1.2. Những chủ trương đường lối của Đảng về Kinh tế báo chí truyền thông Trong suốt tiến trình lãnh đạo nhân dân Việt Nam thực hiện cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước cũng như công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi trọng vai trò to lớn của báo chí, truyền thông. 1.2.1. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vai trò của báo chí và truyền thông đối với kinh tế xã hội và phát triển đất nước Trên cơ sở những văn kiện của Đảng ta, có thể thấy những quan điểm sau đây cần được nhận thức, quán triệt và thực hiện trong quá trình quản lý nhà nước về báo chí cũng như họat động báo chí. Công tác báo chí là một bộ phận cấu thành hữu cơ trong bộ máy hoạt động của Đảng ta, là yếu tố cầu thành hoạt động tư tưởng, lý luận. Không chỉ là yếu tố cấu thành hữu cơ, báo chí là vũ khí xung kích trên mặt trận tư tưởng, lý luận. Báo chí có vai trò quan trọng đối với công tác tư tưởng, lý luận và tổ chức. Quan điểm này đã được thể hiện xuyên suốt trong hoạt động của MácĂnghen, Lênin và Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng như trong lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng ta. Báo chí là bộ phận hữu cơ và đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện và trực tiếp của Đảng. Báo chí nước ta phải góp phần tích cực vào tuyên truyền lý luận MácLênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Báo chí phải góp phần tích cực xây dựng lý tưởng xã hội vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh”, góp phần ổn định chính trị tư tưởng, bình ổn đời sống tinh thần để huy động nguồn lực phát triển kinh tếxã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống. Xây dựng lý tưởng xã hội, tuyên truyền tư tưởng của Đảng là một công việc lâu dài, khó khăn, phức tạp, nhất là trong tình hình hiện nay, cho nên đòi hỏi phải kiên trì, sự nhiệt thành, trung thành, hiểu biết và tính chuyên nghiệp cao. Báo chí là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, của tổ chức chính trị xã hội và là diễn đàn của nhân dân, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng, sự quản lí của Nhà nước và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật; phải bảo đảm tính tư tưởng, tính chân thật, tính nhân dân, tính chiến đấu và tính đa dạng của hoạt động báo chí. Báo chí của ta là cơ quan của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị xã hội nghề nghiệp đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện, triệt để của Đảng và quản lý của Nhà nước. Đảng lãnh đạo báo chí bằng việc định hướng chính trị, bằng và thông qua nhà nước, thông qua công tác tổ chức cán bộ, thông qua giám sát, kiểm tra hoạt động thường xuyên trong thực tiễn. Quản lý nhà nước về báo chí còn bằng sức mạnh của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng. “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ”. Mỗi nhà báo là một cán bộ hoạt động trong lĩnh vực công tác tư tưởng văn hóa của Đảng, là nhà truyền thong vận động xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của nhà nước. Nhà báo là chủ thể tích cực trong quá trình họat động báo chí cũng như quản lý nhà nước về báo chí. Báo chí, truyền thông là vũ khí tư tưởng sắc bén của Đảng và Nhà nước, là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, là phương tiện quan trọng tuyên truyền phát triển kinh tế xã hội, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, là diễn đàn để nhân dân tham gia quản lý xã hội, giám sát quyền lực, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Toàn bộ hệ thống báo chí, truyền thông ở Việt Nam đều là cơ quan của các tổ chức đảng, nhà nước, các tổ chức chính trị xã hội, các tổ chức xã hội nghề nghiệp đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước. Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo báo chí, truyền thông bằng việc định hướng quy hoạch phát triển và quản lý hệ thống báo chí, truyền thông; định hướng tư tưởng, chính trị trong nội dung thông tin; quy hoạch, đào tạo, bố trí cán bộ; giám sát, kiểm tra hoạt động của các cơ quan báo chí và nhà báo; lãnh đạo việc tăng cường quản lý nhà nước về báo chí, truyền thông, coi trọng thể chế hóa đường lối, quan điểm của Đảng bằng chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là xây dựng, bổ sung, từng bước hoàn thiện hệ thống luật pháp đối với các các lĩnh vực báo chí, xuất bản, phát thanh, truyền hình và các phương tiện truyền thông khác trên intơnét. Đảng, Nhà nước Việt Nam tôn trọng và bảo vệ quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận như một giá trị quan trọng của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bao gồm quyền tự do hoạt động nghề nghiệp của người hoạt động báo chí, truyền thông; quyền tự do tiếp cận thông tin; quyền tự do cá nhân và các tổ chức, cá nhân được bảo vệ trước báo chí, truyền thông. Điều 25 Hiến pháp Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (năm 2013) quy định: “Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình”. Tuy nhiên, quyền tự do báo chí không tách rời trách nhiệm chính trị xã hội, trách nhiệm công dân và đạo đức nghề nghiệp của cơ quan báo chí và nhà báo. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Báo chí của ta thì cần phải phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội. Tư tưởng đó của Người tiếp tục được quán triệt trong các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về báo chí, truyền thông. Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương tại Đại hội XII của Đảng chỉ rõ: Các cơ quan truyền thông phải thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích, đối tượng phục vụ, nâng cao tính tư tưởng, nhân văn và khoa học, đề cao trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân, góp phần xây dựng văn hóa và con người Việt Nam. Ở Việt Nam, báo chí không bị kiểm duyệt trước khi in, truyền dẫn và phát sóng. Nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng to lớn và đa dạng của nhân dân về thông tin, Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương phát triển mạnh mẽ đi đôi với quản lý tốt hệ thống báo chí, truyền thông. Phát triển báo chí, truyền thông theo hướng cách mạng, chuyên nghiệp, hiện đại, hội nhập quốc tế, mở rộng quy mô ảnh hưởng, cân đối, hợp lý giữa các lĩnh vực, địa bàn trong nước và thế giới. Đảng lãnh đạo trong việc đề ra các chủ trương, chiến lược phát triển, nội dung thông tin, công tác cán bộ, cơ chế tài chính và tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của báo chí, truyền thông. Quản lý tốt nhằm phát huy cao nhất hiệu quả của hệ thống báo chí, truyền thông, đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng đa dạng, phong phú của nhân dân; tuyên truyền đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo đồng thuận trong xã hội; nâng cao dân trí, phát triển văn hóa, con người Việt Nam; tăng cường đoàn kết, hợp tác với các nước, các tổ chức quốc tế, với nhân dân tiến bộ trên thế giới; đồng thời nhằm hạn chế đến mức thấp nhất những sai phạm, ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội của những thông tin xấu, độc trên các phương tiện báo chí, truyền thông, nhất là truyền thông xã hội trên mạng intơnét. Đại hội XII của Đảng nhấn mạnh: Chú trọng công tác quản lý các loại hình thông tin trên intơnét để định hướng tư tưởng và thẩm mỹ cho nhân dân, nhất là cho thanh niên, thiếu niên. Xã hội càng phát triển thì báo chí, truyền thông càng có vai trò to lớn, ảnh hưởng mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống xã hội. Công tác quản lý không những phải theo kịp sự phát triển nhanh chóng của báo chí, truyền thông, mà còn phải định hướng kịp thời, đúng đắn cho sự phát triển hợp lý và hiệu quả hệ thống báo chí, truyền thông của đất nước.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA
HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
NGUYỄN THỊ THANH
ĐỀ TÀI: “Những chủ trương đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước về Kinh tế báo chí truyền thông; báo chí là loại hàng hoá đặc biệt? Trên cơ sở đó hãy nêu yêu cầu - nguyên tắc trong hoạt động báo chí
Trang 21.1 Khái niệm và đặc điểm của kinh tế báo chí
Nghiên cứu kinh tế báo chí cần xuất phát từ lý luận nền tảng của kinh tếhọc cơ bản Một mặt, cần hình dung được sự hoạt động của các phương tiệnthông tin đại chúng trong đó có báo chí, truyền thông trong bối cảnh kinh tế vĩ
mô, mặt khác cần hiểu rõ khái niệm về hiện trạng vi mô của ngành côngnghiệp nảy Trên thực tế, bất kỳ một nhả báo, biên tập viên, phóng viên nào dùkhông trực tiếp hoạt động trong bộ phận kinh doanh thương mại của cơ quanbáo chí, truyền thông, cũng phải nám rõ việc sử dụng cơ sở vật chất, trangthiết bị, thông tin, hệ thống tồ chức của cơ quan mình đang ở hiện trạng nào,
có hiệu quả hay không, có đem lại nguồn lợi trực tiếp cho mình hay không
Thông tin, sản phầm chủ yếu của báo chí, truyền thông đã và đang đượccoi lả một loại hảng hoá đặc biệt, có đầy đủ thuộc tính của một loại hàng hoá.Nghĩa là có một cộng đồng người sản xuất ra nhưng không chỉ để tự phục vụ
mả để đáp ứng nhu cầu xã hội và có thể trao đồi, mua bán Thông tin trờ thànhmột trong những nhu yếu phẩm" không thể thiếu được trong xã hội hiện đại.Người ta cần rất nhiều loại thông tin về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá giảitrí và sẵn sảng trả tiền để được đáp ứng nhu cầu nảy
Dựa trên nền tảng kinh tế học cơ bản, kinh tế chính trị mácxít vả đốichiếu với các nghiên cứu nước ngoài, có thể định nghĩa "kinh tế báo chí" lảmột hoạt động kinh tế của các cơ quan báo chí trong quá trình sử dụng conngười, cơ sở vật chất, kỹ thuật, tài chính để đi đến hiệu quả tối đa mà các cơquan báo chí nói riêng vả công nghiệp truyền thông nói chung có thể đạt được
Ở các nước tư bản, báo chí, truyền thông đa phần là của tư nhân, vậnhành theo cơ chế thị trường, chú trọng cả ba phương diện thông tin - giải trí -kinh tế như một ngành công nghiệp truyền thông Ngoài chức năng thông tintuyên truyền thì việc đáp ứng nhu cầu giải trí vả kinh doanh, kinh tế lả rất lớn,hiệu quả kinh tế được đề cao để tác động và hổ trợ cho thông tin tuyên truyền,tạo sức mạnh cả về chính trị vả kinh tế, thúc đẩy lẫn nhau cùng phát triển.Nhiều tập đoàn báo chí truyền thông đã trỏ' thành "đế chế", "thế lực" tronggiới truyền thông vả xã hội Rõ ràng, trong lĩnh vực kinh tế vả kinh doanh thìbáo chí tư bản đã hình thành và phát triển lâu đời, đạt nhiều thảnh tựu và dàydạn kinh nghiệm
Trang 3Ở Việt Nam, do điều kiện lịch sử, từ năm 1986 trở về trước, báo chí hoạtđộng trong cơ chế tập trung, bao cấp, không thực hiện chức năng kinh tế báochí, rất khó khăn về cơ sở vật chất, kỹ thuật, tải chính, đời sống của người làmbáo nghèo Sau khi thực hiện công cuộc đổi mói, nền kinh tế đất nước pháttriển, đạt nhiều thảnh tựu quan trọng và có ý nghĩa lịch sử Báo chí truyềnthông theo đó cũng đồi mới vả phát triển, đạt nhiều thảnh tích ấn tượng Trongquá trình đồi mới, xây dựng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cónhiều thành phần kinh tế, tư duy kinh tế của Đảng từng bước đổi mới, phù họpvới thực tiễn đồi mới, có ý nghĩa quan trọng để định hướng và thúc đầy hoạtđộng thực tiễn năng động của các thảnh phần kinh tế, góp phần phát triển kinh
tế - xã hội nói chung Đây cũng là cơ sở quan trọng, cần thiết để báo chí truyềnthông hoạt động kinh tế, kinh doanh Mặc dù nước ta không có báo chí tư nhân(báo chí Việt Nam lả phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu, là tiếng nóicủa Đảng, Nhà nước, đồng thời là diễn đàn của Nhân dân), tuy nhiên tư nhânđược phép tham gia vảo một số khâu trong hoạt động báo chí như in, pháthành, kinh doanh các ắn phẩm, cung cấp thông tin, dịch vụ góp phần xã hộihoá các sản phẩm báo chí truyền thông, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng,phong phú của công chúng
Đảng ta cũng xác định, báo chí vừa lảm công tác thông tin tuyên truyên,vừa lảm kinh tê, kinh doanh và thực hiện các chức năng khác, bảo đảm hải hoảcác mục tiêu vả lợi ích của đất nước vả nhân dân Luật báo chí, các cơ chế,chính sách của Nhả nước theo đó cũng quy định vả hướng dẫn báo chí hoạtđộng kinh doanh, kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chùnghĩa, đổi mới và hội nhập quốc tế Buớc đột phá về tư duy, nhận thức nảy đãthổi vào giới báo chí truyền thông làn gió mới, tạo sức mạnh vả cơ hội để vậnđộng và phát triển Từ một nền báo chí bao cấp, chủ yếu làm công tác "tuyêntruyền, cổ động và tổ chức tập thể đã chuyển sang nền báo chí trong kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa, thực hiện nhiều chức năng, nhiệm vụ,trong đó có chức năng kinh tế
Xét trong khía cạnh kinh tế, có thể nói những chuyển động trong khu vựcbáo chí diễn ra chậm hơn nhiều so với các khu vực kinh doanh, sản xuất của xãhội Vào đầu những năm 90 của thế kỷ XX, khi quan hệ thị trường đã đượckhẳng định rõ ràng và trở thảnh đòi hỏi trong quản lý, phát triển của các doanh
Trang 4lẫm với vấn đề tự chủ tài chính Tuy nhiên, hiện nay đã có hàng trăm cơ quanbáo chí đã hoàn toàn tự chủ về tài chính, tự đảm bảo được nguồn lực kinh tế -
kỹ thuật cho các hoạt động nghiệp vụ, có khả nảng mở rộng quy mô sản phầm
và khả năng ảnh hường
Trên thực tế hiện nay, báo chí truyền thông ngày cảng phát triển, mộtmặt đó là sản phẩm hảng hóa báo chí truyền thông, mặt khác đi theo đó lả cáchoạt động quảng cáo trên mọi loại hình báo chí Kinh tế xã hội càng phát triểnnhu cầu thông tin báo chí ngày càng cao, nhu cầu về hàng hóa, sản phẩm, dịchvụ cảng cao vả do đó hoạt động quảng cáo cũng tăng nhanh
Bên cạnh rất nhiều kết quả đã đạt được trên nhiều phương diện, sự pháttriển của báo chí Việt Nam vẫn tồn tại một số bất cập, đặc biệt trong công tácquản lý nhả nước về quy hoạch vả phát triển hạ tầng - công nghệ kỹ thuật; vềkinh doanh phát triển thị trường, dịch vụ; về đảo tạo phát triển nguồn nhân lực
và tính chuyên nghiệp Đây lả những vấn đề lớn cần được nghiên cứu phântích để rút ra những bải học kinh nghiệm cho sự phát triển của báo chí ViệtNam trong giai đoạn tới
Kinh tế báo chí phát triển lả một nhu cầu tất yếu của xã hội, mang lạinguồn lực phát triển cơ sở hạ tầng cho hoạt động báo chí, nâng cao chất lượnghoạt động chuyên môn của người làm báo Tuy nhiên, thương mại hóa báo chícũng dẫn tới việc giảm chất lượng thông tin báo chí, coi báo chí lả loại hànghóa thuần túy, dẫn tới tiêu cực trong hoạt động
Ngày nay, các nhà báo không chi cần có nkừng kiến thức cơ bản về kinh
tế mà cần nắm bắt sâu hơn nguyên lý hoạt động thị trường truyền thòng để tíchcực tham gia vào các dự án, góp phần xây dựng chiến lược phát triển cùa Cơquan mình
Trên cơ sờ lý luận trên có thể thấy rằng, kinh tế báo chí có một số đặcđiểm cơ bản như:
Thứ nhất, kinh tế báo chí có đầy đủ tư cách là một trong những thành tổcủa hệ thống kinh tế quốc dân đó chính là đặc điểm cơ bản đầu tiên của kinh
tế báo chí, xuất phát từ bản chất của nó lả một hoạt động sản xuất phục vụ đờisống xã hội Có thể nói ràng, báo chí như một hoạt động sản xuất đặc biệt, ở
đó ta tìm thấy tất cả các yếu tố của một quá trình sản xuất, với mục tiêu rõ rệt
mà nhả sản xuất hướng tới Nhà sản xuất sử dụng các phương tiện sản xuất của
Trang 5mình để xử lý đối tượng sản xuất, nhả sản xuất tạo ra sản phẩm mà người tiêudùng sử dụng.
Báo chí có tất cả các đặc điểm của một ngành sản xuất Trước tiên, đó làmột dạng sản xuất trí tuệ, khác rất nhiều so với sản xuắt vật chất, thể hiện rất
rõ trong lĩnh vực hoạt động báo chí Ở đây, nhà sản xuất (ví dụ: phóng viên,quay phim, kỹ thuật viên ) sử dụng các phương tiện sản xuất riêng, các công
cụ lao động sáng tạo tác phẩm báo chí của mình, áp dụng các phương pháp:
cách thức và thủ thuật riêng biệt, chĩ đặc trưng đối với lĩnh vực hoạt động nảy.cần nhấn mạnh rằng, đối tượng mà nhà sản xuất tác động cũng đặc biệt, đó lảthông tin xã hội thu nhận được từ các nguồn khác nhau, là tất cả những gì liênquan đến cuộc sống của con người,những gì con người quan tâm Hơn nữa,sản phẩm đặc trưng của dạng sản xuất nảy là thông tin báo chí Đó là thông tin
xã hội được xử lý theo cách đặc biệt, nhằm đưa đến người tiêu dùng một cáchnhanh chóng nhất, hỗ trợ tiếp nhận thông tin dễ dàng hơn và tác động tớingười tiêu dùng một cách mạnh mẽ nhắt Việc xử lý này được thực hiện trong
ấn phẩm, chương trình, kênh sóng của các phương tiện thông tin đại chúng, từ
đó thông tin báo chí được đua tới các độc giả, khán giả truyền hình và thínhgiả nghe đài
Thứ hai, trong kinh tế báo chí, thông tin đã trở thảnh một sản phầmhàng hóa Thông tin báo chí có tính chất hai mặt: một mặt đó lả sản phẩm củahoạt động sản xuắt trí tuệ, được thiết lập với mục đích tác động lên nhận thứccủa con người, thúc giục họ hướng tới một hành động nhất định, thay đồi hìnhdung của họ về thế giới hoặc đơn giản là để họ định hướng tốt hơn trongnhững tình huống cuộc sống mà họ gặp phải; mặt khác thông tin này được đưa
ra thị trường và trỏ' thành hàng hóa Cũng như bất kỳ hàng hóa nào, báo chí cógiá trị tiêu thụ và giá trị đơn thuần Giá trị tiêu thụ nghĩa là hàng hóa đó có khảnăng thỏa mãn nhu cầu thông tin của người mua nó Giá trị đơn thuần - đơngiản là giá trị của thông tin báo chí, nghĩa là giá thành chi phí lao động cầnthiết để tạo ra hàng hóa đó
Các phương tiện thông tin đại chúng khác nhau cung cấp các dạng khácnhau của sản phẩm này ra thị trường Phát thanh, truyền hình hay báo điện tửliên tục tạo ra các thông tin mói Báo in không thể cạnh tranh với phátthanh,truyền hình vả báo điện tử về độ năng động vả tính liên tục của thông
Trang 6tin, cung cấp cho độc giả các bình luận, đánh giá Các tạp chí tạo ra sản phẩmchuyên biệt của mình nh thông tin phân tích chuyên sâu và cung cấp cho độcgiả các kết quả phản ánh hiện thực bàng tác phẩm sáng tạo trên nhiều thể loại.
Thứ ba, trong kinh tế báo chí tồn tại mối quan hệ đặc thù giữa nhả sảnxuất và người tiêu thụ Khi con người có nhu cầu về thông tin, họ phải đi tìm
"đối tượng mang thông tin mả họ cần" vả mua thông tin đó Như vậy, "quan hệthị trường" giữa nhả sản xuất thông tin báo chí vả những người tiêu thụ đãxuất hiện và bắt đầu quá trình trao đổi giữa họ: trong quá trình đó cả hai bênđều thỏa mãn nhu cầu của mình Người sử dụng thông tin khi mua thông tin
đó sẽ nhận về thông tin, kiến thức vả đánh giá, giúp họ định huớng trong hànhđộng Nhả sản xuất thông tin (ví dụ: phóng viên, quay phim, đạo diễn ) cũngđược thỏa mãn nhu cầu lợi ích của mình Khi bán hàng hóa của mình, họkhông chỉ thu được tiền mà còn được bù đáp ở một hình thức khác, đó là khảnăng tác động về mặt tinh thần, hệ tư tưởng lên độc giả, khán giả, thính giả.Hơn nữa, còn có một hình thức bù đáp khác cho phóng viên do sự trao đổi thịtrường nảy, đó là việc họ có thể được nổi tiếng với tư cách một tác giả, đượccông nhận về chuyên môn nghề nghiệp
Thứ tư, trong kinh tế báo chí các mô hình kinh doanh và phương thứctạo lập thị trường Cũng như bất kỳ hàng hóa nào, thông tin báo chí trên thịtrường có dạng một đơn vị hảng hóa nhắt định Đơn vị nảy có những hình thứckhác nhau, thông thường lả một số báo hoặc tạp chí mả độc giả tiềm năng sẽmua, hoặc là một ần phầm tương lai sẽ nằm trong một số báo/tạp chí, các bảinhận xét, phóng sự, các bải báo hoặc ảnh gốc mả một tờ báo có thể mua Trêntruyền hình hoặc đài phát thanh, đơn vị hảng hóa nảy là toàn bộ một chươngtrình hoặc một chủ đề riêng lẻ Còn hãng thông tấn chào bán sản phẩm củamình trên thị trường dưới dạng các đơn vị hảng hóa của mình lả các bản tin,
dữ liệu Trong bắt kỳ trường hợp nào, đó cũng phải lả một tác phẩm nguyênvẹn vả hoàn chỉnh - một sản phẩm có giá trị sử dụng
Ngoải bốn đặc điểm cơ bản của kinh tế báo chí, còn có thêm một số yếu
tố tác động tới hoạt động đặc thù này:
Một, hàng hóa mà hoạt động kinh tế báo chí tạo ra lả "cần thiết" nhưngkhông phải lả nhất thiết cần thiết cho người tiêu dùng Sản phẩm báo chí có vaitrò hết sức quan trọng trong cuộc sống, tuy nhiên nó không phải là những giá trị
Trang 7vật chất để tồn tại như Cơm ăn, áo mặc Điều này có nghĩa là việc quyết định vềgiá phải được xem xét một cách cẩn thận để giúp người tiêu dùng nhận định vềgiá trị của sản phẩm (về giá trị văn hóa, xã hội) tương đương với chi phí vả khảnăng chi trả.
Hai, hảng hoá mả báo chí tạo ra nếu không được "sử dụng hết" thôngqua việc sử dụng lặp đi lặp lại thì chúngcần thiết phải được định giá tương đốicao để trang trải chi phí sản xuất Ví dụ, một tờ nhật báo sẽ trở nên "cũ" ngaykhi độc giả đọc xong, chi phí để mua tờ báo đó được xác định khác với một bộphim tài liệu có thể phát đi phát lại nhiều lần
Ba, nhìn từ “Thuyết đuôi dàỉ” lãi suất của sản phẩm báo chí có thể cao
ở “phiên bản đầu” rồi giảm dần, việc bán sản phẩm có thể giảm về số lượng
nhưng ngược lại có thể kéo dải tiếp tục vô thời hạn Có hai lý do chính, đó là
"số hóa" (digitalization) và internet, nói cách khác, các thay đồi về mặt cunglẫn mặt cầu do những tiến bộ công nghệ vả thông tin về mặt cung, công nghệ
số hóa" các sản phẩm thông tin được giảm phí tồn trữ và phân phối xuống gầnbàng con số không, khác với trong quá khứ, nhà sản xuất và bán lẻ luôn cầnnhững nhả kho khổng lồ, hệ thống phân phối tốn kém Với công nghệ số hóa,các tờ báo, kênh truyền hình có thể lưu trữ các sản phẩm đã cho ra đời, khôngbao giờ phải hủy những tựa cũ để "dành chỗ" cho tựa mới Do đó mà cái
"đuôi" bán có thể dải bất tận Rõ ràng, đây lả một cuộc cách mạng trong kinhdoanh báo chí
Như vậy, có thể thấy ràng, cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội, sựchuyển đổi từ nền kinh tế tập trung sang nền kinh tế thị trường theo địnhhướng xã hội chủ nghĩa, báo chí truyền thông không đơn thuần mang nhiệm
vụ chính trị- cách mạng, mang nhiệm vụ thông tin khoa học, giáo dục, giải trícho công chúng mà nó còn thể hiện rõ chức năng kinh tế của mình trong việcphát triển nền báo chí truyền thông nói riêng và phát triển kinh tế - xã hội củađất nước nói chung
1.2 Những chủ trương đường lối của Đảng về Kinh tế báo chí truyền thông
Trong suốt tiến trình lãnh đạo nhân dân Việt Nam thực hiện cuộc cáchmạng giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước cũng như công cuộc đổi mới,
Trang 8đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ đất nước, ĐảngCộng sản Việt Nam luôn coi trọng vai trò to lớn của báo chí, truyền thông.
1.2.1 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vai trò của báo chí
và truyền thông đối với kinh tế - xã hội và phát triển đất nước
Trên cơ sở những văn kiện của Đảng ta, có thể thấy những quan điểmsau đây cần được nhận thức, quán triệt và thực hiện trong quá trình quản lý nhànước về báo chí cũng như họat động báo chí
Công tác báo chí là một bộ phận cấu thành hữu cơ trong bộ máy hoạtđộng của Đảng ta, là yếu tố cầu thành hoạt động tư tưởng, lý luận Không chỉ
là yếu tố cấu thành hữu cơ, báo chí là vũ khí xung kích trên mặt trận tư tưởng,
lý luận Báo chí có vai trò quan trọng đối với công tác tư tưởng, lý luận và tổchức Quan điểm này đã được thể hiện xuyên suốt trong hoạt động của Mác-Ănghen, Lênin và Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng như trong lịch sử đấu tranhcách mạng của Đảng ta Báo chí là bộ phận hữu cơ và đặt dưới sự lãnh đạotoàn diện và trực tiếp của Đảng
Báo chí nước ta phải góp phần tích cực vào tuyên truyền lý luận Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm, chính sách của Đảng
Mác-và pháp luật của Nhà nước Báo chí phải góp phần tích cực xây dựng lý tưởng
xã hội vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, vănminh”, góp phần ổn định chính trị tư tưởng, bình ổn đời sống tinh thần để huyđộng nguồn lực phát triển kinh tế-xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống Xâydựng lý tưởng xã hội, tuyên truyền tư tưởng của Đảng là một công việc lâu dài,khó khăn, phức tạp, nhất là trong tình hình hiện nay, cho nên đòi hỏi phải kiêntrì, sự nhiệt thành, trung thành, hiểu biết và tính chuyên nghiệp cao
Báo chí là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, của tổ chức chính trị - xã hội
và là diễn đàn của nhân dân, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng, sự quản
lí của Nhà nước và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật; phải bảo đảm tính tưtưởng, tính chân thật, tính nhân dân, tính chiến đấu và tính đa dạng của hoạtđộng báo chí Báo chí của ta là cơ quan của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chínhtrị - xã hội - nghề nghiệp đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện, triệt để của Đảng vàquản lý của Nhà nước
Đảng lãnh đạo báo chí bằng việc định hướng chính trị, bằng và thôngqua nhà nước, thông qua công tác tổ chức - cán bộ, thông qua giám sát, kiểm
Trang 9tra hoạt động thường xuyên trong thực tiễn Quản lý nhà nước về báo chí còn
bằng sức mạnh của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng.
“Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng Cây bút, trang giấy là vũkhí sắc bén của họ” Mỗi nhà báo là một cán bộ hoạt động trong lĩnh vực côngtác tư tưởng - văn hóa của Đảng, là nhà truyền thong - vận động xã hội dưới sựlãnh đạo của Đảng và quản lý của nhà nước Nhà báo là chủ thể tích cực trongquá trình họat động báo chí cũng như quản lý nhà nước về báo chí
Báo chí, truyền thông là vũ khí tư tưởng sắc bén của Đảng và Nhà nước,
là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, là phương tiện quan trọng tuyêntruyền phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, là diễnđàn để nhân dân tham gia quản lý xã hội, giám sát quyền lực, thực hiện mụctiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Toàn bộ hệ thốngbáo chí, truyền thông ở Việt Nam đều là cơ quan của các tổ chức đảng, nhànước, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội - nghề nghiệp đặt dưới
sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước Đảng Cộng sản Việt Nam lãnhđạo báo chí, truyền thông bằng việc định hướng quy hoạch phát triển và quản
lý hệ thống báo chí, truyền thông; định hướng tư tưởng, chính trị trong nộidung thông tin; quy hoạch, đào tạo, bố trí cán bộ; giám sát, kiểm tra hoạt độngcủa các cơ quan báo chí và nhà báo; lãnh đạo việc tăng cường quản lý nhànước về báo chí, truyền thông, coi trọng thể chế hóa đường lối, quan điểm củaĐảng bằng chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là xây dựng, bổ sung,từng bước hoàn thiện hệ thống luật pháp đối với các các lĩnh vực báo chí, xuấtbản, phát thanh, truyền hình và các phương tiện truyền thông khác trên in-tơ-nét
Đảng, Nhà nước Việt Nam tôn trọng và bảo vệ quyền tự do báo chí, tự
do ngôn luận như một giá trị quan trọng của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, baogồm quyền tự do hoạt động nghề nghiệp của người hoạt động báo chí, truyềnthông; quyền tự do tiếp cận thông tin; quyền tự do cá nhân và các tổ chức, cánhân được bảo vệ trước báo chí, truyền thông Điều 25 Hiến pháp Nước Cộnghòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (năm 2013) quy định: “Công dân có quyền tự
do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình”.Tuy nhiên, quyền tự do báo chí không tách rời trách nhiệm chính trị - xã hội,trách nhiệm công dân và đạo đức nghề nghiệp của cơ quan báo chí và nhà báo
Trang 10Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Báo chí của ta thì cần phải phục vụ nhân dânlao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội Tư tưởng đó của Người tiếp tục được quántriệt trong các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về báo chí, truyền thông Báo cáoChính trị của Ban Chấp hành Trung ương tại Đại hội XII của Đảng chỉ rõ: Các
cơ quan truyền thông phải thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích, đối tượng phục
vụ, nâng cao tính tư tưởng, nhân văn và khoa học, đề cao trách nhiệm xã hội,nghĩa vụ công dân, góp phần xây dựng văn hóa và con người Việt Nam Ở ViệtNam, báo chí không bị kiểm duyệt trước khi in, truyền dẫn và phát sóng
Nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng to lớn và đa dạng của nhân dân vềthông tin, Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương phát triển mạnh mẽ đi đôi vớiquản lý tốt hệ thống báo chí, truyền thông Phát triển báo chí, truyền thôngtheo hướng cách mạng, chuyên nghiệp, hiện đại, hội nhập quốc tế, mở rộngquy mô ảnh hưởng, cân đối, hợp lý giữa các lĩnh vực, địa bàn trong nước vàthế giới Đảng lãnh đạo trong việc đề ra các chủ trương, chiến lược phát triển,nội dung thông tin, công tác cán bộ, cơ chế tài chính và tạo môi trường thuậnlợi cho sự phát triển của báo chí, truyền thông Quản lý tốt nhằm phát huy caonhất hiệu quả của hệ thống báo chí, truyền thông, đáp ứng nhu cầu thông tinngày càng đa dạng, phong phú của nhân dân; tuyên truyền đường lối của Đảng,chính sách, pháp luật của Nhà nước; sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc;tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo đồng thuận trong xã hội; nângcao dân trí, phát triển văn hóa, con người Việt Nam; tăng cường đoàn kết, hợptác với các nước, các tổ chức quốc tế, với nhân dân tiến bộ trên thế giới; đồngthời nhằm hạn chế đến mức thấp nhất những sai phạm, ảnh hưởng tiêu cực đến
xã hội của những thông tin xấu, độc trên các phương tiện báo chí, truyềnthông, nhất là truyền thông xã hội trên mạng in-tơ-nét Đại hội XII của Đảngnhấn mạnh: Chú trọng công tác quản lý các loại hình thông tin trên in-tơ-nét đểđịnh hướng tư tưởng và thẩm mỹ cho nhân dân, nhất là cho thanh niên, thiếuniên Xã hội càng phát triển thì báo chí, truyền thông càng có vai trò to lớn,ảnh hưởng mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống xã hội Công tác quản lý khôngnhững phải theo kịp sự phát triển nhanh chóng của báo chí, truyền thông, màcòn phải định hướng kịp thời, đúng đắn cho sự phát triển hợp lý và hiệu quả hệthống báo chí, truyền thông của đất nước
1.2.2 Thực trạng phát triển của kinh tế báo chí truyền thông truyền thông dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam
Trang 11Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, hệ thống báo chí, truyền thôngViệt Nam đã phát triển nhanh cả về đội ngũ, trình độ, loại hình, quy mô,phương tiện, kỹ thuật - công nghệ; khả năng tác động và ảnh hưởng xã hội,đóng góp xứng đáng vào công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ViệtNam xã hội chủ nghĩa.
Hệ thống luật pháp, hành lang pháp lý về hoạt động của báo chí, truyềnthông có bước tiến bộ quan trọng, cơ bản điều chỉnh kịp thời, hợp lý hoạt độngcủa tất cả các chuyên ngành báo chí, truyền thông, bảo vệ quyền và mở rộngkhả năng, điều kiện tiếp cận thông tin của người dân Các đạo luật: Luật Báochí, Luật Xuất bản, Luật Quảng cáo, Luật Tiếp cận thông tin, Luật Tần số vôtuyến điện, được xây dựng mới hoặc sửa đổi, bổ sung để đáp ứng với yêucầu và điều kiện mới của xã hội và người dân
Trong những năm qua, hệ thống báo chí, truyền thông đã góp phần tolớn vào việc tổ chức thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, pháp luật của Nhànước Việt Nam, thực sự đóng vai trò là động lực thúc đẩy phát triển các lĩnhvực kinh tế, văn hóa, xã hội, con người, khoa học, kỹ thuật, bảo vệ Tổ quốc
Hệ thống báo chí, truyền thông cũng góp phần quan trọng vào việc mở rộngdân chủ, tăng cường sự giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thểnhân dân, phát huy vai trò của nhân dân trong việc tham gia trực tiếp vào quản
lý phát triển kinh tế - xã hội, giải quyết các vấn đề quốc kế dân sinh quantrọng Đặc biệt, báo chí, truyền thông trở thành vũ khí quan trọng trong cuộcđấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, quan liêu, tệ nạn xã hội Hơn70% các vụ việc tham nhũng, lãng phí được phát hiện, xử lý là do báo chí,truyền thông phát hiện Thông qua phản ánh dư luận xã hội, phân tích, đánhgiá nguyên nhân và các bài học từ các vụ, việc tham nhũng, lãng phí, tiêu cực,báo chí, truyền thông đã góp phần răn đe, cảnh báo, ngăn chặn một phần tệ nạntham nhũng, tiêu cực trong xã hội, giáo dục cán bộ, đảng viên sống trong sáng,gương mẫu thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luậtcủa Nhà nước
Đặc biệt, với sự phát triển nhanh chóng, ứng dụng rộng rãi của côngnghệ thông tin và mạng in-tơ-nét, báo chí, truyền thông đã thực sự trở thànhtrường học xã hội không biên giới trong việc giáo dục nâng cao hiểu biết, trình
độ nhận thức cho nhân dân, tôn vinh các giá trị dân tộc, nhân văn tốt đẹp, góp