kïịtgiûôa nhûông nhađ hoaơt ăöơng úê khùưp núi trïn thïị giúâi, ăùơc biïơtnhûông liïn kïịt thûơc hiïơn qua maơng Internet ăaô taơo ra sûâc eâp ặaăïịn hiïơp ûúâc quöịc tïị vïì mòn saât thûúng, mùơc cho sûơ phaên ăöịicuêa nhiïìu chñnh phuê coâ thïị lûơc Ăûúơc kyâ búêi 121 nûúâc vađo nùm

1997, hiïơp ûúâc nađy giaêm xaâc suíịt nhûông ặâa treê vađ nhûông ngûúđi

vö töơi phaêi trúê thađnh naơn nhín cuêa mòn Tûúng tûơ, aâp lûơc xaô höơibuöơc cöơng ăöìng quöịc tïị phaêi xoâa núơ cho caâc nûúâc ngheđo nhíịt.Ngay caê khi toađn cíìu hoâa coâ nhûông mùơt traâi, thò thûúđng cuông ăikeđm vúâi lúơi ñch Sûơ múê cûêa thõ trûúđng sûôa cuêa Jamaica cho hađngnhíơp khííu tûđ Myô vađo nùm 1992 coâ thïí gíy thiïơt haơi cho nhûôngnöng dín nuöi bođ nhûng laơi taơo ra cú höơi cho treê em ngheđo ặúơcduđng sûôa reê hún Caâc haông nûúâc ngoađi coâ thïí gíy thiïơt haơi chocaâc doanh nghiïơp quöịc doanh ặúơc baêo höơ nhûng cuông díîn túâiviïơc phaêi aâp duơng cöng nghïơ múâi, tiïịp cíơn thõ trûúđng múâi vađ taơo

ra caâc ngađnh cöng nghiïơp múâi

2 Vađo nùm 1990, 2.718 tó ngûúđi söịng dûúâi mûâc 2 USD möơt ngađy Vađo nùm

1998, söị ngûúđi ngheđo söịng dûúâi mûâc 2 USD möơt ngađy ûúâc tñnh khoaêng 2.801

tó ngûúđi – theo Ngín hađng Thïị giúâi, Global Economic Prospect and the

Developing Countries 2000 (Washington, DC: World Bank, 2000), trang 29.

Ăïí tòm hiïíu thïm söị liïơu, xem World Development Report and World Economic

Indicators, nhûông íịn phíím hađng nùm cuêa Ngín hađng Thïị giúâi Söị liïơu vïì y tïị coâ

thïí tòm laơi UNAIDS/WHO, Report on the HIV/AIDS Epidemic 1998 Trong khi

víîn cođn coâ sûơ tranh caôi vïì nhûông söị liïơu nađy thò coâ ba dûô kiïơn khöng bõ nghi

ngúđ chuât nađo lađ: khöng coâ chuât tiïịn triïín vïì giaêm ngheđo; phíìn lúân tiïịn triïín

lađ úê chíu AÂ, ăùơc biïơt lađ úê Trung Quöịc; vađ hoađn caênh khöịn cuđng cuêa ngûúđi

Viïơn trúơ nûúâc ngoađi, möơt khña caơnh khaâc cuêa thïị giúâi toađn

cíìu hoâa, duđ coâ nhûông mùơt khöng töịt víîn mang laơi lúơi ñch cho

hađng triïơu ngûúđi, thûúđng dûúâi nhûông hònh thûâc mađ ngûúđi ta

khöng ăïí yâ: quín du kñch úê Philipines ăaô nhíơn ặúơc viïơc lađm

tûđ möơt dûơ aân do Ngín hađng Thïị giúâi tađi trúơ khi hoơ giaô tûđ vuô

khñ; caâc dûơ aân thuêy lúơi lađm tùng gíịp ăöi thu nhíơp cuêa nhûông

nöng dín may mùưn líịy ặúơc nûúâc tûđ nguöìn nađy; caâc dûơ aân

giaâo duơc ăaô xoâa naơn muđ chûô úê caâc vuđng nöng thön; möơt vađi

dûơ aân chöịng AIDS giuâp ngùn ngûđa sûơ líy lan cuêa bïơnh dõch

chïịt ngûúđi nađy

Nhûông ngûúđi noâi xíịu toađn cíìu hoâa thûúđng coi nheơ hay boê

qua nhûông lúơi ñch cuêa noâ Nhûông ngûúđi uêng höơ toađn cíìu hoâa

thíơm chñ cođn cûơc ăoan hún Ăöịi vúâi hoơ, toađn cíìu hoâa (ăiïìu

thûúđng gùưn liïìn vúâi sûơ thùưng thïị cuêa chuê nghôa tû baên kiïíu

Myô) lađ möơt tiïịn böơ, caâc quöịc gia ăang phaât triïín phaêi chíịp

nhíơn noâ nïịu hoơ muöịn tùng trûúêng vađ xoâa ngheđo hiïơu quaê

Nhûng ăöịi vúâi nhiïìu ngûúđi úê caâc nûúâc ăang phaât triïín, toađn

cíìu hoâa ăaô khöng mang laơi nhûông lúơi ñch ăaô hûâa heơn

Caâi höị ngùn caâch ngađy cađng lúân giûôa nhûông ngûúđi coâ cuêa

vađ nhûông ngûúđi ngheđo ăaô lađm cho söị ngûúđi trong thïị giúâi thûâ

ba söịng trong ngheđo ăoâi tuâng quíîn vúâi mûâc thu nhíơp dûúâi 1

ăöla möơt ngađy ngađy cađng tùng Bíịt chíịp nhûông lúđi hûâa heơn

lùơp ăi lùơp laơi vïì xoâa ăoâi giaêm ngheđo trong thíơp kyê vûđa quacuêa thïị kyê hai mûúi, söị ngûúđi söịng trong ngheđo khöí thûơc tïịăaô tùng thïm 100 triïơu ngûúđi.2 Ăiïìu nađy laơi xaêy ra cuđng thúđigian khi mađ töíng thu nhíơp cuêa thïị giúâi tùng bònh quín túâi2,5% möơt nùm

ÚÊ chíu Phi, sûơ phíịn khñch vađ nhûông khaât voơng sau khi thoaâtkhoêi aâch thûơc dín ăaô khöng keâo dađi Thay vađo ăoâ, luơc ắa nađyrúi vađo hoađn caênh töìi tïơ hún, khi mađ thu nhíơp tuơt giaêm vađ mûâcsöịng thò sa suât Nhûông thađnh tñch caêi thiïơn vïì tuöíi thoơ phaêi ríịtnöî lûơc múâi ăaơt ặúơc trong vađi thíơp kyê trûúâc ăíy ăaô bùưt ăíìu bõăaêo ngûúơc Mùơc duđ thaêm hoơa AIDS lađ nguýn nhín chñnh cuêatònh traơng nađy, ngheđo ăoâi cuông lađ möơt saât thuê khaâc Ngay caêmöơt söị nûúâc ăaô boê caâi chuê nghôa xaô höơi Phi chíu vađ cöị gùưngxíy dûơng möơt chñnh phuê trong saơch, cín bùìng ngín saâch cuđngkiïìm chïị laơm phaât cuông nhíơn thíịy rùìng, hoơ ríịt khoâ ăïí thu huâtcaâc nhađ ăíìu tû tû nhín Khöng coâ sûơ ăíìu tû nađy, hoơ khöngthïí coâ ặúơc sûơ tùng trûúêng vûông chùưc

Nïịu nhû toađn cíìu hoâa ăaô khöng thađnh cöng trong giaêmngheđo, noâ cuông khöng thađnh cöng trong viïơc ăaêm baêo sûơ öínắnh Khuêng hoaêng úê chíu AÂ vađ chíu Myô Latinh ăe doơa nïìnkinh tïị vađ sûơ öín ắnh cuêa tíịt caê caâc nûúâc ăang phaât triïín.Ngûúđi ta lo ngaơi rùìng, cún khuêng hoaêng tađi chñnh coâ thïí lantrađn khùưp thïị giúâi vađ rùìng sûơ suơp ăöí tyê giaâ úê möơt nïìn kinh tïịmúâi nöíi cuông coâ nghôa lađ nhûông nïìn kinh tïị khaâc seô suơp ăöítheo Ăaô coâ luâc, vađo nùm 1997-1998, cuöơc khuêng hoaêng chíu

AÂ xuíịt hiïơn vađ ăe doơa toađn böơ nïìn kinh tïị thïị giúâi

ngheđo úê phíìn lúân thïị giúâi cođn laơi cađng töìi tïơ thïm ÚÊ vuđng Haơ Sahara chíuPhi, 46% dín söị söịng trong ngheđo ăoâi tuýơt ăöịi (úê mûâc ñt hún 1 ăöla möơtngađy), cođn úê Myô Latinh vađ Liïn xö cuô tyê lïơ dín söị ngheđo khöí (theo ắnh nghôahïịt sûâc chùơt cheô nađy) líìn lûúơt lađ 16% vađ 15%

Toađn cíìu hoâa vađ sûơ aâp duơng kinh tïị thõ trûúđng cuông ăaô khöng

ăem laơi kïịt quaê hûâa heơn úê Nga vađ híìu hïịt caâc quöịc gia ăang

chuýín ăöíi tûđ kinh tïị kïị hoaơch sang thõ trûúđng Nhûông nûúâc

nađy ăaô ặúơc caâc nûúâc phûúng Tíy hûâa heơn rùìng, hïơ thöịng kinh

tïị múâi seô ăem laơi sûơ thõnh vûúơng chûa tûđng coâ Thay vò víơy, noâ

laơi mang ăïịn sûơ ngheđo ăoâi chûa tûđng coâ Trïn nhiïìu mùơt vađ vúâi

híìu hïịt moơi ngûúđi, kinh tïị thõ trûúđng toê ra thíơm chñ töìi tïơ hún

ăiïìu mađ nhûông nhađ laônh ăaơo cöơng saên tûđng dûơ ăoaân Sûơ tûúng

phaên giûôa sûơ chuýín ăöíi cuêa kinh tïị nûúâc Nga (ặúơc thiïịt kïị

búêi caâc töí chûâc kinh tïị quöịc tïị) vađ cuêa Trung Quöịc (do hoơ tûơ

vaơch ra) lađ khöng thïí lúân hún Thûơc tïị cho thíịy, trong khi nùm

1990, töíng saên phíím quöịc nöơi (GDP) cuêa Trung Quöịc chó bùìng

60% cuêa Nga thò cho ăïịn cuöịi thíơp kyê, con söị nađy ăaô bõ ăaêo

ngûúơc Trong khi nûúâc Nga chûâng kiïịn tònh traơng ăoâi ngheđo

gia tùng chûa tûđng coâ thò Trung Quöịc ăaơt ặúơc thađnh cöng

trong giaêm ngheđo chûa tûđng coâ

Nhûông ngûúđi chó trñch toađn cíìu hoâa buöơc töơi caâc nûúâc phûúng

Tíy lađ ăaơo ặâc giaê vađ hoơ hoađn toađn ăuâng Caâc nûúâc phûúng

Tíy ăaô eâp buöơc nhiïìu nûúâc ngheđo xoâa boê hađng rađo thûúng maơi,

nhûng laơi giûô laơi hađng rađo thûúng maơi cuêa chñnh hoơ, ngùn caên

caâc nûúâc ăang phaât triïín xuíịt khííu nöng saên vađ do ăoâ, tûúâc

ăoaơt nhûông nguöìn thu xuíịt khííu mađ nûúâc ăang phaât triïín ăang

ríịt cíìn Tíịt nhiïn, Myô lađ möơt trong nhûông nûúâc chõu traâch

nhiïơm chñnh, vađ ăiïìu nađy lađm töi phaêi suy nghô ríịt nhiïìu Khi

cođn lađm chuê tõch höơi ăöìng cöị víịn kinh tïị, töi ăaô ăíịu tranh maơnh

meô chöịng laơi thoâi ăaơo ặâc giaê nađy Noâ khöng chó töín haơi cho caâc

nûúâc ăang phaât triïín, mađ cođn gíy thiïơt haơi cho caê ngûúđi Myô, vûđa

trong vai ngûúđi tiïu duđng vò hoơ seô phaêi traê giaâ cao hún vađ vûđa

trong vai nhûông ngûúđi ăoâng thúị ăïí tađi trúơ cho khoaên trúơ cíịp

lúân trõ giaâ hađng tó USD Sûơ ăíịu tranh cuêa töi thûúđng lađ khöng

thađnh cöng Nhûông lúơi ñch thûúng maơi vađ tađi chñnh ăaô thùưng thïịvađ khi töi chuýín ăïịn lađm cho Ngín hađng Thïị giúâi, töi cađng thíịyroô nhûông híơu quaê ăöịi vúâi caâc nûúâc ăang phaât triïín

Nhûng duđ khöng mang töơi ăaơo ặâc giaê, caâc nûúâc phûúng Tíycuông ăaô khúêi xûúâng vađ thuâc ăííy quaâ trònh toađn cíìu hoâa, ăaêmbaêo rùìng hoơ thu ặúơc phíìn lúơi ñch hún tûđ toađn cíìu hoâa vađ caâcnûúâc ăang phaât triïín phaêi hûâng chõu sûơ thiïơt haơi Khöng chó lađviïơc caâc nûúâc cöng nghiïơp phaât triïín tûđ chöịi múê cûêa thõ trûúđngcho hađng hoâa cuêa caâc nûúâc ăang phaât triïín – chùỉng haơn nhûduy trò chïị ăöơ haơn ngaơch vúâi nhiïìu loaơi hađng hoâa nhíơp khííutûđ caâc nûúâc ăang phaât triïín, tûđ hađng dïơt may ăïịn ặúđng – trongkhi khùng khùng ýu cíìu caâc nûúâc ăang phaât triïín phaêi múêcûêa thõ trûúđng cho nhûông nûúâc giađu hún Khöng chó lađ viïơc caâcnûúâc cöng nghiïơp phaât triïín tiïịp tuơc trúơ cíịp nöng nghiïơp, khiïịncho hađng nöng saên cuêa caâc nûúâc ăang phaât triïín khoâ caơnh tranhtrong khi víîn khùng khùng ýu cíìu caâc nûúâc ăang phaât triïínxoâa boê trúơ cíịp cho saên phíím cöng nghiïơp Nïịu chuâng ta nhònvađo tyê giaâ caânh keâo – mûâc giaâ caâc nûúâc phaât triïín vađ keâm phaâttriïín thu ặúơc tûđ hađng hoâa hoơ saên xuíịt vađ xuíịt khííu – thò sauthoêa thuíơn thûúng maơi cuöịi cuđng nùm 1995 (thoêa thuíơn thûâ8), kïịt quaê rođng lađ lađm giaêm tûúng ăöịi giaâ hađng xuíịt khííu cuêanhûông nûúâc ngheđo nhíịt so vúâi mûâc giaâ mađ hoơ phaêi traê cho hađngnhíơp khííu.3 Kïịt quaê lađ, nhiïìu nûúâc ngheđo nhíịt thïị giúâi thûơc

ra cođn bõ lađm cho ngheđo hún

3 Thoêa thuíơn thûâ taâm nađy lađ kïịt quaê cuêa caâc cuöơc ăađm phaân goơi lađ Vođng ăađmphaân Uruguay búêi vò caâc cuöơc ăađm phaân bùưt ăíìu tûđ nùm 1986 úê Punta delEste, Uruguay Vođng ăađm phaân nađy kïịt thuâc úê Marrakech vađo ngađy 15.12.1993,khi 117 nûúâc tham gia vađo thoêa thuíơn thûúng maơi tûơ do nađy Thoêa thuíơn nađyặúơc Töíng thöịng Clinton, ăaơi diïơn cho Myô, kyâ ngađy 8.12.1994 WTO chñnhthûâc ra ăúđi tûđ ngađy 1.1.1995 vađ hún 100 nûúâc ăaô kyâ gia nhíơp cho ăïịn thaâng

7 Möơt ăiïìu khoaên cuêa thoêa thuíơn nađy ýu cíìu chuýín GATT thađnh WTO

Caâc ngín hađng phûúng Tíy ăaô thu ặúơc nhiïìu lúơi nhuíơn tûđ

viïơc núâi loêng kiïím soaât thõ trûúđng vöịn úê caâc nûúâc Myô Latinh vađ

chíu AÂ Trong khi ăoâ, chñnh nhûông khu vûơc nađy laơi bõ aênh hûúêng

xíịu khi nhûông dođng tiïìn ăíìu cú noâng (nguöìn tiïìn chaêy vađo vađ

ra khoêi möơt nûúâc trong khoaêng thúđi gian ríịt ngùưn, thûúđng chó

sau möơt ăïm, thûúđng lađ nhùìm ăaânh cûúơc tyê giaâ möơt ăöìng tiïìn

lïn giaâ hay xuöịng giaâ) chaêy vađo ăöơt ngöơt ăöíi chiïìu Nhûông dođng

tiïìn chaơy ra khoêi ăíịt nûúâc ăöơt ngöơt ăïí laơi sau lûng noâ lađ sûơ

suơp ăöí cuêa hïơ thöịng tyê giaâ vađ hïơ thöịng ngín hađng bõ suy ýịu

Vođng ăađm phaân Uruguay cuông ăaô tùng cûúđng quýìn súê hûôu

trñ túơ Caâc cöng ty dûúơc phíím Myô vađ caâc nûúâc phûúng Tíy

khaâc giúđ ăíy coâ quýìn ngùn chùơn caâc cöng ty úê ÍỊn Ăöơ vađ Brazil

“ùn cùưp” nhûông tađi saên trñ túơ cuêa hoơ Nhûng chñnh nhûông cöng

ty dûúơc phíím trong thïị giúâi ăang phaât triïín nađy ăaô vađ ăang

saên xuíịt ra nhûông loaơi thuöịc cûâu ngûúđi cho nhín dín hoơ vúâi

möơt mûâc giaâ chó bùìng möơt phíìn nhoê mûâc giaâ thuöịc mađ caâc cöng

ty dûúơc phíím phûúng Tíy baân Nhûông quýịt ắnh taơi Vođng ăađm

phaân Uruguay nhû víơy coâ hai mùơt Möơt mùơt, lúơi nhuíơn cuêa caâc

cöng ty dûúơc phíím phûúng Tíy seô tùng Nhûông ngûúđi uêng höơ

quýìn súê hûôu trñ túơ líơp luíơn rùìng, ăiïìu nađy seô cho hoơ thïm

ăöơng lûơc ăïí saâng taơo Nhûng lúơi nhuíơn tùng thïm tûđ viïơc baân

dûúơc phíím sang caâc nûúâc ăang phaât triïín ríịt nhoê búêi vò chó

ríịt ñt ngûúđi coâ thïí mua nhûông thuöịc ăoâ vađ do víơy, taâc duơng

khuýịn khñch saâng taơo seô haơn chïị Mùơt khaâc lađ, hađng nghòn

ngûúđi seô phaêi chõu chïịt búêi vò chñnh phuê vađ ngûúđi dín úê caâc

nûúâc ăang phaât triïín khöng ăuê tiïìn ăïí traê mûâc giaâ thuöịc cao

nhû víơy Trong trûúđng húơp cuêa bïơnh AIDS, caâc cöng ty dûúơc

phíím phûúng Tíy ăaô víịp phaêi lađn soâng phaên ăöịi, phaêi nhûúơng

böơ vađ cuöịi cuđng buöơc giaêm giaâ thuöịc xuöịng mûâc giaâ thađnh saên

xuíịt vađo cuöịi nùm 2001 Nhûng víịn ăïì nùìm síu bïn dûúâi –

caâi thûơc tïị lađ chïị ăöơ quýìn súê hûôu trñ túơ theo quy ắnh úê Vođng

ăađm phaân Uruguay lađ khöng cín bùìng, rùìng noâ phaên aânh quaâmûâc lúơi ñch vađ quan ăiïím cuêa caâc nhađ saên xuíịt chûâ khöng phaêicuêa ngûúđi sûê duơng, duđ lađ úê caâc nûúâc phaât triïín hay ăang phaâttriïín – víîn töìn taơi

Khöng chó trong tûơ do hoâa thûúng maơi mađ trong moơi khñacaơnh khaâc cuêa toađn cíìu hoâa, ngay caê nhûông nöî lûơc dûúđng nhûcoâ muơc ăñch nhíịt cuông thûúđng mang laơi kïịt quaê ngûúơc laơi Caâcdûơ aân, duđ lađ nöng nghiïơp hay xíy dûơng cú súê haơ tíìng, dophûúng Tíy ăïì nghõ, xíy dûơng dûúâi sûơ tû víịn cuêa caâc cöị víịnphûúng Tíy do Ngín hađng Thïị giúâi hay caâc ắnh chïị khaâc tađitrúơ thíịt baơi thò trûđ phi coâ möơt hònh thûâc xoâa núơ nađo ăoâ, nhûôngngûúđi ngheđo úê caâc nûúâc ăang phaât triïín víîn lađ nhûông ngûúđiphaêi traê núơ

Nïịu, nhû trong quaâ nhiïìu trûúđng húơp, caâc lúơi ñch cuêa toađncíìu hoâa khöng nhiïìu nhû nhûông ngûúđi uêng höơ tuýn böị thòcaâi giaâ phaêi traê cho noâ laơi lúân hún, khi möi trûúđng bõ huêy hoaơi,caâc tiïịn trònh chñnh trõ bõ tham nhuông, vađ sûơ chuýín ăöíi nhanhchoâng khöng cho caâc nûúâc thúđi gian ăïí thñch nghi vïì vùn hoâa.Nhûông cuöơc khuêng hoaêng taơo ra thíịt nghiïơp trađn lan vađ keâotheo noâ nhûông víịn ăïì vïì chia reô xaô höơi líu dađi – tûđ baơo lûơctrong ăö thõ úê Myô Latinh ăïịn xung ăöơt sùưc töơc úê nhûông núi khaâctrïn thïị giúâi, chùỉng haơn nhû Indonesia

Nhûông víịn ăïì nađy thíơt ra chùỉng coâ gò lađ múâi meê nhûng sûơphaên ăöịi maơnh meô ngađy cađng tùng trïn toađn cíìu chöịng laơi caâcchñnh saâch toađn cíìu hoâa múâi lađ sûơ thay ăöíi ăaâng kïí Tronghađng thíơp kyê, tiïịng kïu cûâu cuêa ngûúđi ngheđo úê chíu Phi vađcaâc nûúâc ăang phaât triïín úê nhûông núi khaâc trïn thïị giúâi híìunhû chùỉng bao giúđ ặúơc biïịt ăïịn úê phûúng Tíy Nhûông ngûúđilao ăöơng úê caâc nûúâc ăang phaât triïín biïịt chùưc rùìng ăaô coâ ăiïìu

gò ăoâ sai líìm khi hoơ chûâng kiïịn caâc cuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh

ngađy cađng trúê nïn thûúđng xuýn vađ söị ngûúđi ngheđo ngađy cađng

tùng thïm Nhûng hoơ chùỉng coâ caâch nađo ăïí thay ăöíi caâc luíơt lïơ

hay taâc ăöơng ăïịn nhûông töí chûâc tađi chñnh quöịc tïị ăaô viïịt ra

chuâng Nhûông ngûúđi quan tím ăïịn quaâ trònh dín chuê cuông thíịy

roô nhûông “ăiïìu kiïơn” – mađ nhûông nhađ tađi trúơ quöịc tïị aâp ăùơt ăïí

ăöíi líịy sûơ trúơ giuâp – ăaô can thiïơp vađo chuê quýìn quöịc gia nhû

thïị nađo Nhûng maôi cho ăïịn khi nhûông ngûúđi chöịng ăöịi toađn

cíìu hoâa tíơp húơp nhau laơi, chùỉng coâ hy voơng nhoê nađo vïì sûơ thay

ăöíi, chùỉng coâ töí chûâc nađo lùưng nghe ăïí mađ phađn nađn Möơt söị

ngûúđi chöịng ăöịi ăaô trúê nïn cûơc ăoan, möơt söị ăođi tùng hađng rađo

baêo höơ míơu dõch chöịng laơi caâc nûúâc ăang phaât triïín, ăiïìu seô lađm

cho hoađn caênh khöịn khoâ cuêa hoơ töìi tïơ thïm Nhûng mùơc cho

nhûông víịn ăïì ăoâ, nhûông nhađ hoaơt ăöơng cöng ăoađn, sinh viïn,

caâc nhađ hoaơt ăöơng möi trûúđng – nhûông cöng dín bònh thûúđng –

ăaô tuíìn hađnh trïn caâc ặúđng phöị úê Praha, Seattle, Washington

vađ Genoa ýu cíìu ặa caêi caâch vađo lõch trònh lađm viïơc cuêa thïị

giúâi phaât triïín

Nhûông ngûúđi chöịng ăöịi nhòn toađn cíìu hoâa bùìng con mùưt khaâc

vúâi böơ trûúêng tađi chñnh Myô, hay böơ trûúêng tađi chñnh, thûúng

maơi cuêa híìu hïịt caâc nûúâc cöng nghiïơp tiïn tiïịn Sûơ khaâc biïơt

lúân ăïịn nöîi, ăöi khi ngûúđi ta phaêi tûơ hoêi, coâ phaêi nhûông ngûúđi

chöịng ăöịi vađ caâc quan chûâc ăang noâi vïì cuđng möơt hiïơn tûúơng

hay khöng? Hoơ coâ cuđng dûơa vađo möơt söị liïơu? Hay liïơu quan

ăiïím cuêa nhûông ngûúđi coâ quýìn lûơc bõ che phuê búêi nhûông lúơi

ñch cuơ thïí nađo ăoâ?

Hiïơn tûúơng nađo cuêa toađn cíìu hoâa, laơi cuđng möơt luâc, lađ chuê

ăïì cho caê sûơ taân dûúng vađ lúđi lùng maơ nhû thïị? Vïì cú baên, toađn

cíìu hoâa chñnh lađ quaâ trònh höơi nhíơp síu hún cuêa caâc nûúâc vađ

ngûúđi dín trïn thïị giúâi, ăaô giuâp cùưt giaêm ăaâng kïí chi phñ víơn

chuýín vađ liïn laơc, ăaô xoâa boê rađo caên nhín taơo cho dođng hađng

hoâa, dõch vuơ, tû baên, tri thûâc vađ (úê möơt mûâc ăöơ thíịp hún) con

ngûúđi xuýn qua caâc ặúđng biïn giúâi Toađn cíìu hoâa ăi keđm vúâisûơ hònh thađnh nhûông thïí chïị múâi ăïí cuđng vúâi caâc töí chûâc ăaôcoâ hoaơt ăöơng xuýn quöịc gia Trïn vuô ăađi xaô höơi dín sûơ quöịctïị, nhûông nhoâm, höơi múâi, chùỉng haơn nhû kyê niïơm phong trađothuâc ăííy quaâ trònh giaêm núơ cho caâc nûúâc ngheđo nhíịt, ăaô húơptaâc cuđng vúâi nhûông töí chûâc líu ăúđi nhû Höơi Chûô thíơp ăoê Quöịctïị Toađn cíìu hoâa cuông ặúơc thuâc ăííy búêi caâc tíơp ăoađn ăa quöịcgia, nhûông tíơp ăoađn di chuýín khöng chó vöịn vađ hađng hoâa mađcaê cöng nghïơ ăi khùưp toađn cíìu Toađn cíìu hoâa cuông ặa ăïịnsûơ quan tím nhiïìu hún túâi caâc töí chûâc quöịc tïị liïn chñnh phuênhû: Liïn hiïơp quöịc, töí chûâc coâ chûâc nùng gòn giûô hođa bònh;Töí chûâc Lao ăöơng Quöịc tïị (ILO), cú quan ặúơc thađnh líơp nùm

1919 vađ ăang hoaơt ăöơng khùưp thïị giúâi vúâi khííu hiïơu “viïơc lađmtûúm tíịt” cho moơi ngûúđi; vađ Töí chûâc Y tïị Thïị giúâi (WHO), cúquan ăùơc biïơt quan tím ăïịn viïơc caêi thiïơn ăiïìu kiïơn y tïị úê caâcnûúâc ăang phaât triïín

Nhiïìu, coâ leô lađ híìu hïịt, khña caơnh cuêa toađn cíìu hoâa ăaô ặúơcchađo ăoân úê khùưp núi Chùỉng ai muöịn nhòn con caâi hoơ phaêi chïịtkhi kiïịn thûâc vïì bïơnh vađ thuöịc ăaô coâ sùĩn úê möơt núi nađo ăoâ trïnthïị giúâi Chñnh khña caơnh kinh tïị cuêa toađn cíìu hoâa vađ caâc töíchûâc quöịc tïị ăaô viïịt ra nhûông quy tùưc quy ắnh hoùơc thuâc ăííynhûông thûâ nhû tûơ do hoâa thõ trûúđng tađi chñnh (sûơ xoâa boê kiïímsoaât vađ quy ắnh nhùìm öín ắnh dođng tiïìn chaêy vađo vađ chaêy ra

úê nhiïìu nûúâc ăang phaât triïín) múâi lađ chuê ăïì tranh caôi

Ăïí hiïíu ăiïìu gò ăaô sai, ăiïìu quan troơng lađ phaêi xem xeât ba töíchûâc chñnh ăang ăiïìu phöịi toađn cíìu hoâa: IMF, Ngín hađng Thïịgiúâi vađ WTO Thïm vađo ăoâ, coâ vö söị nhûông töí chûâc khaâc ăoângvai trođ trong hïơ thöịng kinh tïị quöịc tïị – möơt söị ngín hađng khuvûơc, nhoê hún vađ lađ ăađn em cuêa Ngín hađng Thïị giúâi, vađ nhiïìu töíchûâc thuöơc Liïn hiïơp quöịc, chùỉng haơn nhû Chûúng trònh phaâttriïín Liïn hiïơp quöịc (UNDP), Höơi nghõ Liïn hiïơp quöịc vïì Thûúng

maơi vađ Phaât triïín (UNCTAD) Nhûông töí chûâc nađy thûúđng coâ quan

ăiïím khaâc hùỉn vúâi IMF vađ Ngín hađng Thïị giúâi Chùỉng haơn, ILO

lo ngaơi rùìng IMF chuâ yâ quaâ ñt ăïịn quýìn cuêa ngûúđi lao ăöơng trong

khi Ngín hađng Phaât triïín chíu AÂ ăođi hoêi “ăa nguýn caơnh tranh”

Theo ăoâ, caâc nûúâc ăang phaât triïín seô ặúơc tiïịp cíơn caâc quan

ăiïím khaâc nhau vïì chiïịn lûúơc phaât triïín, bao göìm caê “mö hònh

chíu A” – (mö hònh trong ăoâ caâc chñnh phuê, trong khi víîn dûơa

vađo thõ trûúđng, ăaô ăoâng vai trođ chuê ăöơng trong xíy dûơng, ắnh

hûúâng vađ hûúâng díîn thõ trûúđng, bao göìm viïơc phöí biïịn cöng

nghïơ múâi, vađ trong ăoâ caâc doanh nghiïơp coâ traâch nhiïơm lúân

hún ăöịi vúâi phuâc lúơi xaô höơi cuêa nhín viïn) – ặúơc Ngín hađng

Phaât triïín chíu AÂ coi lađ ăiïím khaâc biïơt roô rađng so vúâi mö hònh

Myô mađ caâc töí chûâc ăoâng taơi Washington ăang thuâc ăííy

Trong cuöịn saâch nađy, töi chuê ýịu tíơp trung vađo IMF vađ Ngín

hađng Thïị giúâi, phíìn lúân vò chuâng luön úê trung tím trong caâc

víịn ăïì kinh tïị troơng ýịu trong hai thíơp kyê qua, bao göìm nhûông

cuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh vađ sûơ chuýín ăöíi cuêa nhûông nûúâc

coâ nïìn kinh tïị kïị hoaơch tíơp trung trûúâc ăíy sang kinh tïị thõ

trûúđng IMF vađ Ngín hađng Thïị giúâi ăïìu hònh thađnh trong Thïị

chiïịn thûâ II, sau Höơi nghõ tiïìn tïơ vađ tađi chñnh Liïn hiïơp quöịc úê

Bretton Woods, New Hampshire, thaâng 7.1944, möơt phíìn trong

nöî lûơc phöịi húơp ăïí tađi trúơ cho viïơc taâi thiïịt chíu Íu sau sûơ tađn

phaâ cuêa Thïị chiïịn thûâ II vađ cûâu thïị giúâi khoêi nhûông suy thoaâi

kinh tïị trong tûúng lai Tïn ăuâng cuêa Ngín hađng Thïị giúâi lađ

Ngín hađng Quöịc tïị vïì Taâi thiïịt vađ Phaât triïín, thïí hiïơn nhiïơm

vuơ nguýn thuêy cuêa noâ Phíìn “phaât triïín” ặúơc thïm vađo sau

Vađo luâc ăoâ, híìu hïịt caâc nûúâc trong thïị giúâi ăang phaât triïín víîn

cođn lađ thuöơc ắa vađ nhûông nöî lûơc phaât triïín kinh tïị ñt oêi chó coâ

thïí do caâc nûúâc ăïị quöịc chíu Íu ăaêm nhiïơm

Troơng traâch khoâ khùn hún trong viïơc ăaêm baêo öín ắnh kinh

tïị toađn cíìu ặúơc giao cho IMF Nhûông ngûúđi tham gia höơi nghõ

Bretton Woods cođn nhúâ nhû in cuöơc Ăaơi suy thoaâi cuêa nhûôngnùm 1930 Gíìn ba phíìn tû thïị kyê trûúâc ăíy, chuê nghôa tû baênăaô lím vađo cuöơc khuêng hoaêng lúân nhíịt, tñnh ăïịn thúđi ăiïím nađy.Ăaơi khuêng hoaêng lan trađn khùưp thïị giúâi vađ gíy ra sûơ gia tùngthíịt nghiïơp chûa tûđng coâ Vađo thúđi ăiïím töìi tïơ nhíịt, möơt phíìn

tû lûơc lûúơng lao ăöơng Myô thíịt nghiïơp Nhađ kinh tïị hoơc ngûúđiAnh, John Maynard Keynes, ngûúđi sau nađy ăaô ăoâng vai trođquan troơng taơi höơi nghõ Bretton Woods, ăaô ặa ra möơt lúđi giaêithñch ăún giaên vađ möơt nhoâm giaêi phaâp cuông ăún giaên: töíng cíìugiaêm ăaô gíy ra sûơ suy giaêm kinh tïị vađ chñnh saâch cuêa chñnhphuê coâ thïí giuâp lađm tùng töíng cíìu Trong nhûông trûúđng húơpmađ chñnh saâch tiïìn tïơ khöng taơo ra hiïơu quaê, chñnh phuê coâ thïídûơa vađo chñnh saâch tađi khoâa, hoùơc bùìng caâch tùng chi tiïu chñnhphuê, hoùơc bùìng caâch cùưt giaêm thúị Mùơc duđ nhûông mö hònhlađm cú súê cho phín tñch cuêa Keynes vïì sau bõ chó trñch vađ ặúơccaêi tiïịn nhùìm ăem ăïịn hiïíu biïịt síu sùưc hún vïì nguýn nhíntaơi sao thõ trûúđng khöng phaên ûâng kõp thúđi ăïí ăiïìu chónh nïìnkinh tïị túâi traơng thaâi toađn duơng lao ăöơng, nhûông bađi hoơc cúbaên trïn víîn cođn giaâ trõ

IMF ăaô ặúơc giao nhiïơm vuơ ngùn ngûđa nhûông cuöơc khuênghoaêng toađn cíìu xaêy ra Noâ lađm ăiïìu nađy bùìng caâch gíy sûâc eâpquöịc tïị lïn caâc nûúâc khöng hoađn thađnh phíìn nghôa vuơ cuêa hoơ,nhùìm duy trò mûâc töíng cíìu toađn thïị giúâi, bùìng caâch ăïí cho nïìnkinh tïị cuêa nûúâc ăoâ rúi vađo suy thoaâi Khi cíìn thiïịt, quyô nađycuông cung cíịp thanh khoaên (liquidity) cho caâc nûúâc ăang gùơpsuy thoaâi kinh tïị vađ khöng coâ khaê nùng kñch thñch töíng cíìu bùìngnguöìn lûơc nöơi ắa dûúâi hònh thûâc cho vay

Theo khaâi niïơm ban ăíìu, IMF ặúơc thađnh líơp dûơa trïn nhíơnthûâc rùìng thõ trûúđng thûúđng hoaơt ăöơng khöng hoađn haêo – thõtrûúđng coâ thïí gíy ra thíịt nghiïơp hađng loaơt hoùơc coâ thïí thíịt baơitrong viïơc cung cíịp nguöìn vöịn cho caâc nûúâc ăïí giuâp khöi phuơc

nïìn kinh tïị IMF ặúơc thađnh líơp vúâi niïìm tin rùìng, cíìn thiïịt

phaêi coâ sûơ phöịi húơp hađnh ăöơng úê quy mö toađn cíìu nhùìm duy

trò sûơ öín ắnh kinh tïị, cuông giöịng nhû Liïn hiïơp quöịc ăaô ặúơc

thađnh líơp vúâi niïìm tin rùìng coâ sûơ cíìn thiïịt phöịi húơp hađnh ăöơng

nhùìm duy trò öín ắnh chñnh trõ IMF lađ möơt töí chûâc cöng, thađnh

líơp nhúđ vađo tiïìn cuêa ngûúđi ăoâng thúị trïn toađn cíìu Ăiïìu nađy

ríịt quan troơng vađ ăaâng nhùưc ăïịn búêi vò IMF khöng hïì baâo caâo

trûơc tiïịp cho nhûông ngûúđi ăoâng thúị nuöi noâ hay lađ nhûông

ngûúđi chõu aênh hûúêng taâc ăöơng búêi noâ Thay vađo ăoâ, noâ baâo

caâo hoaơt ăöơng vúâi böơ tađi chñnh vađ ngín hađng trung ûúng caâc

nûúâc trïn thïị giúâi Nhûông böơ vađ ngín hađng nađy thûơc thi quýìn

kiïím soaât IMF thöng qua möơt cú chïị boê phiïịu phûâc taơp dûơa

chuê ýịu trïn sûâc maơnh kinh tïị cuêa caâc quöịc gia vađo thúđi ăiïím

sau Thïị chiïịn thûâ II Mùơc duđ ăaô coâ möơt vađi ăiïìu chónh nhoê nhûng

tûđ ăoâ ăïịn nay, caâc nûúâc phaât triïín víîn ăoâng vai trođ chñnh trong

viïơc ăiïìu hađnh IMF, vúâi Myô lađ quöịc gia duy nhíịt coâ quýìn phuê

quýịt (Vïì mùơt nađy, noâ cuông giöịng nhû úê Liïn hiïơp quöịc, núi mađ

möơt sai líìm cuêa lõch sûê quýịt ắnh ai coâ quýìn phuê quýịt – caâc

quöịc gia thùưng tríơn sau Thïị chiïịn thûâ II – nhûng ñt nhíịt úê ăíy,

quýìn phuê quýịt ặúơc chia búêi nùm nûúâc)

Qua thúđi gian, kïí tûđ khi ra ăúđi, IMF ăaô thay ăöíi ríịt nhiïìu

Ăûúơc thađnh líơp trïn cú súê niïìm tin rùìng thõ trûúđng thûúđng lađ

khöng hoađn haêo, giúđ ăíy noâ laơi quay sang söịt sùưng cöí vuô cho

sûơ thùưng lúơi cuêa chuê thuýịt thõ trûúđng tûơ do Ăûúơc thađnh líơp

trïn niïìm tin rùìng cíìn coâ aâp lûơc quöịc tïị buöơc caâc nûúâc theo

ăuöíi nhûông chñnh saâch kinh tïị tiïìn tïơ – tađi khoâa múê röơng, chùỉng

haơn nhû tùng chi tiïu, giaêm thúị, hay haơ laôi suíịt nhùìm kñch

thñch nïìn kinh tïị – ngađy nay, IMF laơi thûúđng chó chíịp nhíơn cho

vay nïịu caâc nûúâc thûơc hiïơn caâc chñnh saâch tiïìn tïơ, tađi khoâa khùưc

khöí nhû cùưt giaêm thím huơt ngín saâch, tùng thúị hoùơc tùng laôi

suíịt díîn túâi sûơ thu heơp nïìn kinh tïị Keynes chùưc cuông chùỉng

thïí nùìm ýn trong möì nïịu biïịt nhûông gò ăaô xaêy ra vúâi “ặâacon” cuêa öng (IMF - ND)

Sûơ thay ăöíi lúân nhíịt trong caâc töí chûâc quöịc tïị nađy ăaô xaêy ravađo nhûông nùm 1980, khi Töíng thöịng Myô Ronald Reagan vađThuê tûúâng Anh Margaret Thatcher cöí vuô cho tû tûúêng thõ trûúđngtûơ do úê Anh vađ Myô IMF vađ Ngín hađng Thïị giúâi trúê thađnh nhûông

cú quan “truýìn giaâo”, qua ăoâ nhûông quan ăiïím tûơ do thõtrûúđng ặúơc aâp ăùơt lïn caâc nûúâc ngheđo cíìn ăïịn nhûông khoaênvay vađ tađi trúơ Böơ tađi chñnh caâc nûúâc ngheđo buöơc phaêi trúê thađnhnhûông “keê caêi ăaơo”, nïịu cíìn thiïịt, ăïí nhíơn ặúơc khoaên cho vay,mùơc duđ ăa söị quan chûâc chñnh phuê, vađ hún thïị, nhín dín úêcaâc quöịc gia nađy víîn nhòn IMF vađ Ngín hađng Thïị giúâi vúâi conmùưt nghi ngúđ Vađo ăíìu thíơp kyê 80 ăaô coâ möơt “cuöơc thanh loơc”xaêy ra ngay trong nöơi böơ Ngín hađng Thïị giúâi, trong böơ phíơnnghiïn cûâu, cú quan chó ăaơo chñnh saâch vađ ặúđng löịi cuêa ngínhađng nađy Nùm 1968, Robert McNamara ặúơc böí nhiïơm lađmChuê tõch Ngín hađng Thïị giúâi Chûâng kiïịn caênh ngheđo ăoâi úênhûông quöịc gia thïị giúâi thûâ ba, McNamara ăaô chuýín hûúânglaônh ăaơo ngín hađng sang muơc tiïu xoâa ăoâi giaêm ngheđo vađ HollisChenery, möơt trong nhûông nhađ kinh tïị hoơc phaât triïín löîi laơcnhíịt cuêa Myô, möơt giaâo sû Ăaơi hoơc Harvard ăaô coâ ríịt nhiïìu cöngtrònh ăoâng goâp trong lônh vûơc nghiïn cûâu kinh tïị hoơc phaât triïínvađ caâc lônh vûơc kinh tïị khaâc, lađ baơn tím tònh vađ nhađ tû víịncho McNamara, ăaô tíơp húơp möơt nhoâm caâc nhađ kinh tïị hađngăíìu tûđ khùưp thïị giúâi vïì lađm viïơc cho ngín hađng Nhûng cuđngvúâi sûơ thay ăöíi ngûúđi baêo trúơ, möơt chuê tõch múâi, William Clausen,vađ nhađ kinh tïị trûúêng múâi Ann Krueger, möơt chuýn gia vïìthûúng maơi quöịc tïị vađ nöíi tiïịng vúâi caâc cöng trònh vïì “tòm kiïịmắa tö” (rent seeking) – caâch mađ caâc nhoâm ăùơc quýìn ăùơc lúơi sûêduơng thúị quan vađ caâc cöng cuơ baêo höơ míơu dõch khaâc ăïí truơclúơi trïn thiïơt haơi cuêa nhûông ngûúđi khaâc – ăaô ăïịn Ngín hađng

Thïị giúâi vađo nùm 1981 Trong khi Chenery vađ nhoâm cuêa öng

tíơp trung vađo nghiïn cûâu lađm sao mađ thõ trûúđng laơi thíịt baơi úê

caâc nûúâc ăang phaât triïín vađ tòm hiïíu xem caâc chñnh phuê coâ

thïí lađm gò ăïí caêi thiïơn thõ trûúđng vađ giaêm ngheđo thò Krueger laơi

xem chñnh phuê chñnh lađ nguöìn göịc cuêa víịn ăïì Vađ do ăoâ, thõ

trûúđng tûơ do múâi lađ giaêi phaâp cho caâc víịn ăïì cuêa caâc nûúâc ăang

phaât triïín Vúâi sûơ thùưng thïị cuêa hïơ tû tûúêng múâi, nhiïìu nhađ

kinh tïị hoơc hađng ăíìu mađ Chenery múđi vïì cöơng taâc ăaô rúđi ngín

hađng

Mùơc duđ nhiïơm vuơ cuêa IMF vađ Ngín hađng Thïị giúâi víîn khaâc

nhau, tûđ thúđi ăiïím ăoâ, caâc hoaơt ăöơng cuêa hai töí chûâc nađy ngađy

cađng chöìng lïn nhau Vađo nhûông nùm 1980, Ngín hađng Thïị

giúâi ăaô múê röơng hoaơt ăöơng cho vay khöng chó cho caâc dûơ aân

(nhû cíìu ặúđng) mađ cung cíịp sûơ höî trúơ trïn nhiïìu lônh vûơc,

dûúâi tïn goơi “caâc khoaên cho vay ăiïìu chónh cú cíịu” (structural

adjustment loans); nhûng laơi chó cho vay nïịu nhû coâ sûơ chíịp

thuíơn cuêa IMF vađ IMF ăaô aâp ăùơt möơt söị ăiïìu kiïơn lïn caâc quöịc

gia Nhiïơm vuơ cuêa IMF tíơp trung vađo víịn ăïì khuêng hoaêng,

nhûng caâc nûúâc ăang phaât triïín thò thûúđng xuýn cíìn sûơ giuâp

ăúô, nïn IMF ăaô trúê thađnh möơt phíìn trong cuöơc söịng cuêa híìu

hïịt caâc nûúâc ăang phaât triïín

Sûơ suơp ăöí cuêa Bûâc tûúđng Berlin taơo ra möơt ăíịu trûúđng múâi

cho IMF: thuâc ăííy vađ höî trúơ quaâ trònh chuýín ăöíi sang kinh tïị

thõ trûúđng úê caâc nûúâc thuöơc Liïn Xö cuô vađ caâc nûúâc trong khöịi

xaô höơi chuê nghôa úê chíu Íu Gíìn ăíy hún, khi caâc cuöơc khuêng

hoaêng buđng nöí vúâi quy mö ngađy cađng lúân mađ thíơm chñ ngín

saâch cuêa IMF cuông dûúđng khöng ăuê ăaâp ûâng, Ngín hađng Thïị

giúâi ặúơc goơi vađo cuöơc cung cíịp hađng chuơc tó USD trúơ giuâp khíín

cíịp, nhûng chó vúâi tû caâch lađ ăöịi taâc höî trúơ cho IMF, dûúâi sûơ

hûúâng díîn cuêa IMF Vïì nguýn tùưc víîn coâ sûơ phín chia cöng

viïơc giûôa hai töí chûâc nađy IMF coâ nhiïơm vuơ tíơp trung vađo nhûông

víịn ăïì kinh tïị vô mö cuêa caâc quöịc gia, nhû thím huơt ngín saâch

chñnh phuê, chñnh saâch tiïìn tïơ, laơm phaât, thím huơt thûúng maơivađ vay núơ nûúâc ngoađi, cođn Ngín hađng Thïị giúâi seô chõu traâch

nhiïơm vïì caâc víịn ăïì cú cíịu, chùỉng haơn nhû chñnh phuê tiïu

tiïìn vađo viïơc gò, hïơ thöịng tađi chñnh, thõ trûúđng lao ăöơng vađ chñnhsaâch thûúng maơi Nhûng IMF coâ möơt quan ăiïím khaâ lađ ăïị quöịc:

vò híìu hïịt caâc víịn ăïì cú cíịu ăïìu aênh hûúêng túâi toađn böơ nïìnkinh tïị vađ do ăoâ aênh hûúêng túâi ngín saâch chñnh phuê hay thímhuơt thûúng maơi Vò víơy, IMF caêm thíịy dûúđng nhû tíịt caê moơivíịn ăïì ăïìu nùìm trong quýìn quaên lyâ cuêa mònh Thûúđng thòIMF khöng thïí kiïn nhíîn nöíi vúâi Ngín hađng Thïị giúâi, núi luöncoâ nhûông cuöơc tranh luíơn rùìng chñnh saâch nađo seô phuđ húơp nhíịtvúâi ăiïìu kiïơn cuơ thïí cuêa möîi nûúâc, ngay caê trong nhûông thúđikyđ hïơ tû tûúêng kinh tïị thõ trûúđng tûơ do thöịng trõ vađ thùưng thïị.IMF thò luön coâ cíu traê lúđi (vïì cú baên lađ giöịng nhau cho moơinûúâc) vađ khöng thíịy cíìn thiïịt phaêi thaêo luíơn, trong khi ngûúơclaơi, Ngín hađng Thïị giúâi luön tranh luíơn xem nïn lađm caâi gò vađtòm caâch ặa ra cíu traê lúđi töịt nhíịt

Hai töí chûâc nađy leô ra coâ thïí ặa ra lúđi khuýn vađ trúơ giuâp úênhûông goâc ăöơ khaâc nhau cho caâc nûúâc ăang phaât triïín vađ ăangchuýín ăöíi, vađ lađm nhû víơy thò hoơ ăaô ăííy maơnh caâc quaâ trònhdín chuê ặúơc röìi Nhûng caê hai laơi bõ ăiïìu khiïín búêi yâ chñ chungcuêa caâc nûúâc G-7 (chñnh phuê cuêa baêy nûúâc cöng nghiïơp tiïntiïịn quan troơng nhíịt),4 vađ ăùơc biïơt lađ caâc böơ trûúêng tađi chñnhcuêa nhûông nûúâc nađy Ăiïìu hoơ ñt mong muöịn nhíịt lađ tranh luíơnmöơt caâch dín chuê thíơt sûơ vïì caâc chiïịn lûúơc giaêi phaâp khaâc nhau

4 Caâc nûúâc ăoâ lađ Myô, Nhíơt Baên, Ăûâc, Canada, Italia, Phaâp vađ Anh Ngađy nay,caâc nûúâc G-7 thûúđng gùơp nhau cuđng vúâi Nga (G-8) Baêy nûúâc nađy khöng cođnlađ baêy nïìn kinh tïị lúân nhíịt thïị giúâi Chïị ăöơ thađnh viïn cuêa G-7 cuông giöịngnhû chïị ăöơ thađnh viïn thûúđng trûơc cuêa Höơi ăöìng Baêo an Liïn hiïơp quöịc, ặúơcquýịt ắnh búêi lõch sûê

5 Xem Gerard Caprio, Jr., et al., eds., Preventing Bank Crises: Lessons from

Recent Global Bank Failures Proceedings of a Conference Co-sponsored

by the Federal Reserve Bank of Chicago and the Economic Development

Institute of the World Bank EDI Development Studies (Washington, DC:

World Bank, 1998)

Hún möơt nûêa thïị kyê kïí tûđ khi thađnh líơp, roô rađng lađ IMF ăaô

thíịt baơi trong caâc sûâ mïơnh cuêa mònh Noâ ăaô khöng lađm caâi ăaâng

leô phaêi lađm: cung cíịp trúơ giuâp tađi chñnh cho caâc nûúâc gùơp khoâ

khùn kinh tïị nhùìm lađm cho nhûông nûúâc nađy phuơc höìi traơng

thaâi gíìn toađn duơng lao ăöơng Mùơc cho nhíơn thûâc cuêa chuâng ta

vïì caâc quaâ trònh kinh tïị ăaô tiïịn böơ ríịt nhiïìu trong vođng nùm

mûúi nùm qua, vađ mùơc cho nhûông nöî lûơc cuêa IMF trong möơt

phíìn tû thïị kyê qua, khuêng hoaêng kinh tïị nöí ra ngađy cađng nhiïìu

vađ (nïịu khöng tñnh ăïịn cuöơc Ăaơi suy thoaâi) ngađy cađng khöịc liïơt

Bùìng möơt vađi tñnh toaân coâ thïí thíịy rùìng, gíìn möơt trùm nûúâc

ăaô tûđng phaêi ăöịi mùơt vúâi khuêng hoaêng.5 Töìi tïơ lađ, khaâ nhiïìu

chñnh saâch mađ IMF aâp ăùơt, ăùơc biïơt lađ quaâ trònh tûơ do hoâa thõ

trûúđng tađi chñnh quaâ súâm, ăaô ăoâng goâp vađo sûơ bíịt öín ắnh toađn

cíìu Vađ khi möơt nûúâc bõ khuêng hoaêng, caâc trúơ giuâp vađ chûúng

trònh cuêa IMF khöng chó thíịt baơi trong viïơc öín ắnh tònh hònh

mađ trong nhiïìu trûúđng húơp cođn lađm cho tònh hònh trúê nïn töìi tïơ

hún, ăùơc biïơt lađ ăöịi vúâi ngûúđi ngheđo IMF ăaô thíịt baơi trong nhiïơm

vuơ nguýn thuêy cuêa noâ lađ thuâc ăííy sûơ öín ắnh toađn cíìu; cuông

khöng thađnh cöng hún trong nhûông sûâ mïơnh múâi mađ noâ ăaêm

nhiïơm, chùỉng haơn hûúâng díîn vađ trúơ giuâp quaâ trònh chuýín ăöíi

cuêa caâc quöịc gia coâ nïìn kinh tïị kïị hoaơch sang kinh tïị thõ trûúđng

Thoêa thuíơn Bretton Woods cuông kïu goơi thađnh líơp möơt töí

chûâc kinh tïị quöịc tïị thûâ ba, WTO, ăïí kiïím soaât quan hïơ thûúng

maơi quöịc tïị – cöng viïơc tûúng tûơ nhû IMF quaên lyâ quan hïơ tađi

chñnh quöịc tïị Ngûúđi ta cho rùìng, nhûông chñnh saâch thûúng

maơi theo kiïíu “haơi hađng xoâm” (beggar-thy-neighbor), trong ăoâcaâc nûúâc tùng thúị nhíơp khííu nhùìm baêo vïơ nïìn kinh tïị nöơiắa, lađ nguýn nhín gíy ra sûơ lan trađn cuêa suy thoaâi kinh tïịlíîn mûâc ăöơ nghiïm troơng cuêa noâ Möơt töí chûâc thûúng maơi quöịctïị lađ cíìn thiïịt ăïí khöng chó ngùn ngûđa sûơ taâi diïîn mađ cođn thuâcăííy sûơ lûu chuýín tûơ do cuêa hađng hoâa vađ dõch vuơ Mùơc díìuThoêa thuíơn chung vïì Thúị quan vađ Míơu dõch (GATT) ăaô thađnhcöng trong viïơc giaêm ăaâng kïí hađng rađo thúị nhíơp khííu, nhûngviïơc ăi ăïịn möơt hiïơp ûúâc cuöịi cuđng thíơt khoâ khùn; maôi ăïịn tíơnnùm 1995, möơt nûêa thïị kyê sau Thïị chiïịn thûâ II vađ hai phíìn

ba thïị kyê sau cuöơc Ăaơi suy thoaâi, WTO múâi ra ăúđi Nhûng WTOhoađn toađn khöng giöịng vúâi hai töí chûâc quöịc tïị ăaô noâi úê trïn(IMF vađ WB) Noâ khöng tûơ ăùơt ra nhûông quy ắnh; mađ ăuâng húnlađ taơo ra möơt diïîn ăađn trong ăoâ ăađm phaân thûúng maơi diïîn ravađ baêo ăaêm nhûông thoêa thuíơn ặúơc thûơc hiïơn

Nhûông yâ tûúêng vađ dûơ ắnh ăùìng sau sûơ hònh thađnh caâc töí chûâcquöịc tïị ăïìu lađ töịt ăeơp, nhûng díìn díìn qua thúđi gian ăaô bõ biïịndaơng thađnh nhûông thûâ khaâc hoađn toađn Nhûông ắnh hûúâng hoaơtăöơng kiïíu Keynes cho IMF, trong ăoâ nhíịn maơnh ăïịn nhûông thíịtbaơi thõ trûúđng vađ vai trođ cuêa chñnh phuê trong viïơc taơo viïơc lađm,ăaô bõ thay thïị búêi tû tûúêng thõ trûúđng tûơ do cuêa nhûông nùm 1980

Tû tûúêng nađy, möơt phíìn cuêa caâi goơi lađ “Ăöìng thuíơnWashington” múâi (Washington Consensus), möơt sûơ ăöìng thuíơngiûôa IMF, Ngín hađng Thïị giúâi vađ Böơ Tađi chñnh Myô vïì “caâc chñnhsaâch ăuâng” cho caâc nûúâc ăang phaât triïín, ăaô ăaânh tñn hiïơu vïìmöơt caâch tiïịp cíơn hoađn toađn khaâc ăöịi vúâi sûơ öín ắnh vađ phaâttriïín kinh tïị

Khaâ nhiïìu yâ tûúêng nùìm trong sûơ ăöìng thuíơn múâi nađy ăaô ặúơchònh thađnh trong quaâ trònh ăöịi phoâ vúâi nhûông víịn ăïì cuêa MyôLatinh, núi caâc chñnh phuê thûúđng míịt kiïím soaât chi tiïu ngínsaâch trong khi laơi thûơc thi chñnh saâch tiïìn tïơ núâi loêng vađ híơu

quaê keâo theo lađ laơm phaât Sûơ tùng trûúêng nhanh cuêa möơt vađi

quöịc gia trong khu vûơc nađy trong vađi thíơp kyê ngay sau Thïị

chiïịn thûâ II ăaô khöng keâo dađi, bõ cho lađ do sûơ can thiïơp quaâ

mûâc cuêa nhađ nûúâc vađo nïìn kinh tïị Thíơt khöng may, nhûông yâ

tûúêng ặúơc phaât triïín nhùìm giaêi quýịt caâc víịn ăïì cuơ thïí cuêa

Myô Latinh laơi ặúơc aâp duơng cho caâc nûúâc khaâc, nhûông nûúâc

mađ nïìn kinh tïị coâ cíịu truâc, thïị maơnh vađ ăiïím ýịu hoađn toađn

khaâc Nhûông chñnh saâch nhû tûơ do hoâa thõ trûúđng vöịn ặúơc ăííy

maơnh trïn khùưp caâc nûúâc Myô Latinh, trûúâc khi ặúơc chûâng minh

chùưc chùưn caê vïì lyâ thuýịt líîn bùìng cúâ xaâc thûơc lađ chuâng thuâc

ăííy tùng trûúêng Cuđng luâc, bùìng chûâng chöìng chíịt cho thíịy

nhûông chñnh saâch nhû thïị goâp phíìn taơo ra bíịt öín ắnh thò nhûông

chñnh saâch nađy víîn ặúơc thuâc ăííy úê núi khaâc, coâ khi trong nhûông

hoađn caênh mađ chuâng thíơm chñ khöng phuđ húơp chuât nađo

Trong nhiïìu trûúđng húơp, nhûông chñnh saâch kinh tïị theo kiïíu

“Ăöìng thuíơn Washington”, cho duđ phuđ húơp úê Myô Latinh, laơi

chùỉng hïì thñch húơp vúâi nhûông nûúâc ăang trong giai ăoaơn ăíìu

cuêa quaâ trònh phaât triïín hay chuýín ăöíi kinh tïị Híìu hïịt caâc

nûúâc cöng nghiïơp phaât triïín, bao göìm caê Myô vađ Nhíơt Baên, ăaô

xíy dûơng nïìn kinh tïị cuêa hoơ bùìng caâch baêo höơ möơt caâch khön

kheâo vađ coâ lûơa choơn caâc ngađnh cöng nghiïơp cho ăïịn khi chuâng

ăuê maơnh ăïí caơnh tranh vúâi caâc ăöịi thuê nûúâc ngoađi Trong khi

baêo höơ thûúđng khöng thađnh cöng vúâi caâc nûúâc aâp duơng thò tûơ

do hoâa thûúng maơi nhanh choâng cuông víơy Viïơc bùưt möơt nûúâc

ăang phaât triïín múê cûêa thõ trûúđng cho hađng hoâa nhíơp khííu

caơnh tranh vúâi saên phíím cuêa caâc ngađnh cöng nghiïơp nöơi ắa

cođn non núât vađ dïî töín thûúng coâ thïí gíy ra nhûông híơu quaê

kinh tïị - xaô höơi nghiïm troơng Thíịt nghiïơp lađ khöng traânh khoêi

– nöng dín ngheđo úê caâc nûúâc ăang phaât triïín khöng thïí nađo

caơnh tranh nöíi vúâi nhûông saên phíím ặúơc trúơ cíịp tûđ Myô vađ chíu

Íu – trûúâc khi khu vûơc cöng nöng nghiïơp phaât triïín ăuê maơnh

ăïí taơo ra viïơc lađm múâi Thíơm chñ, töìi tïơ hún, IMF khùng khùngăođi caâc nûúâc ăang phaât triïín phaêi thùưt chùơt chñnh saâch tiïìn tïơ,ăííy laôi suíịt lïn cao ăïịn mûâc, viïơc taơo ra viïơc lađm múâi khoâ thûơchiïơn ngay caê trong nhûông ăiïìu kiïơn töịt nhíịt Vađ búêi vò tûơ dohoâa thûúng maơi diïîn ra trong khi maơng lûúâi baêo hiïím xaô höơichûa hònh thađnh, nhûông ngûúđi míịt viïơc seô bõ ăííy vađo caênhngheđo ăoâi tuâng quíîn Tûơ do hoâa, vò thïị chùỉng ăem laơi sûơ tùngtrûúêng hûâa heơn mađ thay vađo ăoâ lađ gia tùng sûơ ngheđo khöí Vađkïí caê nhûông ngûúđi khöng míịt viïơc cuông seô bõ aênh hûúêng búêitraơng thaâi bíịt öín vađ lo lùưng ngađy cađng tùng

Kiïím soaât chu chuýín vöịn (capital control) lađ möơt vñ duơ khaâc.Caâc nûúâc chíu Íu ăaô lađm ăiïìu nađy cho túâi tíơn nhûông nùm baêymûúi Möơt söị ngûúđi coâ thïí cho rùìng, thíơt khöng cöng bùìng khibùưt nhûông nûúâc ăang phaât triïín vúâi hïơ thöịng ngín hađng vûđachó múâi phaât triïín phaêi ăöịi mùơt vúâi nhûông ruêi ro khi múê cûêathõ trûúđng Boê sang möơt bïn víịn ăïì cöng bùìng, ăoâ cuông lađ möơtluíơn ăiïím kinh tïị töìi: sûơ lûu chuýín tiïìn vađo vađ ra caâc nûúâcdiïîn ra vúâi tíìn suíịt quaâ lúân theo sau tûơ do hoâa thõ trûúđng tađichñnh chó taơo ra sûơ phaâ hoaơi Caâc nûúâc ăang phaât triïín nhoê beâcuông giöịng nhû nhûông con thuýìn nhoê Tûơ do hoâa thõ trûúđngtađi chñnh choâng mùơt, theo caâi caâch IMF thuâc ăííy, chùỉng khaâcnađo ăííy nhûông con thuýìn nhoê ăoâ phaêi tham gia vađo cuöơc hađnhtrònh trïn biïín soâng dûô dùìn trûúâc khi nhûông löî höíng trïn thínthuýìn ặúơc sûêa chûôa, trûúâc khi thuýìn trûúêng ặúơc ăađo taơo,vađ trûúâc caê khi phao cûâu sinh ặúơc chuíín bõ Ngay caê trongtrûúđng húơp töịt nhíịt, víîn coâ khaê nùng ríịt cao lađ nhûông conthuýìn ăoâ seô bõ líơt uâp khi bõ vuđi díơp búêi nhûông con soâng lúân.Cho duđ IMF taân thađnh nhûông lyâ thuýịt kinh tïị “sai líìm”, ăaângleô noâ khöng gíy híơu quaê lúân ăïịn thïị nïịu laônh ắa hoaơt ăöơngcuêa noâ giúâi haơn úê chíu Íu, Myô, vađ caâc nûúâc cöng nghiïơp tiïntiïịn khaâc tûơ lo liïơu ặúơc Nhûng sûơ chíịm dûât cuêa chuê nghôa

thûơc dín kiïíu cuô vađ tiïịp ăoâ lađ cuêa chïị ăöơ cöơng saên úê möơt söị

nûúâc ăaô cho IMF vađ Ngín hađng Thïị giúâi cú höơi múê röơng sûâ maơng

nguýn thuêy cuêa chuâng Ngađy nay, hai töí chûâc nađy trúê thađnh

nhûông töí chûâc thöịng trõ nïìn kinh tïị thïị giúâi Khöng chó nhûông

nûúâc cíìn ăïịn sûơ trúơ giuâp múâi phaêi nhúđ túâi chuâng mađ caê nhûông

ngûúđi cíìn ăïịn “sûơ ăoâng díịu cöng nhíơn” (seal of approval) cuêa

hai töí chûâc nađy ăïí coâ thïí tiïịp cíơn thõ trûúđng vöịn quöịc tïị töịt

hún cuông phaêi tuín theo nhûông “toa thuöịc” kinh tïị cuêa hoơ,

nhûông toa thuöịc phaên aânh nhûông tû tûúêng vađ lyâ thuýịt kinh

tïị thõ trûúđng tûơ do

Híơu quaê cho nhiïìu ngûúđi lađ ngheđo ăoâi, vađ cho nhiïìu nûúâc lađ

míịt öín ắnh kinh tïị, chñnh trõ IMF ăaô mùưc sai líìm trong tíịt caê

nhûông lônh vûơc mađ noâ tham gia: phaât triïín, chöịng khuêng hoaêng,

vađ trong caâc nïìn kinh tïị chuýín ăöíi tûđ mö hònh cöơng saên sang

tû baên Caâc chûúng trònh cho vay ăiïìu chónh cú cíịu khöng ăem

laơi tùng trûúêng bïìn vûông, ngay caê vúâi caâc nûúâc, nhû Bolivia,

ăaô tuín thuê chùơt cheô moơi ýu cíìu ÚÊ nhiïìu nûúâc, chñnh saâch

thùưt lûng buöơc buơng ăaô caên trúê tùng trûúêng Caâc chûúng trònh

kinh tïị thađnh cöng ăođi hoêi cûơc kyđ thíơn troơng vúâi trònh tûơ vađ

nhõp ăöơ cuêa caêi caâch Nïịu, chùỉng haơn, thõ trûúđng ặúơc múê cûêa

cho tûơ do caơnh tranh quaâ súâm, trûúâc khi caâc töí chûâc tađi chñnh

ặúơc xaâc líơp, viïơc lađm múâi ặúơc taơo ra seô ñt hún söị míịt ăi ÚÊ

nhiïìu nûúâc, nhûông sai líìm trong trònh tûơ vađ nhõp ăöơ caêi caâchăaô díîn ăïịn thíịt nghiïơp vađ ngheđo ăoâi gia tùng.6 Sau cuöơc khuênghoaêng chíu AÂ nùm 1997, chñnh saâch cuêa IMF ăaô ăöí díìu vađolûêa khuêng hoaêng úê Thaâi Lan vađ Indonesia Nhûông caêi caâch kiïíuthõ trûúđng tûơ do úê Myô Latinh cuông coâ ăem laơi möơt vađi thađnhcöng – Chile lađ möơt trûúđng húơp thûúđng xuýn ặúơc nhùưc ăïịn –nhûng híìu hïịt phíìn cođn laơi cuêa luơc ắa nađy víîn cođn phaêi tiïịptuơc buđ laơi möơt thíơp kyê míịt maât theo sau caâi goơi lađ chûúng trònhcûâu giuâp “thađnh cöng” cuêa IMF vađo ăíìu nhûông nùm 1980 Ngađynay, nhiïìu nûúâc trong söị ăoâ víîn cođn phaêi chõu tònh traơng thíịtnghiïơp cao kinh niïn – úê Argentina chùỉng haơn, lađ hai con söị tûđnùm 1995 – ngay caê khi laơm phaât ăaô ặúơc ăííy lui Sûơ suơp ăöícuêa Argentina vađo nùm 2001 chó lađ möơt cuêa nhûông vñ duơ gíìnnhíịt trong caê chuöîi thíịt baơi trong vađi nùm qua Vúâi tyê lïơ thíịtnghiïơp cao choât voât trong vođng gíìn baêy nùm nhû víơy, ăiïìuăaâng bùn khoùn khöng phaêi lađ viïơc dín chuâng cuöịi cuđng cuôngnöíi loaơn mađ lađ hoơ ăaô phaêi chõu ặơng ím thíìm quaâ nhiïìu vađquaâ líu Kïí caê nhûông nûúâc coâ ặúơc möơt chuât tùng trûúêng cuôngthíịy roô lađ lúơi ñch chuê ýịu tñch tuơ trong tay nhûông ngûúđi giađuvađ ăùơc biïơt lađ tíìng lúâp cûơc giađu, khoaêng 10% giađu nhíịt, trongkhi ngheđo ăoâi víîn hoađnh hađnh vađ thíơm chñ trong möơt söị trûúđnghúơp, thu nhíơp cuêa nhûông ngûúđi dûúâi ăaây cođn tuơt giaêm.Nùìm sau nhûông víịn ăïì cuêa IMF vađ caâc töí chûâc quöịc tïị khaâclađ víịn ăïì cú cíịu quaên trõ (governance): ai quýịt ắnh nhûông gòchuâng thûơc hiïơn Nhûông töí chûâc nađy khöng chó bõ ăiïìu khiïínbúêi caâc nûúâc cöng nghiïơp giađu nhíịt mađ cođn búêi giúâi tû baênthûúng maơi vađ tađi chñnh úê caâc nûúâc ăoâ, cho nïn chñnh saâch cuêachuâng ặúng nhiïn phaên aânh nhûông lúơi ñch nađy Sûơ lûơa choơnlaônh ăaơo cuêa caâc töí chûâc nađy biïíu tûúơng hoâa nhûông víịn ăïìcuêa caâc töí chûâc, vađ thûúđng goâp phíìn gíy ra hoaơt ăöơng ýịu keâmcuêa chuâng Trong khi híìu hïịt tíịt caê caâc hoaơt ăöơng cuêa IMF vađ

6 Coâ nhiïìu phï bònh chûúng trònh cho vay ăiïìu chónh cú cíịu, ngay caê ăaânh giaâ

cuêa IMF vïì chûúng trònh cuông ghi nhíơn nhiïìu sai soât Ăaânh giaâ nađy bao göìm

ba phíìn: ăaânh giaâ nöơi böơ cuêa nhín viïn IMF (IMF Staff, The ESAF at Ten

Years: Economic Adjustment and Reform in Low Income Countries

Occa-sional Papers #156, 12.2.1998); ăaânh giaâ ăöơc líơp bïn ngoađi (K Botchwey, et

al., Report by a Group of Independent Expert Review: External Evaluation of

the ESAF [Washington, DC: IMF, 1998]); vađ möơt baâo caâo cuêa nhín viïn IMF

cho Ban giaâm ăöịc IMF, chùưt loơc nhûông bađi hoơc tûđ hai ăaânh giaâ trïn (IMF Staff,

Distilling the Lessons from the ESAF Reviews [Washington, DC: IMF, thaâng

7.1998])

Ngín hađng Thïị giúâi ngađy nay lađ úê caâc nûúâc ăang phaât triïín

(tíịt nhiïn, tíịt caê caâc khoaên cho vay cuêa chuâng), chuâng laơi ặúơc

ăiïìu hađnh búêi nhûông ăaơi diïơn cuêa caâc quöịc gia cöng nghiïơp

(Theo tíơp quaân hay möơt sûơ thoêa thuíơn ngíìm, chuê tõch cuêa IMF

luön lađ möơt ngûúđi chíu Íu vađ chuê tõch cuêa Ngín hađng Thïị giúâi

lađ ngûúđi Myô) Hoơ ặúơc lûơa choơn sau caânh cûêa ăoâng kñn, vađ chûa

bao giúđ kinh nghiïơm vïì thïị giúâi ăang phaât triïín lađ ăiïìu kiïơn

tiïn quýịt khi lûơa choơn chuê tõch Caâc töí chûâc nađy khöng phaêi

lađ ăaơi diïơn cho caâc nûúâc mađ noâ phuơc vuơ

Víịn ăïì cođn naêy sinh úê chöî ai lađ ngûúđi ăaơi diïơn cho tiïịng noâi

cuêa möơt quöịc gia Taơi IMF, ăoâ lađ caâc böơ trûúêng tađi chñnh vađ

thöịng ăöịc ngín hađng trung ûúng ÚÊ WTO, ăoâ lađ caâc böơ trûúêng

thûúng maơi Möîi möơt böơ trûúêng nađy laơi coâ quan hïơ vúâi nhûông

nhoâm cûê tri nhíịt ắnh úê nûúâc hoơ Böơ trûúêng thûúng maơi seô thïí

hiïơn nhûông möịi quan tím cuêa cöơng ăöìng kinh doanh – caê nhađ

xuíịt khííu muöịn múê cûêa caâc thõ trûúđng múâi cho hađng xuíịt vađ

caê caâc nhađ saên xuíịt phaêi caơnh tranh vúâi hađng nhíơp khííu

Nhûông böơ phíơn cûê tri nađy tíịt nhiïn muöịn duy trò cađng nhiïìu

hađng rađo thûúng maơi cađng töịt vađ xin trúơ cíịp úê mûâc cao nhíịt

mađ hoơ coâ thïí thuýịt phuơc quöịc höơi chuíín y Viïơc caâc rađo caên

thûúng maơi lađm tùng giaâ caê mađ ngûúđi tiïu duđng phaêi traê hay

trúơ cíịp lađ möơt gaânh nùơng ăöịi vúâi ngûúđi ăoâng thúị laơi chùỉng

ặúơc quan tím bùìng lúơi nhuíơn cuêa nhađ saên xuíịt Nhûông víịn

ăïì vïì möi trûúđng vađ lao ăöơng thíơm chñ cođn ñt ặúơc quan tím

hún, thay vò coi ăoâ lađ nhûông khoâ khùn cíìn phaêi vûúơt qua Caâc

böơ trûúêng tađi chñnh vađ thöịng ăöịc ngín hađng trung ûúng thò laơi

gùưn boâ chùơt cheô vúâi cöơng ăöìng tađi chñnh Hoơ thûúđng xuíịt thín

tûđ caâc cöng ty tađi chñnh vađ sau khi kïịt thuâc nhiïơm kyđ trong

chñnh phuê, ăoâ lađ núi hoơ laơi trúê vïì Robert Rubin, Böơ trûúêng tađi

chñnh Myô trong phíìn lúân khoaêng thúđi gian ặúơc ăïì cíơp trong

cuöịn saâch nađy, xuíịt thín tûđ möơt ngín hađng ăíìu tû lúân nhíịt,

Goldman Sachs, vađ sau khi rúđi chûâc vuơ laơi chuýín sangCitigroup, haông súê hûôu ngín hađng thûúng maơi lúân nhíịtCitibank Nhín víơt quýìn lûơc thûâ hai taơi IMF trong thúđi kyđ nađylađ Stanley Fischer ăaô chuýín thùỉng tûđ IMF ăïịn Citigroup saukhi nghó viïơc Nhûông caâ nhín nađy ặúng nhiïn seô nhòn thïị giúâibùìng con mùưt cuêa cöơng ăöìng tađi chñnh Nhûông quýịt ắnh cuêabíịt kyđ töí chûâc nađo cuông phaên aânh quan ăiïím vađ lúơi ñch cuêanhûông ngûúđi ra quýịt ắnh; khöng ngaơc nhiïn, nhû chuâng taseô thíịy ặúơc nhùưc ăi nhùưc laơi úê caâc chûúng sau, chñnh saâchcuêa caâc töí chûâc kinh tïị quöịc tïị thûúđng xuýn ăi liïìn vúâi lúơi ñchthûúng maơi vađ tađi chñnh cuêa nhûông ngûúđi úê caâc quöịc gia cöngnghiïơp tiïn tiïịn

Ăöịi vúâi nhûông nöng dín úê caâc nûúâc ăang phaât triïín ăangphaêi cođng lûng lađm viïơc traê caâc moân núơ cho IMF hay nhûôngdoanh nhín ăang phaêi chõu ặơng nhûông khoaên thúị giaâ trõ giatùng cao hún theo ýu cíìu cuêa IMF, caâi hïơ thöịng hiïơn nay doIMF ăiïìu hađnh chùỉng khaâc gò möơt hïơ thöịng ăaânh thúị lïn hoơnhûng khöng ăaơi diïơn cho hoơ Thíịt voơng vúâi hïơ thöịng toađn cíìuhoâa quöịc tïị dûúâi triïìu ăaơi cuêa IMF tùng lïn khi nhûông ngûúđidín ngheđo úê Indonesia, Maröịc hay Papua New Guinea bõ cùưtboê trúơ cíịp lûúng thûơc vađ chíịt ăöịt; hay nhûông ngûúđi dín ThaâiLan chûâng kiïịn sûơ hoađnh hađnh cuêa bïơnh AIDS, do kïịt quaê cuêaviïơc cùưt giaêm chi tiïu y tïị dûúâi aâp lûơc cuêa IMF Caâc gia ằnh úênhiïìu nûúâc ăang phaât triïín phaêi traê tiïìn cho viïơc hoơc hađnh cuêacon caâi theo caâi goơi lađ nhûông chûúng trònh buđ laơi chi phñ, ăaôphaêi chíịp nhíơn möơt sûơ lûơa choơn ăau lođng lađ khöng gûêi congaâi hoơ túâi trûúđng

Khöng cođn coâ sûơ lûơa choơn nađo khaâc, khöng coâ caâch nađo khaâcăïí thïí hiïơn nöîi bíịt bònh cuêa mònh, ăïí ăođi hoêi sûơ thay ăöíi, hoơăaô nöíi loaơn Ăûúđng phöị, tíịt nhiïn, khöng phaêi lađ núi ăïí thaêoluíơn, khöng phaêi lađ núi hoaơch ắnh chñnh saâch hay ặa ra

nhûông nhûúơng böơ Nhûng nhûông ngûúđi phaên ăöịi ăaô buöơc caâc

quan chûâc chñnh phuê vađ nhûông nhađ kinh tïị trïn toađn thïị giúâi

phaêi suy nghô vïì nhûông giaêi phaâp ăuâng ăùưn ăïí tùng trûúêng vađ

phaât triïín thay cho nhûông chñnh saâch theo kiïíu Ăöìng thuíơn

Washington Ngađy cađng roô rađng, khöng chó vúâi nhûông ngûúđi dín

thûúđng mađ caê vúâi caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch, khöng chó

vúâi nhûông ngûúđi úê caâc nûúâc ăang phaât triïín mađ caê nhûông ngûúđi

úê caâc nûúâc phaât triïín, rùìng toađn cíìu hoâa theo caâi caâch ăaô tiïịn

hađnh khöng giöịng nhû nhûông gò mađ nhûông ngûúđi uêng höơ noâ

ăaô hûâa heơn – hay nhû nhûông gò mađ noâ coâ thïí lađm vađ nïn lađm

Trong möơt söị trûúđng húơp, toađn cíìu hoâa khöng ăem laơi tùng

trûúêng, nhûng khi ăem laơi tùng trûúêng thò noâ cuông khöng ăem

laơi lúơi ñch cho tíịt caê moơi ngûúđi Kïịt quaê cuöịi cuđng mađ nhûông

chñnh saâch Ăöìng thuíơn Washington ăùơt ra ríịt thûúđng lađ ăem

laơi lúơi ñch cho möơt söị ñt ngûúđi vúâi caâi giaâ lađ thiïơt haơi cuêa nhiïìu

ngûúđi, lúơi ñch cho ngûúđi giađu vúâi caâi giaâ phaêi traê cuêa ngûúđi ngheđo

Nhiïìu khi, nhûông lúơi ñch vađ giaâ trõ thûúng maơi ăaô líịn aât möịi

quan tím cho möi trûúđng, dín chuê, quýìn con ngûúđi vađ cöng

bùìng xaô höơi

Toađn cíìu hoâa baên thín noâ khöng töịt hay xíịu Noâ coâ sûâc maơnh

ăïí ăem laơi vö söị ăiïìu töịt Vúâi caâc nûúâc Ăöng AÂ, nhûông nûúâc

ăaô víơn duơng toađn cíìu hoâa theo caâch riïng cuêa mònh, theo nhõp

ăöơ riïng cuêa mònh, hoơ ăaô thu ặúơc nhiïìu lúơi ñch, bíịt chíịp caê

sûơ thuơt luđi do cuöơc khuêng hoaêng 1997 gíy ra Nhûng úê phíìn

lúân caâc núi khaâc, toađn cíìu hoâa khöng ăem laơi lúơi ñch tûúng xûâng

Kinh nghiïơm cuêa nûúâc Myô trong thïị kyê 19 cuông tûúng tûơ nhû

quaâ trònh toađn cíìu hoâa ngađy nay – vađ sûơ khaâc biïơt giuâp soi roơi

nhûông thađnh cöng cuêa quaâ khûâ vađ thíịt baơi hiïơn nay Vađo thúđi

ăiïím ăoâ, khi mađ chi phñ víơn chuýín, liïn laơc giaêm xuöịng vađ

thõ trûúđng ặúơc múê röơng, nïìn kinh tïị quöịc gia múâi ặúơc hònh

thađnh vađ vúâi nïìn kinh tïị quöịc gia múâi ăoâ, caâc cöng ty quöịc gia

ra ăúđi, hoaơt ăöơng trïn toađn böơ laônh thöí quöịc gia Nhûng thõtrûúđng khöng bõ boê mùơc cho phaât triïín möơt caâch tûơ phaât, chñnhphuê ăaô ăoâng möơt vai trođ quan troơng trong viïơc ắnh hònh sûơphaât triïín cuêa nïìn kinh tïị Chñnh phuê Myô ăaô coâ ặúơc quýìnlûơc röơng raôi khi tođa aân bíơt ăeđn xanh, dûơa vađo möơt ăiïìu khoaêntrong hiïịn phaâp, cho pheâp chñnh quýìn liïn bang ăiïìu tiïịtthûúng maơi liïn tiïíu bang Chñnh phuê liïn bang ăaô kiïím soaâthïơ thöịng tađi chñnh, quy ắnh mûâc lûúng líîn ăiïìu kiïơn lađm viïơctöịi thiïíu, vađ cuöịi cuđng lađ hïơ thöịng phuâc lúơi vađ baêo hiïím thíịtnghiïơp ăïí giaêi quýịt nhûông víịn ăïì do hïơ thöịng thõ trûúđng ăùơt

ra Chñnh phuê liïn bang cuông thuâc ăííy möơt söị ngađnh cöngnghiïơp (ặúđng ăiïơn thoaơi ăíìu tiïn, chùỉng haơn, do chñnh phuêMyô xíy dûơng nöịi Baltimore vađ Washington nùm 1842) vađkhuýịn khñch nhûông ngađnh khaâc, nhû nöng nghiïơp, khöng chógiuâp thađnh líơp caâc trûúđng ăaơi hoơc phuơc vuơ cho nghiïn cûâu mađcođn cung cíịp caâc dõch vuơ múê röơng ăïí huíịn luýơn nöng dínnhûông kyô thuíơt vađ cöng nghïơ múâi Chñnh phuê liïn bang ăaô ăoângvai trođ quan troơng khöng chó trong viïơc thuâc ăííy tùng trûúêng,ngay caê khi chñnh phuê khöng tham gia vađo caâc chñnh saâch chuêăöơng phín phöịi laơi, ñt nhíịt chñnh phuê cuông coâ nhûông chûúngtrònh mađ lúơi ñch cuêa noâ ặúơc chia seê röơng raôi – khöng chó nhûôngchûúng trònh phöí cíơp giaâo duơc vađ níng cao nùng suíịt nöngnghiïơp mađ cođn chûúng trònh cíịp ăíịt nhùìm taơo ra cú höơi töịi thiïíucho tíịt caê moơi ngûúđi Myô

Ngađy nay, vúâi viïơc chi phñ giao thöng liïn laơc ngađy cađng giaêmvađ sûơ dúô boê caâc hađng rađo ăöịi vúâi hađng hoâa, dõch vuơ vađ vöịn (mùơcduđ víîn cođn nhûông rađo caên vúâi sûơ dõch chuýín nhín cöng),chuâng ta coâ quaâ trònh “toađn cíìu hoâa”, tûúng tûơ nhû nhûông quaâtrònh trûúâc ăíy khi caâc nïìn kinh tïị quöịc gia hònh thađnh Nhûngkhöng may, chuâng ta laơi khöng coâ möơt chñnh phuê chung ăïí chõutraâch nhiïơm vúâi ngûúđi dín úê moơi nûúâc, ăïí giaâm saât quaâ trònh

toađn cíìu hoâa theo caâch giöịng nhû chñnh phuê quöịc gia ăaô ắnh

hûúâng quaâ trònh quöịc gia hoâa Thay vađo ăoâ, chuâng ta coâ möơt

hïơ thöịng coâ thïí goơi lađ quaên lyâ toađn cíìu khöng coâ chñnh phuê

toađn cíìu (global governance without global government), möơt

hïơ thöịng mađ trong ăoâ möơt vađi töí chûâc quöịc tïị nhû Ngín hađng

Thïị giúâi, IMF vađ WTO vađ möơt vađi caâ nhín – caâc böơ trûúêng tađi

chñnh, thûúng maơi coâ quan hïơ chùơt cheô vúâi caâc lúơi ñch tađi chñnh

thûúng maơi, thöịng trõ trong khi vö söị ngûúđi bõ aênh hûúêng búêi

caâc quýịt ắnh cuêa hoơ bõ boê mùơc khöng thïí coâ tiïịng noâi cuêa

mònh Ăaô ăïịn luâc phaêi thay ăöíi caâc quy tùưc chi phöịi tríơt tûơ kinh

tïị quöịc tïị, suy ngíîm laơi vïì viïơc caâc quýịt ắnh ăaô ặúơc ban

hađnh nhû thïị nađo vađ vò lúơi ñch cuêa ai úê cíịp ăöơ quöịc tïị vađ haôy

búât coi troơng hïơ tû tûúêng mađ haôy nhòn xem thûơc tïị caâi gò coâ

hiïơu quaê Ăiïìu quan troơng lađ lađm sao nhûông thađnh cöng mađ

chuâng ta thíịy úê Ăöng AÂ cuông ăaơt ặúơc úê nhûông núi khaâc Caâi

giaâ phaêi traê seô ríịt lúân nïịu ăïí tiïịp diïîn sûơ bíịt öín toađn cíìu Toađn

cíìu hoâa coâ thïí ặúơc ắnh hûúâng laơi, vađ khi ặúơc ắnh hûúâng

ăuâng, cöng bùìng ăöìng thúđi tíịt caê caâc nûúâc ăïìu coâ tiïịng noâi ăöịi

vúâi nhûông chñnh saâch aênh hûúêng ăïịn hoơ, seô giuâp taơo ra möơt

nïìn kinh tïị toađn cíìu múâi, trong ăoâ tùng trûúêng khöng chó bïìn

vûông hún vađ öín ắnh hún mađ thađnh quaê cuêa noâ cuông ặúơc chia

seê cöng bùìng hún

CHÛÚNG 2

NHÛÔNG LÚĐI HÛÂA BÕ PHAÂ BOÊ

Trong ngađy ăíìu tiïn cuêa töi, ngađy 13.2.1997, vúâi tû caâch

lađ kinh tïị trûúêng vađ Phoâ chuê tõch cao cíịp cuêa Ngínhađng Thïị giúâi, khi töi raêo bûúâc vađo tođa nhađ lúân vađ hiïơnăaơi nùìm trïn ặúđng 19 úê Washington, ăiïìu ăíìu tiïn ăíơp vađo

mùưt töi lađ caâi khííu hiïơu “Giíịc mú cuêa chuâng töi lađ möơt thïị giúâi

khöng coâ ngheđo ăoâi” Chñnh giûôa möơt cùn phođng úê tíìng 13 lađ

bûâc tûúơng möơt chuâ beâ ăang dùưt möơt öng giađ muđ, möơt biïíu tûúơngtûúêng nhúâ sûơ xoâa boê bïơnh muđ söng (river blindness hay

onchocerciasis) Trûúâc khi Ngín hađng Thïị giúâi, Töí chûâc Y tïị thïị

giúâi vađ caâc töí chûâc khaâc húơp sûâc laơi vúâi nhau, hađng ngađn ngûúđiăaô bõ muđ hađng nùm úê chíu Phi vò cùn bïơnh coâ thïí ngùn ngûđanađy Phña bïn kia ặúđng lađ möơt tođa nhađ ăöì söơ khaâc, truơ súê cuêaIMF Tođa nhađ ặúơc laât ăaâ bïn trong, tö ăiïím búêi hïơ thûơc víơtphong phuâ, nhùưc nhúê caâc böơ trûúêng tađi chñnh ăïịn tûđ khùưp núitrïn thïị giúâi rùìng, IMF biïíu hiïơn cho sûơ tíơp trung cuêa tiïìn baơcvađ quýìn lûơc

Hai töí chûâc ăoâ, thûúđng bõ nhíìm líîn trong cöng chuâng, thïíhiïơn sûơ tûúng phaên roô rïơt búêi nhûông khaâc biïơt vïì vùn hoâa, vïìphong caâch vađ vïì nhiïơm vuơ: möơt töí chûâc chuâ tím vađo cöng taâcxoâa ngheđo, töí chûâc kia chõu traâch nhiïơm vïì giûô gòn sûơ öín ắnh

kinh tïị toađn cíìu Mùơc duđ caê hai ăïìu coâ nhoâm caâc nhađ kinh tïị

bay ăïịn caâc nûúâc ăang phaât triïín theo caâc nhiïơm vuơ trong ba

tuíìn, Ngín hađng Thïị giúâi luön nöî lûơc ăïí ăaêm baêo möơt cú söị

ăaâng kïí nhín viïn thûúđng truâ dađi haơn úê caâc nûúâc mađ noâ giuâp

ăúô Traâi laơi, IMF thûúđng chó coâ möơt “ăaơi diïơn thûúđng truâ” vúâi

quýìn lûơc haơn chïị Caâc chûúng trònh cuêa IMF thûúđng ặúơc phaât

ra tûđ Washington vađ ặúơc xíy dûơng thöng qua nhûông chuýịn

ăi ngùưn ngađy, trong ăoâ caâc nhín viïn IMF gùơp gúô vúâi nhiïìu böơ

trûúêng tađi chñnh, thöịng ăöịc ngín hađng trung ûúng vađ nghó ngúi

thoaêi maâi trong nhûông khaâch saơn 5 sao sang troơng úê caâc thuê

ăö Sûơ khaâc biïơt nađy khöng chó coâ yâ nghôa biïíu tûúơng: baơn khöng

thïí hiïíu vađ ýu möơt ăíịt nûúâc trûđ khi baơn coâ ăi ăïịn caâc vuđng

nöng thön Ngûúđi ta khöng nïn nhòn thíịt nghiïơp chó nhû nhûông

con söị thöịng kï, möơt pheâp ăïịm, möơt “tai naơn” trong cuöơc chiïịn

chöịng laơm phaât hoùơc ăïí baêo ăaêm cho caâc ngín hađng phûúng

Tíy thu höìi núơ Nhûông ngûúđi thíịt nghiïơp lađ nhûông con ngûúđi

coâ gia ằnh cuêa hoơ, nhûông ngûúđi mađ cuöơc söịng bõ aênh hûúêng

vađ ăöi khi bõ tađn phaâ búêi nhûông chñnh saâch kinh tïị ặúơc gúơi yâ

búêi nûúâc ngoađi vađ trong trûúđng húơp cuêa IMF, lađ bõ aâp ăùơt búêi

nûúâc ngoađi Kyô thuíơt chiïịn tranh cöng nghïơ cao ặúơc thiïịt kïị

ăïí loaơi boê sûơ tiïịp xuâc trûơc tiïịp: thaê möơt quaê bom tûđ ăöơ cao

50.000 feet baêo ăaêm rùìng chùỉng ai caêm thíịy caâi híơu quaê mađ

mònh gíy ra Quaên lyâ kinh tïị hiïơn ăaơi cuông tûúng tûơ nhû thïị:

ngöìi trong khaâch saơn sang troơng, ngûúđi ta ăaô nhíîn tím ra nhûông

quýịt ắnh mađ ăuâng ra ngûúđi ta phaêi suy nghô kyô hún nïịu hoơ

biïịt nhûông ngûúđi mađ cuöơc söịng ăang bõ aênh hûúêng

Söị liïơu thöịng kï xaâc nhíơn ăiïìu mađ nhûông ai coâ dõp ăi qua

vuđng nöng thön ăïìu chûâng kiïịn; úê nhûông lađng qú úê chíu

Phi, Nepal, Mindanao hay Ethiopia: khoaêng caâch giûôa ngûúđi

giađu vađ ngûúđi ngheđo ăang ngađy cađng gia tùng, vađ söị ngûúđi

ngheđo úê mûâc tuýơt ăöịi – söịng dûúâi 1 ăöla möơt ngađy – thíơm

chñ ăang tùng lïn Ngay caê khi bïơnh muđ söng ăaô ặúơc loaơitrûđ, thò ngheđo ăoâi víîn triïìn miïn bíịt chíịp nhûông dûơ ắnh vađlúđi hûâa töịt ăeơp cuêa caâc nûúâc phaât triïín ăöịi vúâi caâc nûúâc ăangphaât triïín Híìu hïịt caâc nûúâc trong söị nađy ăaô tûđng lađ thuöơcắa cuêa caâc nûúâc phaât triïín

Nïịp nghô khöng phaêi lađ ăiïìu coâ thïí thay ăöíi ngađy möơt ngađyhai vađ ăiïìu ăoâ ăuâng vúâi caâc caâc nûúâc ăang phaât triïín líîn caâcnûúâc ăaô phaât triïín Ăem laơi tûơ do cho caâc nûúâc ăang phaât triïín(thûúđng lađ sau möơt chuât chuíín bõ cho viïơc tûơ trõ) thûúđng khönglađm thay ăöíi quan ăiïím cuêa nhûông keê thûơc dín trûúâc ăíy,nhûông keê tiïịp tuơc tûơ cho mònh lađ nhíịt Caâi tû tûúêng thûơc dín– “gaânh nùơng cuêa ngûúđi da trùưng” vađ caâi suy nghô rùìng hoơ biïịtăiïìu gò lađ töịt nhíịt cho caâc nûúâc ăang phaât triïín víîn töìn taơi daidùỉng Myô, nûúâc ăaô trúê thađnh keê thöịng trõ kinh tïị toađn cíìu, coâ ríịt

ñt nhûông di saên cuêa chuê nghôa thûơc dín, nhûng nhûông giaâ trõMyô cuông bõ víịy bíín búêi “tû tûúêng bađnh trûúâng” xuíịt hiïơn tûđ thúđikyđ chiïịn tranh laơnh, trong ăoâ caâc nguýn tùưc dín chuê ăaô bõnhûúơng böơ hoùơc lúđ ăi trong cuöơc chiïịn toađn diïơn chöịng laơi chuênghôa cöơng saên

VAĐO CAÂI ĂÏM TRÛÚÂC KHI töi lađm viïơc taơi Ngín hađng Thïị giúâi,töi coâ buöíi hoơp baâo cuöịi cuđng trong vai trođ lađ Chuê tõch Höơi ăöìngcöị víịn kinh tïị cuêa töíng thöịng Búêi nïìn kinh tïị Myô ăang ặúơckiïím soaât töịt, töi caêm thíịy rùìng thaâch thûâc lúân nhíịt cho möơtnhađ kinh tïị hiïơn giúđ lađ sûơ ăoâi ngheđo ăang tùng lïn trïn thïị giúâi.Chuâng ta coâ thïí lađm gò vúâi khoaêng 1,2 tó ngûúđi trïn toađn cíìusöịng dûúâi mûâc 1 ăöla möơt ngađy, hay 2,8 tó ngûúđi söịng dûúâimûâc 2 ăöla möơt ngađy – chiïịm túâi 45% dín söị thïị giúâi? Töi coâthïí lađm gò ăïí biïịn giíịc mú möơt thïị giúâi khöng coâ ngheđo ăoâi trúêthađnh hiïơn thûơc? Töi nhíơn ra rùìng, nhiïơm vuơ cuêa töi coâ ba bûúâc:

suy nghô thíịu ăaâo chiïịn lûúơc nađo coâ thïí hiïơu quaê nhíịt trong

thuâc ăííy tùng trûúêng vađ giaêm ngheđo; lađm viïơc vúâi chñnh phuê úê

caâc nûúâc ăang phaât triïín ăïí ặa nhûông chiïịn lûúơc ăoâ vađo thûơc

tïị; vađ lađm tíịt caê nhûông gò mađ töi coâ thïí úê nhûông nûúâc phaât

triïín ăïí thuâc ăííy nhûông lúơi ñch vađ möịi quan tím cuêa thïị giúâi

ăang phaât triïín, duđ cho ăoâ lađ viïơc gíy sûâc eâp múê cûêa thõ trûúđng

hay lađ ýu cíìu sûơ giuâp ăúô coâ hiïơu quaê hún Töi biïịt rùìng nhiïơm

vuơ nađy lađ khoâ khùn, nhûng töi ăaô khöng bao giúđ coâ thïí tûúêng

tûúơng rùìng, möơt trong nhûông trúê ngaơi lúân nhíịt mađ caâc nûúâc

ăang phaât triïín phaêi ăöịi mùơt lađ do con ngûúđi gíy ra, hoađn toađn

khöng cíìn thiïịt, vađ nùìm úê phña bïn kia con ặúđng, trong möơt

töí chûâc “anh em” cuêa töi, ăoâ lađ IMF Töi khöng hïì kyđ voơng rùìng,

tíịt caê moơi ngûúđi trong caâc töí chûâc quöịc tïị hay caâc chñnh phuê

uêng höơ chuâng ăïìu cam kïịt muơc tiïu xoâa ngheđo; nhûng töi ăaô

nghô rùìng seô coâ nhûông cuöơc tranh luíơn cöng khai vïì nhûông chiïịn

lûúơc xem ra ăang thíịt baơi trïn nhiïìu mùơt vađ ăùơc biïơt lađ thíịt baơi

ăöịi vúâi nhûông ngûúđi ngheđo Vò leô ăoâ, töi caêm thíịy ríịt thíịt voơng

Ethiopia vađ cuöơc chiïịn

giûôa quýìn lûơc chñnh trõ vađ sûơ ngheđo ăoâi

Sau böịn nùm úê Washington, töi ăaô coâ dõp lađm quen vúâi thïị

giúâi laơ luđng cuêa giúâi cöng chûâc vađ chñnh khaâch Nhûng chó ăïịn

khi töi ăùơt chín ăïịn Ethiopia, möơt trong nhûông nûúâc ngheđo

nhíịt thïị giúâi, vađo thaâng 3.1997, trong khoaêng möơt thaâng thûơc

thi cöng viïơc cuêa Ngín hađng Thïị giúâi, töi hoađn toađn bõ choaâng

búêi caâi thïị giúâi cuêa sûơ tñnh toaân chñnh trõ úê IMF Thu nhíơp bònh

quín ăíìu ngûúđi úê Ethiopia chó coâ 110 ăöla möơt nùm vađ ăíịt nûúâc

nađy ăaô liïn tuơc phaêi hûâng chõu haơn haân vađ míịt muđa, gíy nïn

caâi chïịt cuêa 2 triïơu ngûúđi Töi gùơp Thuê tûúâng Meles Zenawi,

ngûúđi laônh ăaơo lûơc lûúơng du kñch 17 nùm chöịng laơi chïị ăöơ tađnbaơo cuêa Mengistu Haile Mariam Meles ăaô giađnh thùưng lúơi vađonùm 1991 vađ sau ăoâ chñnh phuê bùưt tay vađo cöng viïơc khoâ khùnkhöi phuơc ăíịt nûúâc Lađ möơt tiïịn sô, Meles ăaô theo hoơc chñnhquy vïì kinh tïị búêi vò öng hiïíu rùìng, caâi coâ thïí lađm cho ăíịt nûúâccuêa öng thoaât khoêi ngheđo ăoâi khöng gò khaâc hún lađ quaâ trònhchuýín ăöíi kinh tïị Vađ öng ăaô cho thíịy mònh coâ ăuê nhûông kiïịnthûâc kinh tïị – vađ thûơc tïị lađ tñnh saâng taơo – cho pheâp öng ặângăíìu bíịt kyđ möơt lúâp hoơc kinh tïị nađo úê trûúđng ăaơi hoơc cuêa töi.Öng thïí hiïơn sûơ hiïíu biïịt síu sùưc caâc nguýn lyâ kinh tïị vađ chùưcchùưn lađ möơt sûơ hiïíu biïịt cođn síu sùưc hún nhiïìu vïì tònh hònhvađ hoađn caênh cuêa ăíịt nûúâc öng – hún ríịt nhiïìu nhûông quanchûâc kinh tïị quöịc tïị mađ vúâi hoơ, töi phaêi lađm viïơc cuđng trong

ba nùm tiïịp theo

Con ngûúđi Meles lađ sûơ kïịt húơp giûôa phíím chíịt trñ túơ vađ nhíncaâch nhíịt quaân: khöng ai nghi ngúđ sûơ trung thûơc cuêa Meles vađchó coâ ríịt ñt nhûông lúđi buöơc töơi tham nhuông trong chñnh phuêcuêa öng Ăöịi thuê chñnh trõ cuêa Meles chuê ýịu lađ nhûông ngûúđithuöơc caâc nhoâm ăaô tûđng thöịng trõ söịng úê thuê ăö, nhûông keê ăaô

bõ míịt quýìn lûơc chñnh trõ sau khi Meles lïn nùưm quýìn vađ hoơăùơt ra nhûông chíịt víịn vïì cam kïịt cuêa öng ăöịi vúâi caâc nguýntùưc dín chuê Tuy nhiïn, öng khöng phaêi lađ möơt nhađ kyô trõ kiïíucuô Caê öng vađ chñnh phuê cuêa öng cam kïịt theo ăuöíi quaâ trònhphi tíơp trung hoâa, ặa chñnh phuê ăïịn gíìn vúâi ngûúđi dín vađăaêm baêo trung tím ăíịt nûúâc khöng chia taâch vúâi caâc khu vûơckhaâc Hiïịn phaâp múâi thíơm chñ cođn cho pheâp caâc khu vûơc coâquýìn boê phiïịu möơt caâch dín chuê vïì viïơc ly khai, ăaêm baêo rùìngnhûông chñnh khaâch úê thuê ăö, duđ lađ ai, cuông khöng thïí khöngchuâ yâ ăïịn nhûông möịi quan tím cuêa ngûúđi dín thûúđng úê tíịt caêcaâc vuđng cuêa ăíịt nûúâc; hay möơt vuđng nađo ăoâ cuêa ăíịt nûúâc

khöng thïí aâp ăùơt quan ăiïím cuêa noâ lïn nhûông vuđng khaâc Chñnh

phuê ăaô theo ăuâng cam kïịt khi Eritrea tuýn böị sûơ ăöơc líơp vađo

nùm 1993 (Nhûông sûơ kiïơn tiïịp theo – chùỉng haơn viïơc chñnh

phuê chiïịm trûúđng ăaơi hoơc úê Addis Ababa vađo muđa xuín nùm

2000 vúâi viïơc bùưt giam möơt söị giaâo sû vađ sinh viïn – chó ra sûơ

bíịp bïnh úê Ethiopia cuông nhû nhûông núi khaâc, trong viïơc thûơc

thi nhûông quýìn dín chuê cú baên)

Khi töi ăïịn vađo nùm 1997, Meles ăang tham gia möơt cuöơc

tranh luíơn naêy lûêa vúâi IMF vađ IMF ăaô dûđng chûúng trònh cho

vay cuêa noâ Tònh hònh kinh tïị vô mö cuêa Ethiopia luâc ăoâ – caâi

mađ IMF cíìn xem xeât – khöng thïí töịt hún Khöng coâ laơm phaât

vađ thûơc tïị lađ giaâ caê cođn giaêm xuöịng Saên lûúơng tùng ăïìu tûđ khi

Meles thađnh cöng trong viïơc líơt ăöí Mengistu vađ lïn nùưm quýìn.7

Meles ăaô cho thíịy rùìng, vúâi nhûông chñnh saâch ăuâng ăùưn, ngay

caê möơt quöịc gia chíu Phi ngheđo ăoâi cuông coâ thïí tùng trûúêng

öín ắnh Sau nhiïìu nùm chiïịn tranh vađ taâi thiïịt, caâc chûúng

trònh trúơ giuâp cuêa quöịc tïị ăaô quay trúê laơi Nhûng Meles laơi gùơp

phaêi víịn ăïì vúâi IMF Víịn ăïì khöng chó lađ 127 triïơu USD khoaên

vay mađ IMF cíịp thöng qua caâi goơi lađ “Chûúng trònh ăiïìu chónh

cú cíịu níng cao” (Enhanced Structural Adjusment Facility –

chûúng trònh cho vay vúâi laôi suíịt thíịp ăïí giuâp caâc nûúâc ngheđo)

mađ cođn caê nhûông khoaên tiïìn vay cuêa Ngín hađng Thïị giúâi nûôa

IMF ăaêm nhíơn möơt vai trođ khaâc biïơt trong tađi trúơ quöịc tïị Cú

quan nađy seô rađ soaât tònh hònh kinh tïị vô mö cuêa nûúâc nhíơn tađi

trúơ vađ ăaêm baêo rùìng nûúâc ăoâ chó chi tiïu trong mûâc cho pheâp

cuêa ngín saâch Nïịu khöng lađm nhû víơy thò nûúâc ăoâ ăang coâ

víịn ăïì: trong ngùưn haơn, möơt nûúâc coâ thïí chi tiïu quaâ khaê nùng

bùìng caâch vay mûúơn nhûng cuöịi cuđng, ăïịn möơt luâc nađo ăoâ,

thò khuêng hoaêng seô xaêy ra IMF ăùơc biïơt lûu tím ăïịn víịn ăïìlaơm phaât Nhûông nûúâc mađ chñnh phuê chi tiïu nhiïìu hún khoaênthu nhíơp tûđ thúị vađ viïơn trúơ nûúâc ngoađi thò thûúđng phaêi ăöịimùơt vúâi laơm phaât, ăùơc biïơt lađ nïịu nhû hoơ tađi trúơ thím huơt ngínsaâch bùìng caâch in tiïìn Tíịt nhiïn, coâ nhûông khña caơnh khaâccuêa möơt chñnh saâch kinh tïị vô mö töịt chûâ khöng chó laơm phaât

Thuíơt ngûô vô mö chó caâc hađnh vi töíng lûúơng (aggregate

behavior), mûâc tùng trûúêng, thíịt nghiïơp vađ laơm phaât töíng thïí.Möơt nûúâc coâ thïí coâ laơm phaât thíịp nhûng khöng coâ tùng trûúêngăöìng thúđi thíịt nghiïơp thò cao Ăöịi vúâi híìu hïịt caâc nhađ kinh tïị,möơt quöịc gia nhû víơy ặúơc ăaânh giaâ lađ coâ nïìn taêng kinh tïị vô

mö ýịu Ăöịi vúâi híìu hïịt caâc nhađ kinh tïị, laơm phaât khöng phaêilađ möơt muơc ăñch tûơ thín, mađ lađ möơt phûúng tiïơn ăïí ăaơt muơcăñch: búêi vò laơm phaât quaâ cao thûúđng díîn túâi tùng trûúêng chíơm,vađ tùng trûúêng chíơm thò díîn túâi thíịt nghiïơp cao, do ăoâ laơmphaât lađ khöng töịt Nhûng IMF thûúđng hay líîn löơn giûôa phûúngtiïơn vađ muơc ăñch vađ do víơy khöng nhòn thíịy ặúơc thûơc chíịtcaâi gò múâi lađ ăiïìu phaêi quan tím töịi híơu Möơt nûúâc nhûArgentina coâ thïí ặúơc xïịp haơng A, ngay caê khi noâ coâ thíịt nghiïơp

úê mûâc hai con söị nhiïìu nùm liïìn miïîn lađ ngín saâch cuêa noâ cínbùìng vađ laơm phaât ặúơc kiïím soaât!

Nïịu möơt nûúâc khöng ăaâp ûâng ặúơc möơt söị tiïu chuíín töịithiïíu nađo ăoâ thò IMF seô ngûng tađi trúơ; vađ ăùơc biïơt, khi noâ ngûngtađi trúơ caâc nhađ tađi trúơ khaâc cuông lađm tûúng tûơ Coâ thïí hiïíu ặúơclađ Ngín hađng Thïị giúâi vađ IMF khöng cho caâc nûúâc vay trûđ khihoơ coâ möơt nïìn taêng kinh tïị vô mö töịt Nïịu möơt nûúâc coâ thímhuơt ngín saâch lúân vađ laơm phaât cao thò nguy cú lađ tiïìn vay seôkhöng ặúơc sûê duơng hiïơu quaê Caâc chñnh phuê ăaô thíịt baơi trongviïơc quaên lyâ nïìn kinh tïị thûúđng cuông seô khöng lađm töịt viïơc quaênlyâ tiïìn tađi trúơ Nhûng nïịu caâc chó söị kinh tïị – laơm phaât vađ tùngtrûúêng – lađ vûông chùưc, giöịng nhû úê Ethiopia, chùưc chùưn lađ nïìn

7 Chïị ăöơ Mengistu bõ buöơc töơi giïịt chïịt ñt nhíịt 200.000 ngûúđi, theo söị liïơu cuêa

Human Rights Watch, vađ eâp buöơc khoaêng 750.000 ngûúđi phaêi tõ naơn

taêng kinh tïị vô mö cuông phaêi töịt Ethiopia khöng chó coâ nïìn taêng

kinh tïị vô mö töịt mađ Ngín hađng Thïị giúâi cođn coâ nhûông bùìng

chûâng trûơc tiïịp vïì khaê nùng cuêa chñnh phuê cuông nhû cam kïịt

cuêa chñnh phuê ăöịi vúâi ngûúđi ngheđo Ethiopia ăaô ăïì ra chiïịn lûúơc

phaât triïín nöng thön, tíơp trung nöî lûơc vađo ngûúđi ngheđo vađ ăùơc

biïơt lađ 85% dín söị söịng úê khu vûơc nöng thön Nûúâc nađy ăaô cùưt

giaêm maơnh meô chi tiïu quín sûơ – möơt kïịt quaê hïịt sûâc íịn tûúơng

vúâi möơt chñnh phuê giađnh líịy quýìn lûơc bùìng sûâc maơnh quín

sûơ – búêi vò hoơ hiïíu rùìng söị tiïìn chi cho vuô khñ seô khöng thïí

duđng cho chi tiïu xoâa ăoâi giaêm ngheđo Chùưc chùưn, ăoâ chñnh lađ

hònh míîu chñnh phuê mađ cöơng ăöìng quöịc tïị nïn giuâp ăúô Nhûng

IMF ăaô ngûđng chûúng trònh tađi trúơ úê Ethiopia, mùơc cho thađnh

quaê kinh tïị vô mö töịt, líơp luíơn rùìng hoơ lo ngaơi vïì tònh hònh

ngín saâch cuêa Ethiopia

Chñnh phuê Ethiopia coâ hai nguöìn thu chuê ýịu lađ thúị vađ viïơn

trúơ nûúâc ngoađi Ngín saâch cuêa möơt chñnh phuê lađ cín bùìng nïịu

nhû nguöìn thu cuêa noâ bùìng vúâi caâc khoaên chi tiïu Ethiopia

cuông giöịng nhû nhiïìu nûúâc ăang phaât triïín khaâc, phuơ thuöơc

möơt phíìn lúân nguöìn thu vađo viïơn trúơ nûúâc ngoađi IMF lo ngaơi

rùìng khi nguöìn viïơn trúơ nađy chíịm dûât, Ethiopia seô gùơp khoâ

khùn Vò thïị, hoơ cho rùìng ngín saâch cuêa Ethiopia chó ặúơc coi

lađ vûông chùưc nïịu nhû caâc khoaên chi tiïu ặúơc giúâi haơn trong

nguöìn thúị thu ặúơc

Sai líìm roô rađng trong logic líơp luíơn cuêa IMF lađ noâ cho rùìng,

khöng möơt nûúâc ngheđo nađo coâ thïí sûê duơng tiïìn viïơn trúơ cho

bíịt cûâ caâi gò Nïịu nhû Thuơy Ăiïín, chùỉng haơn, viïơn trúơ cho

Ethiopia ăïí xíy trûúđng hoơc, caâi logic nađy cho rùìng Ethiopia nïn

cho söị tiïìn ăoâ vađo kho dûơ trûô (Tíịt caê caâc nûúâc ăïìu coâ hoùơc

nïn coâ caâc tađi khoaên dûơ trûô cho luâc khoâ khùn Vađng lađ phûúng

tiïơn dûơ trûô truýìn thöịng nhûng ngađy nay, noâ ặúơc thay thïị

bùìng ngoaơi tïơ maơnh vađ caâc chûâng khoaân coâ laôi Caâch thöng

duơng nhíịt ăïí dûơ trûô lađ nùưm giûô traâi phiïịu kho baơc Myô) Nhûngduđng tiïìn viïơn trúơ ăïí dûơ trûô khöng phaêi lađ muơc tiïu cuêa caâcnhađ tađi trúơ ÚÊ Ethiopia, nhûông nhađ tađi trúơ ăöơc líơp vađ khöng dñnhdaâng túâi IMF muöịn ặúơc thíịy nhûông ngöi trûúđng múâi vađ nhûôngbïơnh viïơn múâi ặúơc xíy dûơng Ngûúđi dín Ethiopia cuông muöịnthïị Meles cođn líơp luíơn maơnh meô hún: öng noâi rùìng öng khöngchiïịn ăíịu trong 17 nùm trúđi ăïí ngöìi nghe nhûông lúđi chó baêo tûđnhûông quan chûâc quöịc tïị rùìng öng khöng ặúơc xíy trûúđng hoơcvađ bïơnh viïơn cho nhín dín öng möơt khi öng ăaô thuýịt phuơcặúơc caâc nhađ tađi trúơ giuâp ăúô

Quan ăiïím cuêa IMF khöng bùưt nguöìn tûđ möịi lo ngaơi líu nayvïì tñnh bïìn vûông cuêa caâc dûơ aân Möơt vađi nûúâc ăaô sûê duơng tiïìnviïơn trúơ ăïí xíy trûúđng hoơc vađ bïơnh viïơn Nhûng khi tiïìn viïơntrúơ chíịm dûât, hoơ khöng coâ tiïìn ăïí duy trò vađ baêo dûúông caâccöng trònh ăoâ Caâc nhađ tađi trúơ nhíơn biïịt ặúơc ăiïìu nađy vađ ăaôặa vađo trong caâc chûúng trònh tađi trúơ úê Ethiopia cuông nhû úênhûông núi khaâc Nhûng caâi mađ IMF dõ ûâng trong trûúđng húơpcuêa Ethiopia vûúơt quaâ nhûông lo ngaơi ăoâ Quyô nađy cho rùìng,caâc nguöìn tađi trúơ lađ khöng ăuê öín ắnh ăïí coâ thïí dûơa vađo Ăöịivúâi töi, líơp luíơn cuêa IMF lađ vö nghôa khöng chó búêi vò nhûônghađm yâ kyđ quùơc cuêa noâ Töi thò biïịt rùìng caâc nguöìn tađi trúơthûúđng cođn öín ắnh hún caê nguöìn thu thúị, nguöìn thu coâ thïíthay ăöíi ăaâng kïí khi tònh hònh kinh tïị thay ăöíi Khi trúê vïìWashington, töi ăaô ýu cíìu nhín viïn kiïím tra laơi caâc söị liïơuthöịng kï vađ hoơ khùỉng ắnh rùìng nguöìn viïơn trúơ öín ắnh húnthu thúị Nïịu sûê duơng líơp luíơn cuêa IMF vïì tñnh öín ắnh cuêanguöìn thu thò Ethiopia vađ caâc nûúâc ăang phaât triïín khaâc leô

ra nïn tñnh viïơn trúơ vađo ngín saâch nhûng khöng nïn tñnhnguöìn thu thúị Vađ nïịu caê thúị vađ viïơn trúơ ăïìu khöng ặúơctñnh vađo phíìn thu cuêa ngín saâch, moơi nûúâc ăïìu seô bõ coi lađăang coâ ngín saâch töìi tïơ

Líơp luíơn cuêa IMF thíơm chñ cođn sai líìm hún thïị Coâ ríịt nhiïìu

caâch khaâc nhau ăïí ăöịi phoâ vúâi tònh traơng khöng öín ắnh vïì

thu ngín saâch, chùỉng haơn nhû líơp ra caâc khoaên dûơ trûô böí sung

hay thûơc hiïơn chñnh saâch chi tiïu mïìm deêo Nïịu thu ngín saâch,

duđ tûđ nguöìn nađo, giaêm xuöịng vađ khöng cođn dûơ trûô ăïí böí sung,

chñnh phuê seô phaêi cùưt giaêm chi tiïu Nhûng vúâi caâc khoaên tađi

trúơ ăoâng goâp vađo möơt phíìn lúân ngín saâch caâc nûúâc ngheđo nhû

Ethiopia, coâ möơt cú chïị ăiïìu chónh tûơ thín: nïịu hoơ khöng nhíơn

ặúơc tiïìn xíy thïm trûúđng hoơc, hoơ seô ăún giaên khöng xíy

trûúđng hoơc nûôa Caâc quan chûâc chñnh phuê Ethiopia hiïíu roô víịn

ăïì chñnh lađ gò Hoơ hiïíu roô möịi lo ngaơi ăiïìu gò seô xaêy ra nïịu nhû

nguöìn thu thúị hay viïơn trúơ giaêm suât vađ hoơ ăaô xíy dûơng nhûông

chñnh saâch ăïí ăöịi phoâ vúâi trûúđng húơp ăoâ Caâi hoơ khöng thïí hiïíu

– vađ töi cuông khöng thïí hiïíu – lađ taơi sao IMF khöng thïí nhòn

thíịy tñnh logic trong líơp luíơn cuêa hoơ Vađ ăiïìu quan troơng úê ăíy

lađ: ăoâ lađ nhûông trûúđng hoơc vađ bïơnh viïơn cho nhûông ngûúđi dín

ngheđo nhíịt trïn thïị giúâi

Bïn caơnh sûơ bíịt ăöìng xung quanh viïơc sûê duơng nguöìn viïơn

trúơ nûúâc ngoađi thïị nađo, töi nhanh choâng nhíơn ra möơt tranh caôi

khaâc giûôa IMF vađ Ethiopia vïì víịn ăïì traê núơ súâm Ethiopia ăaô

sûê duơng möơt phíìn dûơ trûô cuêa mònh traê núơ súâm cho möơt ngín

hađng cuêa Myô Giao dõch nađy coâ yâ nghôa kinh tïị hoađn haêo Mùơc

cho chíịt lûúơng cuêa tađi saên thïị chíịp (möơt maây bay), Ethiopia

ăaô phaêi traê laôi vay cao hún nhiïìu so vúâi khoaên laôi nhíơn ặúơc

tûđ tiïìn dûơ trûô Töi cuông seô khuýn hoơ traê súâm, ăùơc biïơt búêi vò

trong trûúđng húơp sau ăoâ laơi cíìn vay tiïìn, chñnh phuê hoađn toađn

coâ thïí laơi vay tiïìn, sûê duơng chiïịc maây bay ăoâ lađm tađi saên thïị

chíịp Myô vađ IMF phaên ăöịi viïơc traê núơ súâm Hoơ phaên ăöịi khöng

phaêi búêi vò caâch lađm nađy lađ sai líìm, mađ vò Ethiopia ăaô lađm ăiïìu

ăoâ mađ khöng xin pheâp IMF Nhûng taơi sao möơt quöịc gia coâ chuê

quýìn laơi phaêi xin pheâp IMF vúâi moơi viïơc hoơ lađm? Ngûúđi ta coâ

thïí cho rùìng viïơc lađm cuêa Ethiopia ăe doơa khaê nùng traê núơ cuêanoâ vúâi IMF, nhûng ngûúơc laơi, ăíy lađ möơt quýịt ắnh tađi chñnhăuâng ăùưn, noâ lađm tùng khaê nùng traê nhûông khoaên núơ ăïịn haơn.8

Trong nhiïìu nùm qua, caâi “khííu hiïơu” úê truơ súê söị 19 cuêa IMFtaơi Washington lađ chõu traâch nhiïơm vađ ăaânh giaâ dûơa trïn kïịtquaê Kïịt quaê cuêa nhûông chñnh saâch – phíìn lúân lađ tûơ quýịt –cuêa Ethiopia ăaâng leô phaêi minh chûâng thuýịt phuơc rùìng Ethiopiacoâ khaê nùng tûơ ắnh ăoaơt söị phíơn cuêa mònh Nhûng IMF laơicaêm thíịy rùìng, caâc nûúâc nhíơn tiïìn cuêa noâ coâ traâch nhiïơm baâocaâo tíịt caê moơi thûâ thñch húơp; khöng thûơc hiïơn ăiïìu ăoâ seô díîntúâi viïơc ằnh chó caâc chûúng trònh vay, bíịt kïí lyâ do cuêa viïơckhöng baâo caâo lađ gò Ăöịi vúâi Ethiopia, sûơ can thiïơp nađy manghûúng võ cuêa möơt hònh thûâc thûơc dín múâi Ăöịi vúâi IMF, ăoâ ăúngiaên chó lađ möơt thuê tuơc chuíín mûơc

Cođn nhûông ăiïím ăaâng chuâ yâ khaâc trong quan hïơ giûôa IMFvađ Ethiopia liïn quan ăïịn quaâ trònh tûơ do hoâa thõ trûúđng tađichñnh Thõ trûúđng tađi chñnh töịt lađ möơt sûơ khùỉng ắnh cuêa chuênghôa tû baên, nhûng khöng úê ăíu sûơ bíịt bònh ăùỉng giûôa caâcnûúâc phaât triïín vađ keâm phaât triïín laơi thïí hiïơn roô hún lađ trïncaâc thõ trûúđng tađi chñnh Toađn böơ hïơ thöịng ngín hađng cuêaEthiopia (ăo lûúđng, chùỉng haơn, búêi quy mö tađi saên) cođn nhoê húnhïơ thöịng ngín hađng úê Bethesda, Maryland, möơt vuđng ngoaơi öcuêa Washington vúâi dín söị chó 55.277 ngûúđi IMF muöịnEthiopia khöng chó múê cûêa thõ trûúđng tađi chñnh cho caơnh tranhnûúâc ngoađi mađ cođn muöịn chia ngín hađng lúân nhíịt cuêa quöịcgia nađy thađnh caâc ăún võ nhoê Trong möơt thïị giúâi mađ caâc tíơpăoađn tađi chñnh khöíng löì nhû Citibank and Travelers hayManufacturers Hanover and Chemical cođn phaêi húơp nhíịt ăïí

8 Nhûông thaêo luíơn síu hún vïì trûúđng húơp cuêa Ethiopia, xem Robert Hunter

Wade, “Capital and Revenge: The IMF and Ethiopia,” Challenge 44(5)

(1.9.2001), trang 67-75

caơnh tranh hiïơu quaê hún, möơt ngín hađng cúô nhû North East

Bethesda National Bank thûơc sûơ khöng lađm sao mađ caơnh tranh

laơi möơt nhađ khöíng löì toađn cíìu nhû Citibank Khi caâc töí chûâc

tađi chñnh toađn cíìu vađo möơt nûúâc, chuâng díîm beơp moơi ăöịi thuê

caơnh tranh trong nûúâc Vađ khi thu huât ặúơc nhûông ngûúđi gûêi

tiïìn tûđ boê caâc ngín hađng nöơi ắa úê möơt nûúâc nhû Ethiopia, chuâng

seô tíơp trung hún vađ röơng raôi hún khi cho caâc tíơp ăoađn ăa quöịc

gia lúân vay, hún lađ cung cíịp tñn duơng cho caâc doanh nghiïơp

nhoê vađ nöng dín

IMF cođn muöịn nhiïìu hún lađ chó múê cuêa hïơ thöịng ngín hađng

cho caơnh tranh nûúâc ngoađi Noâ muöịn “cuêng cöị” hïơ thöịng tađi

chñnh bùìng caâch taơo ra möơt thõ trûúđng ăíịu giaâ cho traâi phiïịu

kho baơc Ethiopia – möơt caêi caâch coâ thïí lađ ríịt töịt úê nhiïìu quöịc

gia nhûng laơi hoađn toađn laơc ăiïơu vúâi trònh ăöơ phaât triïín cuêa

ăíịt nûúâc nađy Noâ cuông muöịn Ethiopia tûơ do hoâa thõ trûúđng tađi

chñnh, nghôa lađ, cho pheâp laôi suíịt ặúơc tûơ do ắnh ăoaơt trïn

thõ trûúđng – ăiïìu mađ caê Myô vađ Tíy Íu ăïìu khöng lađm cho ăïịn

sau nùm 1970, khi mađ thõ trûúđng vađ caâc cú chïị quaên lyâ ăaô phaât

triïín hún nhiïìu IMF ăaô líîn löơn phûúng tiïơn vađ muơc ăñch Möơt

trong nhûông muơc tiïu chñnh cuêa möơt hïơ thöịng ngín hađng töịt

lađ cung cíịp tñn duơng vúâi nhûông ăiïìu kiïơn dïî chíịp nhíơn cho

nhûông ngûúđi coâ thïí traê núơ ÚÊ möơt ăíịt nûúâc phíìn lúân lađ nöng

thön nhû Ethiopia, ăiïìu quan troơng lađ nöng dín coâ thïí tiïịp cíơn

tñn duơng vúâi ăiïìu kiïơn húơp lyâ ăïí mua haơt giöịng vađ phín boân

Nhiïơm vuơ nađy khöng hïì dïî dađng möơt chuât nađo, ngay caê úê Myô

Trong nhûông giai ăoaơn phaât triïín mađ nöng nghiïơp chiïịm võ trñ

quan troơng, chñnh phuê phaêi ăaêm nhíơn vai trođ lúân trong viïơc

cung cíịp nguöìn tñn duơng cíìn thiïịt Hïơ thöịng ngín hađng cuêa

Ethiopia ñt nhíịt lađ dûúđng nhû khaâ hiïơu quaê, chïnh lïơch laôi suíịt

ăi vay vađ cho vay thíịp hún nhiïìu so vúâi caâc nûúâc ăang phaât

triïín khaâc, nhûông nûúâc nghe theo lúđi khuýn cuêa IMF Duđ thïị,quyô nađy khöng hađi lođng, ăún giaên búêi vò noâ tin rùìng laôi suíịtphaêi ặúơc ắnh ăoaơt tûơ do búêi caâc lûơc lûúơng thõ trûúđng quöịctïị, cho duđ thõ trûúđng ăoâ coâ tñnh caơnh tranh hay khöng Ăöịi vúâiIMF, möơt thõ trûúđng tađi chñnh tûơ do hoâa lađ möơt muơc ăñch tûơ thín.Sûơ tin tûúêng ngíy thú cuêa IMF vađo thõ trûúđng lađm cho noâ tinrùìng, thõ trûúđng tađi chñnh tûơ do luön lađm giaêm laôi suíịt vađ doăoâ lađm cho nguöìn vöịn dïî tiïịp cíơn hún IMF cuông quaâ tûơ tinvađo sûơ ăuâng ăùưn trong quan ăiïím giaâo ăiïìu cuêa mònh nïn chùỉngquan tím ăïịn viïơc xem xeât nhûông kinh nghiïơm thûơc tiïîn.Ethiopia ăaô chöịng laơi ýu cíìu cuêa IMF vïì viïơc múê cûêa hïơ thöịngngín hađng vò möơt lyâ do chñnh ăaâng Hoơ ăaô nhòn thíịy ăiïìu gòxaêy ra khi möơt trong nhûông nûúâc laâng giïìng cuêa hoơ chíịp thuíơnýu cíìu cuêa IMF IMF ăaô luön ăođi hoêi tûơ do hoâa thõ trûúđng tađichñnh, tin tûúêng rùìng sûơ caơnh tranh seô lađm cho laôi suíịt ngínhađng giaêm xuöịng Híơu quaê thíơt khuêng khiïịp: theo sau tûơ do hoâatađi chñnh lađ sûơ gia tùng nhanh choâng söị lûúơng caâc ngín hađngnöơi ắa, trong luâc mađ hïơ thöịng phaâp lyâ vađ quaên lyâ ngín hađngcođn ýịu keâm, vađ kïịt quaê thíơt dïî ăoaân trûúâc: 14 vuơ phaâ saên ngínhađng úê Kenya chó riïng trong hai nùm 1993 vađ 1994 Kïịt cuơc,laôi suíịt khöng giaêm mađ laơi tùng Sûơ lo lùưng cuêa chñnh phuêEthiopia lađ coâ thïí hiïíu ặúơc Vúâi cam kïịt caêi thiïơn mûâc söịng ngûúđidín trong khu vûơc nöng thön, hoơ súơ rùìng tûơ do hoâa seô coâ möơtaênh hûúêng tađn khöịc ăöịi vúâi nïìn kinh tïị Nhûông nöng dín trûúâckia tiïịp cíơn ặúơc nguöìn tñn duơng thò nay seô khöng thïí mua haơtgiöịng vađ phín boân búêi vò hoơ khöng ặúơc vay reê hoùơc phaêi traêmöơt laôi suíịt cao quaâ mûâc hoơ coâ thïí vay Ăíy lađ ăíịt nûúâc ăaô bõhaơn haân tađn phaâ vađ gíy ra naơn ăoâi röơng khùưp Caâc nhađ laônhăaơo nûúâc nađy vò thïị khöng muöịn lađm cho moơi thûâ töìi tïơ hún.Ethiopia lo rùìng lúđi khuýn cuêa IMF seô lađm thu nhíơp cuêa nöngdín giaêm suât, lađm xíịu ăi tònh hònh vöịn ăaô ríịt aêm ăaơm

Bõ chñnh phuê Ethiopia tûđ chöịi, IMF cho rùìng chñnh phuê nađy

khöng nghiïm tuâc caêi caâch vađ nhû töi ăaô noâi, IMF ngûđng ngay

caâc chûúng trònh tađi trúơ cuêa noâ Thíơt may, töi vađ nhûông nhađ

kinh tïị khaâc úê Ngín hađng Thïị giúâi ăaô cöị gùưng thuýịt phuơc laônh

ăaơo ngín hađng rùìng cho Ethiopia vay thíơt coâ yâ nghôa: ăoâ lađ

quöịc gia ăang ríịt cíìn nguöìn vöịn, vúâi nïìn taêng kinh tïị vûông

chùưc vađ möơt chñnh phuê cam kïịt caêi thiïơn tònh traơng khöịn khoâ

cuêa ngûúđi ngheđo Mûâc cho vay cuêa Ngín hađng Thïị giúâi ăaô tùng

lïn gíịp ba, mùơc díìu phaêi míịt nhiïìu thaâng, trûúâc khi IMF cuöịi

cuđng cuông búât cûâng nhùưc trïn líơp trûúđng cuêa hoơ Ăïí thay ăöíi

tònh thïị luâc ăoâ, töi, cuđng vúâi sûơ giuâp ăúô vö giaâ cuêa caâc ăöìng

nghiïơp, ăaô tiïịn hađnh möơt chiïịn dõch víơn ăöơng hađnh lang ÚÊ

Washington, töi vađ caâc ăöìng nghiïơp töí chûâc höơi thaêo ăïí thuâc

giuơc nhûông ngûúđi úê caê IMF vađ Ngín hađng Thïị giúâi xem xeât laơi

víịn ăïì tûơ do hoâa tađi chñnh úê caâc nûúâc keâm phaât triïín vađ híơu

quaê cuêa chñnh saâch thùưt lûng buöơc buơng khöng cíìn thiïịt ăöịi

vúâi caâc quöịc gia ngheđo phuơ thuöơc vađo viïơn trúơ nûúâc ngoađi nhû

Ethiopia Töi ăaô cöị gùưng tiïịp cíơn nhûông nhađ laônh ăaơo cao cíịp

taơi IMF, caê trûơc tiïịp vađ thöng qua caâc ăöìng nghiïơp taơi ngín hađng

Nhûông nhín viïn cuêa Ngín hađng Thïị giúâi lađm viïơc taơi Ethiopia

cuông coâ nhûông nöî lûơc tûúng tûơ ăïí thuýịt phuơc caâc ăöìng nghiïơp

úê IMF Töi sûê duơng moơi aênh hûúêng coâ thïí coâ ặúơc thöng qua

möịi quan hïơ cuêa töi vúâi chñnh quýìn Clinton, bao göìm caê viïơc

noâi chuýơn vúâi ăaơi diïơn cuêa Myô taơi IMF Tûơu trung laơi, töi ăaô lađm

moơi thûâ coâ thïí ăïí chûúng trònh tađi trúơ cuêa IMF ặúơc nöịi laơi

Chûúng trònh tađi trúơ ặúơc nöịi laơi vađ töi nghô rùìng nhûông cöị

gùưng cuêa töi ăaô giuâp ặúơc cho Ethiopia Tuy nhiïn, töi cuông

hoơc ặúơc rùìng, cíìn nhûông nöî lûơc to lúân vađ thúđi gian ăïí taâc ăöơng

thay ăöíi, thíơm chñ lađ tûđ bïn trong, möơt töí chûâc quöịc tïị Nhûông

töí chûâc nhû thïị khöng hïì minh baơch vađ chuâng chùỉng nhûông

khöng lađm gò ăïí níng cao tñnh cöng khai vađ minh baơch thöng

tin bïn trong ra thïị giúâi bïn ngoađi, mađ coâ leô thíơm chñ thöng tinbïn ngoađi thím nhíơp ặúơc vađo trong töí chûâc cođn ñt hún Khöngminh baơch cuông coâ nghôa lađ thöng tin tûđ cíịp thíịp nhíịt cuêa töíchûâc khoâ mađ ăïịn ặúơc túâi cíịp cao nhíịt

Sûơ tranh caôi vïì víịn ăïì cho Ethiopia vay ăaô daơy töi ríịt nhiïìuvïì cú chïị lađm viïơc cuêa IMF Coâ nhûông bùìng chûâng roô rađng lađIMF ăaô sai líìm vïì tûơ do hoâa thõ trûúđng tađi chñnh vađ tònh hònhkinh tïị vô mö cuêa Ethiopia, nhûng IMF ăaô coâ caâch riïng cuêanoâ IMF dûúđng nhû seô khöng bao giúđ nghe ngûúđi khaâc, duđ cholúđi goâp yâ coâ vö tû vađ tó mó ăïịn ăíu Baên chíịt bõ xïịp thûâ ýịu sovúâi thuê tuơc thûơc hiïơn Viïơc Ethiopia coâ thïí traê núơ hay khöngkhöng quan troơng bùìng viïơc quöịc gia nađy ăaô khöng theđm hoêi

yâ kiïịn IMF Viïơc tûơ do hoâa thõ trûúđng tađi chñnh nïn ặúơc tiïịnhađnh nhû thïị nađo úê möơt ăíịt nûúâc keâm phaât triïín nhû Ethiopialađ möơt víịn ăïì thuöơc vïì baên chíịt vađ phaêi tham khaêo yâ kiïịn caâcchuýn gia Viïơc caâc chuýn gia bïn ngoađi khöng hïì ặúơc kïugoơi phaân xûê víịn ăïì gíy tranh caôi nađy phuđ húơp vúâi phong caâchcuêa IMF, trong ăoâ IMF luön tûơ cho mònh lađ “nhađ cung cíịp” ăöơcquýìn nhûông tû víịn “ăuâng ăùưn” Ngay caê viïơc traê núơ cuêaEthipopia – mùơc duđ ăuâng ra khöng phaêi lađ víịn ăïì mađ IMF phaêichuâ yâ miïîn lađ nhûông hađnh ăöơng cuêa Ethiopia lađm tùng chûâkhöng lađm giaêm khaê nùng traê núơ – cuông coâ ăïí ặa ra tham khaêo

yâ kiïịn nhûông ngûúđi ngoađi cuöơc ăïí ăaânh giaâ xem nhûông hađnhăöơng ăoâ “húơp lyâ” hay khöng Nhûng lađm thïị cuông lađ möơt sûơ

“ruât pheâp thöng cöng” ăöịi vúâi IMF búêi vò híìu hïịt caâc quýịt ắnhcuêa noâ ặúơc ặa ra tûđ sau nhûông caânh cûêa ăoâng kñn, híìu nhûkhöng coâ sûơ thaêo luíơn cöng khai vïì nhûông víịn ăïì ặúơc ặa

ra IMF lađm cho ngûúđi ta nghi ngúđ rùìng, quýìn lûơc chñnh trõ,nhûông lúơi ñch ăùơc biïơt, hay nhûông lyâ do ngíìm khaâc khöng liïnquan gò ăïịn nhiïơm vuơ vađ muơc tiïu cuêa IMF ăaô aênh hûúêng ăïịnchñnh saâch vađ sûơ thûơc hiïơn nhiïơm vuơ cuêa töí chûâc nađy

Thíơt khoâ cho ngay caê möơt töí chûâc cúô trung nhû IMF thíịu

hiïíu vïì moơi nïìn kinh tïị trïn thïị giúâi Möơt söị nhađ kinh tïị hoơc

hađng ăíìu cuêa IMF ặúơc trao nhiïơm vuơ vïì kinh tïị Myô nhûng

khi töi cođn lađm Chuê tõch Höơi ăöìng cöị víịn kinh tïị, töi thûúđng

caêm thíịy rùìng, sûơ hiïíu biïịt haơn chïị cuêa IMF vïì kinh tïị Myô lađm

cho noâ ặa ra nhûông gúơi yâ chñnh saâch sai líìm Caâc nhađ kinh tïị

cuêa IMF caêm thíịy, chùỉng haơn, laơm phaât seô tùng lïn úê Myô khi

thíịt nghiïơp giaêm xuöịng dûúâi 6% ÚÊ höơi ăöìng, mö hònh cuêa chuâng

töi cho thíịy hoơ ăaô sai, nhûng hoơ laơi khöng theđm ăïí yâ ăïịn kïịt

quaê cuêa chuâng töi Chuâng töi ăaô ăuâng cođn IMF ăaô sai: thíịt nghiïơp

úê Myô giaêm xuöịng dûúâi 4% trong khi laơm phaât khöng hïì tùng Dûơa

trïn phín tñch sai líìm cuêa hoơ vïì kinh tïị Myô, caâc nhađ kinh tïị cuêa

IMF ặa ra möơt phûúng thuöịc sai líìm: níng laôi suíịt May mùưn

thay, Fed khöng ăïịm xóa ăïịn lúđi ăïì xuíịt cuêa IMF Nhûng vúâi caâc

nûúâc khaâc, tûđ chöịi IMF khöng phaêi lađ chuýơn dïî dađng

Ăöịi vúâi IMF, viïơc thiïịu nhûông hiïíu biïịt cuơ thïí chùỉng coâ gò lađ

quan troơng búêi vò hoơ thûúđng sûê duơng phûúng thuöịc “möơt liïìu

chûôa baâch bïơnh” (one size fits all) Nhûông víịn ăïì cuêa caâch tiïịp

cíơn nađy trúê nïn ăùơc biïơt nghiïm troơng khi sûê duơng cho caâc nûúâc

ăang phaât triïín vađ ăang chuýín ăöíi Töí chûâc nađy khöng thûơc

sûơ coâ chuýn mön trong lônh vûơc phaât triïín Sûâ mïơnh nguýn

thuêy cuêa noâ lađ höî trúơ sûơ öín ắnh toađn cíìu, nhû töi ăaô noâi, chûâ

khöng phaêi nhùìm xoâa ăoâi giaêm ngheđo úê nhûông nûúâc ăang phaât

triïín – nhûng noâ khöng ngíìn ngaơi nhuâng muôi vađ nhuông muôi

síu vađo caâc víịn ăïì phaât triïín Caâc víịn ăïì phaât triïín ríịt phûâc

taơp Theo nhiïìu caâch khaâc nhau, caâc nûúâc ăang phaât triïín gùơp

khoâ khùn hún nhiïìu so vúâi caâc nûúâc phaât triïín Ăoâ lađ búêi vò úê

nhûông nûúâc ăang phaât triïín, nhiïìu thõ trûúđng khöng töìn taơi vađ

khi töìn taơi thò hoaơt ăöơng khöng hoađn haêo Caâc víịn ăïì vïì thöng

tin lađ phöí biïịn vađ vùn hoâa coâ thïí aênh hûúêng ăaâng kïí túâi hađnh

vi kinh tïị

Thíơt khöng may, caâc khoâa ăađo taơo khöng chuíín bõ chonhûông nhađ kinh tïị vô mö ăöịi phoâ vúâi nhûông víịn ăïì mađ hoơ gùơpphaêi úê caâc nûúâc ăang phaât triïín ÚÊ möơt vađi trûúđng ăaơi hoơc mađIMF thûúđng tuýín nhín viïn tûđ ăoâ, chûúng trònh hoơc tíơp cú baênbao göìm caâc mö hònh mađ úê ăoâ khöng hïì coâ thíịt nghiïơp Toâmlaơi lađ trong mö hònh caơnh tranh hoađn haêo, mö hònh lađm nïìntaêng cho lyâ luíơn thõ trûúđng cuêa IMF cíìu bao giúđ cuông bùìng cung.Nïịu cíìu lao ăöơng bùìng cung lao ăöơng seô khöng bao giúđ töìn taơithíịt nghiïơp khöng tûơ nguýơn Nïịu ai ăoâ khöng lađm viïơc thò roôrađng lađ do anh ta lûơa choơn khöng lađm Theo logic nađy thò thíịtnghiïơp trong thúđi kyđ Ăaơi suy thoaâi, khi mađ cûâ böịn ngûúđi coâ möơtngûúđi thíịt nghiïơp, chùưc lađ kïịt quaê cuêa sûơ tùng lïn bíịt ngúđ hammuöịn nghó ngúi Coâ thïí nhûông nhađ tím lyâ hoơc seô quan tím taơisao laơi coâ sûơ thay ăöíi ăöơt ngöơt vïì súê thñch nghó ngúi hay taơisao nhûông ngûúđi ăang nghó ngúi laơi caêm thíịy khöng vui Cođnăöịi vúâi mö hònh kinh tïị chuíín, nhûông cíu hoêi ăoâ khöng nùìmtrong ắa haơt cuêa kinh tïị hoơc Trong khi nhûông mö hònh kiïíuăoâ coâ thïí ăem laơi möơt vađi niïìm phíịn khúêi trong giúâi hoơc thuíơt,chuâng dûúđng nhû chùỉng phuđ húơp chuât nađo ăïí hiïíu nhûông víịnăïì cuêa möơt ăíịt nûúâc nhû Nam Phi, núi mađ thíịt nghiïơp hoađnhhađnh úê mûâc trïn 25% kïí tûđ khi chïị ăöơ Apartheid bõ xoâa boê.Caâc nhađ kinh tïị cuêa IMF tíịt nhiïn khöng thïí lúđ ăi sûơ töìn taơicuêa thíịt nghiïơp Chuê nghôa thõ trûúđng giaê ắnh lađ thõ trûúđnghoaơt ăöơng hoađn haêo vađ cíìu lao ăöơng phaêi bùìng cung lao ăöơngcuông giöịng nhû nhûông hađng hoâa khaâc Khöng thïí coâ thíịt nghiïơptöìn taơi vađ vò thïị, thíịt nghiïơp nïịu töìn taơi thò khöng do víịn ăïìcuêa thõ trûúđng Víịn ăïì phaêi nùìm úê chöî nađo khaâc – nhûông cöngăoađn tham lam vađ nhûông chñnh khaâch can thiïơp vađo sûơ hoaơt ăöơngcuêa thõ trûúđng tûơ do, bùìng caâch ăođi hoêi vađ nhíơn lûúng quaâ cao.Víơy gúơi yâ chñnh saâch hiïín nhiïn lađ: nïịu coâ thíịt nghiïơp tiïìn lûúngphaêi bõ giaêm xuöịng

Nhûng ngay caê khi viïơc ăađo taơo möơt nhađ kinh tïị vô mö cuêa

IMF phuđ húơp hún vúâi caâc víịn ăïì cuêa caâc nûúâc ăang phaât triïín

thò cuông ñt coâ khaê nùng möơt chuýịn cöng taâc cuêa IMF, möơt

chuýịn ăi ba tuíìn túâi Addis Ababa, thuê ăö cuêa Ethiopia, hay

thuê ăö cuêa bíịt kyđ möơt nûúâc ăang phaât triïín nađo khaâc laơi thûơc

sûơ phaât triïín ặúơc nhûông chñnh saâch phuđ húơp cho nûúâc ăoâ

Nhûông chñnh saâch phuđ húơp phaêi ặúơc xíy dûơng búêi caâc nhađ

kinh tïị hađng ăíìu, ặúơc ăađo taơo töịt, sinh söịng úê ngay trong

nûúâc, hiïíu biïịt síu sùưc vađ lađm viïơc hađng ngađy ăïí giaêi quýịt

caâc víịn ăïì úê nûúâc nađy Nhûông ngûúđi bïn ngoađi coâ thïí ăoâng

möơt vai trođ, nhû chia seê kinh nghiïơm cuêa caâc nûúâc khaâc, hay

ặa ra caâc caâch giaêi thñch khaâc vïì caâc lûơc lûúơng kinh tïị ăang

taâc ăöơng Nhûng IMF khöng muöịn chó ăoâng vai trođ lađ möơt nhađ

tû víịn caơnh tranh vúâi caâc nhađ tû víịn khaâc, nhûông ngûúđi cuông

coâ thïí ặa ra caâc phûúng aân riïng cuêa hoơ Noâ muöịn möơt vai

trođ trung tím trong ắnh hûúâng chñnh saâch Vađ noâ coâ thïí lađm

víơy búêi vò quan ăiïím cuêa noâ dûơa trïn möơt hïơ tû tûúêng – chuê

nghôa thõ trûúđng – quan ăiïím ăođi hoêi ríịt ñt, nïịu coâ, sûơ quan

tím ăïịn tònh hònh vađ caâc víịn ăïì cuơ thïí cuêa möơt quöịc gia Caâc

nhađ kinh tïị cuêa IMF coâ thïí lúđ ăi nhûông taâc ăöơng ngùưn haơn cuêa

chñnh saâch cuêa hoơ úê möơt nûúâc, vúâi niïìm tin rùìng trong dađi haơn,

nûúâc ăoâ seô töịt hún thöi Bíịt kyđ möơt taâc ăöơng ngùưn haơn nađo cuông

chó lađ sûơ ăau ăúân cíìn thiïịt, nhû lađ möơt phíìn cuêa quaâ trònh caêi

caâch Tùng laôi suíịt ngađy höm nay coâ thïí díîn ăïịn naơn ăoâi nhûng

tñnh hiïơu quaê cuêa thõ trûúđng ăođi hoêi caâc thõ trûúđng phaêi tûơ do,

vađ röịt cuöơc, tñnh hiïơu quaê seô ăem laơi tùng trûúêng, vađ tùng trûúêng

seô ăem laơi lúơi ñch cho tíịt caê Chõu ặơng ăau ăúân trúê thađnh möơt

phíìn cuêa quaâ trònh caêi caâch vađ lađ bùìng chûâng cho thíịy rùìng

nûúâc ăoâ ăaô ăi ăuâng hûúâng Ăöịi vúâi töi, ăöi khi ăau ăúân lađ cíìn

thiïịt, nhûng ăau ăúân tûơ thín noâ chùỉng coâ giaâ trõ gò Nhûông

chñnh saâch ặúơc thiïịt kïị töịt coâ thïí traânh ặúơc phíìn lúân nhûông

ăau ăúân Möơt söị ăau ăúân – nhû sûơ khöịn cuđng gíy ra búêi chñnhsaâch cùưt giaêm trúơ cíịp lûúng thûơc ăöơt ngöơt ăaô díîn ăïịn tònh traơngbaơo loaơn vađ sûơ xoâa boê kïịt cíịu xaô höơi – ăaô coâ taâc duơng ngûúơc.IMF ăaô thađnh cöng trong viïơc thuýịt phuơc nhiïìu nûúâc rùìngnhûông chñnh saâch cuêa noâ lađ cíìn thiïịt nïịu caâc nûúâc muöịn thađnhcöng trong dađi haơn Caâc nhađ kinh tïị thûúđng chuâ troơng ăïịn tíìmquan troơng cuêa sûơ khan hiïịm vađ IMF thûúđng noâi rùìng noâ chñnhlađ “sûâ giaê cuêa sûơ khan hiïịm”: caâc nûúâc khöng thïí thûúđng xuýnchi tiïu vûúơt quaâ khaê nùng Tíịt nhiïn, khöng cíìn phaêi lađ möơttöí chûâc tađi chñnh phûâc taơp mađ nhín viïn toađn lađ tiïịn sô kinh tïịmúâi coâ thïí khuýn möơt nûúâc khöng nïn chi tiïu vûúơt quaâ thunhíơp Nhûng nhûông chûúng trònh caêi caâch cuêa IMF ăaô ăi quaâ

xa hún lađ chó ăún giaên ăaêm baêo rùìng caâc nûúâc khöng laơm chiquaâ nùng lûơc cuêa mònh

Coâ NHIÏÌU PHÛÚNG AÂN KHAÂC vúâi kiïíu IMF, khöng dûơa trïn chuênghôa thõ trûúđng, ăođi hoêi ñt sûơ hy sinh hún vađ coâ kïịt quaê töịthún Möơt vñ duơ lađ Botswana, quöịc gia caâch phña nam Ethiopia2.300 dùơm, vúâi dín söị chó coâ 1,5 triïơu ngûúđi vađ möơt nïìn dínchuê öín ắnh kïí tûđ ngađy giađnh ặúơc ăöơc líơp Vađo thúđi ăiïímBotswana ăöơc líơp nùm 1966, ăoâ lađ möơt nûúâc ríịt ngheđo, cuônggiöịng nhû Ethiopia vađ híìu hïịt caâc nûúâc chíu Phi khaâc, vúâi thunhíơp bònh quín ăíìu ngûúđi chó coâ 100 USD Ăoâ lađ möơt nûúâcnöng nghiïơp nhûng thiïịu nûúâc vađ cú súê haơ tíìng hïịt sûâc sú khai.Nhûng Botswana laơi lađ möơt trong nhûông nûúâc thađnh cöng trongphaât triïín Mùơc duđ ăíịt nûúâc nađy ăang phaêi chõu sûơ hoađnh hađnhcuêa bïơnh AIDS nhûng tùng trûúêng bònh quín cuêa noâ lïn túâi7,5 %, kïí tûđ nùm 1961 ăïịn 1997

Botswana thuíơn lúơi lađ coâ nhiïìu kim cûúng Nhûng caâc nûúâckhaâc nhû Cöơng hođa Conggo, Nigeria vađ Sierra Leone cuông lađ

nhûông nûúâc giađu tađi nguýn ÚÊ nhûông nûúâc ăoâ, nguöìn lúơi tûđ

tađi nguýn giađu coâ chó ăöí thïm díìu vađo naơn tham nhuông vađ

ăeê ra möơt nhoâm ăùơc quýìn ăùơc lúơi tranh giađnh nhau trong

nhûông cuöơc chiïịn ăíîm maâu ăïí kiïím soaât nguöìn cuêa caêi nađy

Thađnh cöng cuêa Botswana dûơa trïn khaê nùng duy trò sûơ öín ắnh

chñnh trõ trïn cú súê khöịi ăaơi ăoađn kïịt dín töơc Sûơ öín ắnh chñnh

trõ, ýịu töị cíìn thiïịt trong bíịt kyđ möơt khïị ûúâc xaô höơi nađo giûôa

chñnh phuê vúâi ngûúđi dín, ăaô ặúơc chñnh phuê duy trò cuđng vúâi

sûơ húơp taâc cuêa nhûông nhađ tû víịn nûúâc ngoađi ăïịn tûđ nhiïìu töí

chûâc, caê töí chûâc cöng vađ töí chûâc tû nhín, bao göìm caê Quyô Ford

Nhûông nhađ tû víịn ăaô giuâp Botswana xaâc líơp löơ trònh cho tûúng

lai cuêa ăíịt nûúâc Khöng giöịng nhû IMF chó chuê ýịu lađm viïơc

vúâi böơ tađi chñnh vađ ngín hađng trung ûúng, caâc nhađ tû víịn ăaô

giaêi thñch möơt caâch cúêi múê vađ chín thađnh vïì caâc chñnh saâch

cuêa hoơ khi hoơ lađm viïơc vúâi chñnh phuê nhùìm tòm kiïịm sûơ uêng

höơ röơng raôi cho nhûông chñnh saâch vađ chûúng trònh ăoâ Hoơ thaêo

luíơn caâc chûúng trònh vúâi nhûông quan chûâc cíịp cao cuêa

Botswana, bao göìm caâc böơ trûúêng nöơi caâc vađ nghõ sô quöịc höơi,

caê trong caâc cuöơc höơi thaêo cöng khai vađ nhûông cuöơc gùơp riïng

Möơt lyâ do nûôa díîn ăïịn thađnh cöng cuêa Botswana lađ nhûông

ngûúđi coâ traâch nhiïơm ăaô lûơa choơn nhađ tû víịn ríịt kyô lûúông Khi

IMF giúâi thiïơu cho Ngín hađng trung ûúng Botswana (Bank of

Botswana) möơt phoâ thöịng ăöịc, ngín hađng ăaô khöng ăöìng yâ ngay

líơp tûâc Thöịng ăöịc cuêa ngín hađng ăaô bay ăïịn Washington ăïí

tiïịn hađnh phoêng víịn Öng ăaô lađm möơt viïơc tuýơt vúđi Tíịt nhiïn,

chùỉng thađnh cöng nađo mađ khöng coâ khuýịt ăiïím Vađo möơt dõp

khaâc, Ngín hađng Botswana ăaô cho pheâp IMF ặúơc lûơa choơn

giaâm ăöịc nghiïn cûâu vađ kïịt quaê, ñt nhíịt lađ theo quan ăiïím möơt

söị ngûúđi, keâm thađnh cöng hún nhiïìu

Sûơ khaâc biïơt trong caâch tiïịp cíơn vïì phaât triïín giûôa hai töí chûâc

nađy khöng chó phaên aânh trong kïịt quaê ăaơt ặúơc Trong khi IMF

bõ phaên ûâng úê híìu khùưp moơi núi trong thïị giúâi ăang phaât triïínthò möịi quan hïơ nöìng thùưm giûôa Botswana vađ caâc nhađ tû víịnthïí hiïơn roô nhíịt úê viïơc Botswana trao huín chûúng cao quñ nhíịtcuêa ăíịt nûúâc nađy cho Steve Lewis, vađo thúđi ăiïím tû víịn choBotswana ăang lađ giaâo sû kinh tïị phaât triïín cuêa trûúđng Williams.Sûơ ăöìng thuíơn söịng cođn úê Botswana ăaô tûđng bõ ăe doơa haithíơp kyê trûúâc ăíy khi Botswana phaêi ăöịi mùơt vúâi khuêng hoaêngkinh tïị Möơt tríơn haơn haân ăe doơa cuöơc söịng cuêa nhiïìu ngûúđinuöi gia suâc vađ caâc víịn ăïì trong ngađnh cöng nghiïơp kim cûúngăaô taâc ăöơng ăïịn tònh hònh ngín saâch vađ traơng thaâi ngoaơi höịicuêa ăíịt nûúâc Botswana gùơp phaêi ăuâng caâi loaơi khuêng hoaêngthanh khoaên (liquidity crisis) – mađ IMF ăaô ặúơc thađnh líơp ăïíăöịi phoâ – möơt cuöơc khuêng hoaêng coâ thïí giaêi quýịt bùìng caâchtađi trúơ thím huơt nhùìm ngùn chùơn suy thoaâi vađ khoâ khùn kinhtïị Tuy nhiïn, trong khi ăoâ coâ thïí lađ yâ ắnh cuêa Keynes khi öngthuâc ăííy viïơc thađnh líơp IMF, töí chûâc nađy ngađy nay ăaô khöngcođn tûơ coi mònh chó lađ ngûúđi trúơ giuâp tađi chñnh ăïí buđ ăùưp thímhuơt, cam kïịt duy trò nïìn kinh tïị úê traơng thaâi toađn duơng lao ăöơng.Thay vađo ăoâ, noâ theo ăuöíi chñnh saâch tađi khoâa thùưt lûng buöơcbuơng kiïíu tiïìn-Keynes khi gùơp phaêi suy thoaâi kinh tïị, böị thñnguöìn quyô trúơ giuâp chó khi nûúâc vay núơ tuín theo quan ăiïímcuêa IMF vïì chñnh saâch kinh tïị phuđ húơp, thûúđng lađ caâc chñnhsaâch thu heơp vađ cùưt giaêm, keâo theo suy thoaâi kinh tïị hay thíơmchñ töìi tïơ hún Nhúđ nhíơn biïịt ặúơc sûơ khöng öín ắnh cuêa haikhu vûơc kinh tïị chñnh lađ chùn nuöi gia suâc vađ kim cûúng,Botswana ăaô thíơn troơng dađnh ra möơt quyô ăïì phođng nhûông cuöơckhuêng hoaêng nhû víơy Khi nhíơn thíịy nguöìn quyô ăang suygiaêm, hoơ biïịt rùìng hoơ seô phaêi tiïịn hađnh nhûông biïơn phaâp maơnhmeô hún Botswana ăaô thùưt chùơt díy lûng, húơp sûâc vúâi nhau vađvûúơt qua khuêng hoaêng Nhúđ hiïíu biïịt röơng vïì caâc chñnh saâchkinh tïị ăaô hònh thađnh trong nhiïìu nùm qua vađ bùìng caâch quýịt

ắnh chñnh saâch trïn cú súê ăöìng thuíơn, sûơ thùưt lûng buöơc buơng

khöng gíy ra sûơ chia cùưt xaô höơi, ăiïìu mađ thûúđng xaêy ra úê nhûông

núi khaâc trong caâc chûúng trònh cuêa IMF Coâ leô, nïịu nhû IMF

lađm caâi ăiïìu mađ noâ leô ra nïn lađm lađ cung cíịp tađi chñnh nhanh

choâng cho caâc nûúâc coâ chñnh saâch kinh tïị töịt trong thúđi ăiïím

khuêng hoaêng mađ khöng ăođi hoêi caâc ăiïìu kiïơn aâp ăùơt thò quöịc

gia nađy ăaô theo caâch riïng mađ vûúơt ra khoêi khuêng hoaêng ñt ăau

ăúân hún nhiïìu ặúơc röìi (Phaâi ăoađn cuêa IMF ăïịn vađo nùm 1981

vađ ngaơc nhiïn khi thíịy ríịt khoâ tòm ra caâc ăiïìu kiïơn múâi ăïí aâp

ăùơt khi mađ Botswana ăaô hoađn thađnh xong nhûông ăiïìu mađ hoơ

thûúđng ýu cíìu) Tûđ ăoâ, Botswana khöng cođn quay sang IMF

ăïí xin giuâp ăúô nûôa

Sûơ giuâp ăúô cuêa caâc nhađ tû víịn nûúâc ngoađi, ăöơc líơp vúâi caâc

töí chûâc tađi chñnh quöịc tïị, ăaô ăoâng vai trođ quan troơng trong

thađnh cöng cuêa Botswana, thíơm chñ cođn tûđ trûúâc ăoâ nûôa

Botswana ăaô khöng thïí phaât triïín ặúơc nhû thïị nïịu cođn tiïịp

tuơc tham gia vađo baên húơp ăöìng cuô vúâi Liïn minh kim cûúng

Nam Phi Ngay sau khi Botswana giađnh ăöơc líơp, liïn minh nađy

ăaô traê cho Botswana 20 triïơu USD tiïìn tö khai thaâc kim cûúng

vađo nùm 1969, trong khi lúơi nhuíơn thu ặúơc tûđ kim cûúng lađ

60 triïơu USD möơt nùm Noâi caâch khaâc, khoaêng thúđi gian hoađn

vöịn chó lađ böịn thaâng Möơt luíơt sû tađi nùng vađ kheâo leâo ặúơc

biïơt phaâi tûđ Ngín hađng Thïị giúâi ăaô ăađm phaân möơt caâch thuýịt

phuơc ăïí kyâ laơi húơp ăöìng vúâi mûâc giaâ cao hún trong sûơ choaâng

vaâng cuêa giúâi khai moê De Beers (Liïn minh kim cûúng Nam

Phi) ăaô cöị gùưng thuýịt phuơc moơi ngûúđi rùìng, Botswana quaâ

tham lam Hoơ sûê duơng moơi sûâc maơnh chñnh trõ mađ hoơ coâ, thöng

qua Ngín hađng Thïị giúâi, ăïí ngùn chùơn võ luíơt sû Cuöịi cuđng,

hoơ cuông kiïịm ặúơc möơt laâ thû tûđ Ngín hađng Thïị giúâi noâi roô

rùìng võ luíơt sû nađy khöng ăaơi diïơn cho ngín hađng Botswana

ăaâp laơi: ăoâ chñnh lađ lyâ do vò sao chuâng töi lùưng nghe öng íịy

Sau cuđng, sûơ phaât hiïơn moê kim cûúng lúân thûâ hai ăaô choBotswana cú höơi ăađm phaân laơi toađn böơ möịi quan hïơ Thoêathuíơn múâi cho ăïịn nay víîn coâ lúơi cho Botswana vađ cho pheâpnûúâc nađy vađ De Beers duy trò möịi quan hïơ töịt ăeơp

Ethiopia vađ Botswana lađ ăiïín hònh cho nhûông thaâch thûâc mađcaâc nûúâc tûúng ăöịi thađnh cöng úê chíu Phi ăang phaêi ăöịi phoâ.Ăoâ lađ nhûông ăíịt nûúâc coâ caâc nhađ laônh ăaơo hïịt lođng vò lúơi ñchcuêa nhín dín, vúâi nïìn dín chuê cođn moêng manh vađ nhiïìu khikhöng hoađn haêo, ăang nöî lûơc taơo cuöơc söịng múâi cho nhín dínhoơ tûđ ăöịng ăöí naât cuêa di saên thûơc dín vúâi sûơ thiïịu huơt nhûôngthïí chïị vađ nguöìn nhín lûơc phuđ húơp Hai nûúâc nađy cuông ăiïínhònh cho sûơ tûúng phaên cuêa thïị giúâi ăang phaât triïín: sûơ tûúngphaên giûôa thađnh cöng vađ thíịt baơi, giûôa giađu vađ ngheđo, giûôa hyvoơng vađ thûơc tïị, giûôa caâi ăang coâ vađ nhûông caâi ăaâng leô coâ

TÖI ĂAÔ NHÍƠN BIÏỊT vïì sûơ tûúng phaên nađy khi töi ăïịn Kenya líìnăíìu tiïn vađo cuöịi nhûông nùm 1960 Ăoâ lađ möơt ăíịt nûúâc giađucoâ vađ mađu múô Nhiïìu maênh ăíịt töịt nhíịt hiïơn cođn nùìm trongtay nhûông ngûúđi líơp ra thuöơc ắa cuô Khi töi ăïịn, nhûông cöngchûâc thuöơc ắa víîn cođn úê ăoâ Hiïơn giúđ, hoơ ặúơc goơi lađ caâc nhađ

tû víịn

Theo doôi sûơ phaât triïín cuêa Ăöng Phi trong nhûông nùm tiïịptheo vađ ăaô trúê laơi thùm núi nađy nhiïìu líìn sau khi trúê thađnhkinh tïị trûúêng cuêa Ngín hađng Thïị giúâi, töi thíịy sûơ tûúng phaêngiûôa nhûông ûúâc voơng nhûông nùm 1960 vađ thûơc tïị phaât triïín

sau ăoâ thíơt ăíơm neât Líìn ăíìu tiïn töi ăïịn ăíy, tinh thíìn uhuru, tûđ tiïịng Swahili ăïí chó tûơ do vađ ujama tûđ ăïí chó sûơ tûơ lûơc,

cođn ăang bay böíng Khi töi trúê laơi, caâc vùn phođng chñnh phuêăíìy ùưp caâc nhín viïn ặúơc ăađo taơo töịt vađ gioêi giao tiïịp, thïị

nhûng nïìn kinh tïị thò laơi suy suơp trong nhiïìu nùm Möơt söị

víịn ăïì, chùỉng haơn nhû tïơ tham nhuông hoađnh hađnh, lađ löîi riïng

cuêa Kenya Nhûng laôi suíịt cao, híơu quaê cuêa viïơc tuín thuê

nhûông lúđi khuýn cuêa IMF, vađ nhûông víịn ăïì khaâc coâ thïí ặúơc

quy cho, ñt nhíịt lađ möơt phíìn, nhûông keê ăïịn tûđ nûúâc ngoađi

Uganda ăaô bùưt ăíìu quaâ trònh chuýín ăöíi tûđ möơt xuíịt phaât

ăiïím coâ leô khaâ hún bíịt kyđ nûúâc nađo khaâc Ăoâ lađ möơt ăíịt nûúâc

tröìng cađ phï tûúng ăöịi giađu nhûng thiïịu caâc nhađ laônh ăaơo vađ

quaên lyâ baên xûâ ặúơc ăađo taơo Ngûúđi Anh chó cho pheâp hai ngûúđi

chíu Phi ặúơc lïn ăïịn chûâc thûúơng sô trong quín ăöơi cuêa chñnh

hoơ Thíơt khöng may, möơt ngûúđi Uganda tïn lađ Idi Amin ăaô líơt

ăöí Thuê tûúâng Milton Otobe vađo nùm 1971 vađ trúê thađnh Töíng

tû lïơnh quín ăöơi Uganda (Amin ăaô giađnh ặúơc sûơ tin tûúêng

nhíịt ắnh cuêa ngûúđi Anh nhúđ nhûông ăoâng goâp trong King’s

African Rifles trong Thïị chiïịn thûâ II vađ trong caâc tríơn ăaânh

cuêa quín Anh nhùìm ăađn aâp cuöơc nöíi loaơn Mau-Mau úê Kenya)

Amin ăaô biïịn ăíịt nûúâc nađy thađnh möơt lođ saât sinh vađ túâi 300

nghòn ngûúđi ăaô bõ giïịt búêi vò bõ coi lađ keê chöịng ăöịi “Töíng thöịng

muön nùm”, danh hiïơu Amin tûơ tuýn böị vađo nùm 1976 Caâi

“vûúng triïìu khuêng böị” do keê ăöơc tađi bïơnh hoaơn nađy nùưm quýìn

chíịm dûât vađo nùm 1979 khi bõ nhûông ngûúđi Uganda ăi ăađy

vađ lûơc lûúơng tûđ nûúâc laâng giïìng Tanzania líơt ăöí Ngađy nay, ăíịt

nûúâc nađy ăang trïn ăađ höìi phuơc vađ ặúơc laônh ăaơo búêi möơt nhađ

laônh ăaơo uy tñn vađ cuöịn huât, Yoweri Museveni, ngûúđi ăaô khúêi

xûúâng nhûông caêi caâch lúân thađnh cöng, giaêm muđ chûô vađ AIDS

Vađ öng cođn lađ ngûúđi ríịt thuâ võ, caê khi noâi vïì triïịt lyâ chñnh trõ

cuông nhû khi noâi vïì caâc chiïịn lûúơc phaât triïín

NHÛNG IMF KHÖNG THÑCH lùưng nghe suy nghô cuêa nhûông “nûúâc

khaâch hađng” cuêa noâ vïì nhûông chuê ăïì nhû chiïịn lûúơc phaât triïín

hay chñnh saâch tađi khoâa khùưc khöí Caâch tiïịp cíơn cuêa Quyô ăöịivúâi caâc nûúâc ăang phaât triïín thûúđng mang daâng díịp cuêa möơtkeê thûơc dín thöịng trõ Möơt hònh aênh coâ thïí cođn ăaâng giaâ hađngnghòn lúđi noâi vađ chó möơt hònh aênh ặúơc chuơp vađo nùm 1998vađ ặúơc cöng böị trïn toađn thïị giúâi ăaô tûơ noâ khùưc síu vađo tímtrñ cuêa hađng triïơu ngûúđi, ăùơc biïơt lađ nhûông ngûúđi dín úê caâc nûúâcthuöơc ắa cuô Ăoâ lađ caênh ngađi giaâm ăöịc ăiïìu hađnh cuêa IMF,Michel Camdessus, (úê IMF, ngûúđi laônh ăaơo cao nhíịt ặúơc goơilađ giaâm ăöịc ăiïìu hađnh - Managing Director), möơt ngûúđi thíịp,

ùn mùơc chaêi chuöịt, cûơu quan chûâc kho baơc Phaâp, ngûúđi ăaô tûđngtûơ nhíơn mònh lađ möơt ngûúđi xaô höơi, ặâng khoanh tay vúâi khuönmùơt laơnh luđng trûúâc võ Töíng thöịng Indonesia ăang ngöìi nhuơcnhaô Võ töíng thöịng tuýơt voơng nađy, trïn thûơc tïị, ăaô buöơc phaêidíng nöơp chuê quýìn quöịc gia cho IMF ăïí ăöíi líịy nguöìn viïơntrúơ mađ nûúâc öng ăang cíìn Nhûng cuöịi cuđng, móa mai thay,phíìn lúân tiïìn viïơn trúơ khöng phaêi lađ ăïí giuâp cho Indonesia mađchó ăïí cûâu giuâp nhûông chuê núơ tû nhín tûđ nhûông “thïị lûơc thûơcdín” (Möơt caâch chñnh thûâc thò “buöíi lïî” nađy lađ lïî kyâ thû thoêathuíơn, trong thûơc tïị lađ do IMF aâp ăùơt, mùơc duđ noâ víîn giûô veêhònh thûâc lađ thû do chñnh phuê cuêa Indonesia ăïì nghõ)

Nhûông ngûúđi baêo vïơ cho Michel Camdessus biïơn luíơn rùìngbûâc aênh ăoâ khöng cöng bùìng, rùìng öng Camdessus khöng hïìbiïịt lađ bõ chuơp aênh vađ rùìng bûâc aênh ăaô ặúơc xem mađ khöngcoâ böịi caênh thûơc tïị Nhûng ăoâ chñnh lađ víịn ăïì: trong giao tiïịphađng ngađy, khi khöng coâ camera vađ caâc phoâng viïn, ăoâ chñnhxaâc lađ thaâi ăöơ mađ caâc quan chûâc IMF thïí hiïơn, tûđ nhađ laônh ăaơocao nhíịt cho ăïịn cíịp dûúâi Ăöịi vúâi nhûông nûúâc ăang phaât triïín,bûâc aênh ăoâ gúơi lïn möơt cíu hoêi khoâ chõu: Sûơ viïơc coâ thûơc sûơthay ăöíi kïí tûđ khi chuê nghôa thûơc dín “chñnh thûâc” kïịt thuâcnûêa thïị kyê trûúâc ăíy khöng? Khi töi nhòn thíịy bûâc hònh, hònhaênh cuêa nhûông lïî kyâ thoêa thuíơn khaâc hiïơn lïn trong tím trñ

töi Töi tûơ hoêi caênh tûúơng nađy thò tûúng tûơ thïị nađo vúâi nhûông

caênh ăaânh díịu sûơ “múê cûêa nûúâc Nhíơt” bùìng chñnh saâch ngoaơi

giao tađu chiïịn cuêa Ăö ăöịc Perry, hay sûơ kïịt thuâc cuêa chiïịn tranh

AÂ phiïơn, hay sûơ ăíìu hađng cuêa nhûông hoađng tûê ÍỊn Ăöơ

Líơp trûúđng cuêa IMF cuông nhû líơp trûúđng cuêa nhûông ngûúđi

laônh ăaơo noâ ríịt roô rađng: IMF lađ ẳnh cao cuêa trñ túơ, lađ ngûúđi

phöí biïịn quan ăiïím chñnh thöịng phûâc taơp mađ nhûông ngûúđi úê

caâc nûúâc ăang phaât triïín khöng thïí ăuê trònh ăöơ nùưm bùưt Thöng

ăiïơp ặúơc chuýín taêi cuông roô rađng: IMF chó coâ thïí ăöịi thoaơi vúâi

möơt nhín víơt cao cíịp, möơt böơ trûúêng tađi chñnh hay möơt thöịng

ăöịc ngín hađng trung ûúng Vúâi nhûông ngûúđi khaâc, chùỉng coâ lyâ

do gò ăïí ăöịi thoaơi caê

Möơt phíìn tû thïị kyê trûúâc, nhûông ngûúđi úê caâc nûúâc ăang phaât

triïín coâ leô ăaô coâ ăöi chuât kñnh troơng ăöịi vúâi caâc “chuýn gia”

tûđ IMF Nhûng ngay khi coâ sûơ dõch chuýín caân cín quýìn lûơc

quín sûơ thò cuông coâ möơt sûơ dõch chuýín maơnh meô hún vïì caân

cín quýìn lûơc tri thûâc Nhûông nûúâc ăang phaât triïín hiïơn giúđ

cuông coâ caâc nhađ kinh tïị cuêa riïng mònh vađ nhiïìu ngûúđi trong

söị hoơ ặúơc ăađo taơo taơi caâc trûúđng töịt nhíịt cuêa thïị giúâi Nhûông

nhađ kinh tïị nađy coâ lúơi thïị lúân lađ hoơ söịng caê ăúđi úê nûúâc hoơ, quen

thuöơc vúâi hïơ thöịng chñnh trõ, ăiïìu kiïơn vađ caâc khuynh hûúâng

IMF cuông giöịng nhû nhiïìu chñnh thïí khaâc luön cöị gùưng múê röơng

phaơm vi hoaơt ăöơng ra khoêi nhûông lônh vûơc ặúơc giao ban ăíìu

Khi IMF díìn díìn vûún ra khoêi lônh vûơc chuê chöịt mađ noâ hiïíu roô

lađ kinh tïị vô mö, sang caâc víịn ăïì cú cíịu, chùỉng haơn nhû tû

nhín hoâa, thõ trûúđng lao ăöơng, caêi caâch lûúng hûu, vín vín,

vađ sang nhûông lônh vûơc röơng lúân hún cuêa chiïịn lûúơc phaât triïín,

caân cín quýìn lûơc tri thûâc thíơm chñ cađng bõ lïơch

IMF tíịt nhiïn bao giúđ cuông tuýn böị rùìng noâ khöng aâp ăùơt

mađ luön ăađm phaân nhûông ăiïìu khoaên cuêa bíịt kyđ húơp ăöìng vay

nađo vúâi caâc nûúâc ăi vay Nhûng ăíy lađ nhûông cuöơc ăađm phaânmöơt phña, trong ăoâ tíịt caê quýìn lûơc nùìm trong tay IMF, phíìnlúân búêi vò nhiïìu nûúâc ăi vay tiïìn ăang úê trong tònh traơng ăoâivöịn tuýơt voơng Mùơc duđ töi ăaô thíịy ăiïìu nađy roô rađng úê Ethiopiavađ caâc nûúâc ăang phaât triïín khaâc mađ töi ăaô lađm viïơc, noâ laơiăíơp vađo mùưt töi möơt líìn nûôa trong chuýịn cöng du Hađn Quöịcvađo thaâng 12.1997, khi cuöơc khuêng hoaêng Ăöng AÂ nöí ra Caâcnhađ kinh tïị Hađn Quöịc biïịt rùìng, caâc chñnh saâch mađ IMF thuâceâp seô mang laơi híơu quaê nùơng nïì Mùơc duđ khi suy ngíîm laơi, thíơmchñ IMF cuông phaêi ăöìng yâ rùìng noâ ăaô aâp ăùơt chñnh saâch tađi khoâaquaâ khùưc khöí, nhûng nhòn toađn caênh, ríịt ñt nhađ kinh tïị (bïnngoađi IMF) cho rùìng chñnh saâch khùưc khöí ăoâ coâ yâ nghôa haytaâc duơng.9 Nhûng caâc quan chûâc Hađn Quöịc víîn im lùơng Töiăaô bùn khoùn khöng hiïíu taơi sao hoơ phaêi im lùơng nhû thïị nhûngkhöng hïì coâ ặúơc cíu traê lúđi tûđ caâc quan chûâc chñnh phuê choăïịn tíơn chuýịn viïịng thùm hai nùm sau, khi nïìn kinh tïị HađnQuöịc ăaô phuơc höìi Cíu traê lúđi laơi chñnh lađ ăiïìu mađ töi, dûơa trïnnhûông kinh nghiïơm trûúâc ăíy, ăaô nghi ngúđ Nhûông quan chûâcHađn Quöịc miïîn cûúông giaêi thñch rùìng hoơ ăaô súơ haôi khöng daâmphaên ăöịi cöng khai IMF khöng chó ngûđng cho vay mađ cođn coâthïí sûê duơng khaê nùng thuýịt giaêng maơnh meô cuêa noâ ăïí lađmnaên lođng caâc quyô ăíìu tû tû nhín, noâi vúâi hoơ rùìng IMF nghi ngúđkhaê nùng höìi phuơc cuêa nïìn kinh tïị Hađn Quöịc Hađn Quöịc khöngcoâ sûơ lûơa choơn nađo khaâc Ngay caê möơt sûơ phaên ăöịi ngíịm ngíìmcuêa Hađn Quöịc vúâi IMF cuông coâ híơu quaê nghiïm troơng Vúâi IMF,ăiïìu ăoâ nghôa lađ chñnh phuê Hađn Quöịc khöng hoađn toađn hiïíu

“kinh tïị hoơc cuêa IMF”, rùìng chñnh phuê ăang ngíìn ngaơi vađ ñt coâ

9 T.Lane, A Ghosh, J Hamann, S Phillips, M Schulze-Ghattas and T Tsikata,

“IMF-Supported Programs in Indonesia, Korea and Thailand: A PremilinaryAssessment”, Occational Paper 178, International Monetary Fund, thaâng1.1999

khaê nùng thûơc hiïơn chûúng trònh cuêa IMF (IMF coâ möơt cuơm tûđ

ăùơc biïơt dađnh cho nhûông trûúđng húơp nhû víơy: nûúâc nađy ăaô ăi

“chïơch hûúâng” Chó coâ möơt con ặúđng “ăuâng” vađ bíịt cûâ sûơ ăi

sai nađo cuông lađ díịu hiïơu cuêa möơt sûơ lïơch laơc) Thöng baâo cöng

khai cuêa IMF rùìng caâc cuöơc ăađm phaân ăaô ăöí vúô, hay bõ hoaôn

laơi, seô gûêi nhûông tñn hiïơu xíịu túâi thõ trûúđng Nhûông tñn hiïơu

nađy, trong trûúđng húơp töịt nhíịt, seô chó lađm tùng laôi suíịt vađ trong

trûúđng húơp xíịu nhíịt, seô díîn ăïịn viïơc caâc quyô tû nhín chíịm

dûât toađn böơ caâc khoaên ăíìu tû Ăiïìu nađy cođn nghiïm troơng hún

vúâi caâc nûúâc ngheđo nhíịt, núi ríịt khoâ tiïịp cíơn nguöìn vöịn tû

nhín, vò caâc nhađ tađi trúơ khaâc (nhû Ngín hađng Thïị giúâi, Cöơng

ăöìng chíu Íu vađ nhiïìu nûúâc khaâc) thûúđng cho vay trïn cú súê

chíịp thuíơn cuêa IMF Nhûông saâng kiïịn múâi ăíy vïì giaêm núơ thíơm

chñ cođn ăem laơi cho IMF nhiïìu quýìn lûơc thûơc tïị hún nûôa, búêi

vò trûđ khi ặúơc IMF ăöìng yâ vïì chñnh saâch kinh tïị, nûúâc ăoâ seô

khöng ặúơc giaêm núơ chuât nađo hïịt Ăiïìu nađy ăem ăïịn cho IMF

sûâc maơnh to lúân vađ chñnh IMF cuông biïịt roô

Sûơ míịt cín bùìng quýìn lûơc giûôa IMF vađ caâc nûúâc “khaâch

hađng” khöng thïí traânh khoêi díîn ăïịn sûơ cùng thùỉng giûôa hai

bïn nhûng chñnh caâch cû xûê cuêa IMF trong ăađm phaân cađng lađm

xíịu thïm möịi quan hïơ ăaô khöng míịy töịt ăeơp Khi aâp ăùơt caâc

ăiïìu kiïơn cuêa thoêa thuíơn, IMF thûơc tïị ăaô boâp chïịt moơi thaêo

luíơn vúâi chñnh phuê khaâch hađng vïì caâc chñnh saâch kinh tïị, chûa

noâi ăïịn thaêo luíơn röơng raôi trong phaơm vi caê nûúâc Trong thúđi

gian khuêng hoaêng, IMF coâ thïí chöịng chïị rùìng khöng coâ ăuê thúđi

gian Nhûng caâch lađm cuêa IMF chùỉng khaâc nhau míịy duđ coâ

khuêng hoaêng hay khöng Quan ăiïím cuêa IMF thíơt ăún giaên:

chíịt víịn, ăùơc biïơt lađ khi ặúơc ặa ra möơt caâch cöng khai vađ

íìm ô, ặúơc coi nhû sûơ thaâch thûâc ăöịi vúâi sûâc maơnh chñnh thöịng

bíịt khaê xím phaơm cuêa IMF Chíịp nhíơn ăiïìu ăoâ coâ thïí lađm suy

giaêm quýìn lûơc vađ ăöơ tin cíơy cuêa töí chûâc nađy Caâc nhađ laônh

ăaơo chñnh phuê hiïíu ăiïìu nađy vađ thûơc hiïơn phûúng saâch tïị nhõhún: hoơ tranh luíơn kñn, chûâ khöng tranh luíơn cöng khai Cúhöơi thay ăöíi quan ăiïím cuêa IMF lađ ríịt nhoê, trong khi khaê nùnglađm cho caâc laônh ăaơo IMF nöíi giíơn vađ kñch ăöơng hoơ aâp duơngnhûông hađnh ăöơng cûâng rùưn laơi lúân hún nhiïìu Vađ nïịu nhû giíơndûô hay khöng hađi lođng, IMF coâ thïí ngûđng khoaên cho vay – möơtviïîn caênh kinh hoađng cho möơt nûúâc ăang ăöịi mùơt vúâi khuênghoaêng Viïơc caâc nûúâc chíịp nhíơn nhûông ăïì nghõ cuêa IMF khöngcoâ nghôa lađ hoơ thûơc sûơ ăöìng yâ vúâi nhûông ăïì nghõ ăoâ Vađ IMFcuông hiïíu roô ăiïìu nađy

Thíơm chñ chó cíìn ăoơc qua caâc ăiïìu khoaên cuêa möơt thoêa thuíơnăiïín hònh giûôa IMF vađ caâc nûúâc ăang phaât triïín cuông cho thíịysûơ thiïịu tin tûúêng giûôa hai bïn Nhín viïn cuêa IMF giaâm saâtquaâ trònh thûơc hiïơn, khöng chó thöng qua caâc chó söị kinh tïịliïn quan ăïịn quaên lyâ kinh tïị vô mö nhû laơm phaât, tùng trûúêngvađ thíịt nghiïơp mađ cođn caê caâc biïịn söị trung gian nhû cung tiïìntïơ, biïịn söị thûúđng chó coâ quan hïơ loêng leêo vúâi caâc muơc tiïu cuöịicuđng Caâc nûúâc buöơc phaêi thûơc hiïơn caâc muơc tiïu khùưt khe:hoađn thađnh caâi gò trong 30 ngađy, 60 ngađy vađ 90 ngađy Ăöi khi,thoêa thuíơn thíơm chñ cođn quy ắnh quöịc höơi phaêi thöng qualuíơt gò vađ khi nađo ăïí ăaâp ûâng ýu cíìu cuêa IMF

Nhûông ýu cíìu nađy thûúđng ặúơc xem lađ nhûông “ăiïìu kiïơn”,vađ “aâp ăùơt ăiïìu kiïơn” cuêa IMF lađ möơt chuê ăïì bađn taân noâng boêngtrong thïị giúâi phaât triïín Tíịt nhiïn, moơi khïị ûúâc cho vay ăïìuăùơt ra nhûông ăiïìu kiïơn cú baên ÚÊ mûâc töịi thiïíu, möơt khïị ûúâcvay seô chó roô khoaên vay ặúơc giaêi ngín theo nhûông ăiïìu kiïơnthanh toaân vađ vúâi möơt lõch traê núơ keđm theo Ríịt nhiïìu khoaênvay aâp ăùơt caâc ăiïìu kiïơn ăïí tùng khaê nùng thu höìi núơ Nhûng

“ăiïìu kiïơn” úê ăíy ăïì cíơp ăïịn nhûông ăiïìu kiïơn khùưt khe húnnhiïìu Ăoâ lađ nhûông ăiïìu kiïơn thûúđng biïịn moân vay thađnh möơtcöng cuơ chñnh saâch Chùỉng haơn, nïịu IMF muöịn möơt nûúâc tûơ

do hoâa thõ trûúđng tađi chñnh, noâ seô tiïịn hađnh cho vay theo nhiïìu

ăúơt, rađng buöơc möîi líìn giaêi ngín vúâi möîi tiïịn böơ hûúâng túâi tûơ

do hoâa Caâ nhín töi tin rùìng “aâp ăùơt ăiïìu kiïơn”, ñt nhíịt theo

caâch thûâc vađ mûâc ăöơ mađ IMF sûê duơng, lađ möơt yâ tûúêng töìi Coâ

ríịt ñt bùìng chûâng cho thíịy viïơc aâp ăùơt caâc ăiïìu kiïơn lađm cho

chñnh saâch kinh tïị töịt hún, mađ aâp ăùơt ăiïìu kiïơn quaê lađ coâ taâc

ăöơng chñnh trõ xíịu búêi vò caâc nûúâc seô khoâ chõu vúâi caâc ăiïìu kiïơn

aâp ăùơt lïn hoơ Möơt söị ngûúđi baêo vïơ sûơ cíìn thiïịt phaêi aâp ăùơt

ăiïìu kiïơn rùìng, bíịt kyđ ngín hađng nađo cuông aâp ăùơt ăiïìu kiïơn

lïn ngûúđi vay ăïí ăaêm baêo viïơc khoaên núơ seô ặúơc traê Nhûng

nhûông ăiïìu kiïơn mađ IMF vađ Ngín hađng Thïị giúâi aâp duơng hoađn

toađn khaâc Trong möơt vađi trûúđng húơp, chuâng thíơm chñ cođn lađm

giaêm khaê nùng traê núơ.

Chùỉng haơn, möơt söị ăiïìu kiïơn coâ thïí lađm suy ýịu nïìn kinh tïị

trong ngùưn haơn vađ duđ coâ bíịt kyđ lúơi ñch dađi haơn nađo ăi nûôa, ăiïìu

nađy cuông coâ nguy cú ăííy nïìn kinh tïị vađo suy thoaâi síu hún vađ

vò thïị lađm cho viïơc traê núơ ngùưn haơn cho IMF trúê nïn khoâ khùn

hún Xoâa boê hađng rađo thûúng maơi, ăöơc quýìn vađ nhûông meâo

moâ vïì thúị coâ thïí thuâc ăííy tùng trûúêng dađi haơn, nhûng nhûông

xaâo tröơn ăöịi vúâi nïìn kinh tïị coâ thïí nhíịn chòm nïìn kinh tïị vađo

suy thoaâi

Trong khi nhûông ăiïìu kiïơn nađy khöng thïí ặúơc lyâ giaêi nhû

traâch nhiïơm tñn duơng cuêa IMF, chuâng laơi ặúơc lyâ giaêi theo traâch

nhiïơm ăaơo ặâc hay nghôa vuơ cuêa töí chûâc nađy, rùìng IMF lađm

bíịt cûâ thûâ gò coâ thïí ăïí caêi thiïơn nïìn kinh tïị cuêa nhûông nûúâc

ăaô quay sang IMF xin giuâp ăúô Nhûng ăiïìu nguy hiïím lađ ngay

caê khi coâ thiïơn yâ, vö söị nhûông ăiïìu kiïơn, ăöi khi lïn túâi hún

möơt trùm, möîi ăiïìu kiïơn laơi keđm möơt thúđi gian biïíu cûâng nhùưc,

seô lađm cho caâc nûúâc giaêm khaê nùng tíơp trung giaêi quýịt nhûông

víịn ăïì troơng tím cíịp baâch

Nhiïìu ăiïìu kiïơn ăaô vûúơt ra khoêi lônh vûơc kinh tïị sang nhûônglônh vûơc khaâc nhû ắa haơt chñnh trõ Chùỉng haơn, trûúđng húơpcuêa Hađn Quöịc, khoaên vay cuêa IMF ăi keđm vúâi ăiïìu kiïơn thayăöíi ăiïìu lïơ cuêa Ngín hađng trung ûúng, lađm cho noâ ăöơc líơp húnvúâi caâc tiïịn trònh chñnh trõ, mùơc duđ coâ ríịt ñt caâc bùìng chûângcho thíịy caâc nûúâc coâ ngín hađng trung ûúng ăöơc líơp hún thòtùng trûúêng nhanh hún10 hoùơc coâ ñt biïịn ăöơng kinh tïị hún hoùơcvúâi mûâc ăöơ nheơ hún Coâ möơt caêm nhíơn röơng raôi rùìng chñnh sûơăöơc líơp cuêa Ngín hađng trung ûúng chíu Íu ăaô lađm cho suythoaâi kinh tïị úê khu vûơc nađy trong nùm 2001 trúê nïn tríìm troơnghún, khi noâ giöịng nhû möơt ặâa treê, giaôy naêy lïn trûúâc nhûông

lo lùưng chñnh trõ chñnh ăaâng vïì tònh traơng thíịt nghiïơp ăang giatùng Chó ăïí chûâng toê rùìng noâ hoađn toađn ăöơc líơp, Ngín hađngtrung ûúng chíu Íu ăaô tûđ chöịi giaêm laôi suíịt vađ chùỉng ai cođncoâ thïí lađm gò ặúơc nûôa Víịn ăïì naêy sinh möơt phíìn lađ do Ngínhađng trung ûúng chíu Íu coâ nhiïơm vuơ tíơp trung kiïìm chïị laơmphaât, chñnh saâch mađ IMF cöí vuô khùưp núi nhûng cuông lađ chñnhsaâch coâ thïí boâp ngheơt tùng trûúêng hay lađm tríìm troơng suy thoaâikinh tïị Trong cuöơc khuêng hoaêng úê Hađn Quöịc, Ngín hađng trungûúng Hađn Quöịc ặúơc ýu cíìu khöng chó trúê nïn ăöơc líơp húnmađ cođn phaêi tíơp trung vađo chöịng laơm phaât, mùơc duđ Hađn Quöịckhöng hïì coâ víịn ăïì laơm phaât vađ chùỉng coâ bíịt cûâ lyâ do nađo ăïítin rùìng, caâi chñnh saâch tiïìn tïơ sai líìm ăoâ giuâp ñch ặúơc gò ăïíngùn chùơn khuêng hoaêng IMF chó ăún giaên lađ ăaô lúơi duơng cúhöơi mađ cuöơc khuêng hoaêng ăaô taơo ra ăïí thuâc ăííy lõch trònh chñnh

10Coâ sûơ tranh caôi vïì viïơc ngín hađng trung ûúng nïn hay khöng nïn ăöơc líơp hún.Coâ möơt söị bùìng chûâng (dûơa trïn nhûông phín tñch höìi quy ăa quöịc gia) lađ tyê lïơlaơm phaât coâ thïí thíịp hún, nhûng coâ ríịt ñt bùìng chûâng lađ caâc biïịn söị thûơc, nhûtùng trûúêng vađ thíịt nghiïơp ặúơc caêi thiïơn YÂ cuêa töi úê ăíy khöng phaêi ăïí giaêiquýịt tranh caôi nađy mađ ăïí nhíịn maơnh rùìng, búêi coâ nhûông tranh caôi nhû víơy,khöng nïn aâp ăùơt möơt quan ăiïím cuơ thïí nađo ăoâ lïn caâc nûúâc

trõ cuêa noâ Khi úê Seoul, töi ăaô hoêi nhoâm nhín viïn IMF taơi sao

hoơ laơi lađm nhû thïị, vađ töi nhíơn ặúơc möơt cíu traê lúđi ăaâng kinh

ngaơc (mùơc duđ cho ăïịn luâc ăoâ leô ra khöng coâ gò ăaâng ngaơc nhiïn

nûôa): Chuâng töi luön luön ýu cíìu caâc nûúâc phaêi coâ möơt ngín

hađng trung ûúng ăöơc líơp tíơp trung vađo chöịng laơm phaât Ăíy

lađ ăiïìu töi caêm thíịy chua chaât Khi töi cođn lađm Chuê tõch Höơi

ăöìng tû víịn kinh tïị cuêa töíng thöịng, chuâng töi ăaô baâc boê nöî

lûơc cuêa Thûúơng nghõ sô Connie Mack bang Florida nhùìm thay

ăöíi ăiïìu lïơ Cuơc dûơ trûô liïn bang Myô, lađm cho noâ chó tíơp trung

vađo nhiïơm vuơ chöịng laơm phaât Fed, Ngín hađng trung ûúng cuêa

Myô, coâ nhiïơm vuơ tíơp trung khöng chó chöịng laơm phaât mađ cođn

thuâc ăííy tùng trûúêng vađ taơo viïơc lađm Töíng thöịng ăaô baâc boê

thay ăöíi ăoâ vađ chuâng töi biïịt rùìng, nïịu coâ, thò ngûúđi Myô cho

rùìng Fed ăaô chuâ yâ quaâ nhiïìu ăïịn laơm phaât röìi Töíng thöịng noâi

roô lađ öng seô phaên baâc ăïì nghõ nađy vađ ngay khi ăiïìu ăoâ ặúơc

thöng baâo, nhûông ngûúđi uêng höơ sûơ thay ăöíi ăaô ruât lui Nhûng

úê ăíy chuâng ta ăang noâi ăïịn viïơc IMF, chõu aênh hûúêng phíìn

nađo tûđ Böơ Tađi chñnh Myô, ăaô aâp ăùơt lïn Hađn Quöịc möơt ăiïìu kiïơn

chñnh trõ mađ híìu hïịt ngûúđi Myô chùưc seô khöng thïí chíịp nhíơn

cho chñnh hoơ

Ăöi khi, nhûông ăiïìu kiïơn khöng lađ gò khaâc ngoađi sûơ thïí hiïơn

quýìn lûơc Trong thoêa thuíơn cho Hađn Quöịc vay nùm 1997, IMF

ăaô khùng khùng ăođi Hađn Quöịc phaêi thay ăöíi ngađy múê cûêa thõ

trûúđng cho möơt söị hađng hoâa cuêa Nhíơt Baên, duđ rùìng ăiïìu nađy

coâ leô chùỉng hïì giuâp gò cho viïơc giaêi quýịt khuêng hoaêng Ăöịi

vúâi möơt söị ngûúđi, nhûông hađnh ăöơng ăoâ lađ “sûơ lúơi duơng cú höơi”,

dûơa vađo cuöơc khuêng hoaêng ăïí aâp ăùơt nhûông thay ăöíi mađ IMF

vađ Ngín hađng Thïị giúâi ăaô theo ăuöíi tûđ líu Ăöịi vúâi möơt söị ngûúđi

khaâc, ăoâ ăún giaên chó lađ hađnh ăöơng thïí hiïơn sûâc maơnh chñnh

trõ thuíìn tuây Mùơc caê cođ cûa nhûông ăiïìu ñt giaâ trõ, ăún giaên chó

ăïí thïí hiïơn ai múâi thûơc sûơ coâ vai trođ quýịt ắnh

Mùơc duđ aâp ăùơt ăiïìu kiïơn gíy ra sûơ bûơc tûâc, chuâng laơi chùỉnghïì thađnh cöng trong viïơc thuâc ăííy sûơ phaât triïín Nhûông nghiïncûâu cuêa Ngín hađng Thïị giúâi vađ caâc nhađ nghiïn cûâu khaâc chó

ra rùìng, caâc ăiïìu kiïơn aâp ăùơt khöng nhûông khöng ăaêm baêoviïơc chi tiïu húơp lyâ caâc khoaên vay vađ caâc nûúâc seô tùng trûúêngnhanh hún, mađ cođn coâ ríịt ñt bùìng chûâng lađ chuâng thûơc sûơ coâtaâc duơng gò ăoâ Nhûông chñnh saâch töịt khöng thïí chó ăún giaênboê tiïìn ra mua

Coâ VÖ SÖỊ LYÂ DO giaêi thñch sûơ thíịt baơi cuêa viïơc aâp ăùơt ăiïìukiïơn Lyâ do ăún giaên nhíịt liïn quan ăïịn khaâi niïơm kinh tïị cúbaên vïì tñnh thay thïị, khaâi niïơm duđng ăïí chó hiïơn tûúơng khi möơtlûúơng tiïìn ặúơc sûê duơng vađo möơt muơc ăñch, möơt lûúơng tiïìn khaâcseô khöng phaêi sûê duơng vađo muơc ăñch ăoâ vađ seô ặúơc duđng chomöơt muơc ăñch khaâc Kïịt quaê sau cuđng coâ thïí chùỉng liïn can gòtúâi muơc tiïu dûơ ắnh Thíơm chñ khi caâc ăiïìu kiïơn aâp ăùơt ăaêmbaêo rùìng möơt khoaên tiïìn vay cuơ thïí ặúơc sûê duơng húơp lyâ, söịtiïìn vay nađy seô giaêi phoâng nhûông nguöìn lûơc khaâc mađ coâ thïíặúơc sûê duơng töịt hoùơc cuông coâ thïí khöng Chùỉng haơn möơt nûúâccoâ hai dûơ aân lađm ặúđng, möơt lađ con ặúđng giuâp töíng thöịng ăinghó taơi biïơt thûơ muđa heđ dïî dađng hún, con ặúđng kia giuâp chomöơt söị lúân nöng dín víơn chuýín hađng hoâa ra caêng Nûúâc nađychó coâ thïí ặúơc vay tiïìn ăïí lađm möơt con ặúđng Töí chûâc chovay coâ thïí ýu cíìu tiïìn vay cuêa noâ ặúơc chi cho con ặúđngthûâ hai ăïí giuâp níng thu nhíơp cho nöng dín ngheđo Nhûngvay ặúơc röìi thò chñnh phuê laơi tađi trúơ xíy dûơng con ặúđng thûânhíịt

Coâ nhûông lyâ do khaâc khiïịn cho nhûông ăiïìu kiïơn cuêa Quyôkhöng thuâc ăííy tùng trûúêng kinh tïị Trong möơt söị trûúđng húơpăoâ lađ nhûông ăiïìu kiïơn aâp ăùơt sai líìm: tûơ do hoâa tađi chñnh úê

Kenya vađ chñnh saâch tađi khoâa thùưt chùơt úê Ăöng AÂ ăaô gíy taâc

duơng xíịu lïn nïìn kinh tïị Trong nhûông trûúđng húơp khaâc, caâch

aâp ăùơt nhûông ăiïìu kiïơn lađm cho chuâng khöng thïí ặâng vûông

vïì mùơt chñnh trõ Khi möơt chñnh phuê múâi lïn nùưm quýìn, chuâng

seô bõ loaơi boê Nhûông ăiïìu kiïơn ăoâ ặúơc xem nhû möơt sûơ xím

phaơm cuêa thïị lûơc thûơc dín múâi vađo chuê quýìn quöịc gia Nhûông

chñnh saâch nhû víơy seô khöng thïí töìn taơi vúâi sûơ thùng tríìm cuêa

caâc tiïịn trònh chñnh trõ

Coâ ăöi chuât móa mai trong líơp trûúđng cuêa IMF Noâ cöị gùưng

toê ra lađ ặâng ngoađi chñnh trõ nhûng roô rađng, chñnh saâch cho

vay cuêa IMF bõ ăiïìu khiïín phíìn nađo búêi chñnh trõ IMF ăaô viïơn

cúâ tònh hònh tham nhuông úê Kenya vađ dûđng chûúng trònh cho

vay tûúng ăöịi nhoê úê ăíy Nhûng noâ laơi ăöí hađng tó USD vađo Nga

vađ Indonesia Ăöịi vúâi möơt söị ngûúđi, dûúđng nhû Quyô nađy ăaô boê

qua caâc vuơ biïín thuê lúân trong khi laơi quaâ khùưt khe vúâi nhûông

vuơ “tröơm” nhoê IMF ăaâng leô khöng nïn dïî daôi vúâi Kenya vò “vuơ

tröơm nhoê” thûơc tïị laơi tûúng ăöịi lúân vúâi nïìn kinh tïị nûúâc nađy

IMF ăaâng leô cuông phaêi khùưt khe hún vúâi Nga Ăíy khöng chó lađ

víịn ăïì cöng bùìng hay tñnh nhíịt quaân Thïị giúâi nađy lađ khöng

cöng bùìng vađ khöng ai thûơc sûơ hy voơng rùìng, IMF seô ăöịi xûê

vúâi möơt cûúđng quöịc haơt nhín giöịng hïơt nhû vúâi möơt nûúâc chíu

Phi ngheđo khöng coâ tíìm quan troơng chiïịn lûúơc Ăiïím cíìn noâi

úê ăíy ăún giaên hún nhiïìu: caâc quýịt ắnh cho vay lađ coâ tñnh

chñnh trõ vađ ăaânh giaâ chñnh trõ thûúđng len vađo trong nhûông ăïì

xuíịt cuêa IMF IMF thuâc ăííy tû nhín hoâa möơt phíìn vò noâ tin

rùìng, caâc chñnh phuê, trong khi quaên lyâ caâc doanh nghiïơp, khöng

thïí caâch ly khoêi nhûông aâp lûơc chñnh trõ YÂ tûúêng cho rùìng coâ

thïí taâch rúđi chñnh trõ vađ kinh tïị hay möơt sûơ hiïíu biïịt röơng vïì

xaô höơi chó thïí hiïơn möơt tíìm nhòn haơn heơp Nïịu caâc chñnh saâch

do chuê núơ aâp ăùơt díîn ăïịn baơo loaơn nhû ăaô tûđng xaêy ra úê hïịt

quöịc gia nađy ăïịn quöịc gia khaâc thò chuâng seô lađm cho tònh hònhkinh tïị xíịu ăi, vöịn chaơy ra nûúâc ngoađi cođn caâc doanh nghiïơp

lo ngaơi vïì nhûông dûơ aân ăíìu tû múâi Caâc chñnh saâch nhû víơykhöng phaêi lađ cöng thûâc cho sûơ phaât triïín thađnh cöng hoùơc chosûơ öín ắnh kinh tïị

Nhûông than phiïìn chöịng laơi sûơ aâp ăùơt ăiïìu kiïơn cuêa IMFkhöng chó dûđng laơi úê baên thín caâc ăiïìu kiïơn vađ caâch aâp ăùơtmađ cođn caê nguöìn göịc hònh thađnh cuêa caâc ăiïìu kiïơn nûôa Thuêtuơc chuíín mûơc cuêa IMF trûúâc khi cöng du möơt nûúâc khaâch hađnglađ trûúâc tiïn viïịt möơt baên baâo caâo sú böơ Chuýịn cöng du chónhùìm muơc ăñch trau chuöịt laơi baên baâo caâo vađ nhûông ăïì xuíịtcuêa noâ, vađ ăïí tòm nhûông sai soât quaâ hiïín nhiïn Trong thûơc tïị,baâo caâo sú böơ cuêa IMF giöịng nhû möơt khuön míîu vúâi nhiïìuăoaơn ặúơc copy nguýn veơn tûđ baâo caâo möơt nûúâc nađy nheât vađobaâo caâo cuêa möơt nûúâc khaâc Caâc phíìn mïìm soaơn thaêo vùn baêncoâ thïí lađm ăiïìu nađy dïî dađng Möơt cíu chuýơn coâ leô lađ nguơy taâckïí rùìng, coâ líìn möơt phíìn mïìm soaơn thaêo vùn baên ăaô bõ löîi khi

“tòm vađ thay thïị” vađ tïn cuêa möơt nûúâc mađ baâo caâo copy víîncođn nguýn xi trong tađi liïơu ặúơc lûu hađnh cuêa nûúâc khaâc Thíơtkhoâ mađ biïịt chuýơn ăoâ chó xaêy ra möơt líìn do aâp lûơc thúđi gianhay khöng, nhûng ăiïìu nađy khùưc síu trong tím trñ nhiïìu ngûúđihònh aênh cuêa nhûông baâo caâo “lađm möơt líìn duđng nhiïìu líìn”.Thíơm chñ ngay caê nhûông nûúâc khöng hïì vay tiïìn cuêa IMFcuông bõ aênh hûúêng búêi nhûông quan ăiïím cuêa töí chûâc nađy IMFaâp ăùơt quan ăiïím úê khùưp núi trïn thïị giúâi khöng chó thöng quacaâc “ăiïìu kiïơn” cho vay IMF coâ caâc cuöơc hoơp “tû víịn” töí chûâchađng nùm vúâi tíịt caê caâc nûúâc thađnh viïn Tû víịn nađy, ặúơcgoơi lađ tû víịn theo “Ăiïìu 4” trong ăiïìu lïơ cuêa IMF, lađ nhùìm ăaêmbaêo möîi quöịc gia tuín thuê caâc ăiïìu khoaên thoêa thuíơn mađ theoăoâ IMF ặúơc thađnh líơp (cú baên lađ ăaêm baêo khaê nùng chuýín

ăöíi cuêa ăöìng tiïìn cho muơc ăñch thûúng maơi) Nhûng sûơ múê röơng

phaơm vi hoaơt ăöơng cuêa IMF ăaô taâc ăöơng ăïịn baâo caâo búêi vò baâo

caâo nađy cođn ăïì cíơp ăïịn nhiïìu khña caơnh hoaơt ăöơng khaâc cuêa

IMF Thûơc chíịt, tû víịn theo ăiïìu 4 chó lađ möơt phíìn nhoê trong

toađn böơ quaâ trònh giaâm saât cuêa IMF Baâo caâo cuêa IMF thûơc chíịt

lađ sûơ ăaânh giaâ cuêa IMF vïì nïìn kinh tïị möơt quöịc gia

Trong khi caâc nûúâc nhoê bõ buöơc phaêi nghe nhûông ăaânh giaâ

theo Ăiïìu 4, Myô vađ caâc nûúâc kinh tïị phaât triïín khaâc coâ thïí

phúât lúđ chuâng Chùỉng haơn, IMF bõ chûâng hoang tûúêng vïì laơm

phaât ngay caê khi kinh tïị Myô ăang ăöịi phoâ vúâi mûâc laơm phaât

thíịp nhíịt trong hađng thíơp kyê Vađ phûúng thuöịc cuêa IMF hoađn

toađn coâ thïí ăoaân ặúơc: tùng laôi suíịt ăïí giaêm nhiïơt nïìn kinh

tïị IMF ăún giaên lađ chùỉng hiïíu gò vïì nhûông thay ăöíi seô xaêy ra

sau ăoâ cuông nhû khöng hiïíu gò vïì nhûông gò ăaô xaêy ra trong

thíơp kyê trûúâc cuêa nïìn kinh tïị Myô cho pheâp nûúâc Myô ăaơt ặúơc

tùng trûúêng nhanh hún, thíịt nghiïơp thíịp hún vađ laơm phaât

thíịp cuđng möơt luâc Nïịu nhû nghe theo lúđi khuýn cuêa IMF,

nûúâc Myô seô khöng bao giúđ biïịt ăïịn sûơ buđng nöí kinh tïị trong

nhûông nùm 1990 – möơt sûơ buđng nöí kinh tïị ăem laơi sûơ thõnh

vûúơng chûa tûđng coâ vađ ặa ăíịt nûúâc tûđ chöî thím huơt tađi khoâa

khöíng löì ăïịn chöî thùơng dû ngín saâch ăaâng kïí Tyê lïơ thíịt

nghiïơp thíịp hún cuông keâo theo nhûông taâc ăöơng xaô höơi síu

sùưc – chuê ăïì mađ IMF ríịt ñt khi chuâ yâ ăïịn duđ úê bíịt cûâ nûúâc

nađo Hađng triïơu cöng nhín vöịn ăaô bõ loaơi ra khoêi lûơc lûúơng

lao ăöơng ặúơc tuýín möơ laơi, lađm giaêm ngheđo ăoâi vađ phuâc lúơi

xaô höơi tùng vúâi töịc ăöơ chûa tûđng coâ Ăiïìu nađy ăïịn lûúơt noâ lađm

giaêm tyê lïơ töơi phaơm Tíịt caê moơi ngûúđi Myô ặúơc hûúêng lúơi Tyê

lïơ thíịt nghiïơp thíịp khuýịn khñch moơi ngûúđi chíịp nhíơn ruêi

ro, chíịp nhíơn nhûông cöng viïơc khöng ăaêm baêo líu dađi vađ

chñnh sûơ sùĩn sađng chíịp nhíơn ruêi ro lađ möơt nguýn nhín quan

troơng trong thađnh cöng cuêa Myô trong Nïìn kinh tïị múâi

Nûúâc Myô khöng ăïịm xóa ăïịn lúđi khuýn cuêa IMF Caê chñnhquýìn Clinton vađ Cuơc dûơ trûô liïn bang Myô ăïìu khöng ăïí tímăïịn noâ Nûúâc Myô coâ thïí kiïu ngaơo lađm ăiïìu ăoâ búêi quöịc gianađy khöng phuơ thuöơc vađo sûơ trúơ giuâp cuêa IMF hay caâc nhađ tađitrúơ khaâc vađ chuâng ta biïịt rùìng thõ trûúđng cuông chaê maêy mayquan tím ăïịn IMF giöịng nhû chuâng ta Thõ trûúđng khöng trûđngphaơt chuâng ta vò khöng nghe theo IMF vađ cuông chùỉng khenthûúêng nïịu chuâng ta nghe theo Nhûông nûúâc ngheđo trïn thïịgiúâi nađy khöng ặúơc may mùưn nhû chuâng ta Hoơ seô gùơp khoânïịu boê qua lúđi khuýn cuêa IMF

Coâ ñt nhíịt hai lyâ do taơi sao IMF nïn tham khaêo yâ kiïịn röơngraôi trong möơt nûúâc khi ặa ra ăaânh giaâ vađ thiïịt kïị caâc chûúngtrònh hoaơt ăöơng Ngûúđi úê trong nûúâc thûúđng biïịt nhiïìu vïì nïìnkinh tïị cuêa chñnh hoơ hún lađ caâc chuýn gia IMF – nhû töi ăaôthíịy roô ngay caê trong trûúđng húơp cuêa nûúâc Myô Vađ ăïí cho caâcchûúng trònh coâ thïí ặúơc thûơc hiïơn möơt caâch hiïơu quaê vađ bïìnvûông, cíìn coâ sûơ cam kïịt cuêa nhađ nûúâc dûơa trïn sûơ ăöìng thuíơnröơng raôi Sûơ ăöìng thuíơn ăoâ chó coâ thïí ăaơt ặúơc thöng qua thaêoluíơn – möơt sûơ thaêo luíơn cöng khai mađ cho ăïịn nay IMF thûúđngneâ traânh Cöng bùìng mađ noâi, khi khuêng hoaêng nöí ra, coâ ríịt ñtthúđi gian cho caâc cuöơc tranh luíơn cöng khai, ăiïìu cíìn thiïịt ăïíxíy dûơng sûơ ăöìng thuíơn röơng raôi Nhûng IMF ăaô coâ mùơt úê chíuPhi ríịt nhiïìu nùm Nïịu úê ăoâ coâ khuêng hoaêng, thò ăoâ lađ cuöơckhuêng hoaêng keâo dađi vađ ăang tiïịp diïîn Coâ ăuê thúđi gian ăïí thamkhaêo yâ kiïịn vađ xíy dûơng sûơ ăöìng thuíơn – vađ úê möơt vađi nûúâc,chùỉng haơn Ghana, Ngín hađng Thïị giúâi (luâc ăoâ ngûúđi tiïìn nhiïơmcuêa töi, Michael Bruno, lađ nhađ kinh tïị trûúêng) ăaô lađm ặúơc ăiïìuăoâ, vađ ăíy cuông lađ möơt trong nhûông ăíịt nûúâc thađnh cöng húnvïì öín ắnh kinh tïị vô mö

Taơi Ngín hađng Thïị giúâi, trong suöịt thúđi gian töi úê ăoâ, chuângtöi ngađy cađng tin tûúêng rùìng sûơ tham gia röơng raôi cuêa nûúâc súê

taơi lađ coâ yâ nghôa, rùìng caâc chñnh saâch vađ chûúng trònh khöng

thïí aâp ăùơt lïn caâc nûúâc mađ ăïí thađnh cöng thò phaêi lađ chñnh

saâch “riïng” cuêa hoơ, rùìng xíy dûơng sûơ ăöìng thuíơn lađ thiïịt ýịu,

rùìng caâc chñnh saâch vađ chiïịn lûúơc phaât triïín phaêi ặúơc ăiïìu

chónh cho phuđ húơp vúâi tònh hònh thûơc tïị úê caâc nûúâc vađ rùìng

nïn chuýín tûđ cho vay theo “ăiïìu kiïơn” sang cho vay “lûơa choơn”,

tûúêng thûúêng cho nhûông nûúâc coâ thađnh tñch sûê duơng töịt tiïìn

vay, tin tûúêng rùìng hoơ seô tiïịp tuơc sûê duơng töịt caâc nguöìn vöịn,

vađ maơnh meô khuýịn khñch hoơ Ăiïìu nađy ặúơc phaên aânh trong

lúđi huđng biïơn múâi ặúơc Chuê tõch Ngín hađng Thïị giúâi, James D

Wolfensohn khùỉng ắnh maơnh meô: “Caâc nûúâc phaêi ặúơc ăùơt vađo

võ trñ ngûúđi laâi xe” Duđ víơy, nhiïìu nhađ phï bònh cho rùìng quaâ

trònh nađy chûa ặúơc ăííy túâi núi túâi chöịn vađ rùìng Ngín hađng

Thïị giúâi víîn cođn muöịn kiïím soaât nhiïìu thûâ Hoơ lo ngaơi rùìng

caâc nûúâc coâ thïí ngöìi ghïị ngûúđi laâi trong möơt chiïịc xe hai ngûúđi

ăiïìu khiïín, trong ăoâ quýìn ăiïìu khiïín thûơc sûơ laơi nùìm trong

tay ngûúđi hûúâng díîn Thay ăöíi trong thaâi ăöơ vađ caâch thûâc hoaơt

ăöơng úê Ngín hađng seô khöng thïí traânh khoêi chíơm trïî, diïîn tiïịn

vúâi töịc ăöơ khaâc nhau trong caâc chûúng trònh úê caâc nûúâc khaâc

nhau Tuy thïị, víîn coâ sûơ khaâc biïơt lúân giûôa Ngín hađng Thïị

giúâi vađ IMF trong víịn ăïì nađy, caê vïì thaâi ăöơ líîn thuê tuơc

IMF, ñt nhíịt lađ trong nhûông lúđi huđng biïơn cöng khai, khöng

thïí lúđ ăi hoađn toađn nhûông ăođi hoêi ngađy cađng phöí biïịn cuêa caâc

nûúâc ngheđo ăođi ặúơc tham gia nhiïìu hún vađo viïơc hoaơch ắnh

chiïịn lûúơc phaât triïín vađ ặúơc quan tím nhiïìu hún ăïịn ngheđo

ăoâi Vò thïị, IMF vađ Ngín hađng Thïị giúâi ăaô ăöìng yâ tiïịn hađnh

ăaânh giaâ tònh hònh xoâa ăoâi giaêm ngheđo cuđng vúâi caâc nûúâc khaâch

hađng, trong ăoâ, bûúâc ăíìu tiïn lađ caâc nûúâc khaâch hađng phöịi húơp

vúâi hai töí chûâc nađy xaâc ắnh quy mö ngheđo ăoâi Ăíy coâ thïí lađ

möơt thay ăöíi maơnh meô trong triïịt lyâ – nhûng IMF dûúđng nhû

ăaô qún míịt yâ nghôa ăíìy ăuê cuêa noâ Trong möơt dõp gíìn ăíy,thûđa nhíơn rùìng Ngín hađng Thïị giúâi ăang ăoâng vai trođ díîn ăíìutrong caâc dûơ aân xoâa ăoâi ngheđo, trûúâc khi phaâi ăoađn tû víịn cuêaIMF khúêi hađnh ăïịn nûúâc nađo ăoâ, IMF gûêi möơt thöng baâo khíínăïịn Ngín hađng Thïị giúâi ăïì nghõ gûêi baâo caâo sú böơ ăaânh giaâtònh traơng ăoâi ngheđo ăïịn truơ súê chñnh cuêa IMF súâm nhíịt coâ thïí.Möơt vađi ngûúđi trong chuâng töi ăuđa rùìng IMF ăaô líîn Noâ nghôrùìng sûơ thay ăöíi lúân vïì triïịt lyâ nghôa lađ trong caâc sûâ mïơnh höînhúơp IMF-Ngín hađng Thïị giúâi, ngín hađng nađy thûơc sûơ tham giabùìng caâch coâ tiïịng noâi trong nhûông gò ặúơc viïịt ra YÂ tûúêngcho cöng dín úê nhûông nûúâc vay tiïìn tham gia yâ kiïịn lađ quaâăaâng! Nhûông cíu chuýơn kiïíu nhû thïị nađy coâ thïí seô ríịt thuâ võnïịu nhû chuâng khöng ăaâng lo ngaơi ăïịn thïị

Tuy nhiïn, cho duđ caâc ăaânh giaâ ngheđo ăoâi coâ sûơ phöịi húơptham gia khöng ặúơc thûơc hiïơn hoađn haêo, ăoâ cuông lađ möơt bûúâctiïịn ăuâng hûúâng Cho duđ víîn cođn khoaêng caâch giûôa nhûông lúđihuđng biïơn hoa myô vađ thûơc tïị thò viïơc nhíơn thûâc ặúơc rùìngnhûông ngûúđi úê caâc nûúâc ăang phaât triïín phaêi coâ tiïịng noâi lúânhún trong caâc chûúng trònh lađ ríịt quan troơng Nhûng ngûúđi taseô ăöi chuât vúô möơng nïịu khoaêng caâch nađy quaâ lúân hay keâo dađiquaâ líu ÚÊ ăíu ăoâ ăaô coâ sûơ nghi ngúđ vađ sûơ nghi ngúđ nađy ăangngađy cađng tùng lïn Mùơc duđ caâc ăaânh giaâ ngheđo ăoâi ăaô löi cuöịnặúơc sûơ tham gia vađ yâ kiïịn tham khaêo ngađy cađng röơng raôi hún

so vúâi trûúâc ăíy, úê nhiïìu nûúâc, sûơ kyđ voơng ặúơc tham gia röơngraôi vađ ặúơc ăoâng goâp cöng khai víîn chûa thađnh hiïơn thûơc hoađntoađn Sûơ bíịt bònh ngađy cađng tùng lïn

ÚÊ Myô vađ nhûông nïìn dín chuê thađnh cöng khaâc, ngûúđi díncoi sûơ minh baơch, sûơ cöng khai vađ hiïíu roô chñnh phuê cuêa mònhăang lađm gò lađ möơt phíìn traâch nhiïơm thiïịt ýịu cuêa chñnh phuê.Ngûúđi dín coi ăoâ lađ möơt quýìn, khöng phaêi lađ möơt ín húơ mađ

chñnh phuê ban cho Luíơt tûơ do thöng tin nùm 1966 trúê thađnh

möơt böơ phíơn quan troơng cuêa nïìn dín chuê Myô Ngûúơc laơi, theo

caâch lađm viïơc cuêa IMF, ngûúđi dín (möơt ăiïìu khoâ chõu búêi vò hoơ

thûúđng phaêi miïîn cûúông tuín theo caâc thoêa thuíơn, noâi gò ăïịn

chia seê quan niïơm vïì thïị nađo lađ chñnh saâch kinh tïị töịt) khöng

chó bõ ngùn caên tham gia thaêo luíơn caâc thoêa thuíơn mađ cođn thíơm

chñ khöng ặúơc thöng baâo nhûông thoêa thuíơn ăoâ lađ gò Thûơc tïị,

vùn hoâa bñ míơt nùơng nïì ăïịn nöîi IMF giûô kñn phíìn lúân caâc cuöơc

ăađm phaân vađ möơt söị thoêa thuíơn ăöịi vúâi caê caâc thađnh viïn cuêa

Ngín hađng Thïị giúâi trong nhoâm phöịi húơp Caâc nhín viïn cuêa

IMF cung cíịp thöng tin theo ăuâng phûúng chím “cíìn biïịt”

Danh saâch “cíìn biïịt” íịy chó giúâi haơn trong trûúêng ăoađn IMF,

möơt vađi nhín víơt úê truơ súê chñnh cuêa IMF úê Washington vađ möơt

söị nhín víơt trong chñnh phuê khaâch hađng Caâc ăöìng nghiïơp cuêa

töi úê Ngín hađng Thïị giúâi thûúđng xuýn phađn nađn rùìng, thíơm

chñ nhûông ngûúđi tham gia nhoâm phöịi húơp cuông phaêi ăïịn gùơp

chñnh phuê caâc nûúâc ăïí hoơ tiïịt löơ vïì nhûông gò ăang diïîn ra Ăöi

líìn, töi ăaô gùơp caâc trûúêng ăaơi diïơn (tïn goơi dađnh cho ăaơi diïơn

caâc nûúâc taơi IMF vađ Ngín hađng Thïị giúâi) vađ hoơ roô rađng cuông bõ

bõt mùưt vïì thöng tin

Möơt chuýơn gíìn ăíy cho thíịy híơu quaê cuêa sûơ khöng minh

baơch töìi tïơ ăïịn mûâc nađo Quan niïơm caâc nûúâc ăang phaât triïín

chó coâ ríịt ñt tiïịng noâi trong caâc töí chûâc kinh tïị quöịc tïị ặúơc

thûđa nhíơn röơng raôi Coâ thïí coâ tranh luíơn liïơu ăiïìu nađy lađ kïịt

quaê töìn taơi cuêa lõch sûê hay lađ biïíu hiïơn cuêa chuê nghôa chñnh

trõ thûơc duơng Nhûng chuâng ta hy voơng rùìng chñnh phuê Myô,

bao göìm caê quöịc höơi, nïn coâ phaât biïíu gò ăíịy, ñt nhíịt lađ vïì viïơc

trûúêng ăaơi diïơn cuêa noâ úê IMF vađ Ngín hađng Thïị giúâi, sûê duơng

quýìn boê phiïịu thïị nađo Nùm 2001, quöịc höơi ăaô thöng qua vađ

töíng thöịng ăaô kyâ ban hađnh ăaơo luíơt ýu cíìu Myô phaên ăöịi caâc

dûơ thaêo cho pheâp caâc töí chûâc tađi chñnh quöịc tïị thu phñ caâctrûúđng phöí thöng (dûúâi caâi tïn dûúđng nhû vö haơi: “buđ ăùưp chiphñ”) Nhûng ăaơi diïơn cuêa Myô ăaô lúđ ăi luíơt nađy vađ sûơ bñ míơtcuêa caâc töí chûâc nađy lađm cho quöịc höơi hay bíịt kyđ ai khaâc cuôngkhoâ biïịt nhûông gò ăang diïîn ra Chó nhúđ möơt sûơ rođ ró thöng tinmađ vuơ viïơc vúô lúê gíy ra sûơ phíîn nöơ trong quöịc höơi, ngay caêăöịi vúâi caâc nghõ sô ăaô quen vúâi caâc thuê ăoaơn hađnh chñnh.Ngađy nay, mùơc cho nhûông tranh luíơn liïn tiïịp vïì tñnh cöngkhai vađ minh baơch, IMF víîn chûa chñnh thûâc thûđa nhíơn quýìncöng dín cú baên “quýìn ặúơc biïịt” Khöng coâ luíơt tûơ do thöngtin nađo caê ăïí möơt ngûúđi Myô hay cöng dín cuêa bíịt kyđ nûúâc nađo

khaâc coâ thïí tòm hiïíu xem töí chûâc cöng quöịc tïị nađy ăang lađm gò.

Töi muöịn lađm roô úê ăíy: tíịt caê nhûông phï phaân vïì caâch lađmviïơc cuêa IMF khöng nguơ yâ rùìng IMF luön laông phñ tiïìn vađ thúđigian Thónh thoaêng, tiïìn cuông ăïịn ặúơc caâc chñnh phuê coâ caâcchñnh saâch töịt – duđ khöng nhíịt thiïịt lađ IMF ăaô gúơi yâ caâc chñnhsaâch nađy Khi ăoâ, tiïìn ăaô ăem laơi taâc duơng töịt Ăöi khi, nhûông

“ăiïìu kiïơn” cuêa IMF thay ăöíi nhûông tranh caôi trong nöơi böơ caâcnûúâc theo caâch díîn túâi caâc chñnh saâch töịt hún Thúđi gian biïíucûâng nhùưc mađ IMF aâp ăùơt cuông möơt phíìn xuíịt phaât tûđ kinhnghiïơm rùìng úê nhiïìu núi caâc chñnh phuê hûâa heơn thûơc hiïơn möơtsöị caêi caâch, nhûng möơt khi nhíơn ặúơc tiïìn, caêi caâch khöng diïîn

ra Ăöi khi, thúđi gian biïíu chùơt cheô seô giuâp ăaêm baêo tiïịn ăöơ caêicaâch Nhûng thûúđng thò, aâp ăùơt ăiïìu kiïơn khöng ăaêm baêo rùìngtiïìn ặúơc sûê duơng töịt hay caâc thay ăöíi chñnh saâch coâ yâ nghôavađ taâc ăöơng dađi haơn seô diïîn ra Ăöi khi, nhûông ăiïìu kiïơn nađythíơm chñ coâ taâc duơng ngûúơc, hoùơc lađ búêi vò caâc chñnh saâch nađykhöng phuđ húơp, hoùơc lađ búêi vò caâi caâch aâp ăùơt chuâng taơo ra sûơchöịng ăöịi quaâ trònh caêi caâch Ăöi khi, caâc chûúng trònh cuêa IMFkhöng lađm cho caâc nûúâc búât ngheđo ăoâi mađ ngûúơc laơi chíịt thïmnúơ níìn vađ taơo ra tíìng lúâp thöịng trõ giađu coâ hún

Caâc töí chûâc quöịc tïị ăaô tröịn traânh nhûông traâch nhiïơm trûơc

tiïịp mađ chuâng ta mong ăúơi úê caâc töí chûâc cöng trong xaô höơi dín

chuê hiïơn ăaơi Ăaô ăïịn luâc ăaânh giaâ hiïơu quaê lađm viïơc cuêa caâc töí

chûâc kinh tïị quöịc tïị vađ xem xeât möơt söị chûúng trònh cuêa hoơ coâ

thuâc ăííy tùng trûúêng vađ xoâa ăoâi giaêm ngheđo hay khöng

CHÛÚNG 3

QUÝÌN TÛƠ DO LÛƠA CHOƠN?

Chñnh saâch tađi khoâa thùưt lûng buöơc buơng, tû nhín hoâa

vađ tûơ do hoâa thõ trûúđng lađ ba truơ cöơt trong nhûông ăïìnghõ kiïíu Ăöìng thuíơn Washington trong suöịt nhûông nùm

80 vađ 90 Nhûông chñnh saâch Ăöìng thuíơn Washington ặúơc xíydûơng ăïí ăöịi phoâ vúâi nhûông víịn ăïì “thûơc” úê Myô Latinh vađ chuângcoâ hiïơu quaê ăaâng kïí Trong nhûông nùm 80, nhûông chñnh phuê

úê Myô Latinh ăaô coâ thím huơt ngín saâch ríịt lúân Thua löî cuêanhûông doanh nghiïơp quöịc doanh keâm hiïơu quaê ăaô ăoâng goâpvađo nhûông thím huơt khöíng löì nađy Ăûúơc o bïị khoêi caơnh tranhnhúđ caâc biïơn phaâp baêo höơ, nhûông doanh nghiïơp tû nhín keâmhiïơu quaê buöơc khaâch hađng phaêi traê giaâ cao Chñnh saâch tiïìn tïơloêng leêo díîn túâi laơm phaât cao ngoađi vođng kiïím soaât Caâc nûúâckhöng thïí keâo dađi tònh traơng thím huơt ngín saâch lúân vađ tùngtrûúêng bïìn vûông khöng thïí ăaơt ặúơc khi coâ laơm phaât phi maô.Siïịt chùơt chñnh saâch tađi khoâa úê möơt mûâc ăöơ nađo ăoâ lađ cíìn thiïịt.Kinh tïị híìu hïịt caâc nûúâc seô töịt hún nïịu chñnh phuê tíơp trungvađo viïơc cung cíịp caâc dõch vuơ cöng cöơng thiïịt ýịu hún lađ ăiïìuhađnh caâc doanh nghiïơp mađ khu vûơc tû nhín coâ thïí lađm töịt húnvađ vò thïị tû nhín hoâa lađ möơt giaêi phaâp coâ yâ nghôa Nïịu tûơ dohoâa thûúng maơi – nghôa lađ haơ thíịp hađng rađo thúị quan vađ xoâaboê caâc biïơn phaâp baêo höơ khaâc – ặúơc thûơc hiïơn theo ăuâng caâch

vađ ăuâng töịc ăöơ, sao cho viïơc lađm múâi ặúơc taơo ra trong khi caâc

cöng viïơc khöng hiïơu quaê bõ loaơi boê, thò ñch lúơi thu ặúơc do níng

cao hiïơu quaê kinh tïị ríịt ăaâng kïí

Víịn ăïì lađ nhiïìu chñnh saâch laơi bõ biïịn thađnh muơc tiïu tûơ thín

thay vò lađ phûúng tiïơn ăïí ăaơt ặúơc sûơ tùng trûúêng cöng bùìng

vađ bïìn vûông hún Vò thïị, caâc chñnh saâch nađy ăaô bõ tiïịn hađnh

quaâ mûâc vađ quaâ nhanh mađ khöng ăi keđm caâc chñnh saâch cíìn

thiïịt khaâc

Kïịt quaê vò thïị khaâc xa vúâi nhûông gò ặúơc dûơ ắnh Chñnh saâch

tađi chñnh khùưc khöí nïịu bõ ăííy quaâ xa, trong nhûông böịi caênh

khöng phuđ húơp coâ thïí gíy ra suy thoaâi kinh tïị, cođn laôi suíịt

cao gíy khoâ khùn caâc doanh nghiïơp cođn non treê IMF ăaô thuâc

ăííy maơnh meô tû nhín hoâa vađ tûơ do hoâa, vúâi töịc ăöơ líîn caâch

thûâc thûúđng gíy ra nhûông thiïơt haơi lúân cho caâc nûúâc chûa ặúơc

chuíín bõ töịt ăïí tiïịn hađnh nhûông chûúng trònh nađy

Tû nhín hoâa

ÚÊ ríịt nhiïìu nûúâc, caê phaât triïín vađ ăang phaât triïín, chñnh phuê

thûúđng boê quaâ nhiïìu cöng sûâc lađm nhûông viïơc mađ hoơ khöng

nïn lađm Ăiïìu nađy lađm cho hoơ xao laông nhûông cöng viïơc mađ

hoơ nïn lađm Víịn ăïì khöng phaêi lađ quy mö chñnh phuê quaâ lúân

mađ úê chöî chñnh phuê khöng lađm viïơc phaêi lađm Noâi chung, chñnh

phuê khöng coâ kyô nùng ăïí ăiïìu hađnh nhađ maây theâp vađ thûúđng

lađm cho moơi thûâ röịi loaơn (Duđ nhûông nhađ maây theâp hiïơu suíịt

cao nhíịt trïn thïị giúâi laơi lađ nhûông nhađ maây do chñnh phuê thađnh

líơp vađ ăiïìu hađnh nhû úê Hađn Quöịc, Ăađi Loan nhûng chuâng lađ

nhûông ngoaơi lïơ) Nhòn chung, caâc doanh nghiïơp tû nhín caơnh

tranh coâ thïí lađm nhûông viïơc ăoâ hiïơu quaê hún Ăíy lađ nhûông

luíơn ăiïím uêng höơ tû nhín hoâa ăïí chuýín nhûông doanh nghiïơpquöịc doanh thađnh doanh nghiïơp tû nhín Tuy nhiïn, coâ nhûôngăiïìu kiïơn tiïn quýịt cíìn phaêi ặúơc thoêa maôn trûúâc khi tû nhínhoâa ăem laơi ăoâng goâp thûơc sûơ cho tùng trûúêng kinh tïị Vađ caâch

tû nhín hoâa cuông taơo ra sûơ khaâc biïơt lúân

Thíơt khöng may, IMF vađ Ngín hađng Thïị giúâi laơi tiïịp cíơn víịnăïì nađy tûđ möơt hïơ tû tûúêng heơp hođi: tû nhín hoâa phaêi ặúơc tiïịnhađnh nhanh Viïơc tñnh ăiïím ặúơc aâp duơng vúâi caâc nûúâc ăangtiïịn hađnh chuýín ăöíi tûđ kinh tïị kïị hoaơch sang thõ trûúđng Ai

tû nhín hoâa nhanh hún thò ặúơc ăiïím cao Kïịt quaê lađ, tû nhínhoâa khöng mang laơi nhûông lúơi ñch ăaô hûâa heơn Nhûông víịn ăïìnaêy sinh tûđ thíịt baơi nađy ăaô taơo ra aâc caêm ăöịi vúâi yâ tûúêng tûnhín hoâa

Nùm 1998, töi ăaô ăïịn thùm nhûông baên lađng ngheđo ăoâi úêMaröịc ăïí xem xeât taâc ăöơng cuêa nhûông dûơ aân do Ngín hađngThïị giúâi vađ caâc töí chûâc phi chñnh phuê (NGO) thûơc hiïơn ăïịncuöơc söịng cuêa nhûông ngûúđi dín núi ăíy Töi ăaô thíịy, chùỉnghaơn, caâc dûơ aân thuêy lúơi dûơa trïn cú súê cöơng ăöìng lađm tùngnùng suíịt nöng nghiïơp maơnh meô thïị nađo Nhûng coâ möơt dûơaân ăaô thíịt baơi Möơt töí chûâc phi chñnh phuê ăaô tíơn tònh hûúângdíîn nöng dín ắa phûúng nuöi gađ trong möơt traơi gađ mađ úê ăoâphuơ nûô nöng thön coâ thïí lađm viïơc song song vúâi hoaơt ăöơngcanh taâc truýìn thöịng Hoơ nhíơn nhûông con gađ con 7 ngađy tuöíitûđ möơt xñ nghiïơp gađ cuêa chñnh phuê Nhûng khi töi ăïịn thùmlađng, traơi gađ múâi nađy ăaô ăoâng cûêa Töi ăaô thaêo luíơn vúâi dínlađng vađ caâc quan chûâc chñnh phuê caâi gò ăaô díîn ăïịn sûơ viïơcnađy Cíu traê lúđi thíơt ăún giaên: IMF ăaô noâi vúâi chñnh phuê rùìnghoơ khöng nïn cung cíịp gađ cho nöng dín vađ vò thïị chñnh phuê

ăaô ngûđng baân gađ Ăún giaên giaê ắnh rùìng khu vûơc tû nhín

seô ngay líơp tûâc lađm viïơc ăoâ Thûơc tïị thò ăaô coâ möơt nhađ cungcíịp tû nhín ăïịn baân gađ múâi núê cho nöng dín Mùơc duđ tyê lïơ

gađ con chïịt trong hai tuíìn tuöíi ăíìu tiïn ríịt cao, nhađ cung cíịp

tû nhín nađy khöng muöịn ặa ra bíịt kyđ baêo hađnh nađo Nöng

dín khöng thïí chõu ặúơc nhûông ruêi ro cuêa viïơc mua gađ con

búêi chuâng coâ thïí seô chïịt vúâi söị lûúơng lúân Do ăoâ, ngađnh saên

xuíịt non treê ặúơc kyđ voơng ăïí thay ăöíi cuöơc söịng cuêa nöng

dín ngheđo ăaô bõ ăoâng cûêa

Giaê ắnh nùìm sau thíịt baơi nađy lađ ăiïìu mađ töi ăaô thíịy thûúđng

xuýn IMF ăaô giaê ắnh möơt caâch hïịt sûâc ăún giaên rùìng thõ

trûúđng seô mau choâng nöíi lïn ăaâp ûâng moơi nhu cíìu, trong khi

trïn thûơc tïị, nhiïìu hoaơt ăöơng cuêa chñnh phuê sinh ra búêi vò thõ

trûúđng thíịt baơi trong viïơc cung cíịp caâc dõch vuơ thiïịt ýịu Vñ

duơ thò ríịt nhiïìu Bïn ngoađi nûúâc Myô, ăiïìu nađy dûúđng nhû quaâ

roô rađng Khi nhiïìu nûúâc chíu Íu xíy dûơng hïơ thöịng baêo hiïím

xaô höơi, baêo hiïím thíịt nghiïơp vađ baêo hiïím tađn tíơt cuêa hoơ, khöng

hïì töìn taơi nhûông thõ trûúđng baêo hiïím niïn kim (baêo hiïím hađng

nùm), khöng coâ haông tû nhín nađo baân baêo hiïím cho nhûông

ruêi ro ăoâng vai trođ quan troơng trong ăúđi söịng möîi caâ nhín

Ngay caê khi nûúâc Myô ăaô taơo dûơng hïơ thöịng baêo hiïím xaô höơi,

ríịt líu sau ăoâ, giûôa ăaây síu cuêa cuöơc Ăaơi suy thoaâi, thõ trûúđng

baêo hiïím niïn kim ăaô khöng hoaơt ăöơng hiïơu quaê Ngay caê hiïơn

nay thò chùỉng ai coâ thïí mua baêo hiïím chöịng laơi nhûông taâc ăöơng

cuêa laơm phaât Laơi nûôa, úê Myô, möơt trong nhûông lyâ do cuêa viïơc

thađnh líơp Hiïơp höơi Thïị chíịp Liïn bang (Fannie Mae) lađ thõ

trûúđng tû nhín khöng cung cíịp caâc khoaên cho vay thïị chíịp

vúâi ăiïìu khoaên húơp lyâ cho nhûông gia ằnh ngheđo vađ trung lûu

ÚÊ nhûông nûúâc ăang phaât triïín, nhûông víịn ăïì nhû víơy cođn töìi

tïơ hún nhiïìu Xoâa boê caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc coâ thïí ăïí laơi

möơt khoaêng tröịng lúân Ngay caê khi cuöịi cuđng khu vûơc tû nhín

cuông nhaêy vađo khoaêng tröịng nađy, coâ thïí coâ nhûông míịt maât lúân

trong khoaêng thúđi gian chuýín tiïịp

ÚÊ Búđ Biïín Ngađ, nhû víîn thûúđng xaêy ra, cöng ty ăiïơn thoaơi bõ

tû nhín hoâa trûúâc khi coâ ăuê caâc chïị tađi vïì caơnh tranh Möơt haôngcuêa Phaâp mua laơi doanh nghiïơp cuêa chñnh phuê ăaô thuýịt phuơcchñnh phuê cho ăöơc quýìn khöng chó trong caâc dõch vuơ ăiïơnthoaơi hiïơn coâ mađ trong caê nhûông dõch vuơ ăiïơn thoaơi di ăöơngmúâi Haông nađy ăaô níng giaâ lïn cao ăïịn mûâc, chùỉng haơn, caâcsinh viïn ăaơi hoơc khöng thïí ăuê tiïìn truy cíơp Internet, ăiïìu cíìnthiïịt ăïí ngùn chùơn sûơ gia tùng “khoaêng caâch söị” vöịn ăaô ríịtlúân giûôa ngûúđi ngheđo vađ ngûúđi giađu giúđ laơi cođn lúân hún.IMF cho rùìng, ăiïìu quan troơng nhíịt lađ phaêi tiïịn hađnh tû nhínhoâa nhanh choâng Nhûông víịn ăïì khaâc nhû caơnh tranh vađ chïịtađi coâ thïí ăïí giaêi quýịt sau Nhûng hiïím hoơa úê ăíy lađ, möơt khiquýìn lúơi cuơc böơ ăaô hònh thađnh, nhûông thïị lûơc ăoâ seô coâ ăöơnglûơc vađ tiïìn baơc ăïí duy trò võ trñ ăöơc quýìn, díîm naât caâc quyắnh caơnh tranh lađnh maơnh vađ lađm meâo moâ caâc tiïịn trònh chñnhtrõ Coâ möơt lyâ do mang tñnh baên chíịt giaêi thñch taơi sao IMF ñtquan tím ăïịn caơnh tranh vađ chïị tađi mađ ăaâng ra noâ phaêi thïị

Tû nhín hoâa möơt ăöơc quýìn khöng bõ kiïím soaât coâ thïí taơo thïmdoanh thu cho chñnh phuê vađ IMF thò laơi quan tím ăïịn caâc víịnăïì kinh tïị vô mö, nhû mûâc ăöơ thím huơt ngín saâch, hún lađ caâcvíịn ăïì cú cíịu, nhû tñnh hiïơu quaê vađ tñnh caơnh tranh cuêa möơtngađnh cöng nghiïơp Duđ cho caâc haông ăöơc quýìn ặúơc tû nhínhoâa ăaơt ặúơc hiïơu suíịt saên xuíịt cao hún so vúâi doanh nghiïơpquöịc doanh, chuâng cuông thûúđng hiïơu quaê hún trong viïơc lúơi duơng

võ thïị ăöơc quýìn Kïịt quaê lađ ngûúđi tiïu duđng phaêi chõu thiïơt

Tû nhín hoâa khöng nhûông gíy thiïơt haơi cho ngûúđi tiïu duđngmađ cođn thiïơt haơi cho ngûúđi lao ăöơng Taâc ăöơng cuêa tû nhín hoâalïn viïơc lađm coâ leô lađ tranh caôi lúân giûôa nhûông ngûúđi uêng höơ vađphaên ăöịi Nhûông ngûúđi uêng höơ cho rùìng, bùìng caâch tû nhín

hoâa coâ thïí loaơi boê nhûông cöng nhín nùng suíịt thíịp, trong khi

nhûông ngûúđi phaên ăöịi khùỉng ắnh rùìng sûơ cùưt giaêm lao ăöơng

diïîn ra mađ khöng quan tím ăïịn nhûông híơu quaê xaô höơi Thûơc

tïị, caê hai líơp luíơn nađy ăïìu coâ nhûông ăiïím ăuâng Tû nhín hoâa

thûúđng biïịn caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc thua löî trúê nïn coâ laôi

bùìng caâch cùưt giaêm chi phñ tiïìn lûúng Caâc nhađ kinh tïị thò

thûúđng quan tím ăïịn hiïơu quaê töíng húơp Coâ nhûông híơu quaê

xaô höơi gùưn liïìn vúâi thíịt nghiïơp mađ nhûông haông tû nhín khöng

bao giúđ tñnh ăïịn Vúâi baêo hiïím viïơc lađm töịi thiïíu, caâc öng chuê

coâ thïí sa thaêi cöng nhín mađ khöng hoùơc míịt ríịt ñt chi phñ, bao

göìm, trong trûúđng húơp laơc quan nhíịt, lađ trúơ cíịp míịt viïơc Tû

nhín hoâa ăaô bõ chó trñch maơnh meô búêi vò khöng giöịng nhû ăíìu

tû múâi – ăíìu tû líơp haông múâi chûâ khöng phaêi mua laơi caâc doanh

nghiïơp sùĩn coâ, tû nhín hoâa thûúđng lađ gíy ra cùưt giaêm viïơc lađm

hún lađ tùng thïm viïơc lađm

ÚÊ caâc nûúâc cöng nghiïơp, ngûúđi ta chíịp nhíơn nhûông ăau ăúân

cuêa viïơc sa thaêi cöng nhín hađng loaơt vađ giaêm nheơ chuâng phíìn

nađo bùìng hïơ thöịng baêo hiïím thíịt nghiïơp ÚÊ nhûông nûúâc keâm

phaât triïín, chñnh phuê thûúđng khöng phaêi traê tiïìn cho cöng nhín

thíịt nghiïơp búêi vò ríịt hiïịm coâ nhûông chûúng trònh baêo hiïím

thíịt nghiïơp Nhûng coâ thïí coâ nhûông thiïơt haơi xaô höơi dûúâi nhûông

hònh thûâc töìi tïơ nhíịt nhû baơo lûơc ăö thõ, gia tùng töơi phaơm, röịi

loaơn chñnh trõ vađ xaô höơi Ngay caê khi khöng coâ nhûông víịn ăïì

ăoâ, thiïơt haơi do thíịt nghiïơp víîn ríịt lúân Ăoâ lađ nhûông lo lùưng

röơng khùưp trong cöng nhín, nhûông ngûúđi luön cöị gùưng giûô líịy

viïơc lađm Ăoâ lađ caêm giaâc chaân gheât, lađ gaânh nùơng tađi chñnh cho

caâc thađnh viïn gia ằnh, nhûông ngûúđi cuông ăang cöị gùưng ăïí

khöng bõ sa thaêi Ăoâ lađ viïơc treê em boê hoơc ăïí vïì giuâp gia ằnh

Nhûông thiïơt haơi xaô höơi nhû thïị coâ aênh hûúêng keâo dađi hún nhiïìu

so vúâi sûơ míịt viïơc trûúâc mùưt Chuâng thûúđng biïíu hiïơn roô neât

khi möơt doanh nghiïơp ặúơc baân cho nûúâc ngoađi Caâc doanh

nghiïơp trong nûúâc chñ ñt cuông gùưn boâ vúâi böịi caênh xaô höơi11 trongnûúâc vađ chó miïîn cûúông sa thaêi cöng nhín nïịu hoơ biïịt cöngnhín khoâ coâ thïí tòm ặúơc viïơc nađo khaâc Caâc öng chuê nûúâcngoađi, mùơt khaâc, caêm thíịy coâ traâch nhiïơm lúân hún ăöịi vúâi caâccöí ăöng, tòm caâch töịi ăa hoâa giaâ trõ cöí phiïịu trïn thõ trûúđngbùìng caâch giaêm chi phñ Hoơ caêm thíịy khöng coâ nghôa vuơ vúâinhûông caâi mađ hoơ goơi lađ “lûơc lûúơng lao ăöơng dû thûđa”

Viïơc taâi cú cíịu caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc lađ ríịt quan troơngvađ tû nhín hoâa thûúđng lađ möơt caâch hiïơu quaê ăïí lađm ăiïìu nađy.Nhûng biïịn nhûông lao ăöơng coâ nùng suíịt thíịp trong doanhnghiïơp nhađ nûúâc trúê thađnh thíịt nghiïơp khöng lađm tùng thunhíơp quöịc gia vađ dô nhiïn khöng lađm tùng phuâc lúơi cuêa cöngnhín Bađi hoơc thíơt ăún giaên vađ lađ ăiïìu töi seô nhùưc laơi liïn tuơc:

tû nhín hoâa phaêi lađ möơt phíìn cuêa möơt chûúng trònh toađn diïơn

mađ ăođi hoêi phaêi taơo thïm viïơc lađm múâi ăöìng thúđi vúâi quaâ trònh

cùưt giaêm viïơc lađm khöng traânh khoêi khi tû nhín hoâa Nhûôngchñnh saâch kinh tïị vô mö giuâp taơo viïơc lađm, bao göìm caê chñnhsaâch laôi suíịt thíịp, seô phaêi ặúơc aâp duơng Xíy dûơng thúđi gianbiïíu vađ lõch trònh phuđ húơp lađ quan troơng nhíịt Ăíy khöng phaêichó lađ víịn ăïì vïì thûơc duơng, vïì “thûơc hiïơn”: ăíy lađ víịn ăïì vïìnguýn tùưc

Coâ leô víịn ăïì nöíi cöơm nhíịt thûúđng xaêy ra trong quaâ trònh tûnhín hoâa lađ tham nhuông Nhûông lúđi huđng biïơn cuêa chuê nghôathõ trûúđng tûơ do khùỉng ắnh rùìng tû nhín hoâa seô lađm giaêm caâimađ caâc nhađ kinh tïị goơi lađ “tòm kiïịm ắa tö” (rent seeking) cuêacaâc quan chûâc chñnh phuê, xađ xeêo lúơi nhuíơn cuêa caâc doanhnghiïơp nhađ nûúâc hay ban phaât húơp ăöìng vađ viïơc lađm cho baơn

11Töi ăaô hiïíu roô ăiïìu nađy trong caâc cuöơc trao ăöíi cuêa töi úê Hađn Quöịc Nhûôngöng chuê tû nhín thïí hiïơn sûơ lo lùưng khi phaêi cho cöng nhín nghó viïơc Hoơ caêmthíịy coâ möơt rađng buöơc xaô höơi mađ hoơ khöng muöịn xoâa boê, duđ cho ăiïìu ăoânghôa lađ hoơ seô chõu thiïơt haơi vïì tiïìn baơc

beđ Nhûng traâi ngûúơc vúâi nhûông ăiïìu kyđ voơng, tû nhín hoâa lađm

cho moơi thûâ töìi tïơ ăïịn mûâc úê nhiïìu nûúâc, ngađy nay, tû nhín

hoâa ặúơc goơi laâi ăi möơt caâch móa mai lađ “tham nhuông hoâa” Nïịu

möơt chñnh phuê ăaô tham nhuông thò coâ ríịt ñt bùìng chûâng cho

thíịy tû nhín hoâa coâ thïí giaêi quýịt víịn ăïì Suy cho cuđng, chñnh

caâi chñnh phuê tham nhuông ăaô quaên lyâ ýịu keâm doanh nghiïơp

nhađ nûúâc laơi cuông seô quaên lyâ ýịu keâm quaâ trònh tû nhín hoâa

ÚÊ nhiïìu nûúâc, caâc quan chûâc chñnh phuê nhíơn ra rùìng hoơ khöng

cíìn xađ xeêo tûđng ăöìng lúơi nhuíơn hađng nùm cuêa doanh nghiïơp

nûôa Thay vađo ăoâ, bùìng caâch baân möơt doanh nghiïơp nhađ nûúâc

thíịp hún giaâ thõ trûúđng, hoơ coâ thïí kiïịm ặúơc khöịi tađi saên lúân

cho baên thín cođn hún ăïí laơi cho ngûúđi seô kïị võ hoơ sau nađy

Thûơc tïị, ngay bíy giúđ, hoơ ăaô líịy hïịt caâc khoaên nhûông quan

chûâc kïị võ hoơ trong tûúng lai coâ thïí xađ xeêo Khöng coâ gò ngaơc

nhiïn, quaâ trònh tû nhín hoâa gian líơn nađy ặúơc sùưp ăùơt ăïí töịi

ăa hoâa söị tiïìn mađ caâc böơ trûúêng trong chñnh phuê coâ thïí kiïịm

chaâc cho riïng hoơ, chûâ hoađn toađn khöng phaêi söị tiïìn seô thu vïì

cho ngín khöị quöịc gia, noâi gò ăïịn chuýơn ăem laơi hiïơu quaê töíng

thïí cho nïìn kinh tïị Nhû chuâng ta seô thíịy, Nga lađ trûúđng húơp

khuêng khiïịp vïì taâc haơi “tû nhín hoâa bùìng moơi giaâ”

Nhûông ngûúđi uêng höơ tû nhín hoâa tûơ thuýịt phuơc möơt caâch

ngíy thú rùìng, nhûông thiïơt haơi nađy coâ thïí ặúơc boê qua búêi vò

saâch giaâo khoa kinh tïị dûúđng nhû chó ra rùìng, möơt khi quýìn

súê hûôu tû nhín ặúơc xaâc líơp roô rađng, nhûông ngûúđi chuê múâi seô

ăaêm baêo sao cho tađi saên ặúơc quaên lyâ hiïơu quaê Thïị thò tònh

hònh seô ặúơc caêi thiïơn vïì dađi haơn duđ cho phaêi töìi tïơ trong ngùưn

haơn Hoơ khöng nhíơn thíịy rùìng, nïịu khöng coâ möơt cíịu truâc luíơt

phaâp vađ thïí chïị thõ trûúđng phuđ húơp, nhûông öng chuê múâi chó

coâ ăöơng lûơc ăïí bođn ruât tađi saên hún lađ sûê duơng chuâng nhû cú

súê ăïí múê röơng saên xuíịt Kïịt quaê lađ, úê Nga vađ nhiïìu nûúâc khaâc,

tû nhín hoâa khöng trúê thađnh möơt sûâc maơnh hiïơu quaê cho tùng

trûúêng nhû leô ra lađ thïị Trong thûơc tïị, ăöi khi tû nhín hoâa cođngùưn liïìn vúâi suy giaêm tùng trûúêng vađ lađm xoâi mođn lođng tin vađocaâc thïí chïị dín chuê vađ thõ trûúđng

Tûơ do hoâa

Tûơ do hoâa, hay xoâa boê can thiïơp cuêa chñnh phuê vađo thõtrûúđng tađi chñnh, thõ trûúđng vöịn vađ caâc rađo caên thûúng maơi, baohađm nhiïìu khña caơnh Hiïơn nay, ngay caê IMF cuông phaêi thûđanhíơn rùìng hoơ ăaô ăííy tiïịn trònh tûơ do hoâa ăi quaâ xa vađ rùìng, tûơ

do hoâa thõ trûúđng vöịn vađ thõ trûúđng tađi chñnh ăaô goâp phíìn gíy

ra nhûông cuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh toađn cíìu trong thíơp kyê

90 vađ coâ thïí gíy nïn sûơ ăöí vúô úê nïìn kinh tïị nhoê múâi nöíi.Möơt khña caơnh cuêa tûơ do hoâa ặúơc sûơ uêng höơ röơng raôi, ñt nhíịttrong hađng nguô laônh ăaơo úê caâc nûúâc cöng nghiïơp phaât triïín, lađtûơ do hoâa thûúng maơi Nhûng nïịu quan saât kyô hún nhûông taâcăöơng cuêa tûơ do hoâa ăöịi vúâi caâc nûúâc ăang phaât triïín thò seô hiïíutaơi sao noâ laơi thûúđng bõ phaên ăöịi maơnh meô, nhû chuâng ta chûângkiïịn taơi nhûông cuöơc biïíu tònh phaên ăöịi úê Seatle, Prague vađWashington DC

Tûơ do hoâa thûúng maơi ặúơc kyđ voơng seô níng cao thu nhíơpquöịc dín bùìng caâch ặa nguöìn lûơc tûđ núi sûê duơng keâm hiïơuquaê ăïịn núi sûê duơng hiïơu quaê hún, nhû caâc nhađ kinh tïị thûúđngnoâi, lađ tíơn duơng lúơi thïị so saânh Nhûng viïơc chuýín caâc nguöìnlûơc tûđ núi nùng suíịt thíịp túâi núi nùng suíịt “bùìng khöng” chùỉnglađm caâc nûúâc giađu thïm vađ ăíy chñnh lađ ăiïìu ăaô xaêy ra thûúđngxuýn dûúâi caâc chûúng trònh cuêa IMF Lađm míịt viïơc lađm thò ríịtdïî vađ thûúđng lađ taâc ăöơng tûâc thò cuêa tûơ do hoâa thûúng maơi, khinhûông ngađnh cöng nghiïơp keâm hiïơu quaê bõ ăoâng cûêa dûúâi aâp