Do thực tế là sức khoẻ và sắc đẹp của da được quan tâm như là mộttrong các yếu tố chủ yếu đại diện tổng thể cho “hạnh phúc” và sự nhận thức về “sức khoẻ” ở con người, một số chiến lược c
Trang 1CÁC CHIẾN LƯỢC CHỐNG LÃO HOÁ DA
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3583892/
TÓM TẮT
Lão hoá da là một quá trình sinh học phức tạp bị ảnh hưởng bởi sựkết hợp các yếu tố nội sinh hay bên trong và các yếu tố ngoại sinh hay bênngoài Do thực tế là sức khoẻ và sắc đẹp của da được quan tâm như là mộttrong các yếu tố chủ yếu đại diện tổng thể cho “hạnh phúc” và sự nhận thức
về “sức khoẻ” ở con người, một số chiến lược chống lão hoá đã được pháttriển trong những năm vừa qua Sự quan tâm của bài báo này là tổng quancác chiến lược chống lão hoá quan trọng nhất mà các chuyên gia da liễunắm trong tay hiện nay, bao gồm các công cụ phòng tránh, các chiến lược
mỹ phẩm học, các tác nhân dùng tại chỗ và hệ thống và các thủ phạm xâmlấn
Giới thiệu
Lão hoá da là một phần của “khảm lão hoá” con người tự nhiên, nó trởnên rõ ràng và theo sau các quỹ đạo khác nhau ở các cơ quan, mô và các tếbào khác nhau cùng với thời gian Trong khi các dấu hiệu lão hoá của các cơquan nội tạng được biểu hiện ở môi trường xung quanh “đôi mắt”, da cungcấp các dấu hiệu đầu tiên của thời gian trôi qua
Lão hoá da là một quá trình sinh học phức tạp bị ảnh hưởng bởi sự kếthợp các yếu tố nội sinh hay bên trong (gen, chuyển hoá tế bào, hormon vàcác quá trình chuyển hoá) và các yếu tố ngoại sinh hay bên ngoài (phơinhiễm ánh sáng mãn tính, ô nhiễm, bức xạ ion, các hoá chất, các độc tố)1.Các yếu tố này cùng nhau dẫn đến tích luỹ thay đổi cấu trúc và sinh lý và cácthay đổi luỹ tiến trong mỗi lớp da cũng như các thay đổi vẻ ngoài của da, đặcbiệt, ở các vùng da phơi nhiễm ánh nắng mặt trời2-12 Ngược lại với mỏng vàteo, nếp nhăn nhỏ và khô ở da lão hoá, da tiền lão hoá điển hình cho thấybiểu bì dày, mất màu lốm đốm, nếp nhăn sâu, mệt mỏi, trì trệ và mất độ thôráp13-18 Mất đi sự đàn hồi của da một cách từ từ dẫn đến sự chảy sệ19 Sựchậm chạp của tỷ lệ chuyển hoá biểu bì và kéo dài chu kỳ tế bào với sựchậm lành vết thương và thay da kém hiệu quả ở người cao tuổi Thực tếnày quan trọng khi phẫu thuật thẩm mỹ20 Mặt khác, nhiều đặc điểm này làcác đích để ứng dụng sản phẩm hoặc các cách đẩy nhanh chu kỳ tế bào vớiniềm tin rằng làm nhanh hơn chuyển hoá tế bào sẽ tạo ra sự cải thiện ở vẻngoài của da và sẽ đẩy nhanh lành vết thương21 Sự mất đi đáng kể của cáccấu trúc fibrilin tích cực22 cũng như sự giảm lượng collagen typ VII (Col-7),
có thể góp phần tạo các nếp nhăn bởi sự yếu đi của liên kết giữa hạ bì vàbiểu bì của da lão hoá do yếu tố bên ngoài23 Lão hoá da do phơi nhiễn ánhnắng được đặc trưng bởi các elastosis mặt trời Sự phân bố rải rác và sựgiảm lượng collagen ở da lão hoá do ánh sáng có thể do sự tăng thoái hoácollagen bởi nhiều ma trận metalloproteinase, serin và các protease khác bất
kể của sự sản sinh colagen tương tự24-48 Ở da lão hoá, collagen dường nhưbất thường và rối loạn, tỷ lệ Col-3/Col-1 tăng, do, đáng kể, là do mất Col-129
Trang 2Lượng collagen tổng thể/ đơn vị diện tích bề mặt da được thấy là giảmkhoảng 1%/năm30 Các Glycosaminoglycan (GAGs) là thành phần chủ yếutrong ma trận của da giúp gắn với nước Trong da lão hoá do ánh sáng,GAGs có thể liên quan với sự bất thường của vật liệu elastotic và vì vậykhông thể có chức năng một cách hiệu quả31 Mức Hyaluronic acid toàn phần(HA) ở hạ bì của da thực chất vẫn ổn định; tuy nhiên, HA biểu bì giảm đáng
kể32
Ba thành phần cấu trúc chính của hạ bì: collagen, elastin và GAGs làcác mục tiêu chính của nghiên cứu chống lão hoá và các nỗ lực cho cácchiến lược chống lão hoá mỹ phẩm liên quan đến da, từ “các kem chốngnhăn” đến nhiều tác nhân làm đầy21
Sự hiện diện của lão hoá trên toàn bộ khuôn mặt liên quan với tácđộng của trọng lực, hoạt động của cơ, sự mất khối lượng, giảm dần và sựphân bố lại mỡ ở bề mặt và ở sâu, mất hỗ trợ của xương là tất cả những gìcùng nhau dẫn đến mặt võng xuống, các thay đổi trong hình dạng và đườngviền Bất kể thực tế là lão hoá là một quá trình sinh học không thể tránh khỏi
và không phải là một bệnh lý, nó liên quan với nhiều bệnh lý da vào cơ thểbao gồm các rối loạn thoái hoá, lành tính và ác tính
Thức dạng “lão hoá thành công”, tập trung vào sức khoẻ và sự thamgia tích cực trong cuộc sống, chống lại các khái niệm truyền thống của lãohoá như thời gian của bệnh là ngày càng đồng nghĩa với giảm thiểu các dấuhiệu lão hoá trên da, mặt và cơ thể33-35 Từ quan điểm này, phòng ngừa daliễu thẩm mỹ có thể bổ sung yêu cầu cho tuổi già khoẻ mạnh, điều trị hoặcphòng ngừa các rối loạn da nhất định, đáng chú ý là ung thư và trì hoãn lãohoá da kết hợp các phương pháp tại chỗ và hệ thống của trị liệu, sáng chếcông cụ và các phương pháp xâm lấn36,37 Sự chủ động của bất kỳ trị liệuchống lão hoá da này là đạt được một làm da khoẻ, mịn, không có khuyếtđiểm, sáng và đàn hồi38 Trong thực tế lâm sàng, “trông khá hơn” không cónghĩa là “trông trẻ hơn” Vì vậy tại sao rất quan trọng để hiểu mong muốncủa bệnh nhân và định hướng họ đến trị liệu sẽ cho các kết quả hài lòng nhấtkhi biết được tất cả các công nghệ điều trị sẵn có39 Tuổi tác, các phươngpháp có trước hoặc phẫu thuật, các tình trạng sức khoẻ chung, kiểu da, lốisống và nhiều yếu tố nên được cân nhắc trước khi chọn chiến lược cho từngtrường hợp cá thể Tác dụng trị liệu chống lão hoá mong muốn ở da là quátrình liên tục, từng bước, trong đó kết hợp nhiều phương pháp tái sinh sinhhọc và phục hồi da, tăng cường và phục hồi mỗi lớp da riêng biệt và trongánh sáng của nhiều yếu tố khác nhau – từ cách sống đến các tình trạng miễndịch, gen, tâm trạng và sức khoẻ nói chung Tổng quan này sẽ nhấn mạnhtầm quan trọng nhất của các tác nhân trị liệu tại chỗ và hệ thống và các xuhướng sử dụng các thủ thuật xâm lấn
Phòng ngừa và điều trị lão hoá da
Các chiến lược chống lão hoá da cố gắng đảo ngược các dấu hiệu hạ
bì và biểu bì bị lão hoá do ánh sáng và thời gian có thể nhóm lại theo các ápdụng sau:
Trang 3Bảng 1: Các phương pháp chống lão hoá da
Chăm sóc mỹ phẩm học Chăm sóc da hàng ngày
Bảo vệ khỏi ánh nắng Các phương pháp thẩm mỹ không xâm lấn Các tác nhân y tế tại chỗ hoặc các
Các yếu tố điều hoà tế bào Các phương pháp không xâm lấn
Các chất lột tẩy hoá học Thiết bị ánh sáng nhìn thấy Ánh sáng xung cường độ cao (IPL) Trẻ hoá da ánh sáng laser xâm lấn và không xâm lấn
Tần số vô tuyến (RF) Thuốc tiêm trẻ hoá và kích thích sinh học da Ngăn ngừa các nếp nhăn động
Sửa chữa các nếp nhăn tĩnh, giải phẫu nếp nhăn Phục hồi (phân bố lại) mỡ và các giảm khối lượng Nâng và định hình da
Các tác nhân hệ thống Liệu pháp hormon thay thế
Các chất chống oxy hoá Tránh các yếu tố ngoại sinh của lão
hoá, điều chỉnh lối sống và thói quen Hút thuốc
Ô nhiễm Tia UV mặt trời Căng thẳng Dinh dưỡng, hạn chế chế độ ăn và bổ sung thực phẩm
Hoạt động thể chất Kiểm soát sức khoẻ chung Thuốc phòng ngừa
Chăm sóc da
Hàng rào bảo vệ da khoẻ mạnh và chức năng là yếu tố bảo vệ quantrọng chống lại sự mất nước, sự thấm của nhiều vi sinh vật, các tác nhân dịứng, các chất kích ứng, các loài oxy phản ứng và bức xạ Hàng rào bảo vệ
da có thể được điều chỉnh đặc biệt cho phép sự thấm Vì lý do này, chăm sóc
da hàng ngày có thể làm tăng sự tái sinh, sự đàn hồi, độ mịn màng của da,
và vì vậy thay đổi tạm thời tình trạng da40,41 Tuy nhiên, cần thiết để ngănchặn sự thoái hoá của các thành phần cấu trúc chủ yếu của da như collagen,elastin, để phòng ngừa sự hình thành các nếp nhăn Mặc dù công nghệđược yêu cầu để cung cấp một cách thích hợp các thành phần này vào dachưa được phát triển, một số sản phẩm thúc đẩy tổng hợp tự nhiên các chấtnày ngoài việc tăng cường elastin42-45 Một cách tiếp cận tích hợp ngăn ngừa
sự hình thành nếp nhăn là giảm viêm bởi các chất chống oxy hoá tại chỗhoặc hệ thống được dùng kết hợp với các kem chống nắng và các retinoid
để tăng cường tác dụng bảo vệ của chúng21
Sự bảo vệ khỏi ánh sáng và các chất chống oxy hoá
Trang 4Tổn thương do ánh sáng mãn tính của da tự nó biểu hiện như lão hoá
da ngoại sinh (lão hoá da do ánh sáng) Tổn thương DNA do ánh sáng vàcác loài oxy phản ứng (ROS) sinh ra do UV là các biến cố mức độ phân tửđầu tiên dẫn đến phần lớn các biểu hiện mô bệnh học và lâm sàng điển hìnhcủa tổn thương do ánh sáng mãn tính của da Các thay đổi nếp nhăn và sắc
tố liên trực tiếp với lão hoá da do ánh sáng sớm được coi là các biểu hiện daquan trọng nhất của nó Các chiến lược nhằm ngăn chặn lão hoá da do ánhsáng bao gồm tránh ánh nắng mặt trời, sử dụng kem chống nắng bảo vệkhỏi ánh nắng mặt trời để ngăn chặn hoặc giảm phơi nhiễm da với bức xạ
UV, sử dụng các retinoid để ức chế tổng hợp collagenase và thúc đẩy sảnxuất collagen và các chất chống oxy hoá, đặc biệt khi kết hợp, để giảm vàtrung hoà các gốc tự do (FR)21,46
Các nghiên cứu can thiệp chỉ ra rằng trong thực tế, có thể trì hoãn lãohoá da và cải thiện các tình trạng qua việc chỉ định các bổ sung dinh dưỡngchọn lọc Cách chất chống oxy hoá dinh dưỡng tác động thông qua các cơchế khác nhau và ở các phần khác nhau, nhưng các chất dọn gốc tự do chủyếu:
1 Chúng trung hoà trực tiếp gốc tự do
2 Làm giảm nồng độ peroxide và sửa chữa oxid hoá màng
3 Chúng dập tắt sắt để giảm sản sinh ROS
4 Thông qua chuyển hoá lipid Các acid béo tự do chuỗi ngắn và cáccholesteryl ester trung hoà ROS47
Hàng rào chống oxy hoá nội sinh là cả không enzyme (như uric acid,glutathion, bilirubin, các thiol, albumin và các yếu tố dinh dưỡng bao gồm cácvitamin và các phenol) và enzyme (như superoxide dismutase, glutathionperoxidase (GSHPs), và catalase) Nguồn các chất chống oxy hoá quantrọng nhất được cung cấp bởi dinh dưỡng Các chất chống oxy hoá hệ thốngđược biết nhiều nhất thuộc về vitamin C, vitamin E, các carotenoid và từ cácnguyên tố hiếm như đồng và selen48-50 Cũng có nhiều nghiên cứu đangchứng minh là vitamin C và E kết hợp với ferulic acid có cả tác dụng chốngnắng và chống oxy hoá51
Các tác nhân dược học tại chỗ với các tính chất chống lão hoá
Có hai nhóm chính của các tác nhân có thể được dùng như các thànhphần kem chống lão hoá, các chất chống oxy hoá và các chất điều hoà tếbào Các chất chống oxy hoá như các vitamin, các polyphenol và cácflavonoid, làm giảm sự thoái hoá collagen bằng cách giảm nồng độ gốc tự dotrong các mô Các chất điều hoà tế bào, như các retinol, các peptid và cácyếu tố tăng trưởng (GF), có các tác dụng trực tiếp trên chuyển hoá collagen
và ảnh hưởng đến sản xuất collagen
Vitamin C, B3 và E là các chất chống oxy hoá quan trọng nhất do khảnăng thấm qua da do trọng lượng phân tử thấp của nó52 L-ascorbic acid tạichỗ tan trong nước, không ổn định bởi nhiệt ở nồng độ từ 5%-15% đượcchứng minh có tác dụng chống lão hoá da bằng cách thúc đẩy sản xuất col-1
và col-3 cũng như các enzyme quan trọng cho sản xuất collage, ức chế ma
Trang 5trận metalloproteinase (MMP)1 (colagenase 1)43,53 Các nghiên cứu lâm sàng
đã chứng minh rằng sự bảo vệ chống oxy hoá cao hơn với sự kết hợpvitamin C và E, hơn là vitamin C hoặc E đơn độc54,55
Niacinamide (vitamin B3) điều hoà chuyển hoá và tái sinh tế bào, và nóđược dùng ở nồng độ 5% như là một tác nhân chống lão hoá56 Trong một sốnghiên cứu Sự cải thiện độ đàn hồi da, ban đỏ da và hắc tố da sau điều trịtại chỗ 3 tháng đã được quan sát thấy52,54
Vitamin E (-tocopherol) được dùng như một thành phần của các sảnphẩm da có các tác dụng chống viêm và chống tăng sinh ở nồng độ giữa 2%
và 20% Nó tác động bằng cách làm mịn màng da và làm tăng khả năng củalớp sừng để duy trì độ ẩm, làm tăng nhanh biểu mô và góp phần bảo vệ dakhỏi ánh sáng Các tác dụng không mạnh bằng vitamin C và B357
Trong một nghiên cứu trong cơ thể đã chứng minh rằng dùng tại chỗcác polyphenol trà xanh trước khi phơi nhiễm UV dẫn đến sự tăng liều gâyban da tối thiểu, làm giảm số lượng các tế bào Langerhans và giảm tổnthương trong da58 Các thực vật khác tác động như các chất chống oxy hoá
là, VD các flavonoid từ đậu nành
Các chất điều hoà tế bào như các dẫn chất vitamin A, các polypeptid
và các thực vật, tác động trực tiếp trên chuyển hoá collagen và kích thích sựsản xuất collagen và các sợi elastic
Vitamin A (retinol) và các dẫn chất của nó (retonaldehyde và tretinoin)cũng là một nhóm các tác nhân với các tác dụng chống oxy hoá Chúng cóthể gây sinh tổng hợp collagen và làm giảm sự biểu hiện của MMP-1(collagenase 1) Retinol là, hiện tại, chất thường được dùng nhất như mộtthành phần chống lão hoá và, so với tretinoin, ít gây kích ứng da59,60 Nó chothấy là retinol có các tác dụng tích cực không chỉ bên ngoài mà còn trên lãohoá da nội tại và có tác dụng tích cực mạnh trên chuyển hoá collagen60,61.Tretinoin, một retinoid non-aromatic thế hệ đầu tiên, được áp dụng cho dùngngoài như một trị liệu chống lão hoá ở nồng độ 0,05% ở Mỹ Nó cho thấy là
có thể làm giảm các dấu hiệu của lão hoá da sớm gây bởi UV như các nếpnhăn, mất độ đàn hồi da và hắc tố da
Các polypeptid hoặc các oligopeptid được cấu tạo từ các amino acid
và có thể bắt chước một chuỗi peptid của các phân tử như collagen hoặcelastin Qua dùng ngoài tại chỗ, các polypeptid có khả năng kích thích tổnghợp collagen và kích hoạt chuyển hoá ngoài da62
Các thủ thuật xâm lấn
Có nhiều thủ thuật xâm lấn, phần lớn là để “làm mới bề mặt” biểu bì: đểloại bỏ các biểu bì đã tổn thương và thay thế mô với các lớp da đã được sửachữa và đôi khi thúc đẩy sự hình thành collagen mới21,63 Nó có thể là tiềmnăng của GF, các cytokine và telomerase cuối cùng sẽ được khai thác quacông nghệ tiên tiến và sự đổi mới trong các lĩnh vực đang phát triển của kỹthuật mô và trị liệu gen trong tương lai gần64
Lột da bằng hoá học
Trang 6Mặt nạ hoá học là các phương pháp gây sự loại bỏ bằng hoá học cáclớp da xác định để tạo một làn da mịn và săn chắc như là một kết quả của sựtái sinh và các các cơ chế sửa chữa sau viêm biểu bì và hạ bì Mặt nạ hoáhọc được phân thành 3 loại65,66:
- Lột vỏ ngoài: [các --, lipo-hydroxy acid (HA), tricloacetic acid (TCA)10-30%] tẩy đi các lớp biểu bì và không lấy đi lớp đáy
- Tẩy sâu vừa (TCA >30-50%) với tới lớp hạ bì bên trên
- Tẩy sâu (TCA>50%) thấm tới lớp hạ bì bên dưới
Độ sâu của việc tẩy phụ thuộc không chỉ chất sử dụng mà còn phụthuộc vào nồng độ, pH của dung dịch và thời gian lưu trên da66 Một số thayđổi da đã được báo cáo sau vài tuần: cấu trúc biểu bì trở về bình thường,các tế bào melano hiện diện và được phân bố đồng nhất, các tế bào đáy cóchứa các hạt melanin nhỏ được phân bố đồng nhất, độ dày của màng đáyđồng nhất, trong hạ bì, một loạt biểu bì phụ của collagen xuất hiện, hìnhthành một mạng lưới mới các sợi đàn hồi, thường song song với collagen67
Nếu chỉ tẩy nhẹ bên ngoài, gây bong vảy, làm tăng hoạt tính biểu bìcủa enzyme, dẫn đến loại bỏ biểu bì và tẩy da chết68,69 Nếu tẩy sâu vừa, gâyđông các protein màng, phá huỷ các tế bào sống của biểu bì và, phụ thuộcvào nồng độ, hạ bì Tẩy sâu làm đông các protein và gây loại bỏ biểu bì hoàntoàn, tái cấu trúc lớp đáy và phục hồi cấu trúc da69 Tẩy sâu liên quan đếncác tác dụng phụ tiềm năng như tăng sắc tố, xuất hiện các mảng thẫm doánh sáng, nguy cơ nhiễm khuẩn sau phẫu thuật, đặc biệt là mưng mủ66,70 Cơchế mà mặt nạ hoá học tác dụng không được sáng tỏ rõ ràng Sự tăng lượngsợi collagen, nước và GAG trong hạ bì đã được báo cáo71,72 Có sự gợi ý làcác cải thiện trong đàn hồi và các nếp nhăn sau lột mặt hoá học có thể dotăng col-1 với/ hoặc không có tăng col-3, các sợi đàn hồi cũng như sự sắpxếp dày đặc các sợi collagen73-76
Liệu pháp hormon thay thế
Được biết là có quá trình suy giảm tổng hợp hormon cùng với tuổi tác.Mức hormon tăng trưởng (GH) và yếu tố tăng trưởng 1 giống insulin (IGF-1),melatonin, TSH, các hormon giáp trạng (T3), dehydroepiandrosterone(DHEA) (dạng sulfate và các chuyển hoá 17-keto niệu của nó), các estrogen
và testosterone giảm dần Thiếu hụt hormon chủ yếu ở người là do mãn kinh
và mãn dục nam,và sự thiếu hụt androgen một phần ở nam giới cao tuổi
196-199 DHEA thay thế đã được chứng minh là dẫn đến sự cải thiện tình trạng cơthể, hoạt động tình dục, tỷ trọng xương và hạnh phúc200
Trong một nghiên cứu ngẫu nhiên và đối chứng giả dược ở 280 ngườigià (nam và nữ) tuổi 60-79, mỗi cá thể được nhận 50mg DHEA hàng ngàytrong 1 năm Ở phụ nữ thấy sự cải thiện ham muốn tình dục, sức khoẻ da và
tỷ trọng xương201-203 Hơn nữa, một nghiên cứu khác được tiến hành bởiRudman et al, đã chỉ ra rằng sử dụng GH làm giảm các dấu hiệu của lão hoásinh học Điều trị dẫn đến cải thiện tình trạng cơ thể với sự tăng khối cơ và tỷtrọng xương, giảm mô mỡ Hơn nữa, sự tăng độ dày da đã được quan sátthấy199
Trang 7Melatonin đã cho thấy có ảnh hưởng tốt đến quá trình lão hoá, do nó
có tác dụng ngược với trọng lượng cơ thể, hạn chế thức ăn làm tăng mứcmelatonin và làm giảm các việc giảm liên quan đến tuổi tác của nó Tăng tuổitác dẫn đến giảm sản xuất melatonin, điều này có thể kết nối với các rối loạngiấc ngủ ở người già Nó cũng cho thấy là melatonin có thể phòng ngừa pháttriển khối u Thú vị là, một nghiên cứu cho thấy là các bệnh nhân có các khối
u có giảm mức melatonin so với các cá thể khoẻ mạnh204-207
HRT với testosterone được chỉ định tuyệt đối ở nam giới cao tuổi,những người hoặc có triệu chứng hoặc có mức testosterone huyết thanhthấp Hoặc giảm testosterone hoặc mất nhịp sinh học tiết testosterone đãquan sát thấy với tỷ lệ cao ở nam giới cao tuổi Các triệu chứng lâm sàngbao gồm yếu chung, rối loạn chức năng tình dục, hạn chế khối cơ và xương,giảm hồng cầu Mức testosterone thấp đã thấy ở các nghiên cứu dịch tễ làmdẫn đến tỷ lệ cao bệnh tật và tử vong và tỷ lệ cao trầm cảm, bệnh mạch vànhtim, loãng xương Đề kháng insulin đã cho thấy đóng vai trò quan trọng trongphát triển thiểu năng tình dục ở nam giới cao tuổi Vì vậy, nam giới béo phì
và tiểu đường typ2 cho thấy mức testosterone thấp hơn đáng kể so với các
cá thể ở nhóm chứng199
HRT với estrogen và progesterone đã được quan tâm từ lâu là có cáctác dụng chống lão hoá; các kết quả của các nghiên cứu lớn chỉ ra rằng tácdụng chống lão hoá không là mong đợi cần thiết Ngược lại, HRT được cho
là có nguy cơ tim mạch cao và làm tăng nguy cơ ung thư vú Tuy nhiên, nó
rõ ràng là, có các tác dụng tích cực trên loãng xương và một đơn trị liệuestrogen liều thấp, sớm, có thể được coi là có lợi thế208
LÃO HOÁ DA: CÁC CHIẾN LƯỢC VÀ VŨ KHÍ TỰ NHIÊN
đã sử dụng trong các sản phẩm chống lão hoá Ý tưởng chính của chúng tôi
là nhấn mạnh các cơ chế tác động của các sản phẩm thực vật/ thảo dượcnày, đó là, các “chiến lược” của chúng trong chống lại lão hoá da Một sốchiết xuất thực vật có khả năng dọn các gốc tự do, bảo vệ ma trận da thôngqua ức chế sự thoái giáng enzyme hoặc thúc đẩy tổng hợp collagen trong
da Có một số thực vật có thể ảnh hưởng đến độ đàn hồi và săn chắc da.Chắc chắn, có một vị trí nguyên tắc thảo dược trong các mỹ phẩm chống lãohoá Mặt khác, có một nhu cầu không thay đổi về đánh giá thêm và cácnghiên cứu lâm sàng thêm trong cơ thể với sự nhấn mạnh về nồng độ thành
Trang 8phần của các sản phẩm thực vật/ thảo dược, công thức của nó, độ an toàn,thời gian của tác dụng chống lão hoá.
1 Giới thiệu
Quá trình lão hoá bắt đầu ngay khi chúng ta sinh ra Thực tế là da là cơquan có thể nhìn thấy được nhất giúp chúng ta nhận thức được quá trình lãohoá từng phút Ước muốn vĩnh cửu của mọi người trên thế giới là sống lâuhơn, trẻ hơn hoặc ít nhất trông trẻ hơn Chúng ta hoạt động xã hội, tình dục
và thể chất để tăng thời gian lâu hơn1 Tại sao các nếp nhăn luôn nhắc nhởchúng ta về sự qua đi không thể lay chuyển của thời gian1
Trong thế kỷ 21, thời đại của khoa học hiện đại và sự bùng nổ củacông nghệ, với phẫu thuật thẩm mỹ và công nghệ trẻ hoá laser, một câu hỏiđược đặt ra – có vị trí cho các sản phẩm thảo dược, tự nhiên?
Có một xu hướng phát triển cho các BS sử dụng các thủ thuật ít xâmlấn hơn nhằm làm giảm các nguy cơ và biến chứng Các bệnh nhân khôngchỉ mong đợi trông trẻ hơn mà còn muốn có ít sẹo hơn2
Trong thập kỷ qua, đã có sự gia tăng quan tâm khoa học trong giảm vẻngoài của lão hoá3 Sử dụng các chiết xuất thực vật và thảo dược có nguồngốc từ thời cổ đại, với các bản ghi chép sớm nhất có nguồn gốc từ Trunghoa và Ai cập cổ đại4 Thực vật tạo ra rất nhiều loại thành phần hữu cơ và cóthể phân loại thành 3 nhóm chính: các terpenoid, các alkaloid và các thànhphần phenolic5
Chúng tôi cố gắng thu thập bằng chứng đáng quan tâm nhất dựa trênthực tế về các thực vật và chiết xuất thực vật được sử dụng trong các sảnphẩm chống lão hoá Ý tưởng chính của chúng tôi là nhấn mạnh các cơ chếtác động của các sản phẩm thực vật/ thảo dược này, đó là, các “chiến lược”của chúng trong chống lại lão hoá da
2 Lão hoá theo thời gian và do ánh sáng
Có 2 dạng khác nhau của các thay đổi xuất hiện trong da Các thay đổitrong da do sự qua đi của thời gian gọi là lão hoá theo thời gian Lão hoá doánh sáng đề cập đến các thay đổi do tiếp xúc ánh nắng mặt trời mãn tính
Biểu hiện lâm sàng của lão hoá da theo thời gian bao gồm xerosis,chảy nhão, nếp nhăn, sự xuất hiện của nhiều khối u lành tính như ***6 Tóctrở nên mất màu, cuối cùng trở nên bạc, rụng tóc tăng Có các thay đổi trongmóng tay Có ít tuyến trong da hơn6
Đặc điểm sinh học có thể tái sinh và bằng chứng nhất của da lão hoá
là sự phẳng đi của vị trí tiếp nối hạ bì - biểu bì6,7 Có sự teo chung của matrận ngoại bào8, điều này được phản ánh bởi sự giảm đi số lượng cácnguyên bào sợi, giảm lượng collagen8 và elastin và tổ chức của chúng bị suygiảm7
Các thay đổi này một phần là kết quả của sự tích luỹ tổn thương nộisinh từ sự hình thành liên tục các loài oxy phản ứng (ROS) được sinh ratrong quá trình chuyển hoá tế bào oxy hoá Bằng chứng tồn tại tiếp theo chothấy lão hoá liên quan với tổn thương gốc tự do bởi các ROS khác nhau Có
Trang 9bằng chứng trong cơ thể cho mối quan hệ nguyên nhân giữa tổn thương oxyhoá ty thể, sự lão hoá tế bào và các kiểu hình lão hoá trong da10.
Lão hoá bị tăng nhanh ở các vùng tiếp xúc với ánh nắng (tia cực tím),một quá trình được biết là lão hoá do ánh sáng Được gọi là lão hoá do ánhsáng do sự kết hợp của tổn thương do các bước sóng ngắn (UVB) tới cáclớp bên ngoài của da (biểu bì) và tổn thương bước sóng dài (UVA) tới cáclớp giữa (hạ bì)11
Sự hiện diện lâm sàng của lão hoá do ánh sáng bao gồm khô da, sắc
tố da bất thường, các đốm da lão hoá, tăng sắc tố da, nếp nhăn và kém đànhồi6 Về mô học, có sự tăng dập nát lớp vỏ, tăng độ dày của lớp tế bào hạt,giảm độ dày biểu bì, tăng số lượng các tế bào melano dương tính dopa phìđại6
Bức xạ cực tím kích thích tổng hợp ROS, điều này có liên quan trongđột biến và lão hoá do ánh sáng9,11
Bạch cầu trung tính hiện diện trong da cháy nắng Hơn nữa, chúng lànhững nhà sản xuất tiềm năng của một loạt các chất phân giải protein, baogồm tăng elastase bạch cầu trung tính, ma trận metalloproteinase-8 (MMP-8)
và MMP-912
Mặc dù vẻ ngoài điển hình của da người lão hoá do ánh sáng và theothời gian có thể được phân biệt, bằng chứng gần đây chỉ ra rằng lão hoátheo thời gian và tia cực tím có cùng các đặc điểm phân tử quan trọng baogồm các con đường truyền dẫn tín hiệu, thúc đẩy sự biểu hiện MMP13, giảmtổng hợp procollagen và tổn hại mô liên kết14
3 Các chất dọn gốc tự do
Các gốc tự do là các loài phản ứng hoá học có chứa một hoặc hơn cácđiện tử không cặp đôi; chúng là các sản phẩm của chuyển hoá tế bào oxyhoá15 Cơ thể và đặc biệt là da thường bị tiếp xúc với các yếu tố môi trườngcăng thẳng như ô nhiễm và bức xạ UV, việc này sản sinh một lượng lớn cácchất oxy hoá làm tổn hại tất cả các màng tế bào da15
Một lượng lớn các thực vật và chiết xuất thực vật được nghiên cứu vềtác động chống oxy hoá của chúng Các flavonoid như rutin và các thànhphần phenolic như các dẫn chất hesperidin cũng có các hoạt tính chống khối
u, chống virus và chống vi khuẩn, các hoạt tính chống gốc và chống oxyhoá16 Các thành phần phenolic được đặc trưng bởi sự hiện diện trong cấutrúc hoá học của nó là một vòng thơm liên kết với nhóm hydroxy có khả năngcho điện tử và hydro, điều này giải thích các hoạt tính chống oxy hoá đặcbiệt của chúng15 Trong số các đặc tính của polyphenol trà xanh và trà YerbaMate, chú ý đặc biệt với những điều sau đây: các hoạt tính bảo vệ hoá trị liệu
và trị liệu trong điều trị ung thư; phòng ngừa lipoperoxi hoá ở động vật có vú;ngăn ngừa các tác dụng có hại do tia UV, với sự giảm tổn hại oxy hoá vàgiảm sản sinh metalloproteinase15 Tuy nhiên, sử dụng tại chỗ các thànhphần trà xanh đòi hỏi giải pháp của các vấn đề công nghệ liên quan đến khảnăng không ổn định của catechin và sự thấm kém qua lớp sừng hoá17
Trang 10Chiết xuất quả cafe (Coffea arabica) cho thấy hoạt tính chống oxy hoá
bị trung gian bởi các polyphenol chống oxy hoá mạnh, đặc biệt là chlorogenicacid, các proanthocyanidin đậm đặc, quinic acid và ferrulic acid18,19 Chiếtxuất này cho thấy cải thiện nếp nhăn, sắc tố da và vẻ ngoài tổng thể18,19.Apigenin, một flavonoid nguồn gốc thực vật không độc xuất hiện trong một
số thảo dược, quả và rau xanh, Curcumin thu được từ Nghệ (Curcuma longa), các proanthocyanidin từ hạt nho (V vinifera)20, và resveratrol, mộtpolyphenol được tìm thấy trong nhiều loài thực vật bao gồm nho, đậu phộng,các loại quả, rượu vang đỏ và các loài dâu tằm, cũng đã cho thấy có khảnăng bảo vệ da khỏi các tác dụng có hại do tia UV bằng cách thể hiện cáctính chất chống đột biến, chống oxy hoá, don gốc tự do, chống viêm vàchống ung thư21
Hormesis là thuật ngữ được các nhà độc chất học sử dụng để đề cậpđến một đáp ứng liều hai pha với một tác nhân môi trường được đặc trưngbởi sự kích thích liều nhỏ hoặc tác dụng có lợi, và sự ức chế liều lớn hay tácdụng có hại Trong lĩnh vực sinh học và y tế, hormesis được định nghĩa nhưmột đáp ứng thích nghi của các tế bào và các cơ quan với một căng thẳngtrung bình (thường gián đoạn) Các ví dụ bao gồm tình trạng tiền thiếu máucục bộ, tập thể thao, hạn chế năng lượng ăn vào và phơi nhiễm với các liềuthấp của các hoá chất thực vật nhất định22
Gây hormetic đáp ứng căng thẳng do Curcumin dẫn đến làm tăng sựbảo vệ chống lại thách thức oxy hoá hơn nữa, ủng hộ quan điểm là hormesis
do căng thẳng nhẹ có thể được áp dụng để điều hoà lão hoá và để cải thiệnchức năng tế bào23
Chiết xuất cồn của Cam thảo (Glycyrrhiza glabra L) cho thấy hoạt tínhchống oxy hoá mạnh bằng các khả năng dọn gốc tự do ROS, cho hydro, tạophức ion kim loại, peroxi hoá và giảm antilipid ty thể; là do có hàm lượng caocác thành phần phenolic24
Glycyrrhizin, một hợp chất của 1 phân tử glycyrrhetinic acid và 2 phân
tử glucuronic acid, là thành phần chính của G glabra25 Nó được coi là thuốcdân gian châu Á phổ biến nhất tác động như một tác nhân chống viêm trêncác chức năng bạch cầu trung tính bao gồm sự sản sinh ROS25 Vì vậy,Glycyrrhizin có thể được coi như một tác nhân ngắt các gốc tự do và tácnhân chẹn các phản ứng chuối peroxi hoá lipid Các test trên mô hình độngvật, Glycyrrhizin cho thấy một hoạt tính ngăn ngừa hoá chất, chống oxy hoá
và chống tăng sinh hiệu quả25
Chiết xuất Dâu tằm (Morus alba) cho thấy hoạt động dọn dẹp gốc
super oxide có liên quan trong bảo vệ chống lại sự oxy hoá tự động26,27
Hoạt tính chống oxy hoá của các tinh dầu Hoắc hương/ húng quế,oregano và bách ly hương/húng tây đã được đánh giá trong một loạt testtrong ống nghiệm28 Hoạt tính chống oxy hoá của các loài thymus có thể docác cơ chế khác nhau như ngăn ngừa sự hình thành chuỗi, phân huỷ cácperoxide, ngăn ngừa sự hấp dẫn hydro tiếp tục, dọn gốc tự do29, giảm khảnăng và sự gắn kết của các xúc tác ion kim loại chuyển tiếp30 Các VD củacác chất chống oxy hoá mới trong các loài thực vật họ Hoa môi bao gồm các
Trang 11diperpene phenolic, các acid phenolic carboxylic, các biphenyl và cácflavonoid được chiết xuất từ cây Mê điệt, Ngải đắng, Oregano và thyme30.
Có các dữ liệu ủng hộ tác dụng lợi ích tiềm năng của chiết xuất Dương
đen (Populus nigra) trên da lão hoá vì nó cho thấy sự điều hoà mạnh phiên
mã các gen có liên quan trong các biện pháp chống oxy hoá, các đáp ứngviêm và tái tạo tế bào31
Tinh dầu Đại hồi (Illicium anisatum) có các tác dụng chống oxy hoá,
chống elastase và chống viêm tốt, độc tính tế bào thấp ở các dòng tế bàongười32
Bảng 1: Các thực vật có hoạt tính chống oxy hoá
Hoạt tính chống oxy hoá (dọn các gốc tự do)
Trà xanh Camellia sinensis
Hoạt tính chống oxy hoá
Cam thảo Glycyrrhiza glabra
Đại hồi Illicium anisatum
Yerba MateIlex paraquariensis
Thyme T caucasicus, T kotschyanus và T vulgaris
Rosemary Rosmarinus officinalis
Hoắc hương Ocimum basilicum
4 Loã hoá do ánh sáng
Lão hoá do ánh sáng và sự phát triển ung thư da ngày càng quan trọngkhi các thay đổi trong lối sống đã dẫn đến tăng đáng kể liều UV tương tác cáthể Ngoài các kem chống nắng hữu cơ thông thường và dạng khoáng vậtchất, các chiến lược bảo vệ không chống nắng khác đã được phát triển33
Chiết xuất của Dương xỉ nhiệt đới (Polypodium leucotomos) là một sảnphẩm nguồn gốc thực vật đã được nghiên cứu trong ống nghiệm cũng nhưtrong cơ thể Đường dùng tại chỗ và uống của nó được dung nạp mà không
có độc tính Polypodium leucotomos chứng minh các tác dụng bảo vệ lâu dài
trên ma trận ngoại bào qua việc ức chế các enzyme proteolytic và kích thích
TIMPs, các collagen cấu trúc (typ I, III, V) của ma trận ngoại bào TGF-trong các nguyên bào sợi34
Tổng quan của một số nghiên cứu với trà xanh (Camellia sinensis) đã
kết luận rằng cả 2 đường uống và tại chỗ của trà xanh bảo vệ chống lại viêm
và ung thư do UV và hoá chất Ngoài ra, sự ức chế miễn dịch do UV bị ngănngừa bởi trà xanh35
Silymarin, một phức hợp flavonoid được phân lập từ Kế sữa (Silybum marianum) đã được chứng minh có các tính chất chống viêm, chống oxy hoá
và chống ung thư trong cơ thể ở mô hình động vật Hơn nữa, silymarin có
Trang 12thể bổ sung thêm sự bảo vệ chống nắng và cung cấp thêm sự bảo vệ chốngung thư do ánh sáng36.
Cũng đã được biết là chiết xuất Thạch lựu (lựu) (Punica granatum) bảo
vệ các tế bào sừng HaCaT chống lại căng thẳng oxy hoá do UVB và các dấuhiệu lão hoá do ánh sáng, và vì vậy, có thể là một bổ sung hữu ích trong cácsản phẩm chăm sóc da37 Catechin, một thành phần hoạt chất của Thạch lựu
đã ức chế lão hoá da do UVB38
Chiết xuất Mẫu đơn (Ixora parviflora) làm giảm tổn thương ánh sáng do
UVB và chống viêm bằng cách điều hoà sự biểu hiện của các MMP, conđường protein kíae bị kích hoạt bởi mitogen (MAPK) và cyclooxygenase-2(COX-2) Chiết xuất này, vì vậy, thể hiện là một tác nhân mạnh chống lại lãohoá do ánh sáng39
Chiết xuất isoflavone từ đậu nành là một ứng viên tốt cho một tác nhânchống lão hoá do ánh sáng trong chăm sóc da Hơn nữa, chiết xuấtisoflavone ngăn ngừa chết theo chương trình tế bào da, ban đỏ da và cácphản ứng viêm4
Gần đây thấy là uống cũng như dùng tại chỗ rượu gạo làm giảm pháhoại hàng rào biểu bì do tiếp xúc với tia UV41 Điều trị với rượu gạo làm giảm
độ dày biểu bì do UV ở chuột Dựa trên các kết quả này, gợi ý là rượu gạo
có thể thực sự có các hoạt tính chống lão hoá đáng kể trên da Nó có tiềmnăng như một tác nhân chống lão hoá bằng cách kích thích tổng hợp tiềncollagen, làm giảm MMP-1 và sự biểu hiện của yếu tố alpha hoại tử mô(TNF-), thúc đẩy sản sinh laminin-5 ở các tế bào da cũng như giảm mấtnước qua da, nếp nhăn và độ dày biểu bì ở da động vật42
Chiết xuất Labisia pumila (cây thuốc của Malaysia) cho thấy rõ ràng
tiềm năng bảo vệ khỏi ánh sáng43 và có thể được sử dụng như một tác nhân
chống lão hoá ngoại sinh Ngoài ra, Labisia pumila cũng có thể điều hoà tăng
sự tổng hợp collagen ở các tế bào nguyên bào sợi da người Chiết xuất thảodược cũng có khả năng bảo vệ da người khỏi ROS tấn công do tiếp xúcUVB Diều này chủ yếu do sự hiện diện của các bioflavonoid và các phenolicacid trong chiết xuất thực vật44
Chiết xuất hạt cà phê (Coffea arabica), hạn chế sự kích ứng do UVB
gây bởi lão hoá do ánh sáng bằng cách ức chế MMPs và làm tăng sản xuấtpro-collagen typ1 qua việc dọn dẹp ROS và điều hoà giảm con đườngMAPK45
Chiết xuất quả me rừng/ me mận/ chùm ruột (Emblica officinalis) có
hoạt động chống oxy hoá liên quan đến sự bảo vệ khỏi UV (chống lại lão hoá
do ánh sáng)46
Bảng 2: Các thực vật có tác động chống lão hoá do ánh sáng
Bảo vệ khỏi tia UV
Thạch lựu (lựu) Punica granatum
Dương xỉ nhiệt đới Polypodium leucotomos