Hỏi đáp về văn hóa việt nam

Danh nhân văn hóa thế giới lμ những danh nhân văn hóa có tiếng tăm trên thế giới, những nhân vật có đóng góp xuất sắc không chỉ cho sự phát triển văn hóa của dân tộc mμ còn cho sự phát

Trang 3

Hỏi - đáp

về văn hóa Việt Nam

Hội đồng chỉ đạo xuất bản

Trang 4

Hỏi - đáp

về văn hóa Việt Nam

Hội đồng chỉ đạo xuất bản

Trang 5

Hμ Néi - 2015

Nhãm biªn so¹n:

GS TS NguyÔn ChÝ BÒn PGS TS TrÇn L©m BiÒn

TS NguyÔn Minh San Ph¹m Vò Dòng

Vâ Hoμng Lan NguyÔn Nam NguyÔn §¨ng NghÞ

Trang 6

Hμ Néi - 2015

Nhãm biªn so¹n:

GS TS NguyÔn ChÝ BÒn PGS TS TrÇn L©m BiÒn

TS NguyÔn Minh San Ph¹m Vò Dòng

Vâ Hoμng Lan NguyÔn Nam NguyÔn §¨ng NghÞ

Trang 7

Lời Nhμ xuất bản

Văn hóa Việt Nam lμ tổng thể những giá trị vật

chất vμ tinh thần được tạo ra trong quá trình lịch sử

hμng ngμn năm dựng nước vμ giữ nước của dân tộc ta

Chính vì vậy, văn hóa đã trở thμnh nền tảng quan trọng

tạo nên nguồn sức mạnh to lớn giúp dân tộc ta chiến

thắng mọi kẻ thù xâm lược, khắc phục mọi khó khăn,

thử thách để xây dựng vμ phát triển đất nước

Bước vμo công cuộc đổi mới toμn diện đất nước,

Đảng vμ Nhμ nước ta xác định: xây dựng nền văn hóa

Việt Nam tiên tiến, đậm đμ bản sắc dân tộc lμ sự nghiệp

của toμn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, coi đó vừa lμ

mục tiêu, vừa lμ động lực thúc đẩy phát triển kinh tế

-xã hội Đặc biệt, trong quá trình hội nhập quốc tế, văn

hóa Việt Nam cần mở rộng giao lưu với thế giới, tiếp thu

có chọn lọc những tinh hoa văn hóa nhân loại, kết hợp

hμi hòa giữa truyền thống vμ hiện đại nhằm không

ngừng lμm giμu kho tμng văn hóa dân tộc, thúc đẩy tiến

trình phát triển chung của đất nước.

Để giúp bạn đọc hiểu sâu sắc hơn về những thμnh

tố, những nét đẹp của văn hóa Việt Nam, Nhμ xuất bản

Chính trị quốc gia - Sự thật vμ Nhμ xuất bản Văn hóa

dân tộc phối hợp xuất bản cuốn sách Hỏi - đáp về văn hóa Việt Nam

Cuốn sách được trình bμy dưới dạng hỏi - đáp, cung cấp những kiến thức cơ bản về văn hóa Việt Nam theo dòng chảy lịch sử từ quá khứ đến đương đại Cuốn sách

lμ tμi liệu tham khảo hữu ích cho đông đảo bạn đọc quan tâm đến những vấn đề về văn hóa Việt Nam

Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.

Tháng 6 năm 2015

Nhμ xuất bản chính trị quốc gia - sự thật

Trang 8

Lời Nhμ xuất bản

Văn hóa Việt Nam lμ tổng thể những giá trị vật

chất vμ tinh thần được tạo ra trong quá trình lịch sử

hμng ngμn năm dựng nước vμ giữ nước của dân tộc ta

Chính vì vậy, văn hóa đã trở thμnh nền tảng quan trọng

tạo nên nguồn sức mạnh to lớn giúp dân tộc ta chiến

thắng mọi kẻ thù xâm lược, khắc phục mọi khó khăn,

thử thách để xây dựng vμ phát triển đất nước

Bước vμo công cuộc đổi mới toμn diện đất nước,

Đảng vμ Nhμ nước ta xác định: xây dựng nền văn hóa

Việt Nam tiên tiến, đậm đμ bản sắc dân tộc lμ sự nghiệp

của toμn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, coi đó vừa lμ

mục tiêu, vừa lμ động lực thúc đẩy phát triển kinh tế

-xã hội Đặc biệt, trong quá trình hội nhập quốc tế, văn

hóa Việt Nam cần mở rộng giao lưu với thế giới, tiếp thu

có chọn lọc những tinh hoa văn hóa nhân loại, kết hợp

hμi hòa giữa truyền thống vμ hiện đại nhằm không

ngừng lμm giμu kho tμng văn hóa dân tộc, thúc đẩy tiến

trình phát triển chung của đất nước.

Để giúp bạn đọc hiểu sâu sắc hơn về những thμnh

tố, những nét đẹp của văn hóa Việt Nam, Nhμ xuất bản

Chính trị quốc gia - Sự thật vμ Nhμ xuất bản Văn hóa

dân tộc phối hợp xuất bản cuốn sách Hỏi - đáp về văn hóa Việt Nam

Cuốn sách được trình bμy dưới dạng hỏi - đáp, cung cấp những kiến thức cơ bản về văn hóa Việt Nam theo dòng chảy lịch sử từ quá khứ đến đương đại Cuốn sách

lμ tμi liệu tham khảo hữu ích cho đông đảo bạn đọc quan tâm đến những vấn đề về văn hóa Việt Nam

Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.

Tháng 6 năm 2015

Nhμ xuất bản chính trị quốc gia - sự thật

Trang 9

lời nói đầu

Để xây dựng vμ phát triển nền văn hóa Việt

Nam tiên tiến, đậm đμ bản sắc dân tộc, bên cạnh

việc chỉ ra phương hướng vμ nhiệm vụ cho toμn

Đảng, toμn dân, có một nhiệm vụ mμ Nghị quyết

Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hμnh Trung ương

khóa VIII đã ghi rõ: xây dựng vμ phát triển văn

hóa lμ sự nghiệp của toμn dân do Đảng lãnh đạo,

trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng

Theo tinh thần nμy, tất cả mọi người, trong đó đội

ngũ trí thức, đội ngũ những người lμm công tác

nghiên cứu khoa học, quản lý, sáng tác vμ biểu

diễn ngμnh văn hóa - thông tin có nhiệm vụ quan

trọng Trong rất nhiều nhiệm vụ của đội ngũ nμy,

có nhiệm vụ nghiên cứu, phổ biến kiến thức về

văn hóa Việt Nam cho mọi người dân

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc phổ cập kiến

thức về văn hóa Việt Nam cho đông đảo bạn đọc,

cán bộ quản lý, cán bộ nghiệp vụ trong vμ ngoμi

ngμnh văn hóa đang lμ một nhu cầu cấp thiết

Nhằm góp phần nhỏ bé vμo công việc có ý

nghĩa to lớn nμy, chúng tôi tổ chức biên soạn loại

sách phổ cập kiến thức khoa học về văn hóa Việt

Nam dưới dạng những câu hỏi vμ câu trả lời

Cuốn sách Hỏi - đáp về văn hóa Việt Nam nhằm

đưa đến cho bạn đọc những thông tin về các vấn

đề văn hóa, nghệ thuật Việt Nam, cả kiến thức khoa học vμ nghiệp vụ ngμnh Do vậy, các mục lμ

sự tổng hợp kết quả nghiên cứu về các vấn đề trên của giới nghiên cứu khoa học, văn hóa nghệ thuật, được trình bμy một cách ngắn gọn Mỗi vấn đề do một tác giả chấp bút, vì thế văn phong

có thể có chỗ chưa thống nhất

Hy vọng cuốn sách sẽ giúp ích cho bạn đọc, cán bộ trong vμ ngoμi ngμnh văn hóa ở việc cung cấp những kiến thức, dù nhỏ nhoi về văn hóa Việt Nam, từ đó góp phần công sức, trí tuệ, tâm huyết vμo sự nghiệp xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đμ bản sắc dân tộc

Mong ước thì như vậy, nhưng chúng tôi vẫn ý thức rằng cuốn sách không thể tránh khỏi những hạn chế, vì vậy mong nhận được sự góp ý, chỉ giáo chân tình của các nhμ khoa học, các nhμ quản lý

vμ đông đảo bạn đọc

GS TS Nguyễn Chí Bền

Trang 10

lời nói đầu

Để xây dựng vμ phát triển nền văn hóa Việt

Nam tiên tiến, đậm đμ bản sắc dân tộc, bên cạnh

việc chỉ ra phương hướng vμ nhiệm vụ cho toμn

Đảng, toμn dân, có một nhiệm vụ mμ Nghị quyết

Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hμnh Trung ương

khóa VIII đã ghi rõ: xây dựng vμ phát triển văn

hóa lμ sự nghiệp của toμn dân do Đảng lãnh đạo,

trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng

Theo tinh thần nμy, tất cả mọi người, trong đó đội

ngũ trí thức, đội ngũ những người lμm công tác

nghiên cứu khoa học, quản lý, sáng tác vμ biểu

diễn ngμnh văn hóa - thông tin có nhiệm vụ quan

trọng Trong rất nhiều nhiệm vụ của đội ngũ nμy,

có nhiệm vụ nghiên cứu, phổ biến kiến thức về

văn hóa Việt Nam cho mọi người dân

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc phổ cập kiến

thức về văn hóa Việt Nam cho đông đảo bạn đọc,

cán bộ quản lý, cán bộ nghiệp vụ trong vμ ngoμi

ngμnh văn hóa đang lμ một nhu cầu cấp thiết

Nhằm góp phần nhỏ bé vμo công việc có ý

nghĩa to lớn nμy, chúng tôi tổ chức biên soạn loại

sách phổ cập kiến thức khoa học về văn hóa Việt

Nam dưới dạng những câu hỏi vμ câu trả lời

Cuốn sách Hỏi - đáp về văn hóa Việt Nam nhằm

đưa đến cho bạn đọc những thông tin về các vấn

đề văn hóa, nghệ thuật Việt Nam, cả kiến thức khoa học vμ nghiệp vụ ngμnh Do vậy, các mục lμ

sự tổng hợp kết quả nghiên cứu về các vấn đề trên của giới nghiên cứu khoa học, văn hóa nghệ thuật, được trình bμy một cách ngắn gọn Mỗi vấn đề do một tác giả chấp bút, vì thế văn phong

có thể có chỗ chưa thống nhất

Hy vọng cuốn sách sẽ giúp ích cho bạn đọc, cán bộ trong vμ ngoμi ngμnh văn hóa ở việc cung cấp những kiến thức, dù nhỏ nhoi về văn hóa Việt Nam, từ đó góp phần công sức, trí tuệ, tâm huyết vμo sự nghiệp xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đμ bản sắc dân tộc

Mong ước thì như vậy, nhưng chúng tôi vẫn ý thức rằng cuốn sách không thể tránh khỏi những hạn chế, vì vậy mong nhận được sự góp ý, chỉ giáo chân tình của các nhμ khoa học, các nhμ quản lý

vμ đông đảo bạn đọc

GS TS Nguyễn Chí Bền

Trang 11

Câu hỏi 1: Văn hóa lμ gì?

Trả lời:

Cho tới nay đã có hơn 400 định nghĩa khác

nhau về văn hoá bởi mỗi học giả đều xuất phát

từ những cứ liệu riêng, góc độ riêng, mục đích

riêng phù hợp với vấn đề mình cần nghiên cứu

Tại Hội nghị quốc tế diễn ra từ ngμy 26-7

đến ngμy 6-8-1982 tại Mêhicô, UNESCO đã

đưa ra định nghĩa văn hóa như sau:

Văn hoá lμ tổng thể những nét riêng biệt

tinh thần vμ vật chất, trí tuệ vμ xúc cảm quyết

định tính cách của một xã hội hay của một

nhóm người trong xã hội Văn hoá bao gồm

vμ dấn thân một cách có đạo lý Chính nhờ

văn hoá mμ con người tự thể hiện, tự ý thức

được bản thân, tự biết mình lμ một phương án

chưa hoμn thμnh đặt ra để xem xét những thμnh tựu của bản thân, không ngừng tìm tòi những ý nghĩa mới mẻ vμ sáng tạo nên những công trình mới, vượt trội bản thân

Câu hỏi 2: Văn hoá có những chức năng gì? Trả lời:

Đứng từ góc độ bản chất của văn hoá xem văn hoá lμ một tổng thể của rất nhiều hoạt

động phong phú vμ đa dạng để sản xuất, sáng tạo ra các sản phẩm văn hoá vật thể vμ phi vật thể nhằm tác động tới con người vμ xã hội với mục đích cao cả nhất lμ vì sự phát triển vμ hoμn thiện con người vμ xã hội thì văn hoá có

Trang 12

Câu hỏi 1: Văn hóa lμ gì?

Trả lời:

Cho tới nay đã có hơn 400 định nghĩa khác

nhau về văn hoá bởi mỗi học giả đều xuất phát

từ những cứ liệu riêng, góc độ riêng, mục đích

riêng phù hợp với vấn đề mình cần nghiên cứu

Tại Hội nghị quốc tế diễn ra từ ngμy 26-7

đến ngμy 6-8-1982 tại Mêhicô, UNESCO đã

đưa ra định nghĩa văn hóa như sau:

Văn hoá lμ tổng thể những nét riêng biệt

tinh thần vμ vật chất, trí tuệ vμ xúc cảm quyết

định tính cách của một xã hội hay của một

nhóm người trong xã hội Văn hoá bao gồm

vμ dấn thân một cách có đạo lý Chính nhờ

văn hoá mμ con người tự thể hiện, tự ý thức

được bản thân, tự biết mình lμ một phương án

chưa hoμn thμnh đặt ra để xem xét những thμnh tựu của bản thân, không ngừng tìm tòi những ý nghĩa mới mẻ vμ sáng tạo nên những công trình mới, vượt trội bản thân

Câu hỏi 2: Văn hoá có những chức năng gì? Trả lời:

Đứng từ góc độ bản chất của văn hoá xem văn hoá lμ một tổng thể của rất nhiều hoạt

động phong phú vμ đa dạng để sản xuất, sáng tạo ra các sản phẩm văn hoá vật thể vμ phi vật thể nhằm tác động tới con người vμ xã hội với mục đích cao cả nhất lμ vì sự phát triển vμ hoμn thiện con người vμ xã hội thì văn hoá có

Trang 13

hướng tới Nhờ vậy, văn hoá đóng vai trò

quyết định trong việc hình thμnh nhân cách ở

con người, trong việc "trồng người" Với chức

năng giáo dục, văn hoá tạo nên sự phát triển

liên tục của lịch sử mỗi dân tộc cũng như lịch

sử nhân loại Văn hoá duy trì vμ phát triển

bản sắc dân tộc vμ lμ cầu nối hữu nghị gắn bó

các dân tộc, gắn kết các thế hệ trong mục tiêu

hướng đến Chân - Thiện - Mỹ Văn hoá lμ

"gien" xã hội di truyền phẩm chất cộng đồng

người cho các thế hệ sau

Chức năng nhận thức: Lμ chức năng đầu

tiên, tồn tại trong mọi hoạt động văn hoá Bởi,

con người không có nhận thức thì không thể có

bất cứ một hμnh động văn hoá nμo Nhưng quá

trình nhận thức nμy của con người trong các

hoạt động văn hóa lại được thông qua đặc

trưng, đặc thù của văn hóa Nâng cao trình độ

nhận thức của con người chính lμ phát huy

những tiềm năng ở con người

Chức năng thẩm mỹ: Cùng với nhu cầu hiểu

biết, con người còn có nhu cầu hưởng thụ,

hướng tới cái đẹp Con người "nhμo nặn" hiện

thực theo quy luật của cái đẹp cho nên văn hóa

phải có chức năng nμy Nói cách khác, văn hoá

lμ sự sáng tạo của con người theo quy luật của

cái đẹp, trong đó văn học nghệ thuật lμ biểu

hiện tập trung nhất sự sáng tạo ấy Với tư cách

lμ khách thể của văn hóa, con người tiếp nhận chức năng nμy của văn hóa vμ tự thanh lọc mình theo hướng vươn tới cái đẹp vμ khắc phục cái xấu trong mỗi người

Chức năng giải trí: Trong cuộc sống, ngoμi

hoạt động lao động vμ sáng tạo, con người còn

có nhu cầu giải trí Các hoạt động văn hoá sẽ

đáp ứng được các nhu cầu ấy Như vậy, sự giải trí bằng các hoạt động văn hoá lμ bổ ích, cần thiết, góp phần giúp cho con người lao động, sáng tạo có hiệu quả hơn vμ giúp con người phát triển toμn diện

Với các chức năng trên, chứng tỏ văn hoá có một đời sống riêng, quy luật hoạt động riêng nhưng lại không nằm ngoμi kinh tế vμ chính trị vì sự phát triển vμ hoμn thiện con người vμ xã hội lμ mục tiêu cao nhất của văn hoá

Câu hỏi 3: Di sản văn hoá lμ gì?

Trả lời:

Di sản văn hoá lμ toμn bộ kết quả sáng tạo

văn hoá của các thế hệ trước để lại Theo UNESCO, di sản văn hoá gồm những di sản văn hoá vật thể (Tangible) vμ di sản văn hoá phi vật thể (Intangible)

Trang 14

hướng tới Nhờ vậy, văn hoá đóng vai trò

quyết định trong việc hình thμnh nhân cách ở

con người, trong việc "trồng người" Với chức

năng giáo dục, văn hoá tạo nên sự phát triển

liên tục của lịch sử mỗi dân tộc cũng như lịch

sử nhân loại Văn hoá duy trì vμ phát triển

bản sắc dân tộc vμ lμ cầu nối hữu nghị gắn bó

các dân tộc, gắn kết các thế hệ trong mục tiêu

hướng đến Chân - Thiện - Mỹ Văn hoá lμ

"gien" xã hội di truyền phẩm chất cộng đồng

người cho các thế hệ sau

Chức năng nhận thức: Lμ chức năng đầu

tiên, tồn tại trong mọi hoạt động văn hoá Bởi,

con người không có nhận thức thì không thể có

bất cứ một hμnh động văn hoá nμo Nhưng quá

trình nhận thức nμy của con người trong các

hoạt động văn hóa lại được thông qua đặc

trưng, đặc thù của văn hóa Nâng cao trình độ

nhận thức của con người chính lμ phát huy

những tiềm năng ở con người

Chức năng thẩm mỹ: Cùng với nhu cầu hiểu

biết, con người còn có nhu cầu hưởng thụ,

hướng tới cái đẹp Con người "nhμo nặn" hiện

thực theo quy luật của cái đẹp cho nên văn hóa

phải có chức năng nμy Nói cách khác, văn hoá

lμ sự sáng tạo của con người theo quy luật của

cái đẹp, trong đó văn học nghệ thuật lμ biểu

hiện tập trung nhất sự sáng tạo ấy Với tư cách

lμ khách thể của văn hóa, con người tiếp nhận chức năng nμy của văn hóa vμ tự thanh lọc mình theo hướng vươn tới cái đẹp vμ khắc phục cái xấu trong mỗi người

Chức năng giải trí: Trong cuộc sống, ngoμi

hoạt động lao động vμ sáng tạo, con người còn

có nhu cầu giải trí Các hoạt động văn hoá sẽ

đáp ứng được các nhu cầu ấy Như vậy, sự giải trí bằng các hoạt động văn hoá lμ bổ ích, cần thiết, góp phần giúp cho con người lao động, sáng tạo có hiệu quả hơn vμ giúp con người phát triển toμn diện

Với các chức năng trên, chứng tỏ văn hoá có một đời sống riêng, quy luật hoạt động riêng nhưng lại không nằm ngoμi kinh tế vμ chính trị vì sự phát triển vμ hoμn thiện con người vμ xã hội lμ mục tiêu cao nhất của văn hoá

Câu hỏi 3: Di sản văn hoá lμ gì?

Trả lời:

Di sản văn hoá lμ toμn bộ kết quả sáng tạo

văn hoá của các thế hệ trước để lại Theo UNESCO, di sản văn hoá gồm những di sản văn hoá vật thể (Tangible) vμ di sản văn hoá phi vật thể (Intangible)

Trang 15

Những di sản văn hoá vật thể như: đình,

đền, chùa, lăng, mộ, nhμ ở, thμnh quách, nón,

quạt, giấy,

Những di sản văn hoá phi vật thể như các

biểu hiện tượng trưng vμ không sờ thấy được

lưu truyền vμ biến đổi qua thời gian, với một

số quá trình tái tạo của đông đảo cộng đồng

Đó lμ: âm nhạc, múa, ngôn ngữ, nghi thức,

phong tục tập quán, y học, y dược cổ truyền,

nấu ăn vμ các món ăn, lễ hội, bí quyết vμ quy

trình công nghệ các nghề truyền thống…

Di sản văn hoá vật thể vμ di sản văn hoá phi

vật thể gắn bó hữu cơ với nhau, khó tách biệt

Câu hỏi 4: Khái niệm văn hoá, văn minh,

văn hiến, văn vật?

Trả lời:

Đây lμ những khái niệm gần gũi, có liên

quan với nhau, song không đồng nhất

Văn hoá lμ một khái niệm bao trùm, bao

chứa cả giá trị vật chất lẫn tinh thần Văn hoá

luôn mang tính lịch sử vμ tính dân tộc Khái

niệm văn hoá vμ các nền văn hoá cổ đại đều

xuất phát từ các nước phương Đông có nền kinh

tế nông nghiệp trồng lúa: Trung Hoa, ấn Độ, Ai

Cập, Nền văn hoá phương Tây xuất hiện sớm

Văn minh lμ khái niệm có nguồn gốc từ đô

thị phương Tây, dùng để chỉ trình độ phát triển nhất định của văn hoá nhưng thiên về phương diện các giá trị vật chất, kỹ thuật Văn minh chỉ cho ta biết trình độ phát triển của văn hoá; nó lμ đặc trưng của một thời đại vμ có tính quốc tế, đặc trưng cho một khu vực rộng lớn hoặc cả nhân loại Một dân tộc có trình độ văn minh cao song nền văn hoá có khi lại rất nghèo nμn Ngược lại một dân tộc còn lạc hậu

có khi lại có một nền văn hoá phong phú

Văn hiến lμ một khái niệm của phương

Đông "Văn" lμ vẻ đẹp, "hiến" lμ người hiền tμi Văn hiến lμ khái niệm thiên về chỉ các giá trị tinh thần

Văn vật lμ khái niệm bộ phận của văn hoá,

chỉ khác văn hoá ở độ bao quát các giá trị Văn vật lμ truyền thống văn hoá thiên về các giá trị văn hóa vật chất ở một vùng đất biểu hiện ở việc có nhiều nhân tμi, nhiều di tích, công trình, hiện vật có giá trị nghệ thuật vμ lịch sử

Trang 16

Những di sản văn hoá vật thể như: đình,

đền, chùa, lăng, mộ, nhμ ở, thμnh quách, nón,

quạt, giấy,

Những di sản văn hoá phi vật thể như các

biểu hiện tượng trưng vμ không sờ thấy được

lưu truyền vμ biến đổi qua thời gian, với một

số quá trình tái tạo của đông đảo cộng đồng

Đó lμ: âm nhạc, múa, ngôn ngữ, nghi thức,

phong tục tập quán, y học, y dược cổ truyền,

nấu ăn vμ các món ăn, lễ hội, bí quyết vμ quy

trình công nghệ các nghề truyền thống…

Di sản văn hoá vật thể vμ di sản văn hoá phi

vật thể gắn bó hữu cơ với nhau, khó tách biệt

Câu hỏi 4: Khái niệm văn hoá, văn minh,

văn hiến, văn vật?

Trả lời:

Đây lμ những khái niệm gần gũi, có liên

quan với nhau, song không đồng nhất

Văn hoá lμ một khái niệm bao trùm, bao

chứa cả giá trị vật chất lẫn tinh thần Văn hoá

luôn mang tính lịch sử vμ tính dân tộc Khái

niệm văn hoá vμ các nền văn hoá cổ đại đều

xuất phát từ các nước phương Đông có nền kinh

tế nông nghiệp trồng lúa: Trung Hoa, ấn Độ, Ai

Cập, Nền văn hoá phương Tây xuất hiện sớm

Văn minh lμ khái niệm có nguồn gốc từ đô

thị phương Tây, dùng để chỉ trình độ phát triển nhất định của văn hoá nhưng thiên về phương diện các giá trị vật chất, kỹ thuật Văn minh chỉ cho ta biết trình độ phát triển của văn hoá; nó lμ đặc trưng của một thời đại vμ có tính quốc tế, đặc trưng cho một khu vực rộng lớn hoặc cả nhân loại Một dân tộc có trình độ văn minh cao song nền văn hoá có khi lại rất nghèo nμn Ngược lại một dân tộc còn lạc hậu

có khi lại có một nền văn hoá phong phú

Văn hiến lμ một khái niệm của phương

Đông "Văn" lμ vẻ đẹp, "hiến" lμ người hiền tμi Văn hiến lμ khái niệm thiên về chỉ các giá trị tinh thần

Văn vật lμ khái niệm bộ phận của văn hoá,

chỉ khác văn hoá ở độ bao quát các giá trị Văn vật lμ truyền thống văn hoá thiên về các giá trị văn hóa vật chất ở một vùng đất biểu hiện ở việc có nhiều nhân tμi, nhiều di tích, công trình, hiện vật có giá trị nghệ thuật vμ lịch sử

Trang 17

Ví dụ: Thăng Long - Đông Đô - Hμ Nội lμ

mảnh đất ngμn năm văn vật

Câu hỏi 5: Khái niệm về anh hùng văn

hóa, anh hùng dân tộc?

Trả lời:

Anh hùng văn hóa, theo quan niệm của các

nhμ nghiên cứu văn hóa dân gian, lμ những

hình tượng nhân vật không có thật trong lịch

sử, có chí khí lớn, có khí phách hiên ngang, có

tính chất kỳ vĩ, có vai trò to lớn trong sáng tạo

những thμnh tựu văn hóa thuở sơ khai (sinh ra

con người, trời đất, chinh phục thiên nhiên,

sáng tạo văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần )

Anh hùng văn hóa có thể lμ những thần linh

theo dạng "nhân hóa" thiên nhiên như các vị

thần vũ trụ, thần sáng tạo, khai mở trời đất,

đμo sông đắp núi, thần giống nòi, thần mặt

trăng, mặt trời Các vị nμy đã "sáng tạo" ra

hμng loạt các "sản phẩm" thiên nhiên (núi non,

đầm hồ, gò đống, sông suối, ruộng đồng ) chứ

không phải thiên nhiên lμ đối tượng khách

quan đã có sẵn Đầu tiên, các thần linh (anh

hùng văn hóa) hoμn toμn được thiên nhiên hóa,

tức không có bóng dáng của con người trần tục

Cμng về sau, các anh hùng sáng tạo văn hóa

tiếp theo cμng gần gũi với đời thường, tuy vẫn

lμ thần linh, nhưng mang dáng dấp của các nhân vật văn hóa tham gia vμo công cuộc lao

động, chinh phục, cải tạo thiên nhiên, trần thế

Anh hùng dân tộc, lμ những nhân vật có

thật, kiệt xuất trong lịch sử dựng nước, giữ nước, tạo dựng văn hóa, văn minh mμ tên tuổi, hμnh động, chiến công gắn bó với những công việc cụ thể, ở từng thời điểm, giai đoạn, thời kỳ lịch sử cụ thể Anh hùng dân tộc thường lμ những vĩ nhân, những chính khách, những nhμ cách mạng lão thμnh có tư tưởng lớn, nhân cách lớn, chí hướng lớn, đạt thμnh tựu lớn trong việc khẳng định ý thức dân tộc, niềm tự hμo dân tộc, chiến đấu, hy sinh cho độc lập, tự

do của dân tộc, tìm đường giải phóng dân tộc, thúc đẩy sự phát triển của dân tộc Tên tuổi anh hùng dân tộc mãi mãi gắn liền với lịch sử dân tộc, với truyền thống dân tộc Nhiều anh hùng dân tộc đồng thời lμ danh nhân văn hoá dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới

Câu hỏi 6: Thế nμo lμ danh nhân văn hóa, danh nhân văn hóa thế giới? Các danh nhân văn hóa thế giới của Việt Nam? Trả lời:

Danh nhân văn hóa lμ những con người,

những nhân vật kiệt xuất có tiếng tăm, có cống

Trang 18

Ví dụ: Thăng Long - Đông Đô - Hμ Nội lμ

mảnh đất ngμn năm văn vật

Câu hỏi 5: Khái niệm về anh hùng văn

hóa, anh hùng dân tộc?

Trả lời:

Anh hùng văn hóa, theo quan niệm của các

nhμ nghiên cứu văn hóa dân gian, lμ những

hình tượng nhân vật không có thật trong lịch

sử, có chí khí lớn, có khí phách hiên ngang, có

tính chất kỳ vĩ, có vai trò to lớn trong sáng tạo

những thμnh tựu văn hóa thuở sơ khai (sinh ra

con người, trời đất, chinh phục thiên nhiên,

sáng tạo văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần )

Anh hùng văn hóa có thể lμ những thần linh

theo dạng "nhân hóa" thiên nhiên như các vị

thần vũ trụ, thần sáng tạo, khai mở trời đất,

đμo sông đắp núi, thần giống nòi, thần mặt

trăng, mặt trời Các vị nμy đã "sáng tạo" ra

hμng loạt các "sản phẩm" thiên nhiên (núi non,

đầm hồ, gò đống, sông suối, ruộng đồng ) chứ

không phải thiên nhiên lμ đối tượng khách

quan đã có sẵn Đầu tiên, các thần linh (anh

hùng văn hóa) hoμn toμn được thiên nhiên hóa,

tức không có bóng dáng của con người trần tục

Cμng về sau, các anh hùng sáng tạo văn hóa

tiếp theo cμng gần gũi với đời thường, tuy vẫn

lμ thần linh, nhưng mang dáng dấp của các nhân vật văn hóa tham gia vμo công cuộc lao

động, chinh phục, cải tạo thiên nhiên, trần thế

Anh hùng dân tộc, lμ những nhân vật có

thật, kiệt xuất trong lịch sử dựng nước, giữ nước, tạo dựng văn hóa, văn minh mμ tên tuổi, hμnh động, chiến công gắn bó với những công việc cụ thể, ở từng thời điểm, giai đoạn, thời kỳ lịch sử cụ thể Anh hùng dân tộc thường lμ những vĩ nhân, những chính khách, những nhμ cách mạng lão thμnh có tư tưởng lớn, nhân cách lớn, chí hướng lớn, đạt thμnh tựu lớn trong việc khẳng định ý thức dân tộc, niềm tự hμo dân tộc, chiến đấu, hy sinh cho độc lập, tự

do của dân tộc, tìm đường giải phóng dân tộc, thúc đẩy sự phát triển của dân tộc Tên tuổi anh hùng dân tộc mãi mãi gắn liền với lịch sử dân tộc, với truyền thống dân tộc Nhiều anh hùng dân tộc đồng thời lμ danh nhân văn hoá dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới

Câu hỏi 6: Thế nμo lμ danh nhân văn hóa, danh nhân văn hóa thế giới? Các danh nhân văn hóa thế giới của Việt Nam? Trả lời:

Danh nhân văn hóa lμ những con người,

những nhân vật kiệt xuất có tiếng tăm, có cống

Trang 19

hiến lớn lao cho nền văn hóa dân tộc, được lịch

sử, dân tộc, người dân biết đến, ghi nhận vμ

đánh giá cao, đại diện, tiêu biểu, biểu trưng

cho một nền văn hóa

Danh nhân văn hóa thế giới lμ những danh

nhân văn hóa có tiếng tăm trên thế giới, những

nhân vật có đóng góp xuất sắc không chỉ cho sự

phát triển văn hóa của dân tộc mμ còn cho sự

phát triển văn hóa chung của nhân loại, lμ đại

diện, biểu trưng cho một nền văn hóa thế giới

đa bản sắc, vừa thấm đẫm văn hóa dân tộc, vừa

thắm đượm tinh hoa văn hóa nhân loại

Mỗi một dân tộc, một nền văn hóa dân tộc có

thể có nhiều danh nhân văn hóa, song có rất ít

người đạt tới tầm cỡ danh nhân văn hóa thế giới

Nước ta đã có ba người được công nhận lμ

danh nhân văn hóa thế giới, đó lμ Nguyễn Trãi,

Nguyễn Du vμ Hồ Chí Minh

- Nguyễn Trãi (1380-1442), hiệu ức Trai,

vốn lμ người xã Chi Ngại, lộ Lạng Giang (nay

thuộc Hải Dương) sau dời về Nhị Khê, lộ Đông

Đô (nay thuộc Hμ Nội), lμ một nhμ văn hóa

xuất sắc của Việt Nam với tư cách lμ nhμ văn,

nhμ chính trị, nhμ ngoại giao, nhμ tư tưởng,

nhμ sử học, địa lý học Con người văn chương

của ông thể hiện qua các tác phẩm Bình Ngô

đại cáo, ức Trai thi tập, Phú Chí Linh, Băng

Hồ di sự lục, Lam Sơn vĩnh lăng, Dư địa chí, Quân trung từ mệnh tập, Luật thư Con người

chính trị của ông thể hiện ở chính sách thân dân, thu phục nhân tâm để diệt bạo tμn, kết hợp vũ trang vμ địch vận, quân sự vμ ngoại giao Con người văn hóa của ông biểu lộ ở chủ nghĩa nhân văn lμnh mạnh, lấy nhân nghĩa, thân dân lμm gốc, lấy văn trị lμm phương châm xây dựng đất nước, lấy ý thức tự cường văn hóa dân tộc lμm cơ sở cho bảo tồn, xây dựng, phát triển văn hóa, văn hiến, văn minh dân tộc Đánh giá những đóng góp xuất sắc,

đa dạng của Nguyễn Trãi đối với lịch sử dân tộc Việt Nam vμ sự phát triển những giá trị văn hóa, nhân văn nhân loại, năm 1980, ủy ban Văn hóa - Khoa học - Giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO) đã công nhận Nguyễn Trãi lμ

danh nhân văn hoá thế giới

- Nguyễn Du (1766-1820), hiệu Thanh Hiên,

lμ bậc đại thi hμo của Việt Nam, quê lμng Tiên

Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hμ Tĩnh Sự nghiệp sáng tạo văn học của Nguyễn Du lớn về

số lượng, đa dạng về thể loại, bao gồm các bμi

thơ chữ Nôm: Thác lời trai phường nón, Văn tế

sống hai cô gái Trường Lưu; các tập thơ chữ

Hán Thanh Hiên thi tập, Nam Trung tạp

ngâm, Bắc hμnh tạp lục Đặc biệt đáng chú ý

Trang 20

hiến lớn lao cho nền văn hóa dân tộc, được lịch

sử, dân tộc, người dân biết đến, ghi nhận vμ

đánh giá cao, đại diện, tiêu biểu, biểu trưng

cho một nền văn hóa

Danh nhân văn hóa thế giới lμ những danh

nhân văn hóa có tiếng tăm trên thế giới, những

nhân vật có đóng góp xuất sắc không chỉ cho sự

phát triển văn hóa của dân tộc mμ còn cho sự

phát triển văn hóa chung của nhân loại, lμ đại

diện, biểu trưng cho một nền văn hóa thế giới

đa bản sắc, vừa thấm đẫm văn hóa dân tộc, vừa

thắm đượm tinh hoa văn hóa nhân loại

Mỗi một dân tộc, một nền văn hóa dân tộc có

thể có nhiều danh nhân văn hóa, song có rất ít

người đạt tới tầm cỡ danh nhân văn hóa thế giới

Nước ta đã có ba người được công nhận lμ

danh nhân văn hóa thế giới, đó lμ Nguyễn Trãi,

Nguyễn Du vμ Hồ Chí Minh

- Nguyễn Trãi (1380-1442), hiệu ức Trai,

vốn lμ người xã Chi Ngại, lộ Lạng Giang (nay

thuộc Hải Dương) sau dời về Nhị Khê, lộ Đông

Đô (nay thuộc Hμ Nội), lμ một nhμ văn hóa

xuất sắc của Việt Nam với tư cách lμ nhμ văn,

nhμ chính trị, nhμ ngoại giao, nhμ tư tưởng,

nhμ sử học, địa lý học Con người văn chương

của ông thể hiện qua các tác phẩm Bình Ngô

đại cáo, ức Trai thi tập, Phú Chí Linh, Băng

Hồ di sự lục, Lam Sơn vĩnh lăng, Dư địa chí, Quân trung từ mệnh tập, Luật thư Con người

chính trị của ông thể hiện ở chính sách thân dân, thu phục nhân tâm để diệt bạo tμn, kết hợp vũ trang vμ địch vận, quân sự vμ ngoại giao Con người văn hóa của ông biểu lộ ở chủ nghĩa nhân văn lμnh mạnh, lấy nhân nghĩa, thân dân lμm gốc, lấy văn trị lμm phương châm xây dựng đất nước, lấy ý thức tự cường văn hóa dân tộc lμm cơ sở cho bảo tồn, xây dựng, phát triển văn hóa, văn hiến, văn minh dân tộc Đánh giá những đóng góp xuất sắc,

đa dạng của Nguyễn Trãi đối với lịch sử dân tộc Việt Nam vμ sự phát triển những giá trị văn hóa, nhân văn nhân loại, năm 1980, ủy ban Văn hóa - Khoa học - Giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO) đã công nhận Nguyễn Trãi lμ

danh nhân văn hoá thế giới

- Nguyễn Du (1766-1820), hiệu Thanh Hiên,

lμ bậc đại thi hμo của Việt Nam, quê lμng Tiên

Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hμ Tĩnh Sự nghiệp sáng tạo văn học của Nguyễn Du lớn về

số lượng, đa dạng về thể loại, bao gồm các bμi

thơ chữ Nôm: Thác lời trai phường nón, Văn tế

sống hai cô gái Trường Lưu; các tập thơ chữ

Hán Thanh Hiên thi tập, Nam Trung tạp

ngâm, Bắc hμnh tạp lục Đặc biệt đáng chú ý

Trang 21

lμ Văn tế thập loại chúng sinh vμ đỉnh cao lμ

Truyện Kiều (dựa theo Kim Vân Kiều truyện

của Thanh Tâm tμi nhân ở Trung Quốc)

Truyện Kiều đã chuyển tải được tâm hồn dân

tộc qua thể thơ lục bát sâu lắng, diễm lệ, rất

nổi tiếng vμ có ảnh hưởng sâu rộng ở Việt

Nam, trở thμnh "sách gối đầu giường" đối với

mọi người, thậm chí thμnh sách bói, thμnh đối

tượng của các hình thức đố Kiều, lảy Kiều, vịnh

Kiều, kể Kiều vμ ảnh hưởng trở lại cả thơ ca,

hò vè dân gian Ghi nhận những cống hiến lớn

lao về nghệ thuật thi ca của ông, năm 1965, Hội

đồng Hòa bình thế giới đã công nhận Nguyễn

Du lμ danh nhân văn hóa thế giới

- Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890-1969), còn có

tên lμ Nguyễn Sinh Cung (Cuông), Nguyễn Tất

Thμnh, Nguyễn ái Quốc , quê ở xã Kim Liên,

huyện Nam Đμn, tỉnh Nghệ An Chủ tịch Hồ

Chí Minh lμ người đã tìm ra con đường cứu

nước đúng đắn nhất; người lãnh đạo cách mạng

Việt Nam tới thμnh công; lμ linh hồn của các

cuộc kháng chiến cứu nước, công cuộc xây dựng

Tổ quốc vμ phát triển văn hóa, xã hội Với sự

kết hợp nhuần nhuyễn tư tưởng triết học

phương Đông vμ phương Tây, dân tộc vμ nhân

loại, đặc biệt lμ phép biện chứng cách mạng của

chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp thực tiễn cách

mạng Việt Nam với kinh nghiệm đấu tranh giải phóng chống áp bức, bóc lột trên toμn thế giới,

Hồ Chí Minh đã trở thμnh một trong những biểu tượng của sự nghiệp đấu tranh chống áp bức, bóc lột, giải phóng dân tộc, chống lại chế độ thực dân cũ vμ mới trên toμn thế giới Với phẩm chất của người chiến sĩ cộng sản tiêu biểu, người con trung hiếu của dân tộc, hiến dâng cả

cuộc đời mình cho dân tộc, cho độc lập, tự do vμ

chủ nghĩa xã hội, Hồ Chí Minh đại diện cho khát vọng độc lập cho mỗi dân tộc, tự do cho mỗi nhân cách; lμ hiện thân khát vọng nhân văn của các dân tộc trong việc khẳng định bản sắc dân tộc, bản sắc văn hóa của mình Có thể

khẳng định rằng, Chủ tịch Hồ Chí Minh lμ một

người tiêu biểu cho chủ nghĩa nhân đạo tiên tiến nhất, không chỉ chiến đấu cho dân tộc mình mμ còn cho cả nhân loại, không chỉ quan

tâm đến nhiệm vụ hôm nay mμ còn mang những hoμi bão lớn đối với xã hội tương lai Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại một di sản văn hóa lớn, một chủ nghĩa nhân văn, nhân

đạo đặc sắc, một tư tưởng đạo đức trong sáng, giản dị, gần gũi Ngoμi tư tưởng chiến lược vμ thiên tμi giải phóng dân tộc, đóng góp lớn nhất của Hồ Chí Minh đối với dân tộc vμ nhân loại lμ tư tưởng đạo đức mới, thể hiện chủ nghĩa

Trang 22

lμ Văn tế thập loại chúng sinh vμ đỉnh cao lμ

Truyện Kiều (dựa theo Kim Vân Kiều truyện

của Thanh Tâm tμi nhân ở Trung Quốc)

Truyện Kiều đã chuyển tải được tâm hồn dân

tộc qua thể thơ lục bát sâu lắng, diễm lệ, rất

nổi tiếng vμ có ảnh hưởng sâu rộng ở Việt

Nam, trở thμnh "sách gối đầu giường" đối với

mọi người, thậm chí thμnh sách bói, thμnh đối

tượng của các hình thức đố Kiều, lảy Kiều, vịnh

Kiều, kể Kiều vμ ảnh hưởng trở lại cả thơ ca,

hò vè dân gian Ghi nhận những cống hiến lớn

lao về nghệ thuật thi ca của ông, năm 1965, Hội

đồng Hòa bình thế giới đã công nhận Nguyễn

Du lμ danh nhân văn hóa thế giới

- Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890-1969), còn có

tên lμ Nguyễn Sinh Cung (Cuông), Nguyễn Tất

Thμnh, Nguyễn ái Quốc , quê ở xã Kim Liên,

huyện Nam Đμn, tỉnh Nghệ An Chủ tịch Hồ

Chí Minh lμ người đã tìm ra con đường cứu

nước đúng đắn nhất; người lãnh đạo cách mạng

Việt Nam tới thμnh công; lμ linh hồn của các

cuộc kháng chiến cứu nước, công cuộc xây dựng

Tổ quốc vμ phát triển văn hóa, xã hội Với sự

kết hợp nhuần nhuyễn tư tưởng triết học

phương Đông vμ phương Tây, dân tộc vμ nhân

loại, đặc biệt lμ phép biện chứng cách mạng của

chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp thực tiễn cách

mạng Việt Nam với kinh nghiệm đấu tranh giải phóng chống áp bức, bóc lột trên toμn thế giới,

Hồ Chí Minh đã trở thμnh một trong những biểu tượng của sự nghiệp đấu tranh chống áp bức, bóc lột, giải phóng dân tộc, chống lại chế độ thực dân cũ vμ mới trên toμn thế giới Với phẩm chất của người chiến sĩ cộng sản tiêu biểu, người con trung hiếu của dân tộc, hiến dâng cả

cuộc đời mình cho dân tộc, cho độc lập, tự do vμ

chủ nghĩa xã hội, Hồ Chí Minh đại diện cho khát vọng độc lập cho mỗi dân tộc, tự do cho mỗi nhân cách; lμ hiện thân khát vọng nhân văn của các dân tộc trong việc khẳng định bản sắc dân tộc, bản sắc văn hóa của mình Có thể

khẳng định rằng, Chủ tịch Hồ Chí Minh lμ một

người tiêu biểu cho chủ nghĩa nhân đạo tiên tiến nhất, không chỉ chiến đấu cho dân tộc mình mμ còn cho cả nhân loại, không chỉ quan

tâm đến nhiệm vụ hôm nay mμ còn mang những hoμi bão lớn đối với xã hội tương lai Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại một di sản văn hóa lớn, một chủ nghĩa nhân văn, nhân

đạo đặc sắc, một tư tưởng đạo đức trong sáng, giản dị, gần gũi Ngoμi tư tưởng chiến lược vμ thiên tμi giải phóng dân tộc, đóng góp lớn nhất của Hồ Chí Minh đối với dân tộc vμ nhân loại lμ tư tưởng đạo đức mới, thể hiện chủ nghĩa

Trang 23

nhân văn kiểu mới, hết sức mẫu mực vμ sáng

trong Theo đánh giá của nhiều nhμ khoa học

nhân văn trong vμ ngoμi nước thì tư tưởng

đạo đức Hồ Chí Minh, chủ nghĩa nhân văn

Hồ Chí Minh lμ một đóng góp rất quan trọng

vμo nền văn minh nhân loại, đặc biệt lμ khi

thế giới đang bước vμo kỷ nguyên công nghệ

trí tuệ Sự thμnh công của Hồ Chí Minh về

nhiều mặt lμ do tinh hoa dân tộc kết hợp với

tinh hoa nhân loại, truyền thống dân tộc kết

hợp với cái mới, cái hiện đại của nhân loại

Nhận xét của một học giả phương Tây về

Người: “Cái lμm nên sự vĩ đại của Hồ Chí Minh,

có lẽ lμ cái bình thường nhất của Cụ Bất

chấp những dáng nét có tính cách huyền thoại

vμ đôi khi kỳ lạ của một cuộc đời toμn tâm

toμn ý hiến dâng cho cách mạng, cho những

người mμ Cụ cho lμ bình đẳng chứ không

Do có đóng góp to lớn vμo sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc trên phạm vi toμn thế giới vμ những đóng góp xuất sắc về tư tưởng,

đạo đức, chủ nghĩa nhân văn vμ văn hóa , nhân dịp kỉ niệm 100 năm ngμy sinh của Người (1990), ủy ban Khoa học - Giáo dục - Văn hóa của Liên hợp quốc đã công nhận Chủ

tịch Hồ Chí Minh lμ anh hùng giải phóng dân

tộc, danh nhân văn hóa thế giới

Câu hỏi 7: Thế nμo lμ bản sắc văn hóa dân tộc?

Trả lời:

Bản sắc văn hóa dân tộc lμ hệ thống những

đặc tính bên trong, những sắc thái riêng có tính nguồn gốc, gắn với những đặc tính của chủ thể, trở thμnh nguồn cội, khuôn mặt, nền tảng, bản thể của một nền văn hóa Nó chính

lμ cái để phân biệt văn hóa dân tộc nμy vμ văn hóa dân tộc khác, khiến cho văn hóa của dân tộc nμy không trở thμnh "cái bóng" của văn hoá dân tộc khác vμ ngược lại

Trang 24

nhân văn kiểu mới, hết sức mẫu mực vμ sáng

trong Theo đánh giá của nhiều nhμ khoa học

nhân văn trong vμ ngoμi nước thì tư tưởng

đạo đức Hồ Chí Minh, chủ nghĩa nhân văn

Hồ Chí Minh lμ một đóng góp rất quan trọng

vμo nền văn minh nhân loại, đặc biệt lμ khi

thế giới đang bước vμo kỷ nguyên công nghệ

trí tuệ Sự thμnh công của Hồ Chí Minh về

nhiều mặt lμ do tinh hoa dân tộc kết hợp với

tinh hoa nhân loại, truyền thống dân tộc kết

hợp với cái mới, cái hiện đại của nhân loại

Nhận xét của một học giả phương Tây về

Người: “Cái lμm nên sự vĩ đại của Hồ Chí Minh,

có lẽ lμ cái bình thường nhất của Cụ Bất

chấp những dáng nét có tính cách huyền thoại

vμ đôi khi kỳ lạ của một cuộc đời toμn tâm

toμn ý hiến dâng cho cách mạng, cho những

người mμ Cụ cho lμ bình đẳng chứ không

Do có đóng góp to lớn vμo sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc trên phạm vi toμn thế giới vμ những đóng góp xuất sắc về tư tưởng,

đạo đức, chủ nghĩa nhân văn vμ văn hóa , nhân dịp kỉ niệm 100 năm ngμy sinh của Người (1990), ủy ban Khoa học - Giáo dục - Văn hóa của Liên hợp quốc đã công nhận Chủ

tịch Hồ Chí Minh lμ anh hùng giải phóng dân

tộc, danh nhân văn hóa thế giới

Câu hỏi 7: Thế nμo lμ bản sắc văn hóa dân tộc?

Trả lời:

Bản sắc văn hóa dân tộc lμ hệ thống những

đặc tính bên trong, những sắc thái riêng có tính nguồn gốc, gắn với những đặc tính của chủ thể, trở thμnh nguồn cội, khuôn mặt, nền tảng, bản thể của một nền văn hóa Nó chính

lμ cái để phân biệt văn hóa dân tộc nμy vμ văn hóa dân tộc khác, khiến cho văn hóa của dân tộc nμy không trở thμnh "cái bóng" của văn hoá dân tộc khác vμ ngược lại

Trang 25

Cho đến nay, vấn đề bản sắc văn hóa dân

tộc vẫn lμ vấn đề mở Nó đang được tiếp cận từ

nhiều khoa học, nhiều góc độ Một tiếp cận

đáng lưu ý, xem xét vấn đề theo tính khuynh

hướng, cho rằng bản sắc văn hóa dân tộc lμ sự

tổng hòa các khuynh hướng cơ bản trong sáng

tạo văn hóa của một dân tộc; lμ mối liên hệ

thường xuyên, có định hướng của cái riêng

(văn hóa dân tộc) với cái chung (văn hóa khu

vực, văn hóa nhân loại ) Nhiều người tiếp

Việt Nam tiên tiến, đậm đμ bản sắc dân tộc,

vừa kế thừa, phát huy những truyền thống

văn hóa tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc Việt

Nam, vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

để văn hóa thực sự lμ nền tảng tinh thần của

xã hội"1

_

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại

biểu toμn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia - Sự

thật, Hμ Nội, 2011, tr.40

Bản sắc (văn hóa dân tộc), dù lμ những cái riêng, cội nguồn của văn hóa dân tộc, không phải chỉ gắn bó với cái truyền thống (nhiều người vẫn hiểu trở về nguồn mới tìm được bản sắc văn hóa) mμ nó còn gắn bó chặt chẽ với tính chất tiên tiến của nền văn hóa ấy Nghị quyết của Đảng luôn khẳng định vấn đề nμy Như vậy, nền văn hóa mμ Đảng ta lãnh đạo toμn dân xây dựng lμ nền văn hóa tiên tiến, đậm đμ bản sắc dân tộc, vμ đương nhiên bao gồm cả tính nhân văn Nó có cái riêng, cái độc đáo của truyền thống, tâm hồn, cốt cách, lối sống, phong tục Việt Nam, kết hợp tinh hoa quá khứ với cái cao đẹp của hiện đại, đồng thời kết hợp thμnh tựu văn hóa trong vμ ngoμi nước

Tiếp xúc văn hóa lμ hiện tượng nền văn hóa

của cộng đồng nμy gặp gỡ hoặc ở gần đến mức

có thể trực tiếp chịu tác động, gây ra sự biến đổi văn hóa của cộng đồng khác Đây lμ giai đoạn

Trang 26

Cho đến nay, vấn đề bản sắc văn hóa dân

tộc vẫn lμ vấn đề mở Nó đang được tiếp cận từ

nhiều khoa học, nhiều góc độ Một tiếp cận

đáng lưu ý, xem xét vấn đề theo tính khuynh

hướng, cho rằng bản sắc văn hóa dân tộc lμ sự

tổng hòa các khuynh hướng cơ bản trong sáng

tạo văn hóa của một dân tộc; lμ mối liên hệ

thường xuyên, có định hướng của cái riêng

(văn hóa dân tộc) với cái chung (văn hóa khu

vực, văn hóa nhân loại ) Nhiều người tiếp

vừa kế thừa, phát huy những truyền thống

văn hóa tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc Việt

Nam, vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

để văn hóa thực sự lμ nền tảng tinh thần của

xã hội"1

_

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại

biểu toμn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia - Sự

thật, Hμ Nội, 2011, tr.40

Bản sắc (văn hóa dân tộc), dù lμ những cái riêng, cội nguồn của văn hóa dân tộc, không phải chỉ gắn bó với cái truyền thống (nhiều người vẫn hiểu trở về nguồn mới tìm được bản sắc văn hóa) mμ nó còn gắn bó chặt chẽ với tính chất tiên tiến của nền văn hóa ấy Nghị quyết của Đảng luôn khẳng định vấn đề nμy Như vậy, nền văn hóa mμ Đảng ta lãnh đạo toμn dân xây dựng lμ nền văn hóa tiên tiến, đậm đμ bản sắc dân tộc, vμ đương nhiên bao gồm cả tính nhân văn Nó có cái riêng, cái độc đáo của truyền thống, tâm hồn, cốt cách, lối sống, phong tục Việt Nam, kết hợp tinh hoa quá khứ với cái cao đẹp của hiện đại, đồng thời kết hợp thμnh tựu văn hóa trong vμ ngoμi nước

Tiếp xúc văn hóa lμ hiện tượng nền văn hóa

của cộng đồng nμy gặp gỡ hoặc ở gần đến mức

có thể trực tiếp chịu tác động, gây ra sự biến đổi văn hóa của cộng đồng khác Đây lμ giai đoạn

Trang 27

đầu, lμ điều kiện để dẫn đến sự giao lưu văn

hóa Song không phải cuộc tiếp xúc văn hóa nμo

cũng dẫn đến quá trình giao lưu văn hóa Giao

lưu văn hóa chỉ có thể xem lμ hệ quả tất yếu

của sự tiếp xúc văn hóa khi sự tiếp xúc đó phải

diễn ra liên tục vμ trong một thời gian dμi vμ

gây ra những biến đổi về mô thức văn hóa ban

đầu Giao lưu văn hóa (Acculturation) lμ sự tiếp

xúc vμ trao đổi qua lại trong một quá trình lâu

dμi, trực tiếp giữa hai nền văn hóa của hai cộng

đồng người khác nhau Giao lưu văn hóa lμ sự

vận động thường xuyên của văn hóa Nó không

chỉ lμ động lực phát triển của văn hóa mμ còn lμ

động lực của sự tiến hóa của xã hội

Ngay từ thời tiền sử, sự tiếp xúc vμ giao lưu

văn hóa đã diễn ra trong lịch sử loμi người

Song điều đó không phải lμ bản thân hoạt động

văn hóa mang lại mμ nó diễn ra nhờ hoạt động

trao đổi kinh tế vμ nhiều hoạt động trao đổi

"phi kinh tế" như sự trao đổi tặng phẩm hay

vật phẩm tôn giáo hoặc nhờ những sự tiếp xúc

khác như quan hệ hôn nhân, ngoại giao Ngoμi

ra, các cuộc thiên di thường xảy ra trong thời

nguyên thủy vμ cổ - trung đại lμm cho các tập

đoμn người có văn hóa khác nhau sống bên

cạnh nhau, xen kẽ nhau cũng dẫn đến sự tiếp

xúc vμ giao lưu văn hóa

Trong quá trình giao lưu văn hóa, một điều tất yếu sẽ xảy ra lμ, bất kể văn hóa của cộng

đồng người đang ở nấc thang nμo của sự tiến hóa nhân loại thì một số yếu tố văn hóa của cộng đồng người nμy có thể ảnh hưởng, tác

động đến cộng đồng người kia Các yếu tố văn hóa nμy có khi lμ cá biệt, rời rạc nhưng cũng có khi lại kết thμnh hệ thống chặt chẽ; có khi lại kết dính với những yếu tố văn hóa truyền thống; có khi lại lμm đổi mới mạnh mẽ các yếu

tố văn hóa cũ Như vậy, người ta gọi những yếu tố văn hóa đó lμ yếu tố ngoại sinh Vì vậy,

có thể nói, giao lưu văn hóa vừa lμ kết quả của trao đổi, vừa lμ chính bản thân sự trao

đổi Có hiểu như vậy mới thấy hết tầm quan trọng của giao lưu văn hóa trong lịch sử nhân loại Nó lμ một động lực thúc đẩy phát triển của lịch sử

Như mọi sự vật vμ hiện tượng khác, văn hóa cũng có tính hai mặt tích cực vμ tiêu cực song nếu vì thế mμ chối từ vμ ngăn cấm một cách cực đoan, thái quá việc giao lưu văn hóa lμ

điều sai lầm Chỉ có việc thực hiện giao lưu văn hóa một cách chủ động, tích cực vμ có chọn lựa mới lμ phương sách đúng đắn nhất

Việt Nam nằm ở vị trí ngã tư đường của sự giao lưu khu vực Đông Nam á vμ thế giới Vì

Trang 28