TRƯỜNG THCSTT VỊ XUYÊN ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NGỮ VĂN 6 HỌC KÌ I NĂM HỌC 2021 2022 I Tri thức ngữ văn 1 Truyền thuyết Truyền thuyết là loại truyện dân gian kể về các sự kiện và nhân vật ít nhiều có liên quan.
Trang 1TRƯỜNG THCSTT VỊ XUYÊN
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NGỮ VĂN 6 HỌC KÌ I
NĂM HỌC 2021- 2022
I Tri thức ngữ văn:
1 Truyền thuyết
Truyền thuyết là loại truyện dân gian kể về các sự kiện và nhân vật ít nhiều có liên quan đến lịch sử, thông qua sự tưởng tượng, hư cấu
Một số yếu tố của truyền thuyết
- Truyền thuyết thường kể lại cuộc đời và chiến công của nhân vật lịch sử hoặc giải thích nguồn gốc các phong tục, sản vật địa phương theo quan điểm của tác giả dân gian
- Truyền thuyết được kể theo mạch tuyến tính (có tinh chất nối tiếp, theo trình tự thời gian) Nội dung thường gồm ba phần gắn với cuộc đời của nhân vật chính: hoàn cảnh xuất hiện và thân thế; chiến công phi thường; kết cục
- Nhân vật chính của truyền thuyết là những người anh hùng Họ thường phải đối mặt với những thử thách to lớn, cũng là thử thách của cả cộng đồng Họ lập nên những chiến công phi thường nhờ có tài năng xuất chúng và sự hỗ trợ của cộng đồng
- Lời kể của truyền thuyết cô đọng, mang sắc thái trang trọng, ngợi ca, có sử dụng một số thủ pháp nghệ thuật nhằm gây ấn tượng về tinh xác thực của câu chuyện
- Yếu tố kỉ ảo (lạ và không có thật) xuất hiện đậm nét ờ tất cả các phần nhằm tôn vinh, lí tưởng hoá nhân vật và chiến công của họ
2 Truyện cổ tích.
Truyện cổ tích lả loại truyện dân gian có nhiều yếu tố hư cấu, kì ảo, kể về số phận và cuộc đời của các nhân vật trong những mối quan hệ xã hội Truyện cồ tích thể hiện cái nhìn về hiện thực, bộc lộ quan niệm đạo đức, lẽ công bằng và ước mơ về một cuộc sống tốt đẹp hơn của người lao động xưa
Một số yếu tố của truyện cổ tích
- Truyện cổ tích thường kể về những xung đột trong gia đình, xã hội, phản ánh số phận của các cá nhân và thể hiện ước mơ đồi thay số phận của chính họ
- Nhân vật trong truyện cổ tích đại diện cho các kiểu người khác nhau trong xã hội, thường được chia làm hai tuyến: chính diện (tốt, thiện) và phản diện (xấu, ác)
- Các chi tiết, sự việc thường có tỉnh chất hoang đường, kì ảo
- Truyện được kể theo trật tự thời gian tuyến tính, thể hiện rõ quan hệ nhân quả giữa các sự kiện
- Lời kể trong truyện cồ tích thường mở đầu bằng những từ ngữ chỉ không gian, thời gian không xác định Tuỳ thuộc vào bối cảnh, người kể chuyện có thể thay đổi một số chi tiết trong lời kể, tạo ra nhiều bản kể khác nhau ở cùng một cốt truyện
Trang 2II Đọc văn bản
1 Kiến thức trọng tâm
Số
TT
1
Chuyện kể về
những người
anh hùng
Thánh Gióng Truyềnthuyết
Truyện kể về công lao đánh đuổi giặc ngoại xâm của người anh hùng Thánh Gióng, qua đó thể hiện ý thức tự giác tự cường của dân tộc ta
Truyện xây đựng nhiều chi tiết có yếu
tố hoang đường, kì ảo
2 Thế giới cổ tích Thạch Sanh Truyện cổtích
Truyện kể về người dũng sĩ Thạch Sanh diệt chằn tinh, đại bàng cứu công chúa Đồng thời thể hiện ước mơ, niềm tin của nhân dân về công lý xã hội, sự chiến thắng cuối cùng của những con người chính nghĩa lương thiện
Truyện xây đựng nhiều chi tiết có yếu
tố hoang đường, kì ảo
2 Bài tập vận dụng
2.1.Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi:
Một năm sau khi đuổi giặc Minh, một hôm Lê Lợi- bấy giờ đã làm vua- cưỡi thuyền rồng dạo quanh hồ Tả Vọng Nhân dịp đó, Long Quân sai Rùa Vàng lên đòi lại thanh gươm thần Khi thuyền rồng tiến ra giữa hồ, tự nhiên có một con rùa lớn nhô đầu và mai lên khỏi mặt nước Theo
lệnh vua, thuyền đi chậm lại Đứng ở mạn thuyền, vua thấy lưỡi gươm thần đeo bên người tự nhiên động đậy Con Rùa Vàng không sợ người,
nhô đầu lên cao nữa và tiến về phía thuyền vua Nó đứng nổi trên mặt nước và nói: “xin bệ hạ hoàn Gươm lại cho Long Quân!” Vua nâng
gươm hướng về phía Rùa Vàng Nhanh như cắt, rùa há miệng đớp lấy thanh gươm và lặn xuống nước, người ta vẫn còn thấy vật gì sáng le lói
dưới mặt hồ xanh.
Từ đó, hồ Tả Vọng bắt đầu mang tên Hồ Gươm hay hồ Hoàn Kiếm.
(Trích Sự tích Hồ Gươm)
Câu 1 Đoạn văn trên thuộc thể loại truyện dân gian nào? Kể tên một văn bản cùng thể loại em đã học trong chương trình ngữ văn 6
Câu 2 Cho biết nội dung chính của đoạn văn
Câu 3 Theo em đoạn văn trên nhằm lí giải điều gì?
2.2 Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi:
Một người ở vùng núi Tản Viên có tài lạ: vẫy tay về phía đông, phía đông nổi cồn bãi; vẫy tay về phía tây, phía tây mọc lên từng dãy núi đồi Người ta gọi chàng là Sơn Tinh Một người ở miền biển, tài năng cũng không kém: gọi gió, gió đến; hô mưa, mưa về Người ta gọi chàng là
Tinh)
Câu 1 Đoạn văn trên thuộc thể loại truyện dân gian nào? Kể tên một văn bản cùng thể loại em đã học trong chương trình ngữ văn 6
Câu 2 Cho biết nội dung chính của đoạn văn
Trang 3Câu 3 Tìm một số từ có yếu tố thuỷ có nghĩa là “nước” và giải thích ngắn gọn nghĩa của từ đó?
II Thực hành tiếng Việt:
Cách giải thích nghĩa của từ:
Để hiểu nghĩa của từ ngữ thông thường có thể dùng các cách sau:
- Tra từ điển.
- Dựa vào các yếu tố tạo nên từ ngữ đó để suy đoán nghĩa của nó.
- Để giải thích nghĩa của từ ngữ trong câu, đoạn văn, có thể dựa vào các từ ngữ xung quanh để suy đoán nghĩa của nó.
- Có thể giải thích thích nghĩa của từ ngữ bằng cách đưa ra các từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa với từ đó hoặc đưa ra khái niệm mà từ biểu thị
1 Cho biết công dụng của dấu chấm phẩy trong đoạn văn, câu văn cụ thể
2 Cho biết nghĩa của từ ngữ trong câu văn, đoạn văn
3 Xác định từ loại, biện pháp nghệ thuật, tác dụng của biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong câu văn, đoạn văn
III Viết:
Viết bài văn: Văn tự sự (Đóng vai nhân vật kể lại một truyện cổ tích)
2.1 Yêu cầu đối với bài văn đóng vai nhân vật kể lại một truyện cổ tích
- Được kể từ người kể chuyện ngôi thứ nhất Người kể chuyện đóng vai một nhân vật trong truyện
- Khi kể có tưởng tượng, sáng tạo thêm nhưng không thoát li truyện gốc; tránh làm thay đổi, biến dạng các yếu tố cơ bản của cốt truyện ở truyện gốc
- Cần có sự sắp xếp hợp lý các chi tiết và bảo đảm có sự kết nối giữa các phần Nên nhấn mạnh khai thác nhiều hơn các chi tiết tưởng tượng, hư cấu, kì ảo
- Có thể bổ sung các yếu tố miêu tả, biểu cảm để tả người, tả vật hay thể hiện cảm xúc của nhân vật
2.2 Dàn ý chung:
1 Mở bài
Đóng vai nhân vật để tự giới thiệu sơ lược về mình và câu chuyện định kể
2 Thân bài: Kể lại diễn biến câu chuyện
- Xuất thân của các nhân vật
- Hoàn cảnh diễn ra câu chuyện
- Diễn biến chính: Sự việc 1: …
Sự việc 2: …
Sự việc 3:
3 Kết bài
Kết thúc câu chuyện và nêu bài học được rút ra từ câu chuyện
2.3 Một số đề bài và dàn ý tham khảo:
Đề 1: Đóng vai nhân vật Thạch Sanh và kể lại truyện cổ tích cùng tên:
Trang 4a Mở bài: Nhân vật Thạch Sanh tự giới thiệu về mình.
- Tên gọi, hoàn cảnh gia đình
- Cuộc sống hiện tại
b Thân bài: Kể lại diễn biến các sự việc
- Cuộc gặp với mẹ con Lý Thông
- Cuộc chiến đấu với trăn tinh
- Cuộc chiến đấu với đại bàng để cứu công chúa
- Khi đối mặt sự báo thù của hồn chằn tinh và đại bàng
- Khi đối mặt với quân các nước chư hầu sang trả thù
c Kết bài: - Kết thúc câu chuyện.
- Bài học rút ra từ câu chuyện
Đề 2: Đóng vai nhân vật Lí Thông và kể lại truyện cổ tích Thạch Sanh.
Mở bài: Nhân vật tự giới thiệu về mình
+ Lí Thông tự giới thiệu về mình (trước đây là người nhưng hiện giờ đang là một con bọ hung xấu xí)
+ Gợi ra nguyên nhân dẫn đến bi kịch của mình
Thân bài:
+ Hoàn cảnh gặp Thạch Sanh, những toan tính về kết nghĩa với Thạch Sanh
+ Chuyện con trăn tinh trong vùng và những mưu toan của bản thân dẫn đến hành động lừa Thạch Sanh đi canh miếu
+ Chuyện bản thân và mẹ đang ngủ thì Thạch Sanh về gọi cửa – tâm trạng sợ sệt hốt hoảng tưởng hồn Thạch Sanh về đòi mạng chuyển sang những toan tính rất nhanh khi biết Thạch Sanh đã giết chết trăn tinh dẫn đến hành động lừa Thạch Sanh bỏ đi
+ Chuyện đem đầu trăn đi lãnh thưởng, được hưởng vinh hoa phú quý; những suy nghĩ về Thạch Sanh (ngu ngốc)
+ Chuyện công chúa bị đại bàng bắt đi, bản thân phải tìm công chúa, tâm trạng và suy nghĩ dẫn đến kế tìm Thạch Sanh
+ Chuyện Thạch Sanh tìm và cứu được công chúa; bản thân lấp cửa hang hãm hại Thạch Sanh cướp công cứu công chúa rồi được lãnh thưởng; công chúa bị câm
+ Nhận được tin Thạch Sanh bị bắt giam vì tội ăn trộm vàng bạc, bản thân vừa kinh ngạc (vì Thạch Sanh còn sống) vừa vui mừng (vì Thạch Sanh bị khép vào trọng tội)
+ Chuyện Thạch Sanh được tiếng đàn minh oan, công chúa nói được; bản thân bị trừng phạt
+ Thạch Sanh lấy công chúa, được làm vua và hưởng hạnh phúc lâu bền
Kết bài: Kết thúc câu chuyện
Bài học rút ra từ câu chuyện
Phạm Thi Minh Huệ
Trang 5Chúc các em ôn tập tốt và đạt kết quả cao!