CHƯƠNG 1:TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY TRUNG VÀ DÀI HẠN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
1.3. Rủi ro tín dụng trong cho vay trung và dài hạn
1.3.4. Thiệt hại do rủi ro tín dụng
Để hiểu rõ hơn vì sao cần phải hạn chế rủi ro tín dụng trong các NHTM, cần phải xem xét tác động của rủi ro tín dụng tới các đối tƣợng, các mối quan hệ phát sinh trong hoạt động ngân hàng.
17
1.3.4.1.Tác động của rủi ro tín dụng tới ngân hàng:
Rủi ro tín dụng sẽ gây ra hai tác động quan trọng nhất với ngân hàng là giảm lợi nhuận và giảm khả năng thanh toán.
Rủi ro tín dụng xảy ra làm cho ngân hàng có những khoản nợ khó thu hồi.
Ảnh hưởng trước mắt là sự ứ đọng vốn, làm cho vòng quay vốn của ngân hàng bị giảm đi. Mặt khác, quá nhiều các khoản nợ nhƣ thế sẽ làm phát sinh thêm các khoản chi phí nhƣ chi phí quản lý, chi phí giám sát, thu nợ, … Các chi phí này có thể còn cao hơn cả thu nhập từ lãi của các khoản nợ quá hạn, bởi đây là những khoản thu nhập ảo của ngân hàng, thực tế ngân hàng rất khó có thể thu hồi lại đƣợc.
Hơn thế nữa, ngân hàng vẫn phải trả lãi cho các khoản tiền huy động đƣợc trong khi một bộ phận tài sản của ngân hàng không thu đƣợc lãi cũng nhƣ không chuyển đƣợc thành tiền mặt để tiếp tục cho vay. Doanh thu giảm, chi phí lại tăng lên, kết quả là ngân hàng bị sụt giảm lợi nhuận.
Thứ hai là vấn đề giảm khả năng thanh toán. Mỗi khi huy động đƣợc một nguồn vốn nào đó, hay cho vay một khách hàng nào đó, ngân hàng đều tiến hành lập kế hoạch cân đối dòng tiền ra (trả lãi và trả gốc các khoản tiền gửi, cho vay, đầu tƣ…) và dòng tiền vào (nhận tiền gửi, thu nợ gốc và lãi, …) tại các thời điểm nhất định trong tương lai. Khi các khoản vay không được trả theo đúng thời hạn cam kết ban đầu, sẽ dẫn tới hiện tƣợng mất cân đối giữa dòng ra và dòng vào. Với các khoản tiền gửi của khách hàng, ngân hàng vẫn phải tiến hành trả cho họ theo đúng thỏa thuận ban đầu, trong khi các món vay lại không đƣợc trả đúng hạn. Nếu ngân hàng không đi vay hoặc bán tài sản để có tiền thì khả năng chi trả của ngân hàng sẽ bị hạn chế nhiều, hay nói cách khác là khả năng thanh toán hiện thời của ngân hàng gặp khó khăn.
Tác động nữa của rủi ro tín dụng với các NHTM là làm giảm uy tín của ngân hàng. Các khoản nợ quá hạn tăng cao, tình trạng mất khả năng chi trả tái diễn nhiều lần, hay việc rò rỉ thông tin tín dụng ra ngoài, đều làm cho uy tín của ngân hàng giảm sút. Và khi đó, ngân hàng bị mất lòng tin trong công chúng, sẽ khó huy động vốn, cũng nhƣ khó khăn khi đi vay các tổ chức tín dụng khác.
18
Và ảnh hưởng nghiêm trọng nhất đó là ngân hàng bị phá sản. Nếu các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước vay NHTM với khoản vay lớn, bị khó khăn trong việc trả nợ, thì có thể gây ra sự khủng hoảng trong toàn bộ hoạt động của ngân hàng. Nếu không có sự chuẩn bị đề phòng từ trước, hoặc không có khả năng xoay sở nhanh chóng thì ngân hàng sẽ không thể đủ tiền để đáp ứng nhu cầu rút tiền ồ ạt của khách hàng, do đó sẽ nhanh chóng mất khả năng thanh toán, và dẫn tới sự sụp đổ của ngân hàng, nếu như Ngân hàng Nhà nước không can thiệp kịp thời hoặc không thể can thiệp.
1.3.4.2.Tác động của rủi ro tín dụng tới khách hàng
Với các khách hàng đi vay vốn ngân hàng, lãi vay sẽ đƣợc hạch toán vào chi phí sản xuất kinh doanh. Khi hoạt động kinh doanh gặp khó khăn, khách hàng không trả đƣợc nợ đúng hạn. Sau một thời gian nào đó, ngân hàng quyết định áp dụng mức lãi phạt (thường bằng 150% lãi suất vay vốn ban đầu) thì khó khăn của khách hàng sẽ tăng gấp bội khi doanh thu thấp đi cùng với chi phí tăng vọt. Nguy cơ không thể trả nợ cho ngân hàng là điều không thể tránh khỏi. Khách hàng buộc phải tiếp tục đi vay các ngân hàng khác, hoặc phát mại tài sản thế chấp, và nhiều khả năng khách hàng bị phá sản.
1.3.4.3.Tác động của rủi ro tín dụng tới toàn bộ nền kinh tế
Các ngân hàng gặp khó khăn trong thu hồi vốn, dẫn tới thiếu nguồn vốn cung cấp cho các doanh nghiệp, hoạt động sản xuất trong nền kinh tế bị ngừng trệ. Do một khoản tiền lớn bị đọng trong các món vay không thu hồi đƣợc, nên ngân hàng không còn vốn để đầu tƣ hay cho vay các dự án tiềm năng, có hiệu quả để phát triển kinh tế đất nước. Trong khi đó, một lượng lớn tiền ngân hàng cho vay đang bị sử dụng kém hiệu quả mà ngân hàng lại không kiểm soát đƣợc, khiến cho sản xuất đình đốn, kinh tế kém phát triển, hàng hóa tồn đọng không lưu thông được, xã hội có thể bị rối loạn.
Nhƣ vậy, dù xảy ra với mức độ nghiêm trọng hay không, thì rủi ro tín dụng vẫn có những tác động không tích cực với sự phát triển của bản thân ngân hàng nói riêng và sự phát triển của cả nền kinh tế quốc gia nói chung. Vì vậy, hạn chế rủi ro
19
tín dụng là cần thiết hơn bao giờ hết, và phải tiến hành thường xuyên, liên tục trong hoạt động của ngân hàng, nhằm tối thiểu hóa những nguy cơ xấu trong ngân hàng.