ĐỀ CƯƠNG GIỮA KÌ 2 VĂN 6

Phần thơ Thơ có yếu tố tự sự và miêu tả:STT Tên tác phẩm đoạn trích Tác giả Thể loại Năm sáng tác Hoàn cảnh ra đời Nhân vật chính Ngôi kể PTB Đ Nội dung nay Bác không ngủ Minh Huệ Thơ 5

TRƯỜNG THCS LÊ HỒNG PHONG CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TỔ N.VĂN-TOÁN-T.ANH-N.THUẬT Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP GIỮA HỌC KỲ II

NĂM HỌC: 2021 - 2022 MÔN: NGỮ VĂN 6

A PHẦN VĂN BẢN:

I THỐNG KÊ CÁC VĂN BẢN :

1 Phần truyện (truyện đồng thoại, truyện của Pus-kin và An đéc – xen)

STT Tên tác

phẩm

(đoạn trích)

Tác giả

Thể loại

Năm sáng tác

Nhân vật chính

Ngôi kể PTBĐ Nội dung

đường đời

đầu tiên

(Trích

chương I

DMFLK)

Tô Hoài

Truyện Viết

năm

1941,

trích chương

I “ Dế Mèn Phiêu Lưu Kí”

Dế Mèn (tôi)

Thứ nhất (Dế Mèn)

Tự sự + miêu tả

- Miêu tả vẻ đẹp của Dế Mèn cường tráng nhưng tính nết còn kiêu căng, xốc nổi

- Sau khi bày trò trêu chị Cốc, gây

ra cái chết cho Dế Choắt, Dế Mèn hối hận và rút ra bài học đường đời đầu tiên cho mình

đánh cá và

con cá vàng

Pus-kin

Truyện

cổ tích

Mụ vợ

Thứ ba Tự sự Truyện ca ngợi

lòng biết ơn đối với những người nhân hậu và nêu ra bài học đích đáng cho những kẻ tham lam, bội bạc

3 Cô bé bán

diêm

An đéc – xen (1805-1875) Đan Mạch

Truyện

cổ tích (viết lại)

Viết

năm

1845,

trích gần hết truyện

“ Cô

bé bán diêm”

Cô bé bán diêm

Thứ ba tự sự,

miêu

tả, biểu cảm

Truyện kể về cảnh ngộ bất hạnh của

cô bé bán diêm và gợi lên lòng thương cảm sâu sắc với những cảnh đời cùng khổ

2 Phần thơ (Thơ có yếu tố tự sự và miêu tả):

STT Tên

tác

phẩm

(đoạn

trích)

Tác giả Thể

loại

Năm sáng tác

(Hoàn cảnh

ra đời)

Nhân vật chính

Ngôi kể

PTB Đ

Nội dung

nay

Bác

không

ngủ

Minh Huệ

Thơ 5 chữ

Bài thơ Đêm nay bác không ngủ sáng tác năm 1951, dựa trên sự kiện có thực trong chiến dịch

1950, BH trực

tiếp ra mặt trận theo dõi

và chỉ huy cuộc chiến đấu của bộ đội và nhân dân

Anh đội viên

Thứ 3 Tự sự,

biểu cảm, miêu tả

Bài thơ đã thể hiện tấm lòng yêu thương sâu sắc, rộng lớn của Bác đối với bộ đội và nhân dân, đồng thời thể hiện tình cảm yêu kính, cảm phục của người chiến sĩ đối với lãnh tụ

4 chữ

Viết năm

1949 Trong

cuộc kháng chiến chống Pháp (1945 -1954), in trong tập Việt Bắc

Anh đội viện

Thứ ba

biểu cảm,

tự sự kết hợp miêu tả

Bài thơ đã khắc họa hình ảnh chú

bé liên lạc Lượm hồn nhiên, vui tươi, hăng hái, dũng cảm Lượm đã hi sinh nhưng hình ảnh của em còn mãi với quê hương, đất nước và trong lòng mọi người

con có

chân

vòng

kiềng

U-xa-chốp (1958) -Andrey Usachev

5 chữ

Thứ ba

Biểu cảm kết hợp tự

sự và miêu tả

Gấu con chân vòng kiềng nêu lên vấn đề về ngoại hình của con người Bài thơ khẳng định ngoại hình không quan trọng và không nên đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài

II Tóm tắt các văn bản giữa HKII:

1.Bài học đường đời đầu tiên

Đoạn trích kể về Dế Mèn, một chú dế thanh niên cường tráng, oai phong Dế Mèn rất tự hào với kiểu cách con nhà võ của mình Anh ta cà khịa với tất cả người hàng xóm Dế Mèn rất khinh miệt một người bạn ở gần hang và gọi anh ta là Dế Choắt bởi anh ta quá ốm yếu Dế Mèn đã trêu chọc chị Cốc rồi lủi vào hang sâu Chị Cốc tưởng nhầm Dế Choắt đã trêu chọ chị nên đã mổ anh

ta trọng thương Trước lúc chết, Choắt khuyên Dế Mèn nên chừa thói hung hăng và làm gì cũng phải biết suy nghĩ Và đó là bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn

2 Cô bé bán diêm

Trong đêm giao thừa có một cô bé bán diêm lang thang trên phố Em chưa bán được que diêm nào nên không dám về nhà vì sợ bị bố mắng Vừa lạnh vừa đói, em ngồi vào trong góc và lấy diêm qua quẹt để sưởi ấm Quẹt que diêm thứ nhất, một chiếc lò sưởi hiện ra, tiếp đó là bàn ăn thịnh soạn, cây thông Nô-en Đến que diêm thứ tư, bà nội dịu dàng hiện ra trước mắt em rồi vụt mất Em vội quẹt hết bao diêm nhưng không níu được bà, rồi em thiếp đi và chìm vào giấc ngủ mãi mãi trong cái thời tiết giá lạnh

3 Đêm nay Bác không ngủ

Bài thơ kể lại câu chuyện Bác Hồ và anh đội viên trong một đêm Bác không ngủ trên đường

ra chiến dịch ở lán nhỏ giữa rừng khuya Bác đi đốt lửa, dém chăn, canh giấc ngủ cho bộ đội ngủ Anh đội viên thức dậy, thấy thế, mời Bác đi ngủ nhưng Người từ chối, ngồi đó trầm ngâm suy nghĩ Lần thứ ba tỉnh giấc, anh hoảng hốt khi vẫn thấy Bác ngồi yên lặng Anh lại nằng nặc mời Bác đi ngủ vì trời sắp sáng rồi Bác nói cho anh đội viên biết những trăn trở của mình Bác không ngủ được vì lo cho đoàn dân công đêm nay ngủ ngoài rừng mưa rét, không chăn không chiếu, vừa lạnh vừa ướt, chỉ mong cho trời sáng thật nhanh Hiểu được nỗi niềm tâm sự, tình yêu thương mênh mông rộng lớn, ấm áp của người Cha già kính yêu, anh đội viên vô cùng cảm phục, sung sướng và thức luôn cùng Bác

III TỰ LUẬN:

1 Ở đoạn cuối truyện, sau khi chôn cất Dế Choắt, Dế Mèn đứng lặng hồi lâu trước nấm mồ của người bạn xấu số Em thử hình dung tâm trạng của Dế Mèn và viết một đoạn văn diễn tả lại tâm trạng ấy theo lời Dế Mèn?

Trả lời: Tôi thực sự cảm thấy có lỗi nhiều lắm Dế Choắt ạ Chỉ vì tính ngông cuồng và thích

thể hiện của mình mà tôi đã tự đánh mất đi một người bạn tốt trong cuộc đời của mình Nghĩ lại những lời anh nói, tôi càng thấy thấm thía hơn Có phải đã quá muộn để nhận ra những lỗi lầm

ấy hay không Đừng oán trách tôi nhé Có lẽ, người đáng bị trừng phạt và nằm nơi đây chính là tôi chứ không phải một người tốt như anh Tôi cảm thấy ân hận về hành động của mình nhiều lắm Tôi quá ngu ngốc khi luôn cho mình là “bậc trên” của thiên hạ, cứ tưởng mình giỏi giang, mình ghê gớm lắm nào ngờ suy cho cùng tôi cũng chỉ “ếch ngồi đáy giếng” mà thôi Tôi đã thực

sự thấm, tôi sẽ sửa đổi tính cách của mình, không còn dám huênh hoang và kiêu ngạo nữa Cái chết của anh đã làm tôi thức tỉnh tất cả.

2 Em rút ra những bài học nào cho bản thân sau khi học xong văn bản “Bài học đường đời

đầu tiên”?

Trả lời: Bài học đường đời đầu tiên Dế Mèn rút ra chính là sự trả giá cho những hành động ngông cuồng thiếu suy nghĩ Bài học ấy thể hiện qua lời khuyên chân tình của Dế Choắt: “Ở đời

mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy” Đó cũng là bài học cho chính con người: không nên kiêu căng, ngạo mạn, biết yêu thương đến những người xung quanh.

3 Câu chuyện “ Ông lã đánh cá và con cá vàng” kết thúc như thế nào? Ý nghĩa cách kết thúc

đó?

Trả lời:

+ Với ông lão: kết thúc truyện như vậy ông lão không mất gì mà như vừa trải qua cơn ác mộng Có lẽ từ đây ông lão càng trân quý hơn cảnh sống xưa kia Ông lão đã được trả lại cuộc sống bình yên.

+ Với mụ vợ: Kết thúc truyện, tất cả trở về như xưa (lều nát, máng sứt mẻ ) Nhưng thực ra mọi chuyện không còn như xưa nữa Cá vàng ko chỉ lấy đi những gì nó đã cho Bởi mụ vợ đã trải qua tột đỉnh giàu sang giờ phải trở về cuộc sống nghèo khổ ban đầu Điều đó không dễ dàng chút nào Đó là sự trừng phạt đích đáng đối với mụ ta.

4 Chép lại khổ thơ cuối bài thơ “ Đêm nay Bác không ngủ” và nêu ý nghĩa khổ thơ đó?

Trả lời:

Đêm nay Bác ngồi đó

Đêm nay Bác không ngủ

Vì một lẽ thường tình

Bác là Hồ Chí Minh.

Khổ thơ cuối đã nâng cao ý nghĩa của câu truyện lên một tầm khái quát lớn, làm cho người đọc thấu hiểu mọi chân lý đơn giản mà lớn lao, cái đêm không ngủ được miêu tả trong bài thơ chỉ là 1 trong vô vàng những đêm Bác không ngủ của Bác Bác không ngủ vì lo cho việc nước là

lẽ thường tình của Bác Hồ vì Bác là 1 vị lãnh tụ, người cha chung thân yêu của đân tộc, cuộc đời của người gắn với đân với nước Đó chính là lẽ sống nâng niêu tất cả chỉ quên mình của Bác mà mọi người dân đều thấu hiểu Ở Hồ Chí Minh chính là sự hi sinh, lòng yêu thương vô hạn đối với chiến sĩ, đồng bào.Điều này được xem là một chân lí từ đó nhắc nhở mọi người ghi nhớ công ơn của Bác Hồ.

5 Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:

“ Anh đội viên mơ màng

Như nằm trong giấc mộng

Bóng Bác cao lồng lộng

Ấm hơn ngọn lửa hồng.”

(SGK Ngữ văn 6 tập II)

a Đoạn thơ trên trích trong bài thơ nào ? Ai là tác giả bài thơ ?

b Đoạn thơ viết theo phương thức biểu đạt chính nào ?

c Em biết gì về hoàn cảnh ra đời của bài thơ ?

d Trong đoạn thơ,tác giả sử dụng thành công biện pháp nghệ thuật gì ? Viết đoạn văn 8-10 câu trình bày cảm nhận của em về tác dụng nghệ thuật của biện pháp tu từ đó ?

Trả lời:

- Đoạn thơ trên trích trong bài thơ: Đêm nay Bác không ngủ

- Tác giả:Minh Huệ

-Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm

-Hoàn cảnh: Bài thơ dựa trên sự kiện: trong chiến dịch Biên giới cuối năm 1950, Bác Hồ trực tiếp ra mặt trận theo dõi và chỉ huy cuộc chiến đấu của bộ đội và nhân dân ta.

-Trong đoạn thơ tác giả sử dụng thành công biện pháp : so sánh

* Nội dung:

- Hiệu quả biểu đạt của nghệ thuật trong đoạn thơ:

+ Khổ thơ trên được trích trong bài thơ “ Đêm nay Bác không ngủ” của nhà thơ Minh Huệ Trong khổ thơ trên sử dụng biện pháp so sánh(như; hơn), kết hợp từ láy(lồng lộng) cho thấy trạng thái mơ màng của anh đội viên (như trong giấc mộng) Anh cảm nhận được sự lớn lao và gần gũi của Bác- vị lãnh tụ qua hình ảnh “ Bóng Bác cao lồng lộng; Ấm hơn ngọn lửa hồng”.

+ Hình ảnh Bác Hồ hiện ra qua cái nhìn đầy xúc động của anh đội viên đang trong trạng thái lâng lâng, mơ màng, vừa lớn lao và vĩ đại(cao lồng lộng) nhưng lại hết sức gần gũi, sưởi ấm lòng anh hơn cả ngọn lửa hồng.

+Qua đó, cho thấy tình cảm kính yêu, sự ngưỡng mộ của anh đội viên đối với Bác Đoạn thơ cũng thể hiện tình cảm ngợi ca trân trọng của tác giả với Bác Hồ kính yêu-> suy nghĩ bản thân: Kính trọng, biết ơn Bác…

6 Cho đoạn thơ:

"Đêm nay Bác ngồi đó

Đêm nay Bác không ngủ

Vì một lẽ thường tình

Bác là Hồ Chí Minh."

a) Đoạn thơ trên thuộc bài thơ nào? Ai là tác giả?

b)Trình bày cảm nhận của em về đoạn thơ đó

Trả lời:

a) Đoạn thơ trên thuộc bài thơ”Đêm nay Bác không ngủ”; Tác giả: Minh Huệ

b) Trình bày cảm nhận về đoạn thơ cần đảm bảo các ý sau:

+ Nghệ thuật: cụm từ ''đêm nay'' được điệp lại hai lần ở đầu mỗi câu thơ thành điệp cấu trúc câu, lời thơ mộc mạc bình dị

+ Nội dung:

Đoạn thơ khẳng định một chân lí giản dị mà lớn lao: Bác không ngủ vì một lí do bình thường, dễ hiểu: Bác là Hồ Chí Minh Nói đến Bác là nói đến tình thương và trách nhiệm rộng lớn, cao cả Yêu nước, thương dân là đạo đức thuộc bản chất của Bác Hồ.

Đêm không ngủ được miêu tả trong bài thơ chỉ là một trong vô vàn những đêm không ngủ của Bác Không ngủ vì lo việc nước và thương bộ đội, dân công là lẽ thường tình, vì Bác là Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ của dân tộc và người cha thân yêu của quân đội ta Cuộc đời Người đã dành trọn vẹn cho nhân dân, Tổ quốc Đó chính là lẽ sống nâng niu tất cả chỉ quên mình của Bác

mà mọi người dân đều thấu hiểu và kính phục.

7 Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi

“Thỉnh thoảng, muốn thử sự lợi hại của những chiếc vuốt, tôi co cẳng lên, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ Những ngọn cỏ gẫy rạp, y như có nhát dao vừa lia qua Đôi càng tôi trước kia ngắn hủn hoẳn, bây giờ thành cái áo dài kín xuống tận chấm đuôi Mỗi khi tôi vũ lên,

đã nghe tiếng phành phạch giòn giã Lúc tôi đi bách bộ thì cả người tôi rung rinh một màu nâu bóng mỡ soi gương được và rất ưa nhìn Đầu tôi to và nổi từng tảng, rất bướng Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc.”

( Ngữ văn 6- Tập 2)

a) Đoạn trích trên được trích trong văn bản nào? Ai là tác giả?

b) Đoạn trích được kể theo ngôi thứ mấy?

c) Tìm các câu văn có sử dụng phép tu từ so sánh? Tác dụng của phép tu từ so sánh được

sử dụng trong đoạn trích trên?

d) Cho biết nội dung của đoạn trích trên ?

đ) Từ bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn Em hãy rút ra bài học cho bản thân ?

Trả lời:

a) Đoạn trích được trích trong văn bản ”Bài học đường đời đầu tiên”, Tác giả Tô Hoài b) Đoạn trích được kể bằng ngôi thứ nhất.

c) Các câu văn có sử dụng phép tu từ so sánh:

- Những ngọn cỏ gẫy rạp, y như có nhát dao vừa lia qua.

- Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc Tác dụng: Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

d) Đoạn văn miêu tả vẻ đẹp cường tráng của Dế Mèn Qua đó bộc lộ được tính cách của nhân vật.

đ) Không nên huênh hoang tự mãn, biết thông cảm và chia sẻ, biết suy nghĩ và cân nhắc trước khi làm một việc gì.

8 Trong văn bản “Bài học đường đời đầu tiên”, Dế Mèn đã rút ra được bài học gì cho mình? Từ câu chuyện đó, em có nhận xét gì về nhân vật Dế Mèn?

Trả lời:

- Trước cái chết của Dế Choắt, Dế Mèn đau đớn, ân hận vì hành động dại dột của mình, thấm thía bài học đường đời đầu tiên qua lời khuyên của Dế Choắt: “ Ở đời mà có thói hung hăng, bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mạng họa vào mình.”

- Tuy nông nổi, ngỗ nghịch dẫn tới cái chết của Dế Choắt nhưng Dế Mèn không phải là kẻ độc ác Khi trêu chọc chị Cốc, Dế mèn không ngờ hậu quả lại đến mức ấy Nhưng Dế Mèn đã biết hối hận vì hành động của mình Vì thế cần độ lượng với nhân vật này.

B PHẦN TIẾNG VIỆT:

I THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT: MỞ RỘNG CHỦ NGỮ

1 Từ ghép, từ láy

- Từ ghép: là những từ phức được tạo ra bằng cách ghép các tiếng có quan hệ với nhau về nghĩa

- Từ láy: là những từ phức có quan hệ láy âm giữa các tiếng

2 Thành ngữ

- Là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh

- Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thômh qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh…

3 Mở rộng chủ ngữ

- Chủ ngữ là một trong hai thành phần chính của câu; chỉ sự vật, hiện tượng có hoạt động, trạng thái, đặc điểm nêu ở vị ngữ; trả lời cho câu hỏi Ai? Con gì? Cái gì? Chủ ngữ thường được biểu hiện bằng danh từ, đại từ Câu có thể có một hoặc nhiều chủ ngữ

- Để phản ánh đầy đủ hiện thực khách quan và biểu thị tình cảm, thái độ của người viết, người nói, chủ ngữ là danh từ thường được mở rộng thành cụm danh từ, tức là cụm từ có từ làm thành tố chính và một số thành tố phụ

4 Bài tập:

Bài tập 1 Xếp các từ sau đây vào hai nhóm: từ ghép, từ láy (mẫm bóng, hủn hoắn, lợi hại,

phành phạch, giòn giã)

Trả lời:

- Xác định từ ghép, từ láy

+ Từ ghép: mẫm bóng, lợi hại

+ Từ láy: hủn hoẳn, phành phạch, giòn giã

Bài tập 2 Các từ mẫm bóng, hủn hoẳn là sáng tạo của nhà văn Tô Hoài Qua các từ đó,

em hình dung như thế nào về ngoại hình của nhân vật Dế Mèn?

Trả lời: Tác dụng: Hai từ mẫm bóng, hủn hoẳn diễn tả nét khác biệt về ngoại hình của Dế Mèn ở hai thời điểm Nếu lúc nhỏ đôi cảnh ngắn ngủn, xấu xí đến khó coi thì nhờ ăn uống điều

độ và làm việc có chừng mực mà trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng, đáng yêu

Bài tập 3 Các thành ngữ ” chết ngay đuôi, vái cả sáu tay” mà nhà văn Tô Hoài sáng tạo ra trong văn bản Bài học đường đời đầu tiên có điểm gì khác những thành ngữ đã có sẵn như “chết thẳng cẳng, vái cả hai tay”? Theo em, thành ngữ nào phù hợp hơn đề nói về loài dế?

Trả lời:

- Thành ngữ có sẵn: Chết thẳng cẳng, vái cả hai tay

- Khác nhau

+ Thành ngữ " chết ngay đuôi, vái cả sáu tay " sử dụng các bộ phận đuôi và 6 tay thay vì

các bộ phận cẳng và 2 tay ở thành ngữ " chết thẳng cẳng, vái cả hai tay"

+ Thành ngữ " chết ngay đuôi, vái cả sáu tay " phù hợp hơn với loài dễ, vì loài dế khác với

con người, đặc tính của chúng là có đuôi và có 6 chân

- Tác dụng: làm cho cách diễn đạt cô đọng, hàm súc, có tính hình tượng, giàu sức biểu cảm.

Bài tập 4 Tìm chủ ngữ là cụm danh từ trong những câu dưới đây:

a) Những cái vuốt ở chân, ở khoeo cứ cứng dần và nhọn hoắt (Tô Hoài)

b) Những gã xốc nổi thường làm cử chỉ ngông cuồng là tài ba (Tô Hoài)

c) Hàng ngàn ngọn nến sáng rực, lấp lánh trên cành lá xanh tươi và rất nhiều bức tranh màu sắc rực rỡ như những bức bày trong các tủ hàng hiện ra trước mắt em bé (Cô bé bán diêm)

Trả lời: Xác định chủ ngữ

a Những cái vuốt ở chân, ở khoeo

b Những gã xốc nổi

c) Hàng ngàn ngọn nến sáng rực, lấp lánh trên cành lá xanh tươi; rất nhiều bức tranh màu sắc rực rỡ như những bức bày trong các tủ hàng

Bài tập 5 Xác định danh từ trung tâm và các thành tố phụ trong từng cụm danh tử làm chủ ngữ nói trên Nêu tác dụng của việc mở rộng chủ ngữ?

Thành phần trước Thành phần trung tâm Thành phần sau

cây xanh tươi

bức bày trong các tủ hàng

=> Tác dụng của việc mở rộng chủ ngữ để phản ánh đầy đủ hiện thực khách quan và biểu thị tình cảm, thái độ của người viết (người nói)

Bài tập 6 Viết một đoạn văn ngăn (khoảng 5 — 7 dòng) nêu cảm nghĩ của em về một nhân vật trong văn bản Bài học đường đời đầu tiên hoặc Ông lão đánh cá và con cả vàng, trong đoạn văn có sử dụng chủ ngữ là cụm từ Xác định chủ ngữ là cụm từ trong đoạn văn đó

Trả lời:

Nhân vật mà tôi muốn nói đến ở đây chính là mụ vợ trong truyện Ông lão đánh cá và con

cá vàng Lợi dụng việc con cá mang ơn chồng mình mà mụ ta đã đưa ra những đòi hỏi quá đáng kiến chồng mình phục tùng nghe theo và khi đạt được mục đích mụ trở thành kẻ bạc tình, bạc

nghĩa Mụ vợ tham lam lần lượt đưa ra những yêu cầu có cấp độ tăng dần: máng lợn, tòa nhà,

muốn làm nhất phẩm phu nhân, nữ hàng và yêu cầu quá quắt nhất là muốn trở thành Long Vương để bắt cá phục tùng Kết cục xứng đáng cho sự tham lam vô độ và bội bạc mà mụ vợ chính là mụ ta phải trở về với túp lều rách nát và chiếc máng sứt mẻ.

Cụm chủ ngữ là cụm từ: Mụ vợ tham lam

II THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:HOÁN DỤ

1 Hoán dụ: Hoán dụ là biện pháp tu từ, theo đó, một sự vật, hiện tượng được gọi bằng tên

sự vật, hiện tượng khác có mối quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

Ví dụ, trong câu thơ “Áo chàm đưa buổi phân li / Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay ” (Tố Hữu), việc dùng cụm từ áo chàm vốn chỉ trang phục đặc trưng của đồng bào dân tộc thiểu số ở Việt Bắc để chỉ những người mang trang phục đó trong buổi chia tay đã gợi lên tình cảm gần gũi, thân thương giữa cán bộ kháng chiến với người dân Việt Bắc

2 Bài tập:

Bài tập 1 Tìm từ láy được viết hoa trong bài đêm nay Bác không ngủ của Minh Huệ và Lượm của Tố Hữu?

a) Việt hoa tên riêng: Hồ Chí Minh, Huế, Hà Nội, Hàng Bè, Mang Cá

b) Viết hoa tu từ (viết hoa để thế hiện sự kính trọng): Bác, người Cha, Lượm

Bài tập 2 Tìm từ láy trong bài đêm nay Bác không ngủ của Minh Huệ Phân tích tác dụng miêu tả hoặc biểu cảm của một từ láy trong số đó

- Từ láy trong bài thơ Đêm nay Bác không ngủ: trầm ngâm, lâm thâm, xơ xác, nhẹ nhàng,

mơ màng, lồng lộng, thổn thức, thầm thì, ngủ ngon, bồn chồn, bề bộn, hốt hoảng, đinh nình, phăng phắc, vội vàng, nằng nặc, lầm thâm, mênh mông

- Từ láy được sử dụng như một yếu tố nghệ thuật nổi bật, đem đến cho bài thơ một vẻ đặc sắc riêng:

+ Từ láy có tác dụng miêu tả tạo hình: trầm ngâm, xơ xác, đinh ninh, lồng lộng…

+ Từ láy làm tăng giá trị biểu cảm: mơ màng, thổn thức, thầm thì, bồn chồn, hốt hoảng, nằng nặc…

Bài tập 3: Ghép thành ngữ ở cột bên trái với nghĩa tương ứng ở cột bên phải:

1 Buôn thúng bán mẹt

1 - c

a giúp nhau lúc khó khăn, thiếu thốn

2 Châm lấm tay bùn

2 - e

b Làm lụng vất vat dãi dầu sương nắng

3 Gạo chợ nước sông

3 – d

c Buôn bán vặt ở đầu đường, góc chợ

4 Một nắng hai sương 4 - b d cuộc sống bấp bênh, phụ thuộc

5 Nhường cơm sẻ áo

5 - a

e Sự lam lũ, cực nhọc của việc đồng áng

C TẬP LÀM VĂN

I LÝ THUYẾT

Tìm hiểu chung về bài văn kể lại một trải nghiệm đáng nhớ

1 Viết bài văn kể lại một trải nghiệm đáng nhớ là gì?

- Viết bài văn kể lại một trải nghiệm đáng nhớ là kể lại một việc làm, một hoạt động, một tình huống,… mà người viết đã trực tiếp trải qua

- Trong bài viết, người kể thường xưng “tôi” – ngôi thứ nhất

2 Yêu cầu đối với bài văn kể lại một trải nghiệm đáng nhớ

- Xác định một sự việc, một tình huống hoặc hoạt động đáng nhớ mà em đã trực tiếp trải qua hoặc tham gia

Ví dụ: một chuyến tham quan, một lần mắc lỗi,…

- Được kể từ ngôi thứ nhất

- Tập trung vào sự việc đã xảy ra

- Sắp xếp các sự việc, chi tiết theo một trình tự hợp lí

- Sử dụng các chi tiết miêu tả cụ thể về thời gian, không gian, nhân vật và diễn biến câu chuyện,

- Thể hiện được cảm xúc của người viết trước sự việc được kể, rút ra được bài học hoặc kinh nghiệm sau trải nghiệm đối với người viết

3 Các bước

Bước 1: Chuẩn bị

- Đọc và xác định yêu cầu của bài tập về kiểu bài, nội dung và dung lượng bài viết

- Nhớ lại một chuyến đi có nhiều kỉ niệm của em

- Xem lại ảnh về chuyến đi (nếu có)

Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý

- Lập dàn ý bằng cách dựa vào các ý đã tìm được, sắp xếp lại theo ba phần lớn của bài văn, gồm:

Mở bài: Giới thiệu trải nghiệm đáng nhớ (giới thiệu chuyến đi đáng nhớ)

Thân bài: Kể diễn biến trải nghiệm (Kể lại diễn biến của chuyến đi đó đã diễn ra như thế nào)

+ Lí do có chuyến đi

+ Kể lại hành trình chuyến đi:Thời gian; không gian; những nhân vật có liên quan; kể lại các sự việc (bắt đầu, trên đường, điểm đến kết hợp với miêu tả quang cảnh thiên nhiên )

Kết bài:

- Điều gì đáng nhớ nhất ở chuyến đi?

- Suy nghĩ về bài học rút ra từ chuyến đi hoặc mong ước về những chuyến đi bổ ích, lí thú tiếp theo,…

Bước 3: Viết

Dựa vào dàn ý, viết thành bài văn kể về chuyến đi đáng nhớ của mình

Bước 4: Kiểm tra và chỉnh sửa

Đọc kĩ bài viết của mình và khoanh tròn những lỗi chính tả, lỗi sử dụng từ ngữ (nếu có) Sau đó sửa lại các lỗi đó

- Gạch chân những câu sai ngữ pháp bằng cách phân tích cấu trúc ngữ pháp và sửa lại cho đúng (nếu có)

II THỰC HÀNH VIẾT: KỂ LẠI MỘT CHUYẾN ĐI ĐÁNG NHỚ

Đề 01: Kể lại chuyến du lịch của em cùng gia đình

Đề 02: Kể lại chuyến đi tham quan trải nghiệm của em cùng bạn bè ở trường

Đề 03: Dân tộc ta có truyền thống lá lành đùm lá rách Chắc hẳn em đã có ít nhất một lần làm từ thiện hoặc tham gia một hoạt động từ thiện Bằng trải nghiệm của bản thân, em hãy viết bài văn kể lại một chuyến đi từ thiện đáng nhớ, có ý nghĩa nhất với em

Dàn ý

Đề 01: Kể lại chuyến du lịch của em cùng gia đình

a Bước 1: Chuẩn bị trước khi viết

- Đọc và xác định yêu cầu đề bài, lựa chọn trải nghiệm mà em có ấn tượng sâu sắc về một chuyến đi: chuyến du lịch biển Hạ Long cùng gia đình sau khi kết thúc năm học lớp 4

- Nhớ lại các chi tiết về chuyến du lịch biển Hạ Long cùng gia đình: chuẩn bị từ tối hôm trước; quang cảnh trên đường đi; quang cảnh nơi vịnh Hạ Long, những nơi vui chơi,

- Cảm xúc, suy nghĩ của em qua trải nghiệm,

- Tìm các tư liệu, tranh, ảnh liên quan để minh họa cho trải nghiệm (nếu thấy cần thiết) Có thể xem lại tranh chụp về chuyến đi để lấy thêm tư liệu, khơi gợi cảm xúc

b Bước 2: Tìm ý, lập dàn ý

* Tìm ý:

c Bước 3: Viết bài : HS dựa vào dàn ý để viết

d Bước 4: Kiểm tra, chỉnh sửa lại bài (theo phiếu chỉnh sửa)

Đề 02: Kể lại chuyến đi tham quan trải nghiệm của em cùng bạn bè ở trường

a Bước 1: Chuẩn bị trước khi viết

- Đọc và xác định yêu cầu đề bài, lựa chọn trải nghiệm mà em có ấn tượng sâu sắc về một chuyến đi: chuyến tham quan làng văn hoá các dân tộc Việt Nam của cả khối do nhà trường tổ chức năm lớp 5

- Nhớ lại các chi tiết về chuyến tham quan làng văn hoá các dân tộc Việt Nam cùng các bạn: chuẩn bị từ tối hôm trước; quang cảnh trên đường đi; quang cảnh nơi đến, những trò chơi, những món quà lưu niệm,…

- Cảm xúc, suy nghĩ của em qua trải nghiệm

- Tìm các tư liệu, tranh, ảnh liên quan để minh họa cho trải nghiệm (nếu thấy cần thiết) Có thể xem lại tranh chụp về chuyến đi để lấy thêm tư liệu, khơi gợi cảm xúc

b Bước 2: Tìm ý, lập dàn ý

- Mở bài: Giới thiệu câu chuyện (giới thiệu chuyến đi đáng nhớ)

- Thân bài: Kể diễn biến câu chuyện (Kể lại diễn biến của chuyến đi đó đã diễn ra như thế

nào?)

+ Lí do có chuyến đi

+ Thời gian

+ Không gian

+ Những nhân vật có liên quan

+ Kể lại các sự việc (bắt đầu, trên đường, điểm đến kết hợp với miêu tả quang cảnh thiên nhiên )

- Kết bài: kết thúc câu chuyện và cảm xúc của bản thân (Cảm xúc khi chuyến đi kết thúc)

D ĐỀ MINH HỌA:

PHẦN I: ĐỌC- HIỂU ( 3 điểm)

Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi

“Thỉnh thoảng, muốn thử sự lợi hại của những chiếc vuốt, tôi co cẳng lên, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ Những ngọn cỏ gẫy rạp, y như có nhát dao vừa lia qua Đôi c ánh tôi,trước kia ngắn hủn hoẳn, bây giờ thành cái áo dài kín xuống tận chấm đuôi Mỗi khi tôi vũ lên, đã nghe tiếng phành phạch giòn giã Lúc tôi đi bách bộ thì cả người tôi rung rinh một màu nâu bóng mỡ soi gương được và rất ưa nhìn Đầu tôi to và nổi từng tảng, rất bướng Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc.”

(Ngữ văn 6- Tập 1)

Câu 1 (0,50đ) Đoạn trích trên được trích trong văn bản nào? Ai là tác giả trong đoạn trích trên?

Câu 2 (0,75đ) Đoạn trích được kể theo ngôi thứ mấy? Tác dụng của việc sử dụng ngôi kể trên?

Câu 4 (0,75đ) Câu văn sau có sử dụng phép tu từ so sánh? Theo em đúng hay sai?

Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc.

Câu 5 (1,00đ) Nêu nội dung đoạn văn trên?

PHẦN I I: TIẾNG VIỆT ( 2 điểm)

Câu 1 (1,00đ) Hoán dụ là gì? Cho ví dụ minh họa?

Câu 2 (1,00đ) Trong đoạn văn 5 danh từ, 5 động từ để khắc họa nhân vật là:

PHẦN II I TẬP LÀM VĂN ( 5 điểm)

Kể lại một trải nghiệm của em (Về một chuyến du lịch, một chuyến về quê, với một người thân, với con vật nuôi.)