Câu 1: Trình bày đối tượng nghiên cứu của xã hội học? Mối quan hệ của xã hội học và các ngành khoa học khác? (Chọn 2 môn)Câu 2: Phân tích các chức năng chủ yếu của XHH? Nhiệm vụ của XHH đối với nước ta trong giai đoạn hiện nay?4Câu 3: Phân tích những điều kiện tiền đề ra đời môn xã hội học? Ý nghĩa của sự ra đời này?6Câu 4: Hãy phân tích những đóng góp của Auguste Comte (17891857) đối với sự ra đời và phát triển của xã hội học?8Câu 5: Hãy phân tích những đóng góp của Durkheim (18581917) đối với sự ra đời và phát triển của xã hội học?10Câu 6: Hãy phân tích những đóng góp của M.Weber (18641920) đối với sự ra đời và phát triển của xã hội học?Câu 7: Hành động xã hội là gì? Phân loại hành động xã hội theo M.Weber? (Ví dụ)Câu 8: Tương tác xã hội là gì? Hãy nêu lý thuyết trao đổi và lý thuyết kịch của tương tác xã hội? (Ví dụ)15Câu 9: Thế nào là địa vị (vị thế) xã hội? Vai trò xã hội? Mối quan hệ giữa địa vị và vai trò?17Câu 10: Phân tầng xã hội là gì? Đặc điểm của phân tầng xã hội?18Câu 11: Di động xã hội là gì? Phân loại di động xã hội? (Ví dụ)18Câu 12: Xã hội hóa là gì? Các giai đoạn của quá trình xã hội hóa cá nhân? Các môi trường của quá trình xã hội hóa?19Câu 13: Nghiên cứu xã hội là gì? Các bước của quá trình nghiên cứu xã hội học?
Trang 1ĐỀ CƯƠNG MÔN XÃ HỘI HỌC ĐẠI CƯƠNG THẦY MAI LINH
KHOA LUẬT – ĐHQG HÀ NỘI
Trang 2MỤC LỤC
ĐÁP ÁN
Câu 1: Trình bày đối tượng nghiên cứu của xã hội học? Mối quan hệ của
xã hội học và các ngành khoa học khác? (Chọn 2 môn)
a Đối tượng nghiên cứu của XHH:
“Xã hội học nghiên cứu đời sống xã hội, các nhóm và các tổ chức của conngười một cách thú vị Phạm vi nghiên cứu xã hội học là rất rộng, từ việc phân tíchgặp gỡ giữa con người với nhau trên đường phố đến các quá trình xã hội trên thếgiới”- Anthony Giddens
Có nhiều quan niệm khác nhau về đối tượng nghiên của XHH Tuy nhiên,xem xét toàn bộ lịch sử phát triển của XHH thế giới, có ba khuynh hướng chínhtrong cách tiếp cận XHH như sau:
- Khuynh hướng tiếp cận vi mô: Các nhà XHH theo khuynh hướng này chorằng hành vi hay hành động XH của con người là đối tượng nghiên cứu của XHH
- Khuynh hướng tiếp cận vĩ mô: hệ thống XH, cấu trúc XH là đối tượngnghiên cứu của XHH
- Khuynh hướng tiếp cận tổng hợp: XH loài người và hành vi XH của conngười là đối tượng nghiên cứu của XHH
Tóm lại, đối tượng nghiên cứu của XHH chính là hành vi xã hội của conngười, của các hoạt động tương tác giữa người và người trong những nhóm vàcộng đồng xã hội phân theo những dấu hiệu xã hội đặc thù XHH nghiên cứunhững quy luật và tính quy luật chi phối mối quan hệ và liên hệ tạo thành hệ thốngtổng thể XH Có thể coi đây là những vấn đề cơ bản nhất, chính yếu nhất về đốitượng của XHH
Trang 3b Mối quan hệ của XHH với các ngành khoa học khác: (Chọn 2 môn)
- Mối quan hệ giữa XHH và triết học: Triết học là khoa học về những quy luậtchung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy con người XHH là một khoa học cụ thể
về đời sống XH, về nguyên nhân và hệ quả của hành vi con người Có thể nói rằngXHH và triết học có mối quan hệ rất gần gũi, là mối quan hệ giữa thế giới quan vàkhoa học cụ thể Trên thực tế, XHH góp phần làm phong phú tri thức triết học, còntriết học cung cấp cách tiếp cận, phương pháp luận cho nghiên cứu XHH
- Mối quan hệ giữa XHH và tâm lý học: Tâm lý học chủ yếu quan tâm đến cácquá trình tâm lý và các hành vi của cá nhân Những lĩnh vực mà Tâm lý họcthường quan tâm bao gồm: quá trình học hỏi, quá trình phát triển cá nhân, rối nhiễuhành vi, quan niệm, xúc cảm, động cơ tính sáng tạo, nhân cách và những quá trìnhhành vi, tâm lý khác Xã hội học đặc biệt gần gũi với Tâm lý học xã hội Tâm lýhọc xã hội quan tâm đến ảnh hưởng của hành vi xã hội lên cá nhân và cá nhân ảnhhưởng lên tương tác của cá nhân với cá nhân khác và với nhóm xã hội, trong khi
đó một trong những mối quan tâm của xã hội học là Các nhóm xã hội và các hệthống xã hội
Câu 2: Phân tích các chức năng chủ yếu của XHH? Nhiệm vụ của XHH đối với nước ta trong giai đoạn hiện nay?
a Các chức năng chủ yếu của XHH:
Trong nhiều công trình nghiên cứu về Xã hội học gần đây và theo xu hướngchung, người ta khẳng định Xã hội học có ba chức năng cơ bản sau:
- Xã hội học trang bị cho chúng ta tri thức về những quy luật khách quan của
sự vận động, phát triển của các hiện tượng, các quá trình xã hội… Xã hội học đãgóp phần hệ thống hoá những hiểu biết của con người về xã hội, góp phần sáng tạonên một bức tranh hoàn chỉnh về xã hội, cũng như các bộ phận, các lĩnh vực khácnhau của đời sống xã hội
Trang 4- Xã hội học với cơ sở lý luận của mình giúp chúng ta nhận thức sâu hơn về
sự phát triển tương lai của xã hội
- Thông qua các nghiên cứu Xã hội học thực nghiệm, Xã hội học tạo cơ sởkhách quan cho việc nhận biết đúng bản chất khuynh hướng, tính quy luật của cácquá trình và các hiện tượng xã hội đang xảy ra hàng ngày xung quanh ta
1.2 Chức năng thực tiễn
- Chức năng thực tiễn bắt nguồn từ bản chất của thực tiễn khoa học, bao gồmyếu tố tiên đoán Dựa vào sự phân tích hiện trạng của xã hội và những mặt, nhữngquá trình riêng lẻ của nó, Xã hội học có nhiệm vụ làm sáng tỏ triển vọng vận độngcủa xã hội trong tương lai sắp đến cũng như tương lai xa hơn
- Chức năng thực tiễn của Xã hội học không tách rời những kiến nghị màkhoa học đưa ra khi đáp ứng những yêu cầu của các cơ quan quản lý nhằm củng cốmối liên hệ giữa khoa học xã hội với đời sống, với thực tiễn, đang tạo điều kiệnphát huy hơn nữa chức năng thực tiễn của Xã hội học, nâng cao hơn nữa vai tròcủa nó trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội
- Biểu hiện của chức năng thực tiễn:
+ Biểu hiện cụ thể của chức năng thực tiễn là chức năng quản lý hoặc chỉ đạocủa Xã hội học Xã hội học không phải là khoa học quản lý, nhưng tất cả các hoạtđộng quản lý kể cả quản lý kinh tế, hành chính hay nhân sự chỉ trở nên tối ưu khi
mà biết sử dụng tốt các kết luận, nhận định và dự báo của Xã hội học
+ Chức năng thực tiễn của Xã hội học còn thể hiện rõ một cách cụ thể hơn ở
sự dự báo (dự đoán) Hoạt động này nhằm xác định cái tối ưu trong nhiều khả năngbiến thể để thực hiện một xu thế tự nhiên trong một lĩnh vực cụ thể của đời sống xãhội và trong một thời gian ấn định chặt chẽ, trước hết trên cơ sở các phương phápđịnh lượng
Trên cơ sở nhận diện được hiện trạng xã hội thực tại và sử dụng các lý thuyết
dự báo, các nhà Xã hội học sẽ mô tả được triển vọng vận động của xã hội trongtương lai gần cũng như tương lai xa hơn Dự báo xã hội là một thế mạnh của xã hộihọc Có thể nói, trong tất cả các môn khoa học xã hội thì Xã hội học có chức năng
dự báo mạnh nhất và hiệu quả nhất
Ngoài ra, các phương pháp, các kỹ thuật thao tác, các cách thức tiếp cận xãhội của Xã hội học được các ngành khoa học khác nhau cũng như các lĩnh vựckhác nhau của kinh tế, chính trị, văn hóa, sử dụng như một công cụ hữu ích vàhết sức cần thiết trong quá trình hoạt động Có thể thấy rõ điều đó qua các cuộcthăm dò dư luận xã hội trước các cuộc tranh cử, hay các phương pháp điều tra của
Trang 5Xã hội học được ứng dụng vào việc thăm dò nhu cầu, thị hiếu khách hàng trongmarketing Do vậy "Xã hội học sẽ làm một công cụ hữu hiệu để cho con người cóthể xây dựng cho mình một xã hội tốt đẹp hơn"
1.3 Chức năng tư tưởng
- Trong việc giáo dục tư tưởng cho quần chúng, lý luận Xã hội học chung củachủ nghĩa Marx – Lenin – chủ nghĩa duy vật lịch sử - đóng một vai trò then chốt, vì
nó vũ trang cho mọi người tri thức về quy luật khách quan của sự phát triển xã hội,luận chứng cho lý tưởng xã hội chủ nghĩa, vạch ra con đường xây dựng xã hộimới
- Khi vạch ra các quy luật phát triển các mặt và các quá trình riêng lẻ của hiệnthực xã hội chủ nghĩa trong mối liên hệ với những quy luật phát triển phổ biến củachủ nghĩa xã hội, Xã hội học Mác–Lênin giúp cho con người ý thức được sứcmạnh của mình, vị trí của mình đầy đủ và tốt hơn trong quá trình xã hội, góp phầnnâng cao tính tích cực xã hội của quần chúng
- Xã hội học Marx – Lenin cũng đóng một vai trò giáo dục quan trọng giúpphát triển và hình thành tư duy khoa học, tạo điều kiện hình thành thói quen suyxét trên quan điểm duy vật và biện chứng đối với các hiện tượng của đời sống xãhội, giúp tăng tư duy thông thường thành tư duy khoa học
- Mặt khác, chức năng tư tưởng Xã hội học Marx – Lenin là đấu tranh chốngnhững trào lưu tư tưởng phủ định chủ nghĩa Marx – Lenin và tư tưởng Hồ ChíMinh Tính Đảng của khoa học xã hội có nghĩa là công khai bảo vệ lợi ích sựnghiệp của giai cấp công nhân, sự nghiệp cải tạo và xây dựng xã hội theo địnhhướng xã hội chủ nghĩa
b Nhiệm vụ của XHH đối với nước ta trong giai đoạn hiện nay
Xã hội học có 3 nhiệm vụ chính: nghiên cứu lý luận, nghiên cứu thực tiễn vànghiên cứu ứng dụng Liên hệ với VN trong giai đoạn hiện nay, XHH có nhiệm vụnghiên cứu các vấn đề:
- Chủ nghĩa Mác - lênin, tư tưởng HCM và con đường đi lên CNXH ở VN
- Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
- Các chính sách đảm bảo tiến bộ xã hội và công bằng xã hội
- Xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
- Tăng cường vai trò lãnh đạo và chiến đấu của Đảng
- Xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân
- Phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị
Trang 6Câu 3: Phân tích những điều kiện tiền đề ra đời môn xã hội học? Ý nghĩa của sự ra đời này?
1 Những điều kiện tiền đề ra đời môn XHH
a Kinh tế - xã hội:
Ở Châu Âu cuối thế kỉ 18 đầu thế kỷ 19 phương thức sản xuất của CNTB rađời và phát triển lớn mạnh Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 2 diễn ra ở hầukhắp Châu Âu đã làm thay đổi cơ bản mọi hoạt động, thúc đẩy kinh tế phát triểnnhảy vọt Nhiều lĩnh vực công nghiệp mới, ngành nghề mới xuất hiện, giao thôngvận tải phát triển nhanh, khiến cho hàng hóa và sản phẩm công nghiệp lưu chuyểnthuận lợi từ vùng này sang vùng khác, từ nước này sang nước khác Thị trườngkhông ngừng mở rộng, thương mại phát triển và bành trướng đã làm lung lay trật
tự phong kiến đã tồn tại hàng nghìn năm ở Châu Âu Phương thức sản xuất TBCNthay thế dần phương thức sản xuất phong kiến, hình thái kinh tế phong kiến bị lật
đổ CNTB tạo ra rất nhiều của cải vật chất cho xã hội Sau 100 năm đã tạo ra mộtkhối của cải vật chất khổng lồ
Từ chính sự biến đổi kinh tế dẫn đến sự phát triển nhảy vọt của đời sống XH
ở Châu Âu:
- Lối sống XH thay đổi, đô thị hóa phát triển nhanh chóng ở mọi ngõ ngáchcủa XH Châu Âu Đồng ruộng làng mạc bị thu hẹp, lối sống điền đã manh mún củanông nghiệp nông thôn dần dần bị đẩy lùi, thay vào đó là lối sống đô thị theo tácphong công nghiệp – XH công nghiệp
- Hệ thống các giá trị chuẩn mực XH cổ truyền coi trọng đạo đức, tình cảmdần dần cũng bị thay thế bởi hệ thống giá trị chuẩn mực mới theo xu hướng thựcdụng và bạo lực
- Thiết chế XH: Ngày càng quan tâm hơn đến việc điều chỉnh và kiểm soát cảhoạt động trong lĩnh vực kinh tế các quan hệ kinh tế
- Quy mô và cơ cấu gia đình cũng thay đổi theo xu hướng quy mô gia đìnhnhỏ chỉ với 1, 2 thế hệ, gia đình hạt nhân
- Cơ cấu XH cũng thay đổi mà điển hình nhất là cơ cấu XH giai cấp biến đổi,
cơ cấu XH lao động ngành nghề biến đổi Nông dân từ làng mạc đồng quê tiến vềkhu đô thị, thành phố để kiếm sống
Sự xuất hiện cách mạng lần thứ 2 này đã làm cho nền kinh tế XH ở Châu Âu
bị đảo lộn, xáo trộn Con người thì bàng hoàng trước sự biến đổi nhanh chóng củađời sống xã hội
Trang 7 XHH ra đời để đáp ứng nhu cầu thực tiễn và nhu cầu nhận thức về các biến
đổi XH lập lại trật tự XH, giải quyết các vấn đề XH
b, Điều kiện chính trị tư tưởng:
Xuất hiện hàng loạt cuộc cách mạng tư sản Điển hình là cuộc cách mạng tưsản Pháp 1789 phong trào Khai Sáng, sự xuất hiện những mô hình tư tưởng
mới về con người, tự nhiên và XH Đây là dấu mốc, cú đánh mạnh mẽ vào thành
trì XH phong kiến Châu Âu và cũng là cú đánh mở ra thời kỳ hình thành chế độchính trị mới ở các nước Châu Âu
- Quyền lực chính trị cũng có sự thay đổi từ tay giai cấp phong kiến quý tộc,tăng lữ chuyển sang giai cấp phong kiến tư sản và số ít những người nắm giữ tưliệu sản xuất của xã hội
- Trật tự chính trị - XH chuyên chế độc đoán và nhà nước phong kiến bị thaythế bằng chế độ dân chủ, chuyên chế của nhà nước tư sản
- Mâu thuẫn XH trong lòng XH cũng thay đổi Mâu thuẫn giai cấp tư sản và
vô sản thay thế cho giai cấp địa chủ và nông dân
- Đặc biệt CM tư sản Pháp với tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền lần đầutiên đề cập đến tự do, bình đẳng, bác ái đã làm thay đổi tư duy chính trị của conngười, làm dấy lên trong lòng XH rất nhiều phong trào đấu tranh đòi dân quyềnbình đẳng bác ái trong XH
Biến động chính trị ở Châu Âu thời kỳ này làm cho trật tự chính trị XH ởChâu Âu mất ổn định Trật tự kinh tế chính trị XH ở Châu Âu đầy biến động làmxuất hiện trong xã hội một nhu cầu phải nghiên cứu thực tại XH để tìm ra giải phápcho việc lập lại trật tự XH ổn định, tạo điều kiện cho cả cá nhân và XH cùng pháttriển Khẩu hiệu “tự do – bình đẳng – bác ái”
tạo điều kiện cho sự tự do phát triển của cá nhân.
Trang 8thức n) góp phần giải phóng tư tưởng con người thoát khỏi sự chi phối của tưtưởng tôn giáo.
- Lần đầu tiên trong lịch sử nhận thức tư tưởng của nhân loại, con người nhận
ra rằng thế giới này là một chỉnh thể có cấu trúc và vận động biến đổi theo quyluật Thành tựu về khoa học tự nhiên ảnh hưởng mạnh đến XH, các học thuyết xãhội đã thay đổi căn bản nhận thức XH, đặc biệt là triết học Mark Con người nhậnthức được rằng XH cũng là một chỉnh thể, cũng biến đổi theo quy luật
- Các nhà khoa học thời kì này cũng khao khát nghiên cứu quy luật của XH ,nghiên cứu XH tìm ra quy luật vận động của đời sống XH và sử dụng nó nhưnhững công cụ để xây dựng, cải biến XH theo xu hướng ngày một tiến bộ hơn
2 Ý nghĩa của sự ra đời này:
- Nghiên cứu Xã hội học giúp chúng ta nhận biết được sự vận động của hệthống các mối quan hệ xã hội, đồng thời trang bị những tri thức, biện pháp cải tạohiện thực phục vụ đời sống con người
- Ngày nay, Xã hội học được áp dụng vào tất cả mọi lĩnh vực của đời sống xãhội, đóng góp vào sự phát triển kinh tế, xã hội và các ngành khoa học khác, do đó
Xã hội học trở thành ngành khoa học có vai trò hiện thực to lớn
Câu 4: Hãy phân tích những đóng góp của Auguste Comte (1789-1857) đối với sự ra đời và phát triển của xã hội học?
“XHH là khoa học về các quy luật của tổ chức XH”
1 Tiểu sử:
- Là 1 nhà toán học, vật lý học, thiên văn học, nhà triết học theo dòng thựcchứng và là 1 nhà XHH người Pháp nổi tiếng
- Sinh năm 1798 trong một gia đình Gia-tô giáo người Pháp, ông có tư tưởng
tự do và cách mạng rất sớm Ông được biết đến như là một nhà toán học, vật lýhọc, thiên văn học, nhà triết học theo dòng thực chứng và là một nhà XHH nổitiếng Gia đình theo xu hướng quân chủ nhưng ông lại có tư tưởng tự do tiến bộ
- Sinh ra ở một đất nước đầy biến động, tư tưởng của ông chịu ảnh hưởng củabối cảnh kinh tế - XH Pháp cuối thế kỉ 18 đầu thế kỉ 19 cũng như những mâu thuẫngiữa tôn giáo và khoa học xung đột gay gắt
2 Tác phẩm:
- Hệ thống chính trị học thực dụng
Trang 9- Chuyên luận xã hội học về quá trình thiết chế hóa tôn giáo của nhân loại
- Diễn ngôn về tinh thần thực chứng
- Quan niệm của ông về XHH và cơ cấu XHH: Trong bối cảnh mới ông cho
rằng XHH là một lĩnh vực khoa học nghiên cứu về quy luật tổ chức đời sống XHcủa con người (khoa học thực tại XH)
- XHH gồm 2 lĩnh vực cơ bản: Tĩnh học XH và động học XH.
+ Động học XH là bộ phận nghiên cứu hệ thống XH trong trạng thái vận
động biến đổi theo thời gian Động học XH chỉ ra quy luật vận động biến đổi (dân
số, mức sinh tử, chính trị văn hóa xã hội)
+ Tĩnh học XH là bộ phận nghiên cứu trạng thái tĩnh của XH, cơ cấu xã hội,
trật tự xã hội, các thành phần và các mối liên hệ của chúng Tĩnh học XH chỉ racác quy luật tồn tại XH
- Quan niệm về cơ cấu XH: Ban đầu ông cho rằng cá nhân là đơn vị cơ bản
nhất của cơ cấu XH (đơn vị hạt nhân) Về sau ông lại cho rằng gia đình mới làđơn vị hạt nhân của XH và có thể coi gia đình như một tiểu cơ cấu XH
Ông kết luận một cơ cấu XH vĩ mô được tạo thành từ nhiều tiểu cơ cấu XHđơn giản hơn Các tiểu cơ cấu XH này tác động qua lại lẫn nhau theo một cơ chếnhất định để bảo đảm cho Xh tồn tại và phát triển ổn định
- Cách giải thích về quy luật vận động XH, quy luật 3 giai đoạn của tư duy.
Quy luật phát triển của tư duy nhân loại qua 3 giai đoạn:
+ Giai đoạn thần học (vật thần, đa thần, độc thần)
+ Giai đoạn tư duy siêu hình
+ Giai đoạn tư duy thực chứng
•Ông vận dụng quy luật này để giải thích rất nhiều hình tượng cụ thể của tưduy XH
•Giải thích quá trình tư duy từ lúc sinh ra là xã hội hiện thực lẫn XH tinh thầnđều vận động phát triển theo quy luật 3 giai đoạn: XH thần học – XH siêu hình –
XH thực chứng
Trang 10•Theo ông, XH vận động từ trạng thái XH này đến 1 trạng thái khác luônluôn có 1 sự khủng hoảng.
•Con người có thể quản lý tốt nhất XH của mình trong giai đoạn thực chứng(các nhà khoa học) Cơ chế của sự vận động này là đi lên Trong quá trình đó có kếthừa tích lũy Giai đoạn trước là tiền đề của giai đoạn sau Sau này ông cho rằng,
sự vận động XH tinh thần có trước rồi mới phản ánh sự vận động của XH hiệnthực Vì thế ông bị phê phán là duy tâm (Vì vậy cho ý thức có trước vật chất)
- Phương pháp nghiên cứu XHH: Ông cho rằng XHH phải vận dụng các
phương pháp của KH tự nhiên để nghiên cứu XH Nhưng về sau ông chỉ ra rằng
XHH phải nghiên cứu bằng phương pháp thực chứng Ông định nghĩa: Phương pháp luận thực chứng là phương pháp thu thập xử lý thông tin kiểm tra giả
thuyết và xây dựng lý thuyết So sánh và tổng hợp số liệu
KẾT LUẬN: Auguste Comte là người đầu tiên chỉ ra nhu cầu và bản chất
của xã hội về các quy luật tổ chức xã hội (mà ông gọi là xã hội học) và khoa họcnày có nhiệm vụ phải đáp ứng được nhu cầu nhận thức, nhu cầu giải thích nhữngbiến đổi xã hội và góp phần vào việc lập lại trật tự ổn định xã hội
- Comte đã đưa quan niệm về chủ nghĩa thực chứng khác hẳn với quanniệm của các nhà nghiên cứu khác thế kỷ XVIII và XIX ở chỗ ông cho rằng bảnchất của xã hội là sử dụng các phương pháp khoa học để xây dựng lý thuyết vàkiểm chứng giả thuyết
- Ông đã chỉ ra được nhiệm vụ và vấn đề cơ bản của xã hội học, pháthiện ra các quy luật, xây dựng lý thuyết, nghiên cứu tĩnh học xã hội và nghiên cứuđộng học xã hội Với những cống hiến to lớn của ông cho việc đặt nền móng choXHH, ông được coi là cha đẻ của XHH
Câu 5: Hãy phân tích những đóng góp của Durkheim (1858-1917) đối với sự ra đời và phát triển của xã hội học?
“Khi giải thích hiện tượng XH, ta cần phân biệt nguyên nhân gây ra hiện tượng đó và chức năng mà hiện tượng đó thực hiện”.
1 Tiểu sử:
- Ông là nhà giáo dục học, nhà triết học, một nhà kinh tế học và là một nhà XHH
Trang 11- Là 1 nhà XHH người Pháp nổi tiếng,sinh năm 1858 trong một gia đình Do Thái,mất năm 1917; chịu ảnh hưởng của các nhà tư tưởng châu Âu, nhất là những nhà tưtưởng Pháp như Saint-Simon, Auguste.Ông là người đặt nền móng xây dựng chủnghĩa chức năng và chủ nghĩa cơ cấu
- Năm 1879: ông theo học ở Pari (Trường đại học sư phạm)
- Năm 1887, bắt đầu dạy học tại Đại học tổng hợp Bordeux và đến năm 1902, ôngchuyển sang giảng dạy tại Đại học tổng hợp Sorbonne
2 Tác phẩm: Các tác phẩm tiêu biểu của ông bao gồm:
- Phân công lao động xã hội (1893),
- Các uy tắc của phương pháp xã hội học (1892);
chuẩn mực, phong tục, tập quán, đặc điểm)
- Ông nêu ra 3 đặc trưng của sự kiện xã hội như sau:
+ Thứ nhất, sự kiện xã hội phải là những gì bên ngoài cá nhân
+ Thứ hai, các sự kiện xã hội bao giờ cũng là chung đối với nhiều cá nhân tức
là được cộng đồng xã hội cùng chia sẻ, chấp nhận
+ Thứ ba, sự kiện xã hội có sức kiểm soát và cưỡng chế hành động và hành vicủa cá nhân
* Quan niệm về xã hội:
Xã hội học của ông chủ yếu xoay quanh về vấn đề mối quan hệ giữa conngười và xã hội Ông trả lời câu hỏi cơ bản của xã hội về mối quan hệ giữa conngười với xã hội theo 2 hình thức: đoàn kết cơ giới và đoàn kết hữu cơ
+ Đoàn kết cơ giới: là mối liên kết xã hội qua sự giống nhau gần như tuyệtđối Sự giống nhau ấy tập hợp các cá nhân có chung các kĩ năng và có chung niềmtin
+ Đoàn kết hữu cơ: là kiểu liên kết xã hội trong đó lao động của người nàyphụ thuộc vào lao động của người khác
* Về sự phân công lao động trong xã hội:
- Ông cho rằng đây là 1 hiện tượng tự nhiên khi xã hội phát triển đến trình độcao Theo ông, sự phân công lao động xã hội thực hiện chức năng tạo ra sự đoànkết xã hội và củng cố tinh thần đoàn kết xã hội, là sự hội nhập xã hội
Trang 12- Sự chuyên môn hóa chức năng càng cao thì cá nhân và các nhóm xã hộicàng tương tác và càng phụ thuộc nhau nhiều hơn Ông đã đưa ra 1 số quy tắc cần
áp dụng trong nghiên cứu xã hội học
+ Thứ nhất, quan sát xã hội đòi hỏi các nhà xã hội học phải loại bỏ thành kiến
cá nhân tức là phải khách quan bởi lẽ sự kiện xã hội là khách quan tồn tại ngoài bất
kì cá nhân nào
+ Thứ hai, nhà xã hội học phải phân biệt được những cái chuẩn mực, cái
“bình thường” với cái dị biệt, cái “không bình thường” từ đó mới có thể tạo dựng
và chỉ ra những gì là mẫu mực, tốt lành cho cuộc sống của con người
+ Thứ ba, cần phân loại xã hội dựa vào bản chất và các thành tố cấu tạo nên
xã hội để hiểu tiến trình phát triển lịch sử xã hội
+ Thứ tư, cần giải thích nhân quả các hiện tượng xã hội
+ Thứ năm, phải so sánh hai hay nhiều xã hội để xem giữa chúng có những sự
kiện xã hội giống và khác nhau như thế nào
Tóm lại, Durkheim là ông tổ của xã hội học cấu trúc vì cho rằng, hành vi của
cá nhân là “hậu quả” của chuẩn mực cấu trúc Ông có tham vọng đi tìm quy luậtnhân quả của xã hội Vì vậy, phương pháp luận của ông là phương pháp luận thựcnghiệm
Câu 6: Hãy phân tích những đóng góp của M.Weber (1864-1920) đối với
sự ra đời và phát triển của xã hội học?
“Xã hội học là khoa học cố gắng giải nghĩa hành động xã hội và tiến tớicách giải thích nhân quả về đường lối và hệ quả của hành động xã hội”
1 Tiểu sử:
- Là 1 nhà xã hội học, triết học, luật học, kinh tế học và sử học người Đức
- Ông sinh ra trong một gia đình theo đạo tin lành Ông được tôn vinh là cha
đẻ của XHH lý giải
- Năm 1893: ông có vị trí khoa học trong Đại học tổng hợp Berlin
- Năm 1896: ông được phong làm giáo sư Đại học tổng hợp Freiburg
- Năm 1909: ông trở thành chủ biên nhà xuất bản xã hội học
Trang 13- Ông gọi XHH là khoa về hành động XH của con người, khoa học lý giảiđộng cơ, mục đích ý nghĩa và các yếu tố ảnh hưởng đến hành động XH của conngười.
- Ông quan niệm phải đi sâu giải nghĩa cái bên trong hành động XH của conngười, bên trong con người
- Ông đã chỉ ra đối tượng của XHH chính là hành động XH của con người
- Ông đã xây dựng nên học thuyết về hành động XH
- Định nghĩa: “Hành động XH là hành động của chủ thể gắn cho một ý
nghĩa chủ quan nào đó, cái ý nghĩa chủ quan đó nó có tính đến hành vi của người khác trong quá khứ, hiện tại và tương lai, do đó nó là hành động định hướng vào người khác trong đường lối và quá trình hành động” Theo ông, một hành động
gọi là hành động XH phải là hành động có ý thức, có mục đích định hướng vàongười khác
Không phải hành động nào của con người cũng đều là hành động XH Căn
cứ vào động cơ, mục đích của con người, ông chia hành động của con ngườithành 4 loại:
- Yếu tố quyền lực (đảng phái): là yếu tố để xác định phân tầng xã hội Quyềnlực là khả năng đạt được mong muốn bất chấp sự kháng cự của những người khác