Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa được biên soạn với đầy đủ về tác giả, tác phẩm và một số vấn đề cần lưu ý của tác phẩm. Ngoài ra còn có một số đề trọng tâm và giải chi tiết bằng dàn ý. Dàn ý chỉ cần thêm các từ liên kết các ý với nhau để thành một bài văn hoàn chỉnh
Trang 1LẶNG LẼ SA PA
I Hệ thống kiến thức cơ bản
1 Tác giả
* Vị trí: Nguyễn Thành Long là một nhà văn tiêu biểu trong nền văn học hiện đại Việt Nam.
* Đặc điểm sáng tác:
- Tác phẩm của Nguyễn Thành Long hấp dẫn người đọc bằng giọng văn trong sáng, giàu chất thơ, nhẹ nhàng thoải mái
- Cốt truyện thường đơn giản mà giàu ý nghĩa khái quát
2 Tác phẩm
* Hoàn cảnh sáng tác và xuất xứ
- Lặng lẽ Sa Pa là kết quả của chuyến công tác ở Lào Cai trong mùa hè năm 1970, rút trong tập Giữa trong xanh (1972)
- Đây là truyện ngắn tiêu biểu ở đề tài viết về cuộc sống mới hoà bình, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc
* Tóm tắt
- Trên chuyến xe khách từ Hà Nội lên Lào Cai, ông họa sĩ già, bác lái xe, cô kĩ sư trẻ tình cờ quen nhau Bác lái xe đã giới thiệu cho ông họa sĩ và cô kĩ sư làm quen với anh thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn
- Trong cuộc gặp gỡ 30 phút, anh thanh niên tặng hoa cho cô gái, pha trà và trò chuyện với mọi người về cuộc sống và công việc của anh Ông họa sĩ muốn được vẽ chân dung anh Anh thanh niên từ chối và giới thiệu với ông những người khác mà anh cho là xứng đáng hơn anh
- Những con người tình cờ gặp nhau bỗng trở nên thân thiết Ông họa sĩ và cô gái đã chia tay anh thanh niên để tiếp tục cuộc hành trình với bao tình cảm lưu luyến
* Giá trị
- Nội dung
+ Phác họa bức tranh thiên nhiên đẹp thơ mộng
+ Ca ngợi vẻ đẹp bình dị của con người lao động thâmg lặng góp phần xây dựng, bảo vệ đất nước với tình cảm yêu mến, trận trọng
+ Gửi gắm những suy ngẫm sâu sắc về con người, cuộc sống và nghệ thuật
- Nghệ thuật
+ Sáng tạo tình huống truyện: tạo ra một cuộc gặp gỡ bất ngờ giữa anh thanh niên làm công tác ở trạm khí tượng trên đỉnh Yên Sơn với ông họa sĩ già, cô kĩ sư trẻ và những người khách trên một
Trang 2chuyến xe Tình huống đó đã hé mở tính cách nhân vật và chủ đề tư tưởng của tác phẩm được thể hiện rõ nét
+Nghệ thuật xây dựng nhân vật: khắc hoạ rõ nét chân dung các nhân vật từ nhiều điểm nhìn Các nhân vật đều không có tên riêng nên tác phẩm có sức khái quát cao
+ Nghệ thuật kể chuyện tự nhiên, có sự kết hợp giữa tự sự, trữ tình và bình luận
+ Ngôn ngữ trong sáng, giàu sức biểu cảm và chất thơ
II Một số vấn đề cần lưu ý
1 Nhan đề Lặng lẽ Sa Pa
- Hé mở vẻ đẹp thơ mộng, bình yên của thiên nhiên
- Khẳng định vẻ đẹp của những người lao động binh dị ngày đêm âm thầm công hiến cho đất nước Mỗi người như là “một mùa xuân nho nhỏ” để đóng góp công sức, trí tuệ làm nên mùa xuân lớn lao của đất nước
- Thể hiện sâu sắc chủ đề của tác phẩm: Bên trong cảnh vật em đềm lặng lẽ của Sa Pa, cuộc sống
và tỉnh thần làm việc của những con người nơi đây không hề lặng lẽ Từ đó gợi những suy ngẫm triết lí nghĩa của công việc và sự cống hiến mỗi người vì sự nghiệp chung
2 Nhân vật anh thanh niên
2.1 Giới thiệu nhân vật
* Vị trí: Anh thanh niên là nhân vật chính trong truyện Lặng lẽ Sa Pa.
* Cách gọi tên nhân vật: Tác giả không đặt tên riêng cho nhân vật mã chỉ gọi anh thanh niên đã
làm cho ý nghĩa của truyện có sức khái quát hơn: Đây là nhân vật tiêu biểu cho thế hệ trẻ, cho người lao động mới đang ngày đêm âm thầm cống hiến cho nhân dân, cho Tổ quốc
* Tình huống xuất hiện
- Nhân vật không xuất hiện ngay từ đầu truyện mà chỉ xuất hiện trong cuộc gặp gỡ giữa các nhân vật khác khi xe của họ dừng lại nghỉ
- Anh thanh niên chỉ hiện xuất hiện trong thời gian ngắn, đủ để các nhân vật khác kịp ghi nhận một ấn tượng rồi dường như anh lại khuất lấp vào trong mây mù bạt ngàn và cái lặng lẽ muôn thuở của núi rừng Sa Pa
Từ nhân vật anh thanh niên, tác giá có những suy ngẫm sâu sắc: “Trong cái lặng im của Sa Pa,
Sa Pa mà chỉ nghe tên, người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi, có những con người làm việc và
lo nghĩ như vậy cho đất nước”
* Hoàn cảnh sống và công việc
Trang 3- Anh sống và làm việc trên đỉnh núi Yên Sơn cao 2600m, “xung quanh anh chỉ có cây cỏ và máy
mù lạnh lẽo”, công việc của anh là “làm công tác khi tượng kiêm vật lí địa cầu”, cụ thể là đo gió,
đo mưa, đo nắng tính máy, đo chấn động mặt đất” dể dự vào việc bảo trước thời tiết hằng ngày, phục vụ sản xuất, phục vụ chiến đấu Công việc ấy đòi hỏi phải tỉ mỉ, chính xác và có tinh thần trách nhiệm cao
- Công việc ăn chứa nhiều gian khổ:
- Phải sống trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt: “Gian khổ nhất là lần ghi và báo lúc một giờ sáng Rét… có cả mưa tuyết… Nửa đêm… Chui ra khỏi chăn, ngọn đèn bão vặn to đến cỡ nào vẫn thấy không đủ sáng Xách đèn ra vườn, gió tuyết và lặng im ở bên ngoài như chỉ chực đợi mình ra là ào ào xô tới”
- Gian khổ nhất là sự cô đơn, vắng vẻ, quanh năm suốt tháng một mình trên đỉnh núi cao không một bóng người Cô đơn đến mức thèm người quá phải kiểm cớ dừng xe qua đường để được gặp người
Nhà văn đã giới thiệu công việc và miêu tả hoàn cảnh sống để làm nổi bật những phẩm chất tốt đẹp của anh thanh niên
2.2 Vẻ đẹp tâm hồn, tính cách
* Tinh thần yêu nghề, trách nhiệm cao trong công việc
- Mặc dù công việc rất khó khăn, lại chỉ có một mình nhưng anh thanh niên tự nguyện gắn bó với
nó với lòng yêu nghề, tinh thần trách nhiệm cao trong công việc, thấy được ý nghĩa cao quý trong công việc thầm lặng
- Có những suy nghĩ thật giản dị mà sâu sắc về công việc và cuộc sống:
“Và khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được? Huống chi việc của cháu gắn liền với việc của bao anh em đồng chí dưới kia Công việc của cháu gian khổ thế đấy, chứ cắt nó đi, cháu buồn chết mất” Dù chỉ có một mình, nhưng anh tự hiểu mình đang cùng với bao người khác làm việc vì con người, vì cuộc sống nên không thấy cô đơn nữa Anh luôn yêu công việc, coi công việc là bạn, là nguồn vui, là lẽ sống cho nên không thấy công việc của mình đơn điệu
- Tinh thần trách nhiệm cao trong công việc:
+ Anh chưa bao giờ bỏ trễ một giờ “ốp” nào dù cho thời tiết có khắc nghiệt đến đâu Ở vùng núi cao băng giá có sương mù tuyết rơi thiên nhiên khắc nghiệt thế nào, đến đúng thời điểm ấy, anh vẫn phải thức giấc, xách đèn đi ốp, xách máy đi đo, không bỏ một ngày, âm thầm và bền bỉ góp sức mình cho cuộc sống con người, cho cuộc chiến đấu của dân tộc
+ Không ngại khó khăn, gian khổ, anh muốn thử sức mình, mong ước được làm việc ở độ cao lí tưởng hơn nữa như anh bạn một mình trên đỉnh Phan-xi-păng
- Nói về công việc anh không tô đậm cái gian khổ, khó khăn mà nhấn mạnh niềm hạnh phúc khi biết mình đã góp phần phát hiện kịp thời một đám mây khô Nhờ đó, “không quân ta hạ được
Trang 4bao nhiều phản lực Mĩ trên cầu Hàm Rồng” Lời tâm sự đã hé mở niềm hạnh phúc khi được làm việc và dâng hiến sức xuân của mình cho Tổ quốc
* Tâm hồn tinh tế, phong phú
- Yêu đời, sắp xếp cuộc sống khoa học, ngăn nắp
+ Mặc dù sống một mình trên đỉnh núi cao, anh thanh niên đã biết cách làm cho cuộc sống của mình không buồn tẻ, cô đơn mà trở nên phong phú, sôi động khi lấy sách làm người bạn tâm tình, trồng hoa, nuôi gà
+ Sắp xếp cuộc sống của mình một cách ngăn nắp: căn nhà ba gian, sạch sẽ, với bàn ghế, sổ sách, biểu đồ, thống kê, máy bộ đàm
Qua những chi tiết nghệ thuật bình dị, tác giả đã hé mở vẻ đẹp tâm hồn phong phủ của nhân vật
- Sống cởi mở, chân thành, quí trọng tỉnh cảm
+ Anh kiếm cớ gặp người qua đường để với bớt nỗi nhớ khi mới lên nhận công tác
+ Anh là người rất tình cảm, hiếu khách Mời khách lên nhà mình chơi Tiếp đến khách chân thành Chỉ là một cuộc gập gỡ tình cờ mà anh vui mừng đến luống cuống, hấp tấp và cũng rất ân cần chu đáo tiếp đãi những người khách xa đến thăm bất ngờ Anh bộc lộ niềm vui mừng thành thật đến cảm động: “Tôi không biết kỉ niệm thế nào cho thật long trọng ngàn hôm nay Bác và cô
là đoàn khách thứ hai đến thăm nhà tôi từ Tết Và cô là cô gái thứ nhất từ Hà Nội lên tới nhà tôi
từ bốn năm nay”
+ Anh đếm từng phút vì sự hết mất ba mươi phút gặp gỡ vô cùng quý báu: “Bác lái xe chỉ cho ba mươi phút thôi Hết năm phút rồi Cháu nói qua công việc của cháu, năm phút Còn hai mươi phút, mời bác và cô vào nhà uống nước chè, cho cháu nghe chuyện Cháu thèm nghe chuyện dưới xuôi lắm”…, “Năm phút nữa là mười Còn hai mươi phút nữa thôi…”, “Trời ơi, chỉ còn năm phút! Hành động, tâm trạng của nhân vật được miêu tả rất chân thực, cảm động
+ Đến khi chia tay, anh xúc động đến nỗi phải “quay mặt đi” và không dám tiễn khách ra xe dù chưa đến giờ đi “ốp”
- Là người chu đáo luôn biết quan tâm tới mọi người
+ Anh nhớ cả chuyện vợ bác lái xe mới ốm dậy nên đào củ tam thất làm quả biểu bác
+ Tặng hoa cho cô gái lần đầu tiên lên nhà mình chơi
+ Biểu mọi người làn trứng gà để ăn trưa
* Anh thanh niên là người khiêm tốn:
- Anh khiêm tốn không nhận mình là người có độc nhất thế gian Không tự đề cao bản thân, anh còn nhận thấy công việc và sự cống hiến, đóng góp của mình chỉ là nhỏ bé, chưa thấm vào đâu
so với những người lao động khác ở Sa Pa
Trang 5- Khi ông hoạ sĩ muốn vẽ chân dung mình, anh không dám từ chối “để khỏi vô lễ” nhưng anh nhiệt thành giới thiệu những người khác mà anh thực sự cảm phục Anh nói về ông kĩ sư ở vườn rau dưới Sa Pa về “đồng chí nghiên cứu khoa học ở cơ quan cháu” đang nghiên cứu lập bản đồ sét, với tất cả sự say mê hào hứng và lòng cảm phục chân thành của minh Sự khiêm tốn đó khiến cho vẻ đẹp của anh thanh niên càng đáng khâm phục
3 Đánh giá
- Đặt nhân vật vào tình huống gặp gỡ tỉnh cờ, qua cảm xúc và đánh giá của mọi người xung quanh, những chi tiết tiêu biểu,… tác giả đã phác hoạ chân dung nhân vật với tinh thần trách nhiệm cao, sự tâm huyết bền bỉ, có những suy nghĩ sâu sắc về cuộc sống, về ý nghĩa công việc Bên cạnh đó anh thanh niên có những nét đẹp tâm hồn giản dị mà cao quí, đáng trận trọng
- Ý nghĩa của hình tượng nhân vật:
+ Đây là một hình tượng nghệ thuật đẹp, tiêu biểu cho tuổi trẻ Việt Nam của một giai đoạn lịch
sử có nhiều gian khổ, hi sinh nhưng cũng rất hào hùng
+ Vẻ đẹp tâm hồn và những suy nghĩ của nhân vật anh thanh niên trong truyện đã gieo vào lòng người đọc niềm khâm phục, ngưỡng mộ và gọi suy ngẫm về cách sống đẹp, thôi thúc mỗi người khát khao được sống và làm những việc có ích cho cuộc đời
4 Một số nhân vật khác
4.1 Nhân vật ông hoạ sĩ
* Vai trò trong tác phẩm
- Trong các nhân vật phụ, ông họa sĩ cỏ vai trò quan trọng: là người dẫn truyện gián tiếp, thể hiện quan điểm, tư tưởng của nhà văn Người kể chuyên dường như nhập vào cái nhìn và ý nghĩ của ông để trần thuật, quan sát miêu tả từ cảnh thiên nhiên đến con người (đặc biệt là nhân vật anh thanh niên)
- Qua nhân vật ông hoạ sĩ, tác giả gửi gắm những suy ngẫm, triết lí về con người, cuộc sống và nghệ thuật
* Vẻ đẹp tâm hồn
- Một nghệ sĩ chân chính, yêu nghề, có trách nhiệm với công việc Trước khi về hưu, ông còn xin
đi thực tế một lần cuối Tây Bắc để vẽ với ước mơ phải vẽ được cái gì suốt đời mình thích
- Tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, giàu xúc cảm trước vẻ đẹp của thiên nhiên và con người
+ Ngay từ lúc bác lái xe giới thiệu về anh thanh niên rồi khi nhìn người thanh niên “tầm vóc nhỏ
bé, nét mặt rạng rỡ từ trên sườn núi trước mặt chạy lại chỗ xe đỗ”, với linh cảm của người từng trải, ông đã xúc động mạnh, dự cảm về điều đặc biệt ở anh thanh niên
+ Sau đó, ông lại ngạc nhiên khi thấy anh thanh niên hái hoa, cảm động và bị cuốn hút trước sự cởi mở, chân thành của anh Nghe anh kể về công việc, ông “cảm giác mình bối rối" Bằng kinh nghiệm, bằng sự từng trải, bằng niềm khao khát của một người nghệ sĩ đi tìm cảm hứng nghệ
Trang 6thuật, người nghệ sĩ biết mình đang xúc động, bối rối vì “đã bắt gặp một điều thật ra ông vẫn ao ước được biết, ôi, một nét thôi đủ khẳng định cho tâm hồn, khơi gợi một ý sáng tác, một nét mới
đủ là giá trị một chuyến đi dài” Như vậy, gặp anh thanh niên bình dị, đáng yêu, ông đã tìm được
đề tài và cảm hứng nghệ thuật Điều đó thúc giục ông phải sáng tạo, vui vẻ
- Có những suy nghĩ nghiêm túc, sâu sắc, những phát hiện tinh tế về con người và nghệ thuật: + Ông muốn bằng khả năng của mình phác họa chân dung anh thanh niên nhưng lại băn khoăn
“làm thế nào làm hiện lên được mẫu người ấy? Cho người xem hiểu được anh ta, mà không phải hiểu như một ngôi sao xa? Và làm thế nào đặt được chính tầm lòng người họa sĩ vào giữa bức tranh đó?”
Đây có thể xem như những quan niệm nghệ thuật đúng đắn của nhà văn Vẻ đẹp của những con người lao động là mục đích hướng tới của nghệ thuật chân chính; người nghệ sĩ cần đặt được chính tấm lòng của mình vào tác phẩm
+ Những cảm xúc và suy nghĩ của ông họa sĩ về anh thanh niên, về cuộc sống, về nghệ thuật làm chân dung anh thanh niên thêm ý nghĩa sâu sắc, chứa đựng chiều sâu tư tưởng Người họa sĩ cảm nhận được niềm vui, niềm hạnh phúc từ người thanh niên đầy nhiệt huyết Điều đó thể hiện ông họa sĩ là một nghệ sĩ yêu nghề, say mê khám phá cái đẹp, mong ước đóng góp sức mình cho cuộc sống
+ Những suy nghĩ, phát hiện của ông họa sĩ về con người, cuộc sống khơi gợi những suy ngẫm
về nghệ thuật, mối quan hệ giữa người nghệ sĩ và hiện thực cuộc sống…
4.2 Nhân vật cô kĩ sư
- Được giới thiệu là người con gái có lí tưởng sống cao đẹp:
+ Sống ở Thủ đô Hà Nội, cô dám rời bỏ thành phố, bỏ lại sau lưng mối tình nhạt nhẽo dễ đi nhận công tác ở vùng cao Tây Bắc Đó là sự lựa chọn dũng cảm dù không dễ dàng, thể hiện cô gái là người sống có lí tưởng, dám dấn thân vì sự nghiệp chung
+ Xác định lí tưởng sống: ra trường có thể đi bất cứ đâu, làm bất cứ việc gì, nhận bất kì mức lương nào, tiếp đón thế nào, cô cũng thấy trong lỏng nhẹ nhàng
- Cuộc gặp gỡ với anh thanh niên đã giúp cô có được những suy nghĩ tốt đẹp hơn về cuộc sống, vững tin bước tiếp trên con đường mình đã chọn
+ Trong cuộc gặp gỡ, tình cờ được nghe những điều anh nói, những câu chuyện anh kể, những điều cô khám phá trên trang sách đang dọc dở của anh thanh niên khiến có “bàng hoàng", “cô hiểu thêm cuộc sống một mình dũng cảm tuyệt đẹp của người thanh niên, về cái thế giới những người như anh”
Từ đó cô nhận ra mối tình nhạt nhẽo của cô và có niềm tin vào quyết định của mình Khoảnh khắc bàng hoàng ấy là sự bừng dậy của những tình cảm lớn lao, cao đẹp khi người ta bắt gặp được những ánh sáng đẹp đẽ toả ra từ cuộc sống, từ tâm hồn người khác
Trang 7+ Tâm trạng, cảm xúc của cô sau cuộc gặp gỡ với anh thanh niên: Ấn tượng hàm ơn khó tả với người thanh niên, không phải vì bó hoa rất to sẽ đi theo có suốt hành trình mà vì “một bó hoa nào khác nữa, bó hoa của những háo hức và mơ mộng ngẫu nhiên anh cho thêm cô” Như vậy, cuộc gặp gỡ đã khơi lên trong tâm tư cô gái trẻ những tình cảm, suy nghĩ mới mẻ và cao đẹp về con người, cuộc sống
4.3 Bác lái xe
- Là người hiểu biết, từng trải, sống sôi nổi, cởi mở
- Nhân vật như sợi dây nối kết anh thanh niên với các nhân vật khác Lời giới thiệu của bác làm hoa sĩ, cô kĩ sư và cả người đọc tò mò đợi chờ sự xuất hiên của anh thanh niên, nhân vật chính của câu chuyện
- Vẻ đẹp của nhân vật anh thanh niên được khám phá chủ yếu qua cái nhìn, quan điểm của bác lái xe cho nên qua câu chuyện bác lái xe kể về anh thanh niên, người đọc cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn của người kể chuyện: một con người hiểu biết, gắn bó với cảnh sắc thiên nhiên, con người ở nhiều vùng đất của đất nước Đặc biệt là tình cảm yêu mến, trân trọng về đẹp tâm hồn con người
5 Chất thơ trong tác phẩm
* Chất thơ là tính chất trữ tình - tính chất được tạo nên từ sự hoà quyện giữa vẻ đẹp của cảm
xúc, tâm trạng với vẻ đẹp của cách biểu hiện nó để có thể khơi gợi những rung động thẩm mĩ và tình cảm nhân văn
Chất thơ trong truyện ngắn được tạo nên khi nhà văn chú ý khai thác và biểu hiện một cách tinh tế mạch cảm xúc, tâm trạng, của nhân vật hoặc của chính mình trước thế giới bằng những chi tiết, hình ảnh đầy gợi cảm và một lối văn trong sáng, truyền cảm, phù hợp với nhịp điệu riêng của tâm hồn
* Chất thơ trong Lặng lẽ Sa Pa
- Chất thơ thấm đượm trong bức tranh phong cảnh thiên nhiên: Tác giả đã phác họa bức tranh thiên nhiên qua một vải nét chấm phá: Nắng đốt chảy rừng cây, mạ bạc con đèo, mây bị nắng xua cuộn tròn từng cục lăn trên các vòm lá ướt sương…
Qua đó giúp người đọc hình dung vẻ đẹp thơ mộng, hữu tình của thiên nhiên nơi đây Chất thơ toát lên từ cuộc sống và vẻ đẹp tâm hồn của mỗi nhân vật Các nhân vật hiện ra dù trực tiếp hay gián tiếp đều mang vẻ đẹp tâm hồn đáng trân trọng
+ Anh thanh niên:
Sống một mình trên núi cao giữa thiên nhiên mênh mông, lạnh lẽo, tâm hồn anh lúc nào cũng tỏa sáng ngọn lửa của tinh thần trách nhiệm, nhiệt tình cống hiến cho đất nước Làm công việc lặng thầm quanh năm chỉ làm bạn với cỏ cây, với mây mù nhưng anh luôn tận tình, trách nhiệm, luôn coi công việc là bạn, là nguồn vui, lẽ sống Dù cho thời tiết có khắc nghiệt, anh cũng chẳng bao giờ bỏ trễ một giờ “ốp” nào bởi anh ý thức rõ công việc của mình góp phần vào sự nghiệp sản xuất và chiến đấu của đất nước
Trang 8Bên cạnh đó cuộc sống của anh cũng toát lên nét đẹp, chất thơ khi trồng hoa, làm bạn với sách, quan tâm chu đáo đến mọi người
+ Cô kĩ sư nông nghiệp trẻ vừa ra trường, sức xuân phơi phới, sẵn sàng rời chốn phồn hoa đô hội
và bỏ lại sau lưng mối tình nhạt nhẽo để đến nhận công tác ở vùng rừng núi heo hút Cô bước vào cuộc sống mới nhiều khó khăn, gian truân nhưng thật đáng tự hào
Khi gặp anh thanh niên làm khí tượng, cô tự tin hơn về quyết định của mình Cô biết ơn không phải vì bó hoa to đẹp mà anh thanh niên tặng cho cô mà vì một bó hoa khác - bỏ hoa của lí tưởng sống cao đẹp, của những háo hức, mơ mộng ngẫu nhiên anh trao cho cô, truyền cho cô sức mạnh, niềm tin về con người, cuộc sống
+ Ông họa sĩ: Là người nghệ sĩ khát khao sáng tạo, đam mê nghệ thuật Ông lặn lội lên tận Sa Pa
để tìm cảm hứng sáng tác Tuổi đã cao nhưng trong tâm hồn vẫn cháy bỏng một khát khao nghệ thuật Đối diện với anh thanh niên ông thấy “người con trai ấy đáng yêu thật, nhưng làm ông nhọc quả” Đó là sự cảm nhận sâu sắc về vẻ đẹp tâm hồn con người, từ đó suy ngẫm sâu sắc về nghệ thuật và sứ mệnh của người nghệ sĩ
Như vậy, chất thơ của tác phẩm toát lên từ vẻ đẹp của con người và những câu chuyện về cuộc sống, công việc giản dị, ý nghĩa của họ Tất cả các nhân vật trong tác phẩm đều hiện lên với vẻ đẹp bình dị mà cao quí
- Chất thơ, chất trữ tình ẩn chứa trong nghệ thuật của tác phẩm:
+ Câu văn giàu nhịp điệu, giàu hình ảnh, nhẹ nhàng êm ái như trong một bài thơ
+ Cốt truyện đơn giản viết về những con người lao động, về đề tài lao động mà không hề khô khan, rất trữ tình, mềm mại với nhiều chi tiết giàu chất thi ca, tình tiết không phức tạp
+ Nghệ thuật kể chuyện nhẹ nhàng, tự nhiên
III Luyện đề
Đề 1: Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long hấp dẫn người đọc bởi chất thơ thấm đượm trong tác phẩm Em hãy phát biểu cảm nhận về chất thơ của “Lặng lẽ Sa Pa”.
A Mở bài
I Giới thiệu tác phẩm
* Vị trí:
- Nguyễn Thành Long là một nhà văn tiêu biểu trong nền văn học hiện đại Việt Nam
- Sáng tác không nhiều nhưng để lại ấn tượng trên từng trang viết và được người đọc yêu mến
* Đặc điểm sáng tác:
Trang 9- Tác phẩm của Nguyễn Thành Long hấp dẫn người đọc bằng giọng văn trong sáng, giàu chất thơ, nhẹ nhàng
- Cốt truyện thường đơn giản mà giàu ý nghĩa khái quát
II Giới thiệu tác phẩm
- Phác họa bức tranh thiên nhiên đẹp, thơ mộng
- Ca ngợi vẻ đẹp bình dị của con người lao động thầm lặng góp phần xây dựng, bảo vệ đất nước với tình cảm yêu mến, trân trọng
- Gửi gắm những suy nghĩ sâu sắc về con người, cuộc sống và nghệ thuật
III Dẫn dắt vào yêu cầu đề: Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long hấp dẫn
người đọc bởi chất thơ thấm đượm trong tác phẩm
B Thân bài
I Khái quát
1 Hoàn cảnh sáng tác
- Lặng lẽ Sa Pa là kết quả của chuyến công tác ở Lào Cai trong mùa hè năm 1970, rút ra trong tập Giữa trong xanh (1972)
- Đây là truyện ngắn tiêu biểu ở đề tài viết về cuộc sống mới hòa bình, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc
2 Giải thích khái niệm
- Chất thơ là tính chất trữ tình - tính chất được tạo nên từ sự hoà quyện giữa vẻ đẹp của cảm xúc, tâm trạng với vẻ đẹp của cách biểu hiện nó để có thể khơi gợi những rung động thẩm mĩ và tình cảm nhân văn
- Chất thơ trong truyện ngắn được tạo nên khi nhà văn chú ý khai thác và biểu hiện một cách tinh
tế mạch cảm xúc, tâm trạng, của nhân vật hoặc của chính mình trước thế giới bằng những chi tiết, hình ảnh đầy gợi cảm và một lối văn trong sáng, truyền cảm, phù hợp với nhịp điệu riêng của tâm hồn
3 Cảm nhận chung về chất thơ trong tác phẩm: Thể hiện cả hai phương diện nội dung và
nghệ thuật của tác phẩm, thể hiện sự thành công của nhà văn, làm nên vẻ đẹp độc đáo, sức hấp dẫn của tác phẩm
II Phân tích biểu hiện của chất thơ
1 Nhan đề Lặng lẽ Sa Pa
- Hé mở vẻ đẹp thơ mộng, bình yên của thiên nhiên
Trang 10- Khẳng định vẻ đẹp của những người lao động binh dị ngày đêm âm thầm công hiến cho đất nước Mỗi người như là “một mùa xuân nho nhỏ” để đóng góp công sức, trí tuệ làm nên mùa xuân lớn lao của đất nước
- Thể hiện sâu sắc chủ đề của tác phẩm: Bên trong cảnh vật em đềm lặng lẽ của Sa Pa, cuộc sống
và tỉnh thần làm việc của những con người nơi đây không hề lặng lẽ Từ đó gợi những suy ngẫm triết lí nghĩa của công việc và sự cống hiến mỗi người vì sự nghiệp chung
2 Chất thơ thấm đượm trong bức tranh phong cảnh thiên nhiên
Tác giả đã phác họa bức tranh thiên nhiên qua một vài nét chấm phá: Nắng đốt chat rừng cây,
mạ bạc con đèo, mây bị nắng xua cuộn tròn từng cục lăn trên các vòm lá ướt sương… Qua đó giúp người đọc hình dung vẻ đẹp thơ mộng, hữu tình của thiên nhiên nơi đây
3 Chất thơ toát lên từ cuộc sống và vẻ đẹp tâm hồn của mỗi nhân vật
* Anh thanh niên
- Sống một mình trên núi cao giữa thiên nhiên mênh mông, lạnh lẽo, tâm hồn anh lúc nào cũng tỏa sáng ngọn lửa của tinh thần trách nhiệm, nhiệt tình cống hiến cho đất nước Làm công việc lặng thầm quanh năm chỉ làm bạn với cỏ cây, với mây mù nhưng anh luôn tận tình, trách nhiệm, luôn coi công việc là bạn, là nguồn vui, lẽ sống Dù cho thời tiết có khắc nghiệt, anh cũng chẳng bao giờ bỏ trễ một giờ “ốp” nào bởi anh ý thức rõ công việc của mình góp phần vào sự nghiệp sản xuất và chiến đấu của đất nước
- Bên cạnh đó, cuộc sống của anh cũng toát lên nét đẹp, chất thơ khi trồng hoa, làm bạn với sách, quan tâm chu đáo đến mọi người
* Cô kĩ sư nông nghiệp trẻ
- Vừa ra trường, sức xuân phơi phới, sẵn sàng rời chốn phồn hoa đô hội và bỏ lại sau lưng mối tình nhạt nhẽo để đến nhận công tác ở trong rừng núi heo hút Cô bước vào cuộc sống mới nhiều khó khăn, gian truân nhưng thật đáng tự hào
- Khi gặp anh thanh niên làm khí tượng cô tự tin hơn về quyết định của mình Cô biết ơn không phải vì bó hoa to đẹp mà anh thanh niên tặng cho cô mà vì một bó hoa khác - bỏ hoa của lí tưởng sống cao đẹp, của những háo hức, mơ mộng ngẫu nhiên anh trao cho cô, truyền cho cô sức mạnh, niềm tin về con người, cuộc sống
* Ông họa sĩ
- Là người nghệ sĩ khát khao sáng tạo, đam mê nghệ thuật Ông lặn lội lên tận Sa Pa để tìm cảm hững sâu sắc Tuổi đã cao nhưng trong tâm hồn vẫn cháy bỏng một khát khao nghệ thuật
- Đối diện với anh thanh niên, ông thấy “người con trai ấy đáng yêu thật, nhưng làm ông nhọc quả” Đó là sự cảm nhận sâu sắc về vẻ đẹp tâm hồn con người, từ đó suy ngẫm sâu sắc về nghệ thuật và sứ mệnh của người nghệ sĩ