Phân tích Bếp lửa của Bằng Việt được biên soạn gồm các nội dung như: tác giả, tác phẩm, nội dung, nghệ thuật, hoàn cảnh sáng tác nhan đề,... Đồng thời cả một số đề trọng tâm và giải các đề đó. Tài liệu cung cấp cho học sinh cấp 2 các kiến thức về bài bếp lửa và chuẩn bị cho kì thi vào 10 của học sinh.
Trang 1BẾP LỬA
I Hệ thống kiến thức cơ bản
1 Tác giả
- Bằng Việt thuộc thế hệ các nhà thơ trưởng thành trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước
- Thơ Bằng Việt trong trẻo, mượt mà, khai thác những kỉ niệm và ước mơ của tuổi trẻ, giọng điệu thủ thỉ, cấu tứ mạch lạc
II Tác phẩm
* Hoàn cảnh sáng tác: Bếp lửa được sáng tác năm 1963, khi Bằng Việt đang là sinh viên du học
ngành luật tại Liên Xô và mới bắt đầu đến với thơ
* Xuất xứ: Bài thơ được đưa vào tập Hương cây – Bếp lửa (1968), tập thơ đầu tay của Bằng Việt
và Lưu Quang Vũ
* Bố cục: 3 phần
- Phần 1 (3 dòng đầu): Hình ảnh bếp lửa khởi nguồn cho dòng cảm xúc hồi tưởng về bà
- Phần 2 (ba khổ thơ tiếp theo): Những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà và hình ảnh bà gắn với hình ảnh bếp lửa
- Phần 3 (hai khổ thơ tiếp theo): Suy ngẫm về bà và cuộc đời bà
- Phần 4 (khổ cuối): Người cháu đã trưởng thành, đi xa nhưng không nguôi nhớ về bà
* Mach cảm xúc: Bài thơ được mở ra với hình ảnh bếp lửa, từ đó gợi về những kỉ niệm tuổi thơ
sống bên bà tám năm ròng, làm hiện lên hình ảnh bà với bao vất vả và tình yêu thương trìu mến dành cho đứa cháu Từ kỷ niệm, đứa cháu nay đã trưởng thành suy ngẫm và thấu hiểu về cuộc đời bà, về lẽ sống giản dị mà cao quý của bà Cuối cùng người cháu muốn gửi niềm nhớ mong về với bà Mạch cảm xúc của bài thơ rất tự nhiên đi từ hồi tưởng đến hiện tại, từ kỷ niệm đến suy ngẫm Bài thơ là lời của người cháu ở nơi xa nhớ về những kỉ niệm với bà, thể hiện lòng kính yêu và những suy ngẫm về bà
* Nhan đề:
- Bếp lửa là một hình ảnh đầy sáng tạo, xuất hiện nhiều lần trong bài thơ, nó vừa thực vừa mang
ý nghĩa biểu tượng:
+ Trước hết đây là một bếp lửa thực, quen thuộc, gần gũi với mỗi người Việt Nam Nó là hình ảnh của kỉ niệm ấu thơ gắn với bóng dáng một người bà cụ thể, có thật của nhà thơ
+ Bếp lửa là biểu tượng giàu ý nghĩa: nó là biểu hiện cụ thể và đầy gợi cảm về sự tảo tần, chăm sóc, và yêu thương của người bà dành cho cháu con trong những năm tháng đói nghèo, chiến tranh để trưởng thành, khôn lớn Bếp lửa là tình bà ấm nồng, bếp lửa là tay bà chăm chút Bếp lửa gắn với bao vất vả, cực nhọc đời bà Ngày ngày bà nhóm bếp lửa là nhóm lên sự sống niềm vui, tình yêu thương, niềm tin, và hy vọng cho cháu con, cho mọi người
Trang 2+ Bếp lửa còn là biểu tượng của gia đình, quê hương, đất nước, cội nguồn… có ý nghĩa thiêng liêng nâng bước người cháu trong suốt hành trình dài rộng của cuộc đời
+ Với ý nghĩa như vậy, “Bếp lửa” thành tên gọi của bài thơ cảm động về tình bà cháu giản dị, thiêng liêng, qua đó thể hiện tình cảm gia đình, quê hương, đất nước sâu sắc…
* Giá trị tác phẩm:
- Nội dung: Qua hồi tưởng và suy ngẫm của người cháu đã trưởng thành, bài thơ Bếp lửa gợi lại
những kỉ niệm đầy xúc động về người bà và tình bà cháu, đồng thời thể hiện lòng kính yêu, trân trọng và biết ơn của người cháu đối với người bà và cũng là đối với gia đình, quê hương, đất nước
- Nghệ thuật:
+ Thể thơ 8 chữ kết hợp linh hoạt với 7,9 phù hợp diễn tả dòng cảm xúc và những suy ngẫm sâu xa
+ Sáng tạo hình ảnh bếp lửa vừa thả thực vừa mang ý nghãi biểu tượng
+ Bài thơ đã kết hợp nhuần nhuyễn giữa biểu cảm với miêu tả, tự sự và bình luận
II Một số vấn đề cần lưu ý
1 Hình ảnh bếp lửa – nơi bắt đầu nỗi nhớ
“Một bếp lửa chờn vờn sương sớm Một bếp lửa ấp iu nồng đượm Cháu thương bà biết mấy nắng mưa”
- Hình ảnh bếp lửa “chờn vờn sương sớm”, từ láy tượng hình “chờn vờn”, điệp ngữ “một bếp lửa”:
+ Gợi tả một hình ảnh thực được cảm nhận bằng thị giác, làn sương sớm đang bay nhè nhẹ bên bếp lửa
+ Gợi tả hình ảnh lúc to, lúc nhỏ, ẩn hiện, lúc cao, lúc thấp, soi tỏ hình ảnh của người và vật xung quanh
- Bếp lửa ấp iu nồng đượm”, từ láy “ấp iu” vừa gợi một bếp lửa than nồng đượm vừa gợi đến bàn tay kiên nhẫn, khéo léo, dịu dàng và tấm lòng chăm chút của người nhóm lửa mỗi sáng mai
- Hình ảnh bếp lửa đã làm trào dâng trong lòng cháu dòng cảm xúc yêu thương bà mãnh liệt, thương người bà lặng lẽ, âm thầm với cuộc đời vất vả, khổ cực: Cháu thương bà biết mấy nắng mưa
- Hình ảnh bếp lửa đã đánh thức dòng hồi tưởng của cháu về bà, làm ùa dậy trong cháu bao kỉ niệm, kí ức tuổi thơ xúc động
2 Những kỉ niệm tuổi ấu thơ bên bà và bếp lửa
Trang 3a Những kỉ niệm năm cháu lên 4 tuổi
“Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu Nghĩ đến giờ sống mũi còn cay”
- Đó là kỉ niệm tuổi thơ với những năm tháng gian khổ, thiếu thốn, nhọc nhằn, gắn liền với nạn đói khủng khiếp của dân tộc
+ Thành ngữ đói “đói mòn đói mỏi” gợi ra cái đói kéo dài dai dẳng, triền miên, lay lắt
+ Hình ảnh “khô rạc ngựa gầy” đặc tả cái đói, nạn đói năm 1945 làm kiệt quệ sức sống của cả loài ngựa – vốn là loài vật có sức sống dẻo dai
+ Giọng thơ trĩu xuống, nao nao lòng người đọc, ngẹn ngào khi nghĩ về kí ức tuổi thơ
- Trong những năm đói khổ ấy, cháu cùng bà nhóm lửa:
+ Tác giả nhắc đi nhắc lại từ “khói”: “mùi khói”, “khói hun” gợi sự ám ảnh về một thời gian khó, thiếu thốn, nhọc nhằn
+ Sống mũi còn cay: Diến tả niềm xúc động khi nhớ về những năm tháng tuổi thơ, những kỉ niệm bên bà, quá khứ ùa về sống động, cụ thể như đang đồng hiện cùng hiện tại
b Những kỉ niệm tám năm cháu sống bên bà
“Tám năm ròng, cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà?
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận không về, Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học, Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà, Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?”
- Cháu nhớ về âm thanh tiếng chim tu hú: Âm thanh quen thuộc của đồng quê mỗi độ hè về
Trang 4+ Âm thanh tiếng chim vang vọng, cuộn xoáy trong lòng người con xa xứ, khi thảng thốt, khắc khoải, có lúc lại mơ hồ văng vẳng từ những cánh đồng xa, khi thì lại rộn về rất gần gũi, thiết tha, rồi có lúc gióng giả kêu hoài Tiếng tu hú gợi ra tình cảnh vắng vẻ và tình cảm nhớ mong của hai
bà cháu
+ Điệp ngữ và câu hỏi tu từ: “bà còn nhớ không bà”, “Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà”, “Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?” thể hiện tiếng lòng nhớ bà đến da diết, cồn cào
- Cháu nhớ về những kỉ niệm tuổi thơ được sống trong tình yêu thương, sự che chở của bà: + Các động từ “bà bảo, bà dạy, bà chăm, bà kể” đã diễn tả một cách sâu sắc, thấm thía tấm lòng đôn hậu, tình yêu thương bao la, sự chăm chút của bà đối với đứa cháu nhỏ Trong những ngày
bố mẹ ở chiến khu, cháu luôn nhận được sự yêu thương, che chở của bà
+ Từ “bà” và “cháu” được điệp lại 4 lần gợi tả tình bà cháu quấn quýt, yêu thương Bà hiện lên
ấm áp, tần tảo, chịu thương, chịu khó Bà luôn là chỗ dựa vững chắc cho cháu, thay thế và lấp đầy tất cả, cả khao khát học hành và cả hình thành nhân cách Người cháu luôn thể hiện nỗi nhớ thương vô hạn và lòng biết ơn bà sâu nặng
c Những kỉ niệm năm giặc đốt làng
“Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu, bố còn việc bố, Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên!”
- Hình ảnh làng “cháy tàn cháy rụi” gợi sự tàn phá, hủy diệt khủng khiếp của chiến tranh
- Trong khói lửa của cuộc chiến tranh tàn khốc, bà càng sáng lên những phẩm chất cao đẹp qua lời dặn của cháu:
+ Bà vẫn mạnh mẽ, kiên cường vững vàng trước mọi khó khăn: “dặn cháu đinh ninh”
+ Bà chịu đựng, lặng lẽ gánh vác mọi lo toan để các con yên tâm công tác
+ Bà không chỉ là chỗ dựa vững chắc cho hậu phương mà còn là điểm tựa vững chắc, tiếp thêm sức mạnh cho tiền tuyến Bà đã góp phần làm ngời sáng vẻ đpẹ tâm hồn của người phụ nữ Việt Nam vốn giàu lòng vị tha, giàu đức hi sinh, giàu lòng yêu nước
3 Những suy ngẫm về bà và bếp lửa
- Từ những kỉ niệm hồi tưởng về tuổi thơ và bà, người cháu trở về hiện tại để suy ngẫm về cuộc đời và lẽ sống của bà Hình ảnh bếp lửa chuyển thành ngọn lửa mang nhiều ý nghĩa
Trang 5“Rồi sớm rồi chiều, lại bếp lửa bà nhen, Một ngọn lửa, lòng bà luôn ủ sẵn, Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…”
+ Các động từ “nhen”, “ủ sẵn”, “chứa” đã khẳng định ý chí, bản lĩnh sống của bà
+ Điệp ngữ “một ngọn lửa” cùng kết cấu song hành đã làm cho giọng thơ vang lên mạnh mẽ, đầy xúc tự hào, tình yêu thương, đức hi sinh, tính kiên trì nhẫn nại, niềm tin của bà là nguồn nhiên liệu vô tận làm bừng sáng lên ngọn lửa vĩnh cửu ấy
+ Bếp lửa bà nhen sớm sớm, chiều chiều không phải chỉ bằng nhiên liệu bên ngoài mà đã sáng bừng lên thành ngọn lửa bất diệt, đo là ngọn lửa của tình yêu thương “luôn ủ sẵn” trong lòng bà, ngọn lửa của niềm tin vô cùng “dai dẳng”, bền bỉ và bất diệt Như thế, hình ảnh bà không chỉ là người nhóm lửa, giữ lửa mà còn là người truyền lửa mà còn là người truyền lửa – ngọn lửa của
sự sống, niềm tin cho các thế hệ nối tiếp
- Cuộc đời bà nhiều vất vả, gian truân:
“Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm”
+ Cụm từ chỉ thời gian “đời bà”, “mấy chục năm” đi liền với từ láy tượng hình “lận đận” và hình ảnh ẩn dụ “nắng mưa” đã diễn tả một cách sâu sắc, trọn vẹn về cuộc đời đầu những lận đận, gian nan, vất vả tưởng như không bao giờ dứt của bà
+ Cụm từ “giữ thói quen dậy sớm” gợi sự tần tảo, nhẫn nại, chịu thương chịu khó, thức khuya dậy sớm của bà
- Suy ngẫm thấm thía về công lao của bà:
“Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn ngọt bùi, Nhóm niềm xôi gạo mới, sẻ chung vui, Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kỳ lạ và thiêng liêng - bếp lửa!”
+ Điệp từ “nhóm” lặp lại 4 lần với các ý nghĩa khác nhau: “nhóm” trong “nhóm bếp lửa”, “nhóm nồi xôi gạo” mang ý nghĩa tả thực: “nhóm” là một động từ thể hiện hành động làm cho lửa bén, lửa cháy lên “nhóm” trong “nhóm niềm yêu thương”, “nhóm dậy cả những tâm tình” mang ý nghĩa ẩn dụ: bà đã khơi dậy, bồi đắp trong tâm hồn cháu và những người xung quanh niềm yêu thương, tình cảm sẻ chia, đoàn kết với hàng xóm láng giềng và rộng ra nữa là tình yêu quê hương
Trang 6đất nước; bà khơi dậy những tâm tình, ước vọng, kí ức, kỉ niệm tuổi ấu thơ trong cháu để cháu luôn nhớ về nó cũng có nghĩa là nhớ về cội nguồn, nhớ về quê hương, nhớ về dân tộc mình
- Suy ngẫm về bếp lửa “Ôi kỳ lạ và thiêng liêng - bếp lửa!”:
+ Câu thơ cảm thán với cấu trúc đảo thể hiện sự ngạc nhiên, ngỡ ngàng như phát hiện ra một điều kì diệu giữa cuộc đời bình dị
+ Bếp lửa kì lạ và thiêng liêng vì bếp lửa gắn với những năm tháng tuổi thơ, bếp lửa luôn hiện diện cùng bà, bếp lửa là tình yêu thương, che chở của bà – tình cảm gia đình thiêng liêng, bếp lửa là quê hương – tình yêu đất nước, cội nguồn
4 Nỗi nhớ khôn nguôi trong xa cách
“Giờ cháu đã đi xa Có ngọn khói trăm tàu,
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả, Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở Sớm mai này, bà nhóm bếp lên chưa?”
- Lời tự bạch của người cháu: Người cháu năm xưa giờ đã trưởng thành, khôn lớn, được chắp cánh bay xa, được làm quen với những chân trời rộng lớn
+ Điệp từ “trăm”, “có”, nghệ thuật liệt kê: “khói trăm tàu”, “lửa trăm nhà”, “niềm vui trăm ngả”, nhịp thơ dồn dập vừa diễn tả sự trưởng thành của người cháu vừa mở ra một thế giới rộng lớn với bao điều mới mẻ, bao niềm vui mới
+ Sự tương phản giữa cuộc sống hiện đại và bếp lửa đơn sơ, bình dị của bà khẳng định tấm lòng đáng quý của cháu và sức sống bất diệt của bếp lửa
+ Câu hỏi tu từ “Sớm mai này bà nhóm bếp lửa lên chưa?” khẳng định trong cháu có một nỗi nhớ khắc khoải, thường trực, nỗi đau đáu khôn nguôi về bà và bếp lửa, nhớ về bà cũng chính là nhớ về quê hương, đất nước, cội nguồn
- Khẳng định một triết lí thầm kín: những gì là thân thiết nhất của tuổi thơ mỗi người đều có sức tỏa sáng, nâng đỡ con người suốt hành trình dài rộng của cuộc đời Tình yêu thương và lòng biết
ơn bà chính là một biểu hiện cụ thể của tình yêu thương, sự gắn bó với gia đình, quê hương, và
đó cũng là sự khởi đầu của tình yêu con người, tình yêu đất nước
III Luyện đề
Đề 1: Phân tích đoạn thơ sau để làm nổi bật ý nghĩa của hình ảnh trong bài thơ cùng tên của Bằng Việt.
“Một bếp lửa chờn vờn sương sớm Một bếp lửa ấp iu nồng đượm Cháu thương bà biết mấy nắng mưa
Trang 7Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu Nghĩ đến giờ sống mũi còn cay”
A Mở bài
Bằng Việt bắt đầu làm thơ từ những năm 60 của thế kỉ XX Ông là nhà thơ trưởng thành trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước Thơ ông toát lên vẻ đẹp trong sáng mượt mà “như những bức tranh luạ” rất đằm thắm và sâu sắc khi viết về những tình cảm tuổi ấu thơ, tuổi học trò, tình cảm gia đình nên đã gợi sự đồng điệu đồng vọng sâu xa trong lòng người đọc “Bếp lửa”
là một bài thơ như vậy và đoạn mở đầu là một trong những đoạn hay nhất:
“Một bếp lửa chờn vờn sương sớm Một bếp lửa ấp iu nồng đượm Cháu thương bà biết mấy nắng mưa Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu Nghĩ đến giờ sống mũi còn cay”
B Thân bài
I Khái quát
1 Hoàn cảnh sáng tác và xuất xứ
Bài thơ Bếp lửa được Bằng Việt sáng tác năm 1963 khi đang theo học nghành Luật ở Liên Xô
cũ, sau được in trong tập Hương cây – Bếp lửa Cái giá lạnh mùa đông như cắt da cắt thịt ở Châu
Âu làm cho tác giả nhớ lại những ngày bé ở bên người bà kính mến, cùng bà nhóm bếp lửa và sưởi ấm trong mùa đông lạnh buốt, biết bao nhiêu kỉ niệm đẹp đẽ được in sâu trong tâm trí một người con xa quê Cũng chính vì ở trong hoàn cảnh đó, bài thơ mới cất lên được những dòng tâm trạng, dòng cảm xúc thật khiến người đọc phải cảm động và xót xa đến cùng
2 Cảm nhận chung
Đoạn thơ thuộc phần mở đầu của tác phẩm đã hiện lên những kỉ niệm của tuổi thơ gắn liền với
hình ảnh bếp lửa, với hình ảnh người bà kính yêu Từ đó người đọc cảm nhận sâu sắc sự ấm áp của tình cảm gia đình, quê hương mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc
Trang 8II Phân tích
1 Mạch cảm xúc của bài thơ bắt đầu từ sự hồi tưởng về hình ảnh bếp lửa và người bà vô cùng kính yêu
“Một bếp lửa chờn vờn sương sớm Một bếp lửa ấp iu nồng đượm Cháu thương bà biết mấy nắng mưa”
* Hình ảnh bếp lửa
- Cụm từ “Một bếp lửa” được đặt ở đầu câu thơ và được nhắc lại đến hai lần có giá trị tô đậm hình ảnh bếp lửa với những ý nghĩa sâu sắc Đây là hình ảnh gần gũi, quen thuộc với mỗi người gia đình Việt Nam trong cuộc sống thường ngày, một kí ức không phai mờ trong kí ức nhà thơ cho nên sự xuất hiện của nó không chỉ gợi một không gian gia đình thân thuộc mà gợi ra một không gian tâm tưởng để nhân vật trữ tình giãi bày tâm trạng
- Từ ấn tượng ban đầu nhà thơ đi vào miêu tả cụ thể: Hình ảnh bếp lửa được tái hiện qua những
từ ngữu giàu sức gợi hình gợi tả:
+ Hình ảnh bếp lửa chờn vờn trong sương sớm là hình ảnh gần gũi trong mỗi gia đình Việt Nam
từ bao đời Từ láy “chờn vờn” đặc tả hình ảnh ngọn lửa bập bùng lúc to lúc nhỏ thấp thoáng hắt lên tường nhà liếp cửa vào mỗi sớm mai Đó cũng là hình ảnh bếp lửa ẩn hiện xa xôi chập chờn trong kí ức con người
+ “ấp iu”: Bếp lửa được cảm nhận bằng cả tâm hồn, nó gợi tả sự nóng bỏng đỏ rực ấm ấp của than lửa nhưng nó nghiêng về nghĩa hàm ẩn hơn là tả thực Gợi bàn tay kiên nhẵn khéo léo và tấm lòng chi chút của người nhóm lửa Ngọn lửa ấm áp nhóm lên từ bàn tay người bà như ấp ủ, nuôi dưỡng, lưu giữ Như vậy bà không chỉ nhóm lên ngọn lửa trong sương sớm mà còn nhóm lên tình yêu thương trong tâm hồn cháu
* Nhân vật trữ tình được giãi bày trực tiếp tâm trạng của mình:
- Cụm từ “cháu thương bà” bộc lộ trực tiếp tình cảm thương nhớ mãnh liệt không nén nổi trong lòng mà bật lên trong mỗi câu chữ Những nỗi vất vả, gian khổ của cuộc đời bà và kí ức của cháu vẫn thấy rõ, vì vậy bà vất vả bao nhiêu thì cháu thương bà bấy nhiêu tình cảm ấy, không thể nào
đo đếm được
=> Lời thơ thật giản dị mà gợi ra bao ý nghĩa sâu xa Hình ảnh người bà và hình ảnh bếp lửa luôn gắn liền với nhau trong kí ức nhà thơ và sẽ trở đi trở lại trong toàn bài
2 Nhớ lại những kỉ niệm tuổi thơ – một thời quá khứ đã được tái hiện qua những chi tiết rất mực chân thực cụ thể Tác giả nâng niu từng mảnh kí ức về bà, về bếp lửa, về tuổi thơ.
“Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Trang 9Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu Nghĩ đến giờ sống mũi còn cay”
* Lên bốn tuồi kỉ niệm về tuổi ấu thơ gắn với hoàn cảnh chung của đất nước vì vậy giọng thơ trùng xuống nao nao lắng đọng Thời gian đã xa rồi nhưng kí ức sống dậy rõ ràng, cụ thể hiện hữu ngay trong bài:
- Khói bếp: Kỉ niệm về bà và những năm tháng tuổi thơ gắn liền với bếp lửa và cảm giác vẹn nguyên là khói bếp “khói hun nhèm mắt cháu” Đó là chi tiết chân thực mà giàu sức gợi khi cháu nhỏ ngồi bên bếp lửa cùng bà nhóm lửa, đun lửa
- Chi tiết, cụm từ “đói mòn đói mỏi”, “bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy” cho thấy kí ức thật khó quên, hình ảnh của gia đình quê hương trong những năm tháng đói khổ nhất không bao giờ nhạt nhòa trong cháu
- Giọng thơ trĩu xuống, nao nao lòng người đọc, ngẹn ngào khi nghĩ về kí ức tuổi thơ
- Trong những năm đói khổ ấy, cháu cùng bà nhóm lửa:
+ Tác giả nhắc đi nhắc lại từ “khói”: “mùi khói”, “khói hun” gợi sự ám ảnh về một thời gian khó, thiếu thốn, nhọc nhằn
+ Cho nên câu thơ “nghĩ lại bây giờ sống mũi còn cay” Nghĩa thực khói hun làm cho mắt cháu cay xè nhưng nó còn lớp trìu tượng hơn Bởi đó vừa là cảm nhận của cháu khi mới lên bốn tuổi vừa là cảm nhận của cháu khi đã trưởng thành nhớ về thời thơ ấu Mỗi khi nhớ về kỉ niễm sống mũi cay cay vì xúc động Không xúc động sao được khi đó là những kỉ niệm rất riêng, rất cụ thể nhưng lại gắn liền với những năm tháng nhọc nhằn cơ cực đói nghèo của cả dân tộc
III Đánh giá
Với những hình ảnh chi tiết chân thực giàu sức gợi cảm cùng giọng thơ trầm lắng, nhà thơ đã tái hiện những kỉ niệm tuổi thơ gian khó sống bên bà, bên hình ảnh bếp lửa thân thương Tình cảm gia đình và nỗi nhớ bà ấy hòa cùng tình yêu nỗi nhớ về quê hương, đất nước cứ dâng lên cồn cào, da diết trong lòng đứa con xa quê Giữa những ngày tháng bom đạn khốc lệt của cuộc kháng chiến chống Mĩ, thơ ca hiện đại vẫn có nhiều bài thơ cảm động về tình bà cháu:
“Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng gà tuổi thơ”
Trang 10(Xuân Quỳnh)
Trong thi mạch ấy, Bếp lửa của Bằng Việt vẫn có một lối đi riêng với những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật
C Kết bài
Qua bài thơ trĩu nặng nhiều cảm xúc của Bằng Việt, người đọc cảm nhận được một thứ tình cảm rất đáng để chúng ta gìn giữ, đó là tình cảm gia đình, quê hương, đất nước nói chung và tình cảm bà cháu nói riêng Bếp lửa đã giúp người đọc nhận thấy được: Những gì là thân thiết của tuổi thơ mỗi người đều có sức tỏa sáng, nâng đỡ con người trong suốt hành trình dài rộng cuộc đời Nó góp phần giúp chúng ta thêm gắn bó với gia đình, người thân và quê hương, đất nước
Đề 2: Phân tích đoạn thơ sau trong bài “Bếp Lửa” của Bằng Việt
“Tám năm ròng, cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà?
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế.
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận không về, Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học, Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà, Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?”
A Mở bài
Trong cuộc đời, ai cũng có riêng cho mình những kỉ niệm của một thời ấu thơ hồn nhiên, trong sáng Những kỉ niệm ấy là những điều thiêng liêng, thân thiết nhất, nó có sức mạnh phi thường nâng đỡ con người suốt hành trình dài và rộng của cuộc đời Bằng Việt cũng có riêng một kỉ niệm, đó chính là những tháng năm sống bên bà, cùng bà nhóm lên cái bếp lửa thân thương Không chỉ thế, điều in đậm trong tâm trí của Bằng Việt còn là tình cảm sâu đậm của hai bà cháu Chúng ta có thể cảm nhận điều đó qua đoạn thơ sau trong bài thơ Bếp lửa:
“Tám năm ròng, cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà?
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế