Chương 3 THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ LIÊN BANG NGA ĐƯƠNG ĐẠI
3.3. Thể chế bầu cử
Một trong những phương hướng cải cách quan trọng được đề ra trong Hiến pháp năm 1993 là cải cách hệ thống pháp luật về bầu cử, trên cơ sở đó thành lập một hệ thống bầu cử mới. Trong giai đoạn từ năm 1994 đến năm 1995, Đuma quốc gia Nga đã dành rất nhiều thời gian cho quá trình xây dựng các văn bản pháp luật mới về bầu cử. Trong suốt nhiệm kỳ thứ hai của mình, Đuma đã đưa ra được khoảng hơn 40 dự thảo luật, và đã thông qua bảy bộ luật về bầu cử như : "Về những bảo đảm cơ bản cho các quyền bầu cử của
công dân Liên bang Nga"; "Về bầu cử vào Đuma quốc gia Liên bang Nga"; "Về trưng cầu ý dân của Liên bang Nga" v.v… Tất cả những văn kiện này đều nhằm bảo đảm các quyền về bầu cử và ứng cử cho công dân Nga trong tất cả các cuộc bầu cử. Các văn bản này cũng quy định rõ cách thức tiến hành bầu cử cách thức kiểm phiếu và thời hạn thông báo kết quả bầu cử.
Trong quá trình thảo luận hệ thống pháp luật về bầu cử tại Đuma quốc gia Nga, có rất nhiều ý kiến xung quanh vấn đề về chế độ bầu cử nào là thích hợp cho Liên bang Nga: trực tiếp, gián tiếp, hay hỗn hợp như các cuộc bầu cử diễn ra sau cải tổ và trước năm 1995. Điều này trước hết là do hệ thống đảng phái chính trị của Nga đã phát triển đến một mức độ nhất định. Tuy vậy, khuynh hướng chính trị của cử tri Nga vẫn chưa được xác định rõ ràng do tất cả những khái niệm về đa Đảng, đa chính kiến vẫn còn là mới đối với cử tri Nga. Vì vậy, một chế độ bầu cử hỗn hợp là thích hợp hơn cả đôi với tình hình nước Nga hiện tại.
Công dân Nga được quyền tham gia bầu cử bằng cách bỏ phiếu kín trên cơ sở trực tiếp và bình đẳng. Việc mỗi công dân tham gia bầu cử là tự nguyện, không ai có quyền áp đặt buộc phải tham gia hay không được tham gia bầu cử.
Công dân Nga đủ 18 tuổi được quyền tham gia bầu cử, còn đến một độ tuổi cụ thể theo các quy định của Nhà nước hay khu vực hành chính thì được quyền ứng cử, và nếu được bầu thì sẽ được tham gia vào các cơ quan chính quyền.
Mọi công dân Nga đến tuổi bầu cử đều được quyền đi bầu và được bầu, không phân biệt giới tính dân tộc, tiếng nói, nguồn gốc, địa vị xã hội hay tài sản, nơi cư trú, tôn giáo hay khuynh hướng chính trị.
Các công dân mà tòa án công nhận là không đủ khả năng hay đang bị cầm tù thì không được tham gia bầu cử và ứng cử. Ngoài ra, các pháp lệnh
của Liên bang và địa phương có thể có những quy định thêm về độ tuổi hay các quy định khác về việc tham gia bầu cử và ứng cử tùy theo từng cuộc bầu cử cụ thể.
Các ủy ban bầu cử có nhiệm vụ theo dõi và tổ chức thực hiện bầu cử, sao cho mọi công dân đến tuổi bầu cử đều được tham gia bầu cử.
* Các cơ quan tổ chức bầu cử: Gồm có Ủy ban bầu cử Trung ương; các ủy ban bầu cử của các chủ thể trong Liên bang Nga; các ủy ban bầu cử khu vực. Quyền hạn và thẩm quyền của Ủy ban bầu cử Trung ương và các ủy ban bầu cử địa phương được quy định bởi các pháp lệnh Liên bang.
* Trình tự tiến hành bầu cử : Cuộc bầu cử được tổ chức vào một ngày nghỉ trong tuần. trường hợp ngoại lệ do luật liên bang hay các văn bản pháp lệnh khác của cơ quan luật pháp liên bang Nga quy định.
* Thời hạn và địa điểm tiến hành bỏ phiếu: phải được thông báo cho mọi công dân quan các phương tiện thông tin đại chúng ít nhất là 20 ngày trước khi tổ chức bầu cử . Cử tri phải tự mình điền vào phiếu bầu bằng cách
đánh dấu vào ô định trước, không được nhờ người khác đi bầu hộ hoặc hộ ai đó.
Một trong những xu hướng quan trọng của việc cải cách trên cơ sở Hiến Pháp là việc đổi mới và cải cách hệ thống bầu cử. Ngay từ sau khi thông qua Hiến pháp năm 1993, hệ thống pháp luật về bầu cử đã có nhiều thay đổi và vận dụng khác nhau. Đuma quốc gia rất chú trọng đến vấn đề này. Chỉ trong một nhiệm kỳ bốn năm, từ năm 1993 đến 1996, Đuma đã xem xét khoảng vài chục dự án luật về bầu cử và đã thông qua được bảy điều khoản bổ sung cho luật bầu cử của Liên bang Nga. Bộ luật khung " Về những bảo đảm cơ bản cho các quyền bầu cử của công dân Liên bang Nga". bắt đầu có hiệu lực từ ngày 16/12/1994 đã đặt nền móng cho việc cải cách luật bầu cử của Liên bang Nga. Trong bộ luật này đã xác định rõ ràng thủ tục tiến hành bỏ
phiếu, kiểm phiếu và xác định kết quả bầu cử vào Đuma năm 1993 đã được xem xét và tính đến trong khi soạn thảo bộ luật này.
* Bầu cử Tổng thống:
Luật bầu cử Tổng Thống được phê chuẩn vào tháng 5/1995 đã đề ra những cơ sở pháp lý chủ yếu cho việc tổ chức bầu cử Tổng thống. Bộ luật này dựa trên những nét chính của luật bầu cử của Nga thông qua năm 1991, và một số sửa đổi như số lượng chữ ký mà mỗi cử viên phải thu thập được tăng từ 100.000 chữ ký lên một triệu. Nếu bầu cử Tổng thống diễn ra trước thời hạn thì số lượng chữ ký có thể ít hơn.
Nhiệm kỳ Tổng thống theo Hiến pháp quy định là bốn năm, và Tổng thống chỉ có thể làm hai nhiệm kỳ liên tục (tám năm).
Ứng cử viên Tổng thống phải là công dân Nga, tuổi không dưới 35, và sống ở Nga ít nhất là 10 năm liền trước khi ra ứng cử.
Nếu tổng thống đương nhiệm vì một lý do nào đó như ốm đau, bị quốc hội bãi miễn hoặc chết, thì cuộc bầu cử Tổng thống phải được tổ chức chậm nhất là ba tháng sau đó. Ngày tổ chức bầu cử sẽ do Hội đồng Liên bang lựa chọn. Luật bầu cử Tổng thống Liên bang Nga cũng quy định rõ, trong trường hợp Hội đồng Liên bang không quy định ngày bầu cử đúng hạn thì Ủy ban bầu cử quốc gia sẽ đứng ra tổ chức cuộc bầu cử.
Các Đảng - khối chính trị đăng ký với Ủy ban bầu cử Trung ương và đưa ra các ưng cử viên của Đảng mình. Sau đó, các Đảng này mới bắt đầu tiến hành thu thập chữ ký cho ứng cử viên của Đảng mình. Mỗi ứng cử viên chỉ được lấy của mỗi khu vực nhiều nhất là 7% chữ ký trong số một triệu chữ ký cần có. Việc này là nhằm bảo đảm rằng các ứng cử viên có một sự ửng hộ rộng rãi ở tất cả các khu vực lãnh thổ của Nga. Ngoài ra, các ứng cử viên cũng được quyền phát biểu trên các phương tiện thông tin đại chúng với lượng thời gian như nhau.
Trong ngày bầu cử, ít nhất phải có 50% số cử tri tham gia bầu cử thì cuộc bầu cử mới được công nhận là hợp pháp. Trong ngày này, từ lúc các điểm bầu cử bắt đầu làm việc cho đến khi kết thúc, các ứng cử viên có quyền cử quan sát viên hay người ủy quyền cho mình để giám sát cuộc bầu cử.
Mỗi Đảng - khối chính trị chỉ có quyền đề cử một ứng cử viên vào chức Tổng thống. Mỗi công dân Nga hay một nhóm công dân có quyền tập hợp một nhóm sáng kiến không ít hơn 100 người để đề cử ứng cử viên vào chức Tổng thống.
Theo luật bầu cử, người thắng cuộc phải nhận được 50% số phiếu trở lên. Trong trường hợp có từ hai ứng viên trở lên nhận được hơn 50% số phiếu bầu, hoặc không có ai nhận đủ 50% số phiếu bầu thì hai ứng cử viên được nhiều phiếu nhất sẽ phải tham gia bầu cử vòng hai. Vòng này phải được tổ chức sau khi công bố kết quả vòng một chậm nhất là 15 ngày. Trong trường hợp này, số cử tri tham gia bầu cử có thể ít hơn 50%.
Nếu cuộc bầu cử bị xác định là không diễn ra, hay diễn ra không đúng luật, hay ngay cả sau vòng hai không có ứng cử viên nào được chọn thì Hội đồng liên bang sẽ phải ấn định cuộc bầu cử Tổng thống mới. Các thời hạn chuẩn bị bầu cử sẽ được giảm đi 1/3 thời gian. Cuộc bầu cử sẽ phải được diễn ra chậm nhất là bốn tháng sau lần đầu tiên.
* Bầu cử vào Đuma quốc gia:
Bầu cử vào Đuma quốc gia Nga được thực hiện trên cơ sở những quy định của Hiến pháp Liên bang Nga 1993, Luật về bầu cử vào Đuma quốc gia Nga và các quy định có liên quan của Tổng thống, Chính phủ.
Theo những văn bản kể trên, Đuma được bầu với nhiệm kỳ bốn năm một lần thông qua bầu cử tự do.
Theo bộ luật Liên bang " Về bầu cử đại biểu Đuma quốc gia Nga", Nga có 225 khu vực bầu cử, theo đó mỗi khu vực được bầu một đại diện vào
Đuma quốc gia Nga. Tối đa là 270 đại biểu còn lại được bầu theo khu vực hành chính Liên bang theo tỷ lệ số người mà các Đảng và khối chính trị đưa lên và được Ủy ban bầu cử quốc gia công nhận.
Mọi cử tri và các Đảng - khối chính trị đều có quyền đưa ra các ứng cử viên. Để được quyền tham đề cử và bầu cử, các đảng - khối chính trị phải được đăng ký hoạt động sáu tháng trước khi diễn ra bầu cử. Mọi ứng cử viên độc lập hay các Đảng - khối chính trị đều phải tiến hành thu thập đủ số chữ ký theo quy định của Ủy ban bầu cử, sau đó phải được Ủy ban bầu cử xem xét và công nhận thì mới chính thức được đưa vào danh sách ứng cử viên.
Những đảng nào vượt qua được ngưỡng 5% số phiếu bầu cho đảng mình thì sẽ có quyền đại diện tham gia trong Đuma. Việc phân chia số ghễ giữa các đảng - khối chính trị phụ thuộc vào tỷ lệ phần trăm số phiếu mà đảng đó giành được trong cuộc bầu cử.
Kết quả bầu cử về việc phân chia số ghế giữa các đảng - khối chính trị được thông báo theo Biên bản của Ủy ban bầu cử Trung ương, còn các đại biểu bầu theo khu vực bầu cử thì được công bố theo biên bản của các Ủy ban bầu cử địa phương.
Các cử tri có quyền để cử cho các đại biểu bầu theo khu vực bầu cử.
Người được ứng cử chỉ được quyền thu thập chữ ký ở chính khu vực bầu cử của mình. Mọi hình thức mua chuộc, áp đặt để lấy chữ ký đều bị nghiêm cấm.