Tiến trình tổ chức các hoạt động Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Thời gian Nội dung Hoạt động 1 Khởi động mục tiêu tạo tâm thế vào bài giáo viên trình chiếu hai bức tranh một gia đ
Trang 1Tuần 13 Ngày soạn
Văn bản
Bài toán dân số
I Mục tiêu
1 Kiến thức
Thực sự hạn chế gia tăng dân số là con đường tồn tại hay không tồn tại của
chính loài người, sự chặt chẽ khả năng thuyết phục của cách lập luận bắt đầu bằng
một câu chuyện nhẹ nhàng mà hấp dẫn, ý thức góp phần vào việc tuyên truyền vận
động cho quốc sách của Đảng và Nhà nước ta về phát triển dân số kỹ năng rèn luyện
kỹ năng đọc và phân tích, lập luận chứng minh giải thích trong một văn bản nhật
dụng, kết hợp kể chuyện với lập luận trong việc thể hiện
2 Nội dung
Bài viết tích hợp với phần tập làm văn vận dụng kiến thức đã học ở bài phương pháp thuyết minh để đọc hiểu nắm bắt được vấn đề, có ý nghĩa thời sự trong văn bản, vận dụng vào việc viết bài văn thuyết minh
3 Thái độ
Có ý thức cao, tích cực tuyên truyền về vấn đề dân số
II Chuẩn bị
Giáo viên:
Xem tài liệu soạn bài dự kiến khả năng tích hợp phương pháp thuyết minh lập luận nghị luận kiến thức, toán học đời sống xã hội
Chuẩn bị đồ dùng dạy học máy chiếu chiếu hình ảnh liên quan đến dân số
chiếu các đoạn văn
Sách giáo khoa phần tổng kết luyện tập
Học sinh:
Nắm vững bài trước, chuẩn bị bài theo hướng dẫn của giáo viên
III Tiến trình tổ chức các hoạt động
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Thời
gian
Nội dung
Hoạt động 1
Khởi động mục tiêu tạo tâm thế vào
bài giáo viên trình chiếu hai bức
tranh một gia đình đông con và một
gia đình xây dựng theo mô hình từ
1 đến 2 con
Hỏi em nhìn thấy gì ở hai bức tranh
này giáo viên nhận xét
Chốt vào bài: phạm vi mà các em
quan sát chỉ là một gia đình nhỏ
thôi, còn nếu dân số của một nước
cứ mỗi năm mỗi tăng như biểu đồ
xuất xứ theo Thái An báo Giáo dục và Thời đại Chủ nhật số
28 năm 1995 văn bản nhật dụng phương thức biểu đạt nghị luận tự sự thuyết minh từ khó đọc hiểu văn bản đọc
Tìm bố cục 3 phần
Trang 2này (vừa nói vừa chiếu biểu đồ dân
số của một nước) thì hậu quả sẽ
như thế nào?
Đó cũng chính là vấn đề mà thái an
đặt ra trong bài viết của chính mình
Ghi tựa bài
Hoạt động 2
Hướng dẫn đọc, tìm hiểu chú thích
Mục tiêu học sinh nắm xuất xứ văn
bản phương thức biểu đạt hiệu từ,
cho biết xuất xứ kiểu văn bản, các
phương thức biểu đạt được sử dụng
phương thức biểu đạt chính
Giáo viên trình chiếu phần giới
thiệu văn bản
Xem lại bố cục
Giải thích từ khó lồng vào phần bài
phân tích
Hoạt động 3
Hướng dẫn đọc tìm hiểu văn bản
Mục tiêu học sinh nắm hiện trạng
dân số hậu quả của gia tăng dân số
và các giải pháp nghệ thuật, lập
luận đặc sắc của tác giả rèn luyện
kỹ năng
Đọc phân tích hướng dẫn đọc to rõ
chú ý nhấn rõ những con số những
mốc thời gian, tên các nước
Giáo viên đọc mẫu
Học sinh đọc
Nhận xét sửa lỗi
Xác định bố cục của văn bản nêu
nội dung chính của mỗi phần
Phần thân bài nêu những ý lớn nào
giáo viên trình chiếu bố cục văn
bản giáo viên chốt bố cục chặt chẽ
hợp lý từ việc dẫn dắt vấn đề đơn
giản ngắn gọn nhưng sâu sắc để đi
đến giải quyết vấn đề gây bức xúc
hiện nay sự bùng nổ dân số cuối
cùng kết thúc vấn đề bằng cách đưa
ra giải pháp để người đọc cùng suy
ngẫm thực hiện rõ ràng văn bản
được bố cục như một bài tập làm
văn có mở bài thân bài kết bài
Suy nghĩ trả lời
Quan sát nghe
Ghi tập
Trả lời
Nghe
Một học sinh đọc nhận xét trả lời 3 phần mở bài: từ đầu
“Sáng mắt ra”
Nêu vấn đề bài toán dân số dường như đã được đặt ra từ thời cổ đại
Thân bài: tiếp theo
ô thứ 31 của bàn cờ Tốc độ gia tăng dân
số thế giới rất nhanh chóng
Đoạn 1 bài toán cổ Đoạn 2 dân số thế giới gia tăng đến hiện nay
Đoạn 3 thực tế mỗi phụ nữ có thể sinh được nhiều con đến mỗi gia đình có một đến hai con là khó thực hiện kết bài còn lại kêu gọi mọi người hạn chế sự bùng nổ gia tăng dân số
Nghe nắm
Quan sát trả lời trả lời lúc đầu không tin nhưng sau đó Sáng mắt ra
trả lời
Phân tích vấn đề dân
số và vấn đề kế hoạch hóa gia đình không tin sáng mắt
ra
Tư bản bất ngờ lôi cuốn gây chú ý người đọc vấn đề dân số và kế hoạch hóa gia đình được đặt ra từ thời cổ đại tốc độ gia tăng dân
số bài toán kén rể của nhà thông thái bàn cờ 64 ô đặt hạt thóc vào các ô theo cấp số nhân dân số thế giới gia tăng theo cấp số nhân công bởi là hai thực
tế mỗi phụ nữ có thể xinh hơn hai con nhất là ở những nước chậm phát triển lập luận nhẹ nhàng chặt chẽ phương pháp tm
So sánh Nêu số liệu đáng tin cậy dân số thế giới tăng ảnh hưởng đến tương lai dân tộc và nhân loại
Lời kêu gọi đừng để càng hạn chế gia tăng dân số Tồn tại hay không tồn tại
Gọi liên tưởng suy ngẫm giọng điệu vừa chân thành vừa như một mệnh lệnh mọi người cần có ý thức
về vấn đề dân số Tổng kết nghệ thuật
Trang 3Giáo viên kiểm tra
Giáo viên trình chiếu đoạn 1, nhắc
lại ý chính đoạn 1, thái độ của tác
giả về sự ra đời của bài toán dân số
nghệ thuật tác dụng
Điều khiến tác giả “sáng mắt ra” ở
đây là gì?
Giáo viên bình giảng cụm từ “sáng
mắt ra” đặt trong ngoặc kép được
hiểu theo nghĩa hàm ý cảm nhận
của tác giả trong bài văn chính là từ
góc nhìn không ngờ bất chợt ấy
bởi làm sao câu chuyện dân số và
kế hoạch hóa gia đình hôm nay lại
có liên quan đến một câu chuyện
cách đây dăm 7 nghìn năm về
trước, ai mà dám tin
Giáo viên chuyển
Từ cách đặt vấn đề này tác giả đi
đến giải quyết vấn đề gì (giáo viên
trình chiếu luận điểm 1 phần 2)
nhắc lại ý chính
Nhắc lại của đoạn này bài toán của
nhà thông thái là gì?
Em hiểu như thế nào là cấp số
nhân?
Giáo viên trình chiếu bàn cờ tương
ứng với số thóc theo cấp số nhân,
việc đưa bài toán cổ vào văn bản có
tác dụng gì?
Giáo viên chốt
Gây sự tò mò chú ý của người đọc
từ đó đưa ra kết luận bất ngờ
Số thóc tưởng ít nhưng lại rất lớn
câu chuyện cổ làm tiền đề để nhấn
mạnh sự tăng trưởng khủng khiếp
của dân số
Khiến người đọc nhận ra tính
nghiêm trọng của vấn đề
Giáo viên trình chiếu (luận điểm 2
phần 2) dân số thế giới gia tăng như
thế nào?
Hiện nay là bao nhiêu?
Giáo viên chốt giảng
Nếu khởi đầu chỉ có hai người thì
Trả lời Nghe Quan sát Trả lời tự sự Trả lời trả lời chú thích ba trả lời gây sự
tò mò chú ý của người đọc Nghe Trả lời Trả lời Châu phi: nepan, madagasca, luanda,
Châu á: Ấn độ, việt nam
Trả lời Nhận xét dân số tăng với tỷ lệ cao trả lời nước nghèo chậm phát triển quan sát Trả lời đất không sinh
nở người ngày một đông thiếu đất người đông các nhu cầu gia tăng ảnh hưởng đến kinh tế về môi trường, việc làm, y tế, giáo dục
Quan sát trả lời Quan sát trả lời Tuyên truyền đẩy mạnh giáo dục nâng cao dân trí sự hiểu biết về hậu quả của gia tăng dân số Quan sát
Trả lời Nghe nắm
lập luận chặt chẽ Thuyết minh rõ ràng Cách nêu vấn đề ấn tượng thu hút
Nội dung ý nghĩa sự gia tăng dân số rất đáng lo ngại nhất là đối với những nước chậm phát triển Hạn chế sự gia tăng dân số là đòi hỏi sống còn của nhân loại luyện tập con đường tốt nhất để hạn chế sự gia tăng dân số là giáo dục dân số thế giới từ năm 2000 đến 30 tháng 9 năm 2003 tăng gấp bao nhiêu lần dân số việt nam
Trang 4đến năm 1995 là 5,63 tỷ, ô 33 của bàn cờ
Đó là với điều kiện mỗi gia đình chỉ có 2 con, nhưng thực tế thì (giáo viên trình chiếu luận điểm 3 phần 2) đoạn này cho ta biết điều gì? Các nước kể trên thuộc châu lục nào?
Nhận xét về dân số các nước này bằng hiểu biết của mình em hãy cho biết sự phát triển kinh tế xã hội của các nước này?
Giáo viên chiếu hình ảnh minh họa với sự gia tăng dân số, như dự đoán của tác giả thì sẽ dẫn đến hậu quả gì?
Trao đổi bàn 2 phút
Giáo viên trình chiếu hình ảnh minh họa cho câu hỏi trên
Từ hậu quả đó rút ra kết luận gì về mối quan hệ giữa dân số và sự phát triển kinh tế xã hội
Giáo viên trình chiếu sơ đồ khép kín
Giáo viên chốt qua sơ đồ
Nhận xét cách lập luận phần thân bài
Giáo viên chốt giảng
Người viết không lý luận dài dòng
mà đã chứng minh vấn đề bằng những con số tường minh chính xác đáng tin cậy, làm người đọc sửng sốt, giật mình trước những thực trạng bài toán dân số vẫn gia tăng đều đặn theo cấp số nhân, còn của
cả loài người làm ra thì chỉ tăng theo cấp số cộng, và đất đai chẳng sinh sôi nảy nở theo cấp số nào
Từ cách lập luận đó khái quát hậu quả tốc độ gia tăng dân số
Giáo viên chuyển
Từ thực tế về bản chất của bài toán dân số xem tác giả muốn nói gì với chúng ta
Giáo viên trình chiếu phần 3, nhắc
Trang 5lại ý chính
Tác giả đưa ra giải pháp gì cho vấn
đề nan giải này? Cách kết thúc có
gì độc đáo?
Giáo viên chốt
Tác giả kết thúc bằng cách đưa ra cách lựa chọn vấn đề để ta tự suy ngẫm, vì dân số là vấn đề chung không chỉ riêng ai
Chúng ta thử hình dung mỗi người chỉ còn diện tích một hạt thóc, trái đất sẽ nổ tung mà ngòi nổ chính là
sự gia tăng dân số
Đảng và nhà nước ta đã có những giải pháp nào cho vấn đề này? Giáo viên trình chiếu một số giải pháp việt nam đã thực hiện
Em có suy nghĩ gì về những giải pháp cũng như việc thực hiện giải pháp của mọi người?
Giáo viên liên hệ giáo dục về tình bạn tình yêu trong lứa tuổi học sinh nguyên nhân do đâu?
Giáo viên chốt
Do hạn chế nhận thức do tập quán lập gia đình sớm ở những vùng nông thôn, vùng núi do tâm lý cổ
hủ, phải có con trai nối dõi, vì vậy tình hình dân số trong những năm gần đây tuy có giảm nhưng chưa đều ở các vùng miền
Hiện nay việc thực hiện các chính sách dân số còn đang đối mặt với thực trạng mất cân bằng giới tính (100 nữ có đến 113 nam)
Kế hoạch hóa gia đình là một trong những giải pháp giảm tốc độ gia tăng dân số
Tuy nhiên muốn dân số bền vững phải đảm bảo sự cân đối về tỉ lệ nam nữ cân đối giữa các vùng miền, dân số không quá già, cũng không quá trẻ
Hoạt động 4
Hướng dẫn tổng kết mục tiêu
Trang 6Khái quát kiến thức khác các nghệ
thuật văn bản
Nhận xét về cách nêu và thuyết
minh vấn đề
Giáo viên trình chiếu phần nghệ
thuật
Văn bản này đem lại cho em những
hiểu biết gì?
Giáo viên trình chiếu phần nội
dung ý nghĩa
Giáo viên chốt phần tổng kết
Hoạt động 5
Mục tiêu: liên hệ thực tế kỹ năng
nhìn nhận vấn đề tùy vào thời gian
thực tế lớp học mà giáo viên có thể
tổ chức thực hiện trên lớp hoặc
hướng dẫn học sinh thực hiện ở nhà
đọc phần đọc thêm
Qua đoạn văn em thấy con đường
nào là con đường tốt nhất để hạn
chế sự gia tăng dân số? Vì sao?
Nhấn thêm tầm quan trọng của gia
đình
Liên hệ thực tế gia đình
Nêu bài tập về nhà
Hướng dẫn lấy số dân có ở mục 3
trừ dân số năm 2000 ở mục 2 sau
đó chia cho dân số việt nam hiện
nay
IV Hướng dẫn tự học
Nắm vững bài tìm hiểu tình hình dân số của tỉnh nhà
Chuẩn bị bài câu ghép tiếp theo
Xem lại kiến thức bài câu ghép, các quan hệ ý nghĩa của quan hệ từ ngữ văn 7 Đọc các ví dụ tìm các vế xác định cách nối các vế trả lời câu hỏi 1 chuẩn bị mục 2