Nhỷọng nửợ lỷồc khửng mờởy thaõnh cửng cuóa IMF trong nhỷọng nựm 80 vaõ 90 àựồt ra nhỷọng chờởt vờởn vùỡ caỏch thỷỏc tửớ chỷỏc naõy tiùởp cờồn quaỏ trũnh toaõn cờỡu hoỏa: caỏch noõ xaõc ắnh nhỷụng muơc tiùu vađ lađm sao ăùớ hoađn thađnh nhỷụng muồc tiùu naõy nhỷ laõ mửồt trong nhỷọng vai troõ vaõ nhiùồm vuồ cuóa noá.
IMF tin rựỡng Quyụ ăang thỷơc thi tửịt nhỷụng nhiùơm vuơ ặỳơc giao:
thuõc ăớớy sỷơ ửớn ắnh toađn cớỡu, giuõp caõc nỷỳõc ăang phaõt triùớn vađ chuýớn ăửới khửng chú ửớn ắnh mađ cođn tựng trỷỳờng. Cho ăùịn gờỡn àờy Quyọ coõn tranh luờồn liùồu coỏ nùn quan tờm àùởn vờởn àùỡ ngheõo àoỏi hay khửng – vửởn laõ traỏch nhiùồm cuóa Ngờn haõng Thùở giỳỏi – nhỷng ngõy nay, IMF cuọng àậ tham gia võo, đt nhờởt lõ trùn nhỷọng lỳõi huõng biùồn. Tuy nhiùn, tưi tin rựỗng, Quyọ nõy àậ thờởt baồi trong nhiùồm vuồ cuóa noỏ, nhỷọng thờởt baồi khửng phaói ngờợu nhiùn maõ laõ hờồu quaó cuóa sỷồ nhờồn thỷỏc sai lờỡm vùỡ nhiùồm vuồ cuóa mũnh.
Nhiùỡu nựm trỷỳỏc àờy, mửồt nhờồn xeỏt cuóa cỷồu chuó từch General Motors vaõ Bửồ trỷỳóng quửởc phoõng Charles E. Wilson: “Caỏi gũ tửởt cho General Motors thũ tửởt cho àờởt nỷỳỏc (Myọ)” nửới tiùởng àùởn nửợi sau àoỏ trỳó thaõnh biùớu trỷng cho quan àiùớm cuóa chuó nghụa tỷ baón Myọ. IMF dỷỳõng nhỷ coỏ quan àiùớm tỷỳng tỷồ – “nhỷọng gũ
lỷồc lùn caỏc nỷỳỏc àaóm baóo cho nùỡn kinh tùở cuóa hoồ ỳó mỷỏc toaõn duồng lao àửồng vaõ bựỗng caỏch cung cờởp tủnh thanh khoaón cho nhỷọng nỷỳỏc àang gựồp suy thoaỏi maõ khửng àuó khaó nựng theo àuửới chủnh saỏch chi tiùu mỳó rửồng, IMF coỏ thùớ duy trũ tửớng cờỡu toaân cêìu.
Ngaõy nay, nhỷọng nhaõ thừ trỷỳõng tỷồ do thửởng trừ IMF. Hoồ tin rựỗng thừ trỷỳõng noỏi chung laõm viùồc hiùồu quaó vaõ chủnh phuó noỏi chung laõm viùồc tửỡi. Chuỏng ta gựồp mửồt vờởn àùỡ ỳó àờy: mửồt tửớ chỷỏc cửng ặỳơc lớơp ra ăùớ giaời quýịt mửơt sửị thớịt baơi thừ trỷỳđng nhỷng hiùồn laồi do nhỷọng nhaõ kinh tùở vỷõa rờởt tin tỷỳóng vaõo thừ trỷỳõng vỷõa rờởt nghi ngỳõ cấc tướ chỷỏc cưng lậnh àẩo. Sỷồ thiùởu nhờởt quấn cuóa IMF quaó laõ tửỡi tùồ nùởu nhũn tỷõ nhỷọng tiùởn bửồ trong lyỏ thuyùởt kinh tùở trong ba thờồp kyó qua.
Khoa hổc kinh tùở àậ phất triùớn mưồt cấch tiùởp cờồn hùồ thưởng vỳỏi lyỏ thuyùởt vùỡ sỷồ thờởt baồi cuóa thừ trỷỳõng vaõ vai troõ chủnh phuó, trong àoỏ cửở gựổng giaói thủch vũ sao thừ trỷỳõng coỏ thùớ khửng hoaồt àửồng tửởt vaõ vũ sao haõnh àửồng phửởi hỳồp laồi cờỡn thiùởt. ÚÃ tờỡm quửởc tùở, lyỏ thuyùởt naõy chú ra nguyùn nhờn taồi sao mửồt chủnh phuó riùng leó laồi coỏ thùớ thờởt baồi khi giaói quyùởt caỏc vờởn àùỡ lỳồi ủch kinh tùở toaõn cờỡu vaõ laõm thùở naõo àùớ sỷồ phửởi hỳồp haõnh àửồng toaõn cờỡu, phửởi hỳồp caỏc chủnh phuó cuõng laõm viùồc vỳỏi nhau, thỷỳõng laõ thửng qua caỏc tửớ chỷỏc quửởc tùở, coỏ thùớ sỷóa chỷọa thờởt baồi thừ trỷỳõng vaõ caói thiùồn tũnh hũnh. Xờy dỷồng mửồt lờồp trỷỳõng trủ tuùồ nhờởt quaỏn vùỡ chủnh saỏch quửởc tùở cho mửồt tửớ chỷỏc quửởc tùở nhỷ IMF ăođi hoêi phaêi xaâc ắnh roô nhûông trûúđng húơp trong ăoâ thõ trỷỳõng coỏ thùớ thờởt baồi vaõ phờn tủch nhỷọng chủnh saỏch cuồ thùớ cố thùớ àẫo ngỷỳồc húồc giẫm thiùớu thiùồt hẩi do nhỷọng thờởt bẩi naõy gờy ra. Phờn tủch coõn phaói ài xa hỳn vaõ phaói chú ra caỏch can thiùồp tửởt nhờởt àùớ xỷó lyỏ thờởt baồi cuóa thừ trỷỳõng, giaói quyùởt vờởn àùỡ trỷỳỏc khi chuỏng xaóy ra vaõ khựổc phuồc khi chuỏng xaóy ra.
cửồng àửỡng taõi chủnh cho laõ tửởt cho nùỡn kinh tùở toaõn cờỡu thũ tửởt cho nùỡn kinh tùở toaõn cờỡu vaõ nùn laõm”. Trong mửồt vaõi trỷỳõng hỳồp, àiùỡu naõy laõ àuỏng; nhỷng trong nhiùỡu trỷỳõng hỳồp khaỏc, laồi khửng àuỏng. Àửi khi, nhỷọng gũ cửồng àửỡng taõi chủnh quửởc tùở nghụ laõ tửởt nhỷng thỷồc ra khửng tửởt bỳói vũ hùồ tỷ tỷỳóng thừ trỷỳõng tỷồ do àậ che mỳõ suy nghơ vùỡ cấch giẫi quyùởt tưởt nhờởt nhỷọng yùởu keỏm cuóa mửồt nùỡn kinh tùở.
Àaỏnh mờởt tủnh nhờởt quaỏn tri thỷỏc:
Tỷõ IMF kiùớu Keynes àùởn IMF ngaõy nay
Tỷ tỷỳóng cuóa Keynes (ngỷỳõi cha àỳọ àờỡu cuóa IMF) vùỡ IMF vaõ vai troõ cuóa noỏ khaỏ chựồt cheọ vaõ maồch laồc. Keynes chú ra mửồt thờởt baồi cuóa thừ trỷỳõng hay lyỏ do taồi sao khửng thùớ àùớ mựồc thừ trỷỳõng tỷồ do hoaồt àửồng vaõ cho rựỗng coỏ thùớ sỷóa chỷọa thờởt baồi thửng qua phửởi hỳồp haõnh àửồng. ệng lo ngaồi thừ trỷỳõng seọ taồo ra thờởt nghiùồp kinh niùn. ệng thờồm chủ coõn ài xa hỳn. ệng chú ra taồi sao cờỡn phaói coỏ sỷồ phửởi hỳồp haõnh àửồng toaõn cờỡu bỳói vũ haõnh àửồng cuóa mửồt nỷỳỏc seọ coỏ aónh hỷỳóng lan truyùỡn sang caỏc nỷỳỏc khaỏc. Nhờồp khờớu cuóa nỷỳỏc naõy laõ xuờởt khờớu cuóa nỷỳỏc kia. Cựổt giaóm nhờồp khờớu ỳó mửồt nỷỳỏc, duõ vũ lyỏ do gũ, cuọng seọ laõm aónh hỷỳóng àùởn caỏc nùỡn kinh tùở khaỏc.
Thừ trỷỳõng coõn coỏ mửồt thờởt baồi khaỏc: ửng lo ngaồi rựỗng khi kinh tùở bừ suy thoaỏi trờỡm troồng, chủnh saỏch tiùỡn tùồ coỏ thùớ khửng hiùồu quaó nhỷng mửồt sửở nỷỳỏc laồi khửng coỏ khaó nựng vay àùớ tựng chi tiùu húồc buõ àựỉp cho sưở thụở cựỉt giẫm cờỡn thiùởt àùớ kđch thđch nùỡn kinh tùị. Ngay caờ mửơt nỷỳõc coõ thùớ traờ ặỳơc nỳơ cuụng coõ thùớ khửng vay ặỳơc tiùỡn. Keynes khửng chú chú ra mửơt tớơp hỳơp nhỷọng thờởt baồi cuóa thừ trỷỳõng, ửng coõn giaói thủch taồi sao mửồt tửớ chỷỏc nhỷ IMF coỏ thùớ caói thiùồn tũnh hũnh: bựỗng caỏch gờy aỏp
tửớ chỷõc quửịc tùị nađy coõ thùớ giuõp ửớn ắnh thừ trỷỳđng. Ăiùỡu lađm cho tửi ngaồc nhiùn vaõ toõ moõ laõ mửồt tửớ chỷỏc ài theo giaỏo àiùỡu thừ trỷỳõng tỷồ do luửn hoaồt àửồng tửởt, nùởu khửng noỏi laõ hoaõn haóo, laơi quýịt ắnh rựỡng coõ mửơt thừ trỷỳđng – thừ trỷỳđng ngoaơi hửịi – ăođi hoời nhỷụng can thiùơp lỳõn nhỷ vớơy. IMF chựỉng bao giỳđ ặa ra ặỳơc mửơt giaời thủch hỳơp lyõ vũ sao sỷơ can thiùơp tửịn keõm laơi tửởt ỳó thừ trỷỳõng cuồ thùớ naõy hay vũ sao noỏ laồi khửng tửởt ỳó nhỷọng thõ trûúâng khaác.
Tửi àửỡng yỏ vỳỏi IMF rựỗng thừ trỷỳõng coỏ thùớ rỳi vaõo tũnh traồng bi quan thaỏi quaỏ. Nhỷng tửi cuọng tin rựỗng thừ trỷỳõng cuọng coỏ thùớ rỳi vaõo tũnh traồng laồc quan thaỏi quaỏ vaõ rựỗng àiùỡu naõy khửng chú xuờởt hiùồn trùn thừ trỷỳõng ngoaồi hửởi. Coỏ vử sửở nhỷọng thờởt baồi trùn thừ trỷỳõng, àựồc biùồt laõ thừ trỷỳõng taõi chủnh cờỡn phaói coỏ nhỷọng caỏch can thiùồp khaỏc nhau.
Chựống hẩn, chđnh sỷồ lẩc quan thấi quấ àậ dờỵn àùởn bong boỏng bờởt àửồng saón vaõ thừ trỷỳõng chỷỏng khoaỏn cuóa Thaỏi Lan, mửơt bong boõng ặỳơc cuờng cửị, nùịu khửng muửịn noõi lađ ặỳơc taơo ra, bỳói doõng tiùỡn àờỡu cỳ noỏng chaóy vaõo nỷỳỏc naõy. Sau sỷồ laồc quan thaỏi quaỏ naõy laõ sỷồ bi quan thaỏi quaỏ: doõng vửởn àửồt ngửồt àaóo chiùỡu. Trùn thỷồc tùở, sỷồ thay àửới hỷỳỏng cuóa doõng vửởn àờỡu cỳ laõ nguyùn nhờn gửởc rùợ cuóa sỷồ biùởn àửồng tyó giaỏ. Nùởu coỏ thùớ so saỏnh hiùồn tỷỳồng naõy vỳỏi bùồnh tờồt, viùồc chỷọa bùồnh coỏ yỏ nghụa hỳn nhiùỡu viùồc chỷọa triùồu chỷỏng biùớu hiùồn cuóa noỏ laõ sỷồ biùởn àửồng tyó giaỏ. Tỷ tỷỳóng thừ trỷỳõng tỷồ do cuóa IMF khiùởn IMF taồo àiùỡu kiùồn cho doõng tiùỡn àờỡu cỳ noỏng chaóy vaõo vaõ chaóy ra khoói mửồt nỷỳỏc dùợ daõng hỳn. Bựỗng caỏch chú àiùỡu trừ trỷồc tiùởp triùồu chỷỏng vỳỏi hõng tĩ USD àướ võo thừ trỷỳõng, IMF thỷồc ra àậ lõm cho cựn bùồnh trỳó nùn trờỡm troồng hỳn. Nùởu caỏc nhaõ àờỡu cỳ chú tũm caỏch lờởy tiùỡn cuóa nhau, àoỏ seọ khửng coõn laõ mửồt troõ chỳi hờởp dờợn maõ laõ mửồt troõ chỳi ruói ro cao, trong àoỏ lỳồi nhuờồn trung bũnh bựỡng khửng vũ sửị tiùỡn ngỷỳđi nađy kiùịm ặỳơc seụ bựỡng sửị Nhỷ chuỏng ta àậ nối, Keynes àậ thỷồc hiùồn mưồt phờn tđch nhỷ
thùở, giaói thủch taồi sao coỏ thùớ xaóy ra trỷỳõng hỳồp caỏc nỷỳỏc khửng theo àuửới chủnh saỏch vụ mử nỳỏi loóng àuó mỷỏc: bỳói vũ hoồ khửng quan tờm àùởn lỳồi ủch maõ hoồ coỏ thùớ mang àùởn cho nỷỳỏc khaỏc.
Àoỏ laõ lyỏ do taồi sao IMF, trong yỏ tỷỳóng ban àờỡu cuóa khi thaõnh lớơp, ặỳơc kyđ voơng phaời gớy aõp lỷơc quửịc tùị lùn caõc nỷỳõc, buửơc hoồ coỏ chủnh saỏch vụ mử nỳỏi loóng hỳn. Ngaõy nay, IMF laồi laõm ngỷỳồc laồi, gờy aỏp lỷồc lùn caỏc nỷỳỏc, àựồc biùồt caỏc nỷỳỏc àang phaỏt triùớn, thỷồc hiùồn nhiùỡu chủnh saỏch vụ mử thu heồp hỳn mỷỏc maõ caỏc nỷỳỏc naõy muửởn choồn lỷồa theo yỏ mũnh. Trong khi dỷỳõng nhỷ àậ vỷỏt bỗ quan àiùớm cuóa Keynes, IMF ngõy nay, theo àấnh giấ cuóa tửi, khửng theo mửồt lyỏ thuyùởt chựồt cheọ naõo vùỡ thờởt baồi thừ trỷỳõng àùớ laõm cỳ sỳó cho sỷồ tửỡn taồi cuóa noỏ vaõ cung cờởp cỳ sỳó cho nhỷọng can thiùồp cuồ thùớ vaõo thừ trỷỳõng. Kùởt quaó laõ, nhỷ chuõng ta ăaụ thớịy, IMF thỷỳđng ặa ra nhỷụng chủnh saõch khửng chú laõm cho caỏc vờởn àùỡ maõ noỏ phaói giaói quyùởt tửỡi tùồ thùm maõ coõn laõm cho nhỷọng vờởn àùỡ àoỏ xuờởt hiùồn lựồp ài lựồp laồi.
Vai troõ mỳỏi cho mửồt chùở àửồ tyó giaỏ mỳỏi?
Khoẫng ba mỷỳi nựm trỷỳỏc, thùở giỳỏi àậ chuyùớn sang chùở àưồ tyó giaỏ linh hoaồt. Coỏ mửồt lyỏ thuyùởt chựồt cheọ nựỗm sau sỷồ chuyùớn àửới naõy: tyó giaỏ, cuọng nhỷ caỏc loaồi giaỏ caó khaỏc, phaói do thừ trỷỳõng quýịt ắnh. Nhỷụng nửợ lỷơc cuờa chủnh phuờ can thiùơp vađo quaõ trũnh xaõc ắnh tyờ giaõ khửng thađnh cửng hỳn nhỷụng nửợ lỷơc can thiùơp võo giấ cẫ cuóa bờởt cỷỏ hõng hốa nõo. Nhỷng, nhỷ chuỏng ta àậ thờởy, IMF gờỡn àờy àậ thỷồc hiùồn nhỷọng can thiùồp mẩnh mệ. Hõng tú USD ặỳơc chi ăùớ giỷụ tyờ giaõ ỳờ Brazil vađ Nga taơi mỷõc khửng bùỡn vỷọng. IMF lyỏ giaói nhỷọng sỷồ can thiùồp àoỏ rựỗng àửi khi thừ trỷỳõng thùớ hiùồn sỷồ bi quan thaỏi quaỏ vaõ baõn tay àiùỡm tụnh cuóa
ta àậ thờởy ỳó chỷỳng 4, IMF, trong khi nối vùỡ sỷồ lan truyùỡn, àậ haõnh àửồng trong cuửồc khuóng hoaóng taõi chủnh chờu AÁ theo caỏch thỷồc tùở laõm tựng tửởc sỷồ lan truyùỡn cuóa bùồnh, khi yùu cờỡu hùởt nỷỳỏc naõy àùởn nỷỳỏc khaỏc phaói thựổt lỷng buửồc buồng. Sỷồ giaóm suỏt thu nhờồp keỏo theo sỷồ giaóm suỏt nhờồp khờớu vaõ trong mửồt khu vỷồc vỳỏi caỏc nùỡn kinh tùở hửồi nhờồp, àiùỡu naõy laõm cho caỏc nỷỳỏc laỏng giùỡng bừ suy yùởu thùm. Khi caó khu vỷồc suồp àửớ, sỷồ suồt giaóm cờỡu vùỡ dờỡu moó vaõ caỏc nguyùn liùồu khaỏc laõm suồp àửớ giaỏ nguyùn liùồu, gờy ra khoỏ khựn ỳó caỏc nỷỳỏc caỏch xa haõng ngaõn dựồm, nhỷọng nùỡn kinh tùở phuồ thuửồc vaõo xuờởt khờớu nguyùn nhiùn liùồu thử.
Trong khi àoỏ, IMF baỏm lờởy chủnh saỏch taõi khoỏa khựổc khửớ laõm phỷỳng thuửởc, cho rựỗng àiùỡu àoỏ quan troồng àùớ phuồc hửỡi niùỡm tin cuóa caỏc nhaõ àờỡu tỷ. Khuóng hoaóng Àửng AÁ lan tỷõ Àửng AÁ sang Nga do sỷồ suồt giaóm giaỏ dờỡu chỷỏ khửng do bờởt kyõ mửởi liùn hùồ thờỡn bủ naõo giỷọa “niùỡm tin” cuóa caỏc nhaõ àờỡu tỷ trong nỷỳỏc hay nỷỳỏc ngoaõi trong caỏc nùỡn kinh tùở Àửng AÁ vỳỏi chuó nghụa tỷ baón Mafia cuóa Nga. Do thiùởu mửồt lyỏ thuyùởt chựồt cheọ vaõ thuyùởt phuồc vùỡ cỳ chùở lan truyùỡn, IMF àậ phất tấn bùồnh dừch hỳn lõ ngựn chựồn noỏ.
Khi naõo thờm huồt thỷỳng maồi trỳó thaõnh mửồt vờởn àùỡ?
Vờởn àùỡ vùỡ tủnh nhờởt quaỏn khửng chú nựỗm trong caỏc phỷỳng thuửởc cuóa IMF maõ coõn nựỗm caó ỳó sỷồ chờớn àoaỏn cuóa noỏ. Caỏc nhaõ kinh tùở hoồc cuóa IMF lo ngaồi nhiùỡu vùỡ thờm huồt caỏn cờn thanh toaỏn. Thờm huồt caỏn cờn thanh toaỏn, theo tủnh toaỏn cuóa hoồ, laõ dờởu hiùồu chựổc chựổn rựỗng mửồt vờởn àùỡ sựổp xaóy ra. Nhỷng àùớ chửởng thờm huồt caỏn cờn thanh toaỏn, hoồ thỷỳõng ủt chuỏ yỏ tũm tiùỡn mờởt ài cuóa ngỷỳõi khaỏc. Caỏi laõm cho àờỡu cỳ coỏ lỳồi nhuờồn
cao chủnh laõ tiùỡn tỷõ caỏc chủnh phuó, dỷỳỏi sỷồ trỳồ giuỏp cuóa IMF.
Khi IMF vaõ chủnh phuó Brazil, chựống haồn, chi ra 50 tú USD àùớ giỷọ tyó giaỏ ỳó mỷỏc bừ àaỏnh giaỏ quaỏ cao vaõo cuửởi nựm 1998, sửở tiùỡn àoỏ ài àờu? Sửở tiùỡn àoỏ khửng hùỡ biùởn mờởt trong khửng khủ.
Noỏ phaói rỳi vaõo tuỏi mửồt ai àoỏ – phờỡn lỳỏn rỳi vaõo tuỏi caỏc nhaõ àờỡu cỳ. Mửồt sửở nhaõ àờỡu cỳ coỏ thùớ thựổng, mửồt sửở nhaõ àờỡu cỳ coỏ thùớ thua nhỷng nhaõ àờỡu cỳ, theo nghụa mửồt tờồp thùớ, kiùởm lỳồi ặỳơc mửơt khoaờn bựỡng vỳõi khoaờn lửợ cuờa chủnh phuờ. Theo mửơt nghơa nõo àố, chđnh IMF àậ giuỏp cho cưng viùồc lõm ựn cuóa cấc nhaâ àêìu cú.
Sỷồ lan truyùỡn
Mửồt vủ duồ khaỏc, cuọng kinh ngaồc khửng keỏm, cho thờởy viùồc IMF thiùởu mửồt lyỏ thuyùởt chựồt cheọ vaõ tỷỳng àửởi àờỡy àuó àùớ laõm cỳ sỳó cho caỏc chủnh saỏch dờợn àùởn caỏc vờởn àùỡ maõ IMF phaói giaói quyùởt trỳó nùn trờỡm trổng hỳn nhỷ thùở nõo. Hậy xem àiùỡu gị àậ xaóy ra khi IMF cửở gựổng ngựn ngỷõa “sỷồ lan truyùỡn” cuóa khuóng hoaóng. Quyọ naõy lờồp luờồn rựỗng nùởu hoồ tin rựỗng cuửồc khuóng hoaóng àang diùợn ra ỳó mửồt nỷỳỏc seọ lan sang caỏc nỷỳỏc khaỏc, nghụa laõ giửởng nhỷ mửồt cựn bùồnh truyùỡn nhiùợm, hoồ phaói can thiùồp vaõ can thiùồp nhanh choỏng.
Nùởu sỷồ lan truyùỡn laõ vờởn àùỡ thũ àiùỡu quan troồng laõ phaói hiùớu ặỳơc cỳ chùị hoaơt ăửơng mađ sỷơ lan truýỡn ăoõ xaờy ra, cuụng giửịng nhỷ khi mửồt nhaõ truyùỡn nhiùợm hoồc cửở gựổng ngựn ngỷõa mửồt bùồnh dừch truyùỡn nhiùợm thũ ửng ta phaói cửở gựổng hiùớu cỳ chùở lan truyùỡn cuóa bùồnh dừch àố. Keynes àậ cố mưồt lyỏ thuyùởt chựồt cheọ: sỷồ suy thoaỏi ỳó mửồt nỷỳỏc laõm cho nỷỳỏc àoỏ nhờồp khờớu ủt ài vaõ do àoỏ, laõm aónh hỷỳóng àùởn caỏc nỷỳỏc bùn caồnh. Nhỷ chuỏng
Khi nhỷọng ngỷỳõi cho vay tỷõ chửởi tiùởp tuồc taõi trỳồ thờm huồt thỷỳng maồi, nỷỳỏc naõy phaói àiùỡu chúnh nhanh choỏng. Trong mửồt vaõi trỷỳõng hỳồp, sỷồ àiùỡu chúnh coỏ thùớ thỷồc hiùồn dùợ daõng: nùởu mửồt nỷỳỏc àang vay àùớ taõi trỳồ cho phong traõo mua ửtử (nhỷ gờỡn àờy ỳó Iceland), thũ khi nhỷọng nỷỳỏc cho vay tỷõ chửởi cung cờởp taõi chủnh cho mua xe, phong traõo mua xe seọ chờởm dỷỏt vaõ cuọng seọ khửng coõn thờm huồt thỷỳng maồi. Nhỷng thỷỳõng thũ sỷồ àiùỡu chúnh khửng diùợn ra trỳn tru. Vaõ vờởn àùỡ thờồm chủ tửỡi tùồ hỳn nùởu nỷỳỏc naõy vay nỳồ ngựổn haồn àùớ taõi trỳồ thờm huồt nhỷọng nựm trỷỳỏc võ chuó nỳồ cố thùớ àụi nỳồ ngay nhỷọng gị hổ àậ cho vay, duõ cho khoaón tiùỡn àoỏ duõng àùớ taõi trỳồ cho tiùu duõng phử trỷỳng hay cho àờỡu tỷ daõi haồn.
Phaâ saên vađ Ruêi ro ăaơo ặâc
Khi sỷồ àiùỡu chúnh khửng diùợn ra trỳn tru, thỷỳõng laõ coỏ khuóng hoaóng. Nhỷng coõn nhỷọng nguửỡn khaỏc gờy ra khuóng hoaóng, chựống hẩn, khi bong bống bờởt àưồng sẫn vỳọ, nhỷ àậ xẫy ra ỳó Thấi Lan. Nhỷọng ngỷỳõi àậ vay nỷỳỏc ngoõi àùớ àờỡu tỷ võo cấc dỷồ aỏn bờởt àửồng saón khửng thùớ traó nỳồ. Tũnh traồng phaỏ saón lan rửồng. Caỏch IMF àửởi phoỏ vỳỏi vờởn àùỡ phaỏ saón cuọng cho thờởy coõn mửồt àờởu trỷỳõng nỷọa, nỳi caỏch tiùởp cờồn cuóa IMF toó ra khửng nhờởt quaỏn vùỡ tri thỷỏc.
Trong kinh tùở hoồc thừ trỷỳõng chuờớn, nùởu mửồt chuó nỳồ coỏ nỳồ xờởu, anh ta phaói chừu toaõn bửồ tửớn thờởt. Ngỷỳõi vay nỳồ coỏ thùớ seọ phaỏ saón vaõ caỏc nỷỳỏc àùỡu coỏ luờồt vùỡ thuó tuồc phaỏ saón. Àờy laõ caỏch maõ nhỷọng nùỡn kinh tùở thừ trỷỳõng thỷỳõng laõm. Thay vaõo àoỏ, caỏc chỷỳng trũnh cuóa IMF laồi cung cờởp tiùỡn cho caỏc chủnh phuó àùớ trỳồ giuỏp cấc chuó nỳồ. Cấc chuó nỳồ, do àậ dỷồ àoấn trỷỳỏc ặỳơc viùơc IMF seụ trỳơ giuõp, nùn khửng coõ ăửơng lỷơc maơnh meụ ăùớ hiùớu sửị tiùỡn thớm huơt ăoõ thỷơc tùị ặỳơc sỷờ duơng ăùớ lađm gũ. Nùịu
mửồt chủnh phuó coỏ thựồng dỷ ngờn saỏch (nhỷ Thaỏi Lan vaõo nhỷọng nựm trỷỳỏc khuóng hoaóng 1997), thờm huồt caỏn cờn thanh toaỏn sinh ra do àờỡu tỷ caỏ nhờn vỷỳồt quaỏ tiùởt kiùồm caỏ nhờn. Nùởu mửồt doanh nghiùồp trong khu vỷồc tỷ nhờn vay mưồt triùồu USD vỳỏi lậi suờởt 5% võ àờỡu tỷ võo thỷỏ gị cho lậi 20% thị viùồc nố vay nỳồ haõng triùồu USD chựống coỏ vờởn àùỡ gũ caó. Lỳồi nhuờồn tỷõ àờỡu tỷ thỷõa sỷỏc traó cho khoaón vay. Tờởt nhiùn, ngay caó khi doanh nghiùồp tủnh toaõn sai vađ laụi thu ặỳơc chú coõ 3% hoựơc thớơm chủ bựỡng khửng thũ cuọng chựống coỏ vờởn àùỡ gũ. Doanh nghiùồp seọ bừ phaỏ sẫn võ chuó nỳồ bừ mờởt mưồt phờỡn húồc toõn bưồ tiùỡn cho vay. Àờy coỏ thùớ laõ vờởn àùỡ cuóa chuó nỳồ nhỷng khửng phaói laõ vờởn àùỡ maõ chđnh phuó nỷỳỏc àố húồc IMF cờỡn phẫi lo lựỉng.
Mưồt cấch tiùởp cờồn nhờởt quấn sệ giuỏp thờởy rộ àiùỡu nõy. Nố cuọng phẫi cho thờởy rộ rựỗng nùởu mưồt nỷỳỏc nhờồp khờớu nhiùỡu hỳn xuờởt khờớu (nghụa laõ coỏ thờm huồt thỷỳng maồi), thũ mửồt nỷỳỏc khaỏc phaói xuờởt khờớu nhiùỡu hỳn nhờồp khờớu (nghụa laõ coỏ thựồng dỷ thỷỳng maồi). Quy luờồt kùở toaỏn quửởc tùở àoõi hoói tửớng cuóa tờởt caó thờm huồt phaói bựỗng tửớng cuóa tờởt caó thựồng dỷ. Vờồy nghụa laõ nùởu Trung Quửởc vaõ Nhờồt cỷỏ muửởn coỏ thựồng dỷ thỷỳng maồi thũ mửồt vaõi nỷỳỏc khaỏc seọ phaói chừu thờm huồt. Ngỷỳõi ta khửng thùớ chú phù phaỏn nhỷọng nỷỳỏc bừ thờm huồt. Nhỷọng nỷỳỏc thựồng dỷ cuọng coỏ lửợi. Nùởu Trung Quửởc vaõ Nhờồt duy trũ thựồng dỷ vaõ Haõn Quửởc chuyùớn tỷõ thờm huồt thaõnh thựồng dỷ thũ vờởn àùỡ thờm huồt seọ phaói xuờởt hiùồn trỷỳỏc cỷóa nhaõ mửồt ai khaỏc.
Thờm huồt thỷỳng maồi lỳỏn coỏ thùớ laõ mửồt vờởn àùỡ. Noỏ coỏ thùớ laõ mửồt vờởn àùỡ bỳói nguồ yỏ rựỗng mửồt nỷỳỏc phaói vay nỳồ hùởt nựm naõy àùởn nựm khaỏc. Vaõ nùởu nhỷọng ngỷỳõi cho vay thay àửới yỏ kiùởn vaõ dỷõng cho vay, thũ nỷỳỏc naõy seọ gựồp vờởn àùỡ lỳỏn – mửồt cuửồc khuóng hoaóng. Nỷỳỏc naõy àang chi tiùỡn mua haõng hoỏa tỷõ nỷỳỏc ngoaõi nhiùỡu hỳn sửị tiùỡn noõ thu ặỳơc tỷđ hađng hoõa baõn cho nỷỳõc ngoađi.