Ca dao tc ng vit nam

Khuyên anh đi lính cho ngoan Bao gi lên đ i, lên c Nàng v nuôi cái cùng con.

ghi chép thành v n, trong dân gian đã có: nh ng câu nói ng n, g n có ý ngh a; nh ng câu hát theo

Trong v n h c s Trung hoa, kh i đ u cho th ca chính là nh ng câu hát dân gian mà v sau Kh ng t

đã s u t p l i trong Kinh Th T c ng , ca dao và truy n c tích (proverbs, folk songs, folk poetry, folk tales, hay nói chung, folk literature) là tài li u v n h c quan tr ng c a nhi u dân t c trên th gi ui, không riêng gì dân t c Vi t N m

i v i dân t c ta, dòng v n h c dân gian có m t đ a v đáng k h n th n a Su t trên 1000 n m B c

Chính vì th , dòng v n h c dân gian truy n kh u r t phong phú và quan tr ng trong kho tàng v n h c

Vi t N m

nho s sinh s ng, h c hành thôn qu

Nhi u n s , hàn nho v i nông thôn su t đ i Trong nh ng d p h i hè, trong các cu c g p g , hát

Du (c u Chiêu B y), nhà cách m ng Phan B i Châu (ông Gi i San), nhà th Nguy n B nh đ u đã t ng tham d các sinh ho t ca hát thôn quê và có tác ph m đ l i, làm giàu thêm cho kho tàng v n h c

T C NG

nh ngh a và bi t lo i:

dùng trong l i nói hàng ngày và l u

Có ý ngh a h p h n t c ng là:

Cách ngôn, Châm ngôn:

M t lo i t c ng đ c bi t, t nó ch a có ý ngh a đ y đ Thành ng ch là nh ng cách nói đã đ nh s n (set expressions) đ mô t s v t ch không bi u th m t ý phán đoán hay khuyên r n n o Ch ng h n:

m t v n trong Truy n Ki u c a Nguy n D có th x p vào lo i n y

hi n g p lành (Tích thi n phùng thi n Trung hoa

Có công mài s t, có ngày nên kim (Ma ch thành châm Trung hoa)

Th i gi là ti n b c (Time is money Anh)

ca dao có th nh n bi t phong t c t t, x u c a m t x , m t v ng

cho tr con, toàn bài nhi u khi ch là m t s câu có v n ghép l i v i nhau, không có ý ngh a rõ r t Tuy

Dung d ng dung d

D t tr đi ch i

n c a nhà tr i

L y c u l y m

Cho cháu v quê

Cho dê đi h c

Cho cóc nhà

Cho gà b i b p

hay:

Cái b ng đi ch c u Canh

Con cua l t đ t theo h u

Cái chày r i xu ng v đ u con c a

M t s bi t lo i n a c a ca dao là các bài hát ru em, các bài vè, và các câu đ

Không có ranh gi i rõ r t gi a ca dao và dân c Có th coi ca dao là ph n l i th c a các bài dân c

ch t ch cho l m: nhi u câu ca dao c ng thu c ph m vi lý tr

Cách k t c u c a ca dao:

ca dao là: phú, t , và h ng

Phú: là phô bày, mô t , nói th ng vào s vi c Ch ng h n:

ng vô x Ngh quanh quanh

Trên tr i có đám mây xanh

gi a mây tr ng chung quanh mây vàng

Thì anh mua g ch Bát Tràng v xây

Xây d c r i l i xây ngang

Xây h bán nguy t cho nàng r a ch n

C ng có bài ca dao k t c u theo nhi u l i khác nhau nh :

* V a phú v a t :

Trong đ m gì đ p b ng sen

Lá xanh, bông tr ng, l i chen nh vàng

Nh vàng, bông tr ng, lá xanh

G n bùn mà ch ng hôi tanh mùi bùn

* V a phú v a h ng:

R nhau xu ng b mò cua

em v n u qu m chua trên r ng

Ai i chua ng t đã t ng

nhân đó đ a t i ý chính trong câu cu i cùng (h ng)

Chim vào l ng bi t thu nào ra!

Ba câu đ u là "phú", chuy n sang câu th 4 thành "h ng", ba câu cu i là "t " hay:

Tre già đ g c cho m ng

B n câu đ u là "phú", chuy n sang câu th 5 thành "h ng", riêng câu cu i là "t "

Hình th c c a ca dao:

S câu trong bài:

c u Tuy nhiên, trong nh ng l i hát đ i đáp (giao ca), m t bài có th kéo dài vô h n đ nh tu kh n ng

Công anh đ p n m tr ng chanh

Có hay chàng đâu đây

Ch t em ch u ch t, lìa đôi em không l a

Vì mây cho núi lên tr i

Chim l c bày xa cây nh c i

Bu n trông chênh ch ch sao mai

Sao i sao h i, nh ai sao m

Ngày ngày em đ ng em trông

Trông non non ng t, trông sông sông dài

Trông mây mây kéo ngang tr i

Sông B , sông Mã, sông Thao

Phép cân đ i:

ói cho s ch, rách cho th m

Mi ng khi đói, gói khi no

G n m c thì đen, g n đèn thì sáng

Hòn đ t ném đi, hòn chì ném l i

D o th m m t h t, đ ng cay muôn ph n

D u hao thi p rót, đèn m thi p khêu

ói no thi p ch u, l nh lùng thi p cam

Gái có ch ng nh gông đeo c

Trai có v nh r bu c chân

Nhân cách hoá (l i l bóng b y, kín đáo, súc tích):

Có quán tình ph cây đa

Ba n m quán đ , cây đa v n còn

Có bát s tình ph bát đàn

Nâng niu bát s , v tan có ngày!

Ti c thay cái t m l a đào

Áo rách ch ng vá, vá vào áo t i

Tr i i có th u ch ng tr i

L a đào mà vá áo t i cho đành!

Khéo dùng s tích, đi n c :

Chuôi sao tinh đ u đã ba n m tròn

Lá đa m t nguy t hôm r m

R ng nanh th ng Cu i, râu c m thiên lôi

Xin chàng chín ch c con d i goá ch ng

Xay thóc c ngày đ c m t đ u ba

êm n m ngh ng i g n xa

M t ít câu ca dao th t đ p:

Trong lo i ca dao v tình ngh a, nhi u câu th t c m đ ng:

i đâu cho thi p đi cùng

ói no thi p ch u, l nh lùng thi p c m

Nát chùa Thiên m m i phai l i nguy n

Yêu nhau giàu khó ch lo

M t mai thiên đ a l i cho xoay v n

Yêu nhau xa c ng nh g n

Tham bên phú quý, ph b n khó coi

Yêu nhau duyên ph n thì thôi

D u hao thi p rót, đèn m thi p kh u

êm qua ra đ ng b ao

Trông cá cá l n, trông sao sao m

Bu n trông con nh n ch ng t

Nh n i nh n h i nh n ch m i i

Bu n trông chênh ch ch sao mai

Sao i sao h i nh ai sao m

Chuôi sao tinh đ u đã ba n m tròn

á mòn nh ng d ch ng mòn

Tào khê n c ch y v n còn tr tr

êm qua ch p b m a ngu n

GIÁ TR NHÂN V N C A CA DAO, T C NG

h p h i ôi khi ta c ng th y m t s nh n xét thi u sâu s c ho c mâu thu n v i nh u Tuy nhiên xét chung, t c ng và ca dao cho ta bi t nhi u đi u h u ích v :

- M t s đ c đi m đáng quý ho c đáng l u ý c a dân Vi t

- M t s l i khuyên th c ti n và h u ích c a ti n nhân

Con i con ng cho mu i (cho lành)

Mu n coi lên núi mà coi

i vua Thái t , Thái tông

Con b , con gi t, con b ng, con mang

Bò đen húc l n bò vàng

Húc quýnh húc quáng đâm quàng xu ng sông

i vua V nh t lên ngôi

C m tr ng đ y n i tr ch ng bu n n

c cùn thì gi a l y tông

c long, cán gãy, còn mong n i gì!

Khôn ngoan qua c a sông La

Con mèo mày trèo cây cau

H i th m chú chu t đi đâu v ng nhà

Cho thuy n chúa Nguy n dong bu m th ng ra

V n niên là V n niên nào

Ch tre b n sáo cho dày

Ng n ngang sông M có ngày g p em

Gáo vàng đi múc gi ng Tây

Sông G m, sông Ch y, sông Lô

Sông à, sông áy ch y vô H ng hà

ng vô x Ngh quanh quanh

Ai vô x Ngh thì vô!

S truông nhà H , s phá Tam giang

Lênh đênh qua c a Th n phù

Khéo tu thì n i, v ng tu thì chìm

i b thì khi p H i vân

i thu thì s sóng th n hang D i

ông ba, Gia h i hai c u

Trông lên Di u đ b n l u, hai chuông

Sông An c u n ng đ c, m a trong

Chi u chi u mây ph H i vân

Chim kêu gh nh đá ng m thân em bu n

èn nào cao cho b ng đèn Châu đ c

Gió nào đ c cho b ng gió Gò công

Trông lên chín chín ng n H ng

Ngó v chín khúc C u long d t dào

Non kia ai đ p mà c o

Sông kia ai b i, ai đào mà s u

Th i ti t:

Én bay th p, m a ng p b ao

Én bay cao, m a rào l i t nh

Chu n chu n bay th p thì m a

Bay cao thì n ng, bay v a thì râm

Ch p đông nhay nháy, gà gáy thì m a

Tháng b y heo may, chu n chu n bay thì bão

C n đ ng đông v a trông v a ch y

C n đ ng nam v a làm v a ch i

C n đ ng tây m a dây gió gi t

Thâm đông, h ng tây, d ng may

Ai i l i ba ngày hãy đ

Canh nông:

Tr i n ng t t d a, tr i m a t t lúa

c mùa cau, đau mùa lúa

c mùa lúa, úa mùa cau

Tr m hay không b ng tay quen

H c th y không th y h c b n

Phép vua thua l làng

C b c là bác th ng b n

C a nhà bán h t, tra chân vào cùm

Trai khôn tìm v ch đông

Ti n vào quan nh than vào lò

Mu n nói oan, làm quan mà nói

Con i ghi l y câu này

n v ng nh ch p, đánh con c ng y

Tâm lý:

Yêu nên t t, ghét nên x u

Ghét ai ghét c tông chi h hàng

Khó kh n gi a ch leo teo

Ông cô bà c u ch ng đi u h i sao

Hùm tha, r n c n, tìm vào cho m u

M t s đ c đi m đáng quý ho c đáng l u ý c a dân t c:

Canh hai d t c i, canh ba đi n m

Trình anh d y h c ch n m làm ch

Nh ng ngày em cùng cha

n khi em v cùng ch ng

Cái nón sáu đ ng mà bu c quai mo

X a kia nón thúng quai thao

Bây gi nón rách, quai nào thì quai

Vì chàng thi p ph i mò cua

Nh ng nh thân thi p thì mua m y đ ng

Vì chàng nên ph i mua mâm

Nh ng nh thân thi p b c ng m cho xong

Vì chàng thi p ph i long đong

Nh ng nh thân thi p c ng xong m t b

M t ngày m y b n trèo non

Nuôi anh đi h c đ ng khoa b ng vàng

Em là con gái Ph ng thiên

Bán rau mua bút mua nghiên cho ch ng

N a mai ch ng chi m b ng r ng

Mùa hè cho chí mùa đông

Mùa nào th c n y cho ch ng đi thi

Còn chút m già nuôi l y cho anh

Có hay chàng đâu đây

Ch m sóc gia đình khi ch ng đi lính:

Khuyên anh đi lính cho ngoan

Bao gi lên đ i, lên c

Nàng v nuôi cái cùng con

Chi u chi u ra đ ng ngõ sau

Trông v quê m ru t đau chín chìu

Chi u chi u ra đ ng b sông

con vào ch giàu có là đ con có cu c s ng v t ch t đ y đ , h th ng th n trình bày nh n th c khác

bi t c a h : Ch ng tham nhà ngói b c bàn

Trái duyên, coi b ng m t gian chu ng gà

Ba gian nhà r loà xoà

Ph i duyên, coi t a chín toà nhà lim

S em giàu, l y khó c ng giàu

Ph i duyên, ph i ki p thì theo

Thân em đâu qu n khó nghèo làm chi

Ch nhân duyên thiên t i nh t thì

Giàu n, khó nh n, lo gì mà l

M t mai thiên đ a l i cho xoay v n

Thu n v thu n ch ng, tát b đông c ng c n

Cha m đòi n cá thu

Nói ra đau đ n trong lòng

y cái n truy n ki p ch có ph i ch ng em đâu!

R ng kia r n n , coi đà sao n n

Ch t em ch u ch t, bi u buông mình em không buông

Dao phay k c , máu đ không màng

Ch t tôi tôi ch u, buông nàng tôi không bu ng

Thu chung em gi tr n m y l i

Ch t em ch u ch t, lìa đôi em không l a

H có th không vâng ý cha m tuy v n tôn tr ng và kính yêu cha m :

Nh ng truy n "Cóc ki n tr i", "T i sao h có v n", "S tích loài kh ", "S tích con tu hú", "S tích con

dã tràng" trong kho tàng truy n c tích Vi t Nam có th x p vào lo i c tích v loài v t

Nh ng truy n Tr u cau, T m Cám, Ba v đ u rau, Túi ba gang (hai anh em và cây kh ), Cây tre tr m

Nh ng chuy n v s d i trá c a th ng Cu i, Tr ng Qu nh l m chúa Tr nh, Tr ng L n g p may, c ng

Thêm vào đó, dân ta còn có nh ng truy n th n k , thoát t c nh Tú Uyên g p tiên, T Th c lên ti n

M t s truy n c tích c a dân t c Vi t (nh các truy n Tr m tr ng tr m trai, T m Cám, Th ch Sanh, S

c ng có th tìm th y trong kho tàng c tích c a m t vài dân t c khác ông Nam

th thêm b t, thay đ i đôi chút cho h p v i khung c nh và trình đ , thành ph n thính gi