NGUYÊN NHÂN SUY THOÁI MÔI TRƯỜNG

NGUYÊN NHÂN SUY THOÁI MÔI TRƯỜNG

Bài 3:

Nguyên nhân suy thoái môi trường

Bài đọc: Lưu vực sông Cầu ô nhiễm nặng

(báo Nhân dân 27/09/2010)

• Tóm tắt:

– Nguyên nhân gây ô nhiễm?

• Nhận thức và ý thức trách nhiệm của doanh nghiệp

• Doanh nghiệp chưa có hệ thống xử lý nước thải

• Hệ thống xử lý chưa đạt tiêu chuẩn

• Nước thải từ làng nghề: chưa qua xử lý

• Chất thải từ hoạt động khai khoáng

– Giải pháp đề nghị?

• Xử lý nước thải từ các loại nguồn

• Trồng rừng

• Truyền thông nâng cao nhận thức

• Xây dựng mạng lưới quan trắc môi trường

• Kiểm soát chặt chẽ các khu vực bị ô nhiễm nghiêm trọng

Đề cương đề nghị

1 Thất bại thị trường (market failure)

2 Thất bại chính sách (policy failure)

3 Hàm ý cách tiếp cận kiểm soát suy thoái môi

trường

Thất bại thị trường

1 Thị trường cạnh tranh hoàn hảo (Competitive market)

2 Cạnh tranh không hoàn hảo (imperfect competition)

3 Thông tin không hoàn hảo (imperfect information)

4 Hàng hóa công (Public goods)

5 Ngoại tác (externality)

6 Quyền sở hữu (Property rights)

1 Thị trường cạnh tranh hoàn hảo

Quantity q

$

pm

m

S

D

Adam Smith: bàn tay vô hình (invisible hand)

Lợi ích biên (Marginal Benefits – MB,

(Marginal Costs – MC)

MB = MC

1 Thị trường cạnh tranh hoàn hảo

Quantity of output

q

b

p

c e

e

Lợi ích xã hội tối ưu = a + b

1 Thị trường cạnh tranh hoàn hảo

• Điều kiện thị trường cạnh tranh hoàn hảo:

– Nhiều người mua, nhiều người bán

– Thông tin hoàn hảo

– Chi phí giao dịch bằng 0

– Quyền sở hữu được xác lập rõ ràng và có hiệu lực

• Các đặc tính thông thường của hàng hóa môi trường:

– Không tồn tại thị trường

– Quyền sở hữu không được xác định rõ ràng  Ngoại tác

– Hàng hóa công/tài nguyên tự do tiếp cận

– Độc quyền cung cấp hàng hóa môi trường

– Chi phí giao dịch cao

– Không chắc chắn và không thuận nghịc

2 Cạnh tranh không hoàn hảo

• Cạnh tranh không hoàn hảo: MR < P

• Công ty xác định mức sản lượng: MR = MC

• Người tiêu dùng: MB = P

• Tại điểm cân bằng thị trường: MC = MB

MC < MB  cung cấp dưới mức sản lượng tối ưu

• Các doanh nghiệp độc quyền: cung cấp điện, nước, khí đốt

3 Thông tin không hoàn hảo

• Thông tin không hoàn hảo: các chủ thể kinh tế

có các mức độ thông tin khác nhau

• Người tiêu dùng: thông tin không hoàn hảo về chất lượng môi trường  tiêu dùng quá mức

• Nhà sản xuất: thông tin không hoàn hảo về rủi

ro biến đổi khí hậu  cung cấp bảo hiểm rủi

ro thời tiết dưới mức hiệu quả

4 Hàng hóa công (Public goods)

• Hai đặc tính chủ yếu của hàng hóa công:

– Không cạnh tranh (non-rival)

– Không loại trừ (non-excludable)

Tình trạng free-rider  không ai cung cấp hàng hóa công

Hàng hóa công: công viên, không khí sạch, nước sạch v.v.

5 Ngoại tác (externality)

Quantity of paper produced

Quantity of paper produced

$

Marginal social costs (MPC + MEC)

p*

pm

q* qm

Ma rginal private costs (MPC) Demand for paper

• Ngoại tác là phần hoạt động

của một chủ thể ảnh hưởng

đến phúc lợi của người khác

nhưng không được phản ánh

trong giá thị trường

• MSC = MPC + MEC

• Chi phí ngoại tác không được

nội hóa (internalisation) vào

chi phí sản xuất

6 Tài nguyên tự do tiếp cận

• Thiếu quyền sở hữu tài sản

• Xem xét 1 khu vực đánh bắt thủy sản:

– Cá nhân ra quyết định: MB = MPC

– MB: lợi ích biên của thủy sản

– Chi phí xã hội (MSC):

• Chi phí đánh bắt (MPC)

• Chi phí cơ hội không khai thác được thủy sản sau này  phần chi phí này được chia cho những người khác

MPC < MSC

MPC = MB < MSC  khai thác quá mức

Thất bại chính sách (Policy failure)

• Thất bại của thị trường  can thiệp của chính phủ

• Hai điều kiện để có chính sách can thiệp hiệu quả:

– Kết quả phải tốt hơn kết quả của thị trường tự do – Lợi ích của chính sách can thiệp phải lớn hơn chi phí can thiệp (hoạch định, thực thi v.v.)

Thất bại chính sách (Policy failure)

• Chính sách trong thực tế:

– Môi trường hiếm khi là mục tiêu duy nhất của chính sách

– Không đánh giá đầy đủ các tác dụng phụ

– Trợ cấp và bảo hộ dẫn đến đặc quyền

– Biến dạng các khuyến khích tư nhân

• Thất bại chính sách ngành: nông nghiệp, lâm nghiệp,

quản lý nước, quản lý đất đai, môi trường không khí, đô thị hóa, giao thông…

• Thất bại chính sách kinh tế vĩ mô

Hàm ý chính sách

• Ngoại tác: nội hóa chi phí ngoại tác (CAC, thuế, lệ phí, giấy

phép phát thải, xác lập quyền sở hữu)

• Hàng hóa công: chính phủ cung cấp (thuế), tư nhân đóng góp

tự nguyện (cơ chế tạo động cơ đóng góp? Elinor Ostrom?)

• Thông tin không hoàn hảo: cung cấp thông tin (nâng cao nhận thức, nghiên cứu và phát triển)

• Cạnh tranh không hoàn hảo: giảm độc quyền

• Tài nguyên tự do tiếp cận: xác lập quyền sở hữu