Lam ch th trng chng khoan

PHẦN HAI: THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁNChương 6: sàn giao dịch Chương 7: Niêm yết chính thức và sàn giao dịch AIMChương 8: cổ phiếu được giao dịch như thế nào?Chương 9: Các chỉ số trên thị trườ

Muc luc

Tuyên bố từ chối trách nhiệm

Đôi lời về tác giả

Lời nói đầu

Giới thiệu

PHẦN MỘT: CỔ PHIẾU

Chương 1: Cổ phiếu là gì?

Chương 2: cổ phiếu ra đời như thê nào?

Chương 3: công ty là của ai?

Chương 4: Tôi sẽ được gì?

Chương 5: Khoản đầu tư của tôi liệu có được an toàn

PHẦN HAI: THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

Chương 6: sàn giao dịch

Chương 7: Niêm yết chính thức và sàn giao dịch AIMChương 8: cổ phiếu được giao dịch như thế nào?Chương 9: Các chỉ số trên thị trường chứng khoánPHẦN BA: CÔNG TY

Chương 10: Mục tiêu của công ty

Chương 11: Báo cáo kết quả kinh doanh (lợi nhuận vàthua lỗ)

Chương 12: Bảng cân đối kê toán

Chương 13: Những dấu hiệu đáng ngờ

PHẦN BÓN: ĐẦU TƯ

Chương 14: Bước khởi đầu

Chương 15: Nhà môi giới chứng khoán

Chương 16: Dữ liệu tài chính cơ bản

Chương 17: Phân tích biểu đồ

Chương 18: Khuyến nghị giao dịch

Chương 19: Các thuật ngữ và khái niệm về chứng khoán

Chương 20: Phát hành quyền mua và chào bán riêng lẻ

PHẦN NĂM: THÂU TÓM

Chương 21: sáp nhập và thâu tóm

Chương 22: Truớc khi chào mua

Chương 23: Sau khi gửi đề nghị chào mua

Chương 24: Mua thôn tính của hội đồng quản trịMột số trang web hữu ích

Do âó, các chi tiết trong cuốn sách này không nhằm mục

đích khuyên cáo mua hoặc bán cổ phiếu trong một ngành

hay công ty cụ thể Các nhà đầu tư phải tự mình đưa rađánh giá sáng suốt nhất - với sự trợ giúp của cuốn cẩmnang này.

Nêu độc giả quan tâm đến việc tìm hiểu thêm về một công

ty cụ thể, hãy đọc các thông tin báo chí mới nhất về thịtrường chứng khoán và truy cập trang web của công ty đó.Khi đang viết cuốn sách này, tác giả đã nắm giữ cổ phiếucủa Balfour Beatty, Barratt Developments, Bovis Homes,Dixons Carphone, Domino’s Pizza, GlaxoSmithKline,Hays, Imperial Brand, HSBC, Johnson Matthey, LloydsBanking, National Express, National Grid, Rio Tinto,Royal Dutch Shell, RPC, Sainsbury, Severfield, SpeedyHire, Taylor Woodrow, United utility, Vodafone, WH Smith

và Whitbread

Tác giả duy trì những khoản đầu tư này trong thời gian dài

ĐÔI LỜI VỂ TÁC GIẢ

odney Hobson là một nhà báo giàu kinh nghiệm

về lĩnh vực tài chính, ông từng giữ các vị trí biêntập viên cao cấp với nhiều ấn phẩm tại Anh Quốc và châu Á Trong số các vị trí công tác củaông, không thể không kể đến các chức vụ như: biên tập viên tin tức cho mảng kinh doanh của The Times, biên tập viên về kinh doanh của Singapore Monitor, phó tổng biên tập phụ trách mục kinh doanh của Far East Economy

Review, giám đốc tin tức của công ty Citywire, biên tập viên của tạp chí Shares và biên tập viên của trang web tài chính Hemscott Ông cũng đã từng đóng góp cho Daily Mail, tạp chí Business Franchise và Independent

R

Rodney là một diễn giả về các vấn đề đầu tư, và đã góp mặttại Chương trình Tiền tệ Thê giới, Chương trình Nhà đầu tưLuân Đôn và Chương trình Nhà đầu tư Leeds Ông cònđiều hành một hội thảo thường niên cho người mới bắt đầu

và người mua cổ phiếu chưa thông thạo tại Chương trìnhNhà đầu tư Luân Đôn

Chiếu theo Đạo luật Dịch vụ Tài chính, ông còn có đủ tưcách trở thành Người đại diện đầu tư

Rodney cũng đã viết năm cuốn sách khác được HarrimanHouse xuất bản: Small Companies, Big Profits (tạm dịch:Công ty Nhỏ, Lợi nhuận Lớn), một cẩm nang hướng dẫnđầu tư vào các công ty quy mô nhỏ hơn; UnderstandingCompany News (tạm dịch: Làm sao để hiểu được các Tintức về các Công ty), cuốn sách này phân tích và làm rõ cácthông báo của công ty và thông cáo báo chí; The Books ofScams, (tạm dịch: Cuốn sách về Những vụ Lừa đảo), giúpđộc giả tránh trở thành nạn nhân của những tên lừa đảo;còn có How to Build a Share Portfolio (tạm dịch: Cách tạo

dựng danh mục đầu tư cổ phiếu) và The Dividend Investor(tạm dịch: Nhà đầu tư cổ tức), cả hai cuốn sách này đềugiúp các nhà đầu tư tư nhân chọn ra cho mình các khoảnđầu tư phù hợp và mang lại lợi nhuận.

Rodney đã kết hôn và có một cô con gái

Trang web cá nhân của Rodney Hobson làwww.rodneyhobson.co.uk Tài khoản Twitter của ông là

©rodneyhobson

LỜI NÓI ĐẦU

CUỐN SÁCH NÀY DÀNH CHO AI?

uốn sách này hướng tới những người mới bắt đầu đầu tư vào thị trường chứng khoán hoặc những ai muốn trau dồi kiến thức về cách thị trường chứng khoán hoạt động

C

Bất kỳ ai muốn tự mình đưa ra quyết định đầu tư, chứkhông phải giao tài sản của mình cho các nhà quản lý quỹhoặc nhìn tài sản của mình yên vị trong tài khoản ngân

hàng và tài khoản tín dụng nhà ở, đều sẽ hưởng lợi khi đọc

cẩm nang hướng dẫn chi tiết này

Ngay cả những người không có nhiều tiền dự trữ nhưng lạimuốn nắm bắt thông tin về thê giới tài chính, vẫn có cơ hộihiểu rõ hơn cách thức hoạt động của kinh đô tài chính LuânĐôn và các trung tâm tài chính khác.

Cuốn sách này cũng là một tư liệu vô giá cho những cánhân cần hiểu biết tường tận về thị trường chứng khoán, từnhững nhà giao dịch tiềm năng, các cố vấn như kiểm toánviên và nhân viên PR, cho tới nhân viên văn phòng và sinhviên chuyên ngành kinh doanh hoặc truyền thông

CẤU TRÚC CỦA CUỐN SÁCH

Cuốn sách này được sắp xếp nhằm định hướng người đọcmột cách lô-gic qua nhiều giai đoạn kiến thức khác nhau đểhiểu về đầu tư thị trường chứng khoán, và mỗi khái niệmmới được diễn giải một cách dễ hiểu nhất

Đầu tiên, cuốn sách sẽ giúp mọi người định hình được cổphần là gì, tại sao chúng tại tồn tại và sao người ta lại mua

chúng, theo sau đó là đưa đến một cái nhìn về sỗ giao dịch

chứng khoán Luân Đôn cùng chức năng của nó

Chúng ta sẽ cùng bàn luận về cách để đưa ra quyết địnhnhạy bén nhất xem liệu nên chọn đầu tư vào công ty nào,sàng lọc các thông tin được công bố tại sàn giao dịch, vàhọc cách nhìn ra những điểm mấu chốt trong kết quả giaodịch của công ty, đương nhiên bao gồm cả các dấu hiệucảnh báo

Sau khi đã làm rõ các vấn đề cơ bản, sẽ là lúc xem xét đếnvấn đề mua bán cổ phiếu như thê nào, có thể lấy lời khuyên

từ đâu và cách để luôn nắm bắt thông tin kịp thời

Cuối cùng, chúng ta sẽ chuyển qua các vấn đề thâu tóm vàsáp nhập, khía cạnh có lẽ là thú vị bậc nhất trong thị trườngchứng khoán Mặc dù việc tạo dựng danh mục đầu tư mới

là yếu tố chủ chốt trong trong hoạt động đầu tư, nhưng cácgiao dịch thâu tóm mới mang lại lợi nhuận lớn và nhanh

chóng cho những nhà đầu tư nắm rõ các vấn đề đang diễn

ra - như những người đã đọc xong cuốn sách này

GIỚI THIỆU

a số chúng ta đang phải vất vả kiếm sống từng đồng một Miễn là mức thu nhập đó đủ để trang trải chi phí, vậy thì cần gì lo lắng nữa?

Đ

Thê nhưng, kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm2007-2008, người làm công ăn lương đang ngày càng gặpnhiều khó khăn Tuy rằng số lượng việc làm tăng lên,nhưng nhìn chung “lương tăng vẫn không đuổi kịp giá”.Trong năm 2017, mức lương trung bình chỉ tăng trên 2%,

vậy mà mức lạm phát lại đạt tới mức 3% (do đồng bảng

Anh rớt giá sau cuộc bầu cử Brexit), tức giá trị thực củađồng lương đã giảm 1% số tiền mặt mà người dân phải

chật vật mới tiết kiệm được đã thu hút các tỉ lệ lãi suất ít ỏitrong tài khoản tiết kiệm ngân hàng, chỉ 0,1%.

SỞ hữu bất động sản đắt tiền đã trở thành giấc mơ khôngthể thành hiện thực cho thế hệ Y (những người sinh ra tronggiai đoạn ngay trước năm 2000), đặc biệt là ở Luân Đôn.Theo thông tin từ Nationwide, tổ chức tín dụng nhà ở lớnnhất Vương quốc Anh, giá nhà trung bình ở Anh đã tăng tới2,6% trong năm 2017, và dù con số này vần thấp hơn mức

kỷ lục 4,5% được ghi nhận trong năm 2016, nó vẫn vượt xa

tỉ lệ tăng lương

Giá trung bình của một ngôi nhà hiện giờ cao gấp sáu lầnmức lương trung bình hằng năm, gấp đôi con số hồi giữathập niên 90 Quyền sở hữu nhà ở - phương tiện chính tạonên của cải cho các thê hệ sau chiến tranh, đã giảm từ 70%xuống còn 62% trên tổng dân số trong 15 năm qua và vẫnđang tiếp tục suy giảm; ở nhóm người dưới 3 5 tuổi, chỉ có

3 7% đủ khả năng mua được căn nhà đầu tiên

Tỷ lệ thu nhập quốc dân được dành để trả lương đã giảmtrong vòng 50 năm qua, từ khoảng 55% xuống khoảng hơn50% Nói cách khác, mỗi khi bạn kiếm được một bảngAnh, bạn sẽ nhận 50 xu, cấp trên của bạn nhận 50 xu Quanhiều năm, chính chủ sở hữu vốn mới là người hưởng lợinhiều nhất, và người lao động thì vẫn cứ phải tiếp tục lầmlũi theo sau.

về lý thuyết, người ta quan niệm rằng của cải phải chia nhỏgiọt từ người giàu sang người nghèo để tất cả mọi ngườiđều được hưởng sự thịnh vượng của quốc gia Nhưng theokinh nghiệm lâu nay thì điều này về cơ bản là không hềdiễn ra

Một giải pháp có thể áp dụng ở đây đó là chia cho côngnhân một chút cổ phiếu trong công ty mà họ làm việc Tuynhiên, trong suốt nhiều năm qua, hiếm có công ty nào nhiệttình tới mức tạo điều kiện cho công nhân trở thành cổ đông.Chỉ có 2 triệu trong số 32 triệu công nhân của Vương quốcAnh là thành viên của chế độ chia cổ phiếu (John Lewis

Partnership - chuồi bán lẻ thuộc quyền sở hữu chung bởichính lực lượng lao động của mình, có lẽ là công ty nổitiếng nhất tại Anh với chế độ đó - nhưng nó đã được thựchiện từ những năm 1920).

Thê nhưng cho nhân viên sở hữu cổ phiếu không hẳn làgiải pháp duy nhất cho thực trạng người lao động đangngày càng ít được hưởng tài sản chung của quốc gia

Có một giải pháp bất kì ai cũng có thể làm, và có thể đượcthực hiện ngay lập tức Thậm chí, không biết chừng bạn đãbắt đầu thực hiện nó rồi

Hãy tự mua cổ phiếu - nhưng đừng chỉ mua cổ phiếu củariêng công ty bạn đang làm, hãy mua của nhiều doanhnghiệp khác nhau Cuộc cách mạng về phương thức hoạtđộng của các sàn giao dịch chứng khoán lớn kể từ buổi đầucủa thời đại máy tính đồng nghĩa với việc những ngườibình thường cũng thực hiện được điều đó một cách dề dàng

mà không tốn nhiều chi phí và kết quả thu về có thể rấtđáng kể.

Thông qua các ví dụ được cập nhật mới nhất, tôi sẽ giảithích:

• thị trường chứng khoán là gì và hoạt động ra sao?

• tại sao giá cổ phiếu lại tăng và giảm?

• tại sao một số cổ phiếu dường như rẻ, trong khi một

số khác có vẻ đắt?

• cách kiếm tiền và tránh thua lỗ nặng

• cạm bẫy nhắm tới những người khinh suất

Sau khi đọc cuốn sách này, bạn sẽ nhận thấy rằng chuyênmục tài chính trên tờ báo hằng ngày chính là một kho tàngthông tin thay vì phải lạc lối trong sương mù u tối

Nêu muốn, bạn cũng có thể lật ngay sang Phần Bốn và đặtchân vào thê giới đầu tư thị trường chứng khoán đầy thú vị

và lợi nhuận Hoặc hãy cứ tận dụng phần thuật ngữ và xemcuốn sách này như một tài liệu tham khảo

Tuy nhiên, tôi hy vọng tất cả các nhà đầu tư mới và nhữngngười có ít kinh nghiệm hãy thật kiên nhẫn Hãy tập đi bộtrước khi bắt đầu chạy Hãy theo dõi từ đầu để được dẫn dắtmột cách hợp lý và từng bước theo hướng dẫn để cuối cùng

đi tới những con đường lát gạch vàng Mọi vấn đề khókhăn đều sẽ được giải quyết một cách rõ ràng và đơn giản.Tôi không thể chọn lựa cổ phiếu hộ bạn, nhưng tôi có thểcho bạn biết bạn cần tìm những gì và tìm như thê nào Trênhết, tôi sẽ cố gắng tạo ra một sân chơi bình đẳng giữa mộtthê giới mà những tay chuyên nghiệp vẫn đang thống trị,trong khi bạn cố gắng đưa một phần tài sản quốc gia về chomình

Rodney Hobson

Tháng 6, 2018

Phần một

cổ PHIẾU

“Điều hành một công ty khác với sở hữu một công ty Bạn, và những cổ đông khác, mới là người sở hữu công ty.”

Đó là cổ phiếu phổ thông Bạn, cùng với tất cả các nhà đầu

tư đã nắm giữ cổ phần của một công ty, sẽ đều trở thànhchủ sở hữu công ty đó Bạn có quyền được lên tiếng khicông ty ra quyết định, và các bạn sẽ cùng chia sẻ lợi nhuậnbằng việc thanh toán cổ tức

Những cổ phiếu này thường được gọi là vốn chủ sở hữu.Chúng đại diện cho quyền sở hữu công ty, hệt như khi bạn

có vốn chủ sở hữu trong một ngôi nhà: nó là phần của ngôinhà mà bạn sở hữu sau khi đã trừ đi các khoản nợ tín dụngnhà ở

Tên của các cổ đông và số lượng cổ phiếu mỗi người nắmgiữ sẽ được lưu trữ tại danh sách cổ đông Mỗi khi có mộtlượng cổ phiếu được chuyển nhượng, thông tin về cổ đôngmới sẽ được ghi chép vào sổ này

ĐIỂU HÀNH MỘT CÒNG TY KHÁC VỚI SỞ HỬU MỘT CÔNG TY

Vấn đề điều hành công ty hằng ngày sẽ được thực hiện bởiban giám đốc, những người có thể làm như thể họ sở hữucông ty đó, thực chất không phải vậy Chính bạn, và các cổđông khác, mới là chủ sở hữu Tuy nhiên, các giám đốc cóquyền nắm giữ cổ phiếu Thực tế, chuyện họ mua cổ phiếu

để thể hiện niềm tin vào công ty mình đang điều hành là

hoàn toàn bình thường Đồng thời, dưới tư cách là cổ đông,

họ cũng có đầy đủ các quyền hành tương đương với bạn.Các công ty phải tổ chức một cuộc họp thường niên (hayđại hội cổ đông thường niên - AGM) với sự có mặt của tất

cả cổ đông, bất kể lượng cổ phiếu họ sở hữu Một cuộc bỏphiếu sẽ diễn ra nhằm phê duyệt báo cáo tài chính kê toánhằng năm, bầu hoặc tái bầu cử giám đốc, tán thành việc bổnhiệm kiểm toán viên và phê chuẩn mức thanh toán cổ tứcđược đề xuất

Các công ty cũng có thể triệu tập đại hội cổ đông bấtthường (EGM) nếu cần phê duyệt cho các vấn đề khôngthường lệ như chuẩn bị cho hoạt động chào mua công khaimột công ty khác Một lần nữa, cổ đông nào cũng sẽ đượcthông báo, được tạo cơ hội tham dự và bỏ phiếu

Số lượng phiếu biểu quyết và lợi nhuận mà bạn có phụthuộc vào lượng cổ phiếu bạn nắm giữ Nếu bạn có 1.000

cổ phiếu tại Marks & Spencer, người khác lại có tới 10.000

cổ phiếu, vậy người đó sẽ có nhiều phiếu biểu quyết hơn

bạn gấp 10 lần, cũng như được nhận lượng cổ tức nhiềuhơn bạn 10 lần Mỗi đơn vị cổ phiếu tương đương mộtphiếu biểu quyết có giá trị ngang nhau.

'Stock’ hay 'Share’?

Tại Vương quốc Anh, hai thuật ngữ “stock” và “share” gầnnhư đồng nghĩa với nhau (tức cổ phiếu), nhưng người tathường dùng “share” hơn (tương tự, “shareholder” (tức cổđông) sẽ phổ biến hơn “shareholder”), vì thê thuật ngữ

“share” sẽ được dùng xuyên suốt trong cuốn sách này.Người Mỹ lại có xu hướng sử dụng từ “stock” để chỉ cổphiếu hơn

Mỗi cổ phiếu sẽ có một mệnh giá - về cơ bản, đây là giá trịcủa cổ phiếu khi công ty mới được thành lập

Nêu bạn sở hữu một con tem Penny Black, thì khi mớiđược phát hành vào năm 1840, nó chỉ có giá 1 xu Đó là giátrị danh nghĩa hoặc mệnh giá của nó, không phải giá trị của

nó vào thời điểm hiện tại Một nhà sưu tầm tem hiện nay sẽsẵn sàng trả bất cứ giá nào để mua được nó, thậm chí là vàitriệu bảng Anh vì vậy, bạn chớ nên mong đợi sẽ mua được

cổ phiếu với giá trị danh nghĩa Trên thị trường chứngkhoán, cổ phiếu có giá niêm yết thê nào thì bạn phải muađúng giá đó Chính vì thế, giá trị thị trường của cổ phiếumới quan trọng, chứ không phải giá trị danh nghĩa

Cổ phiếu có nguồn gốc từ đâu?

Lúc đầu, cổ phiếu được mỗi công ty phát hành ngay khithành lập Các nhà đầu tư sẽ cùng rót tiền để công ty vậnhành và phát triển, số tiền đó sẽ phải được chi để thuê hoặcmua mặt bằng, máy móc (nếu cần), vật liệu, trả lương chonhân viên, trước khi thu về từ khách hàng trong tương lai.Đổi lại, các nhà đầu tư sẽ được chia cổ phần trong công ty.Tiền, hay còn gọi là vốn, như đã đề cập ở trên, là một trongnhiều yếu tố đầu vào thiết yếu của một công ty Nguồn vốn

có thể đến từ chính những người sáng lập, vay vốn ngânhàng hoặc bán cổ phần cho các nhà đầu tư ngoài

Việc công ty phát hành cổ phiếu mới sẽ được gọi là thịtrường sơ cấp vì đây là lần đầu tiên cổ phiếu được phânphối tới các nhà đầu tư Sau đó, nếu những cổ phiếu nàyđược mua và bán lại trên thị trường chứng khoán, thì đó làthị trường thứ cấp.

Hãy thử nghĩ theo cách này xem Một người thợ xây bánngôi nhà mình vừa xây xong, đây là thị trường sơ cấp Saukhi ngôi nhà được bán cho các chủ nhân mới trong tươnglai, đó là thị trường thứ cấp cổ phiếu cũng hoàn toàn tương

Cổ phiếu mà một công ty đã bán cho các cổ đông trên thực

tê là vốn cổ phần đã phát hành (hoặc là vốn thực góp).Lưu ý rằng đó sẽ không phải một con số chằn tròn thuậntiện Ví dụ, trong báo cáo thường niên năm 2017 của công

ty bán lẻ thời trang bình dân Marks & Spencer, họ có sốvốn đã phát hành là 1.624.727.846 cổ phiếu

Cổ phiếu trả góp

Thông thường khi mua cổ phiếu, bạn luôn phải trả đầy đủtiền ngay lập tức, nhưng trong một vài dịp hiếm hoi, bạnđược mua cổ phiếu mới phát hành với quyền trả góp

Lúc chính phủ bán tháo các doanh nghiệp nhà nước, có thểcác nhà đầu tư đã mua cổ phiếu trong những đợt phát hành

tư nhân hóa mới sực nhớ ra rằng: trong một số trường hợp,các khoản thanh toán cho chính phủ được chia thành từngđợt; ý tưởng là sẽ ngày càng nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ đuanhau thu mua cổ phiếu nếu họ có cơ hội trả theo từng

khoản nhỏ dễ quản lý - thật không khác gì mua máy giặt trảgóp hằng tháng.

Sự thu xếp ấy thực chất khá lộn xộn và còn tốn kém nữa, vìchắc chắn sẽ có một số cổ đông quên mất hạn chót của đợtthanh toán tiếp theo, hay đơn giản là vì họ không có tiền

Dù lý do là gì, thì cũng sẽ rất mất công đốc thúc họ - đó là

lý do tại sao hiếm khi người ta cho phép trả góp

Cổ phiếu loại A và loại B

Tính đến thời điểm này chúng ta vẫn đang giả sử bạn sẽmua cổ phiếu phổ thông, và mỗi cổ phiếu loại này đềutương đương nhau Mỗi cổ phiếu phổ thông tương ứng vớimột cổ phần và một phiếu biểu quyết có giá trị bằng nhautrong một công ty

Giờ hãy tìm hiểu về một ngoại lệ đó là: có hai loại cổ phiếuphổ thông được gọi là cổ phiếu loại A và cổ phiếu loại B

Trước đây, một vài công ty gia đình đã cố gắng để đượcvẹn cả đôi bề - họ bán cổ phần để kiếm thêm tiền mặtnhưng vẫn giữ quyền sở hữu của gia đình bằng một phươngpháp ranh ma là chia thành hai loại cổ phiếu Một loạithường gọi là cổ phiếu loại A, tương đương một phiếu bầu

và có thể bán cho người khác trong khi loại còn lại là cổphiếu loại B, tương đương mười phiếu bầu và chỉ đượcphát hành trong gia đình

May sao giờ đây mánh khóe này bị coi là phi đạo đức vàgần như biến mất hoàn toàn, cái tên nổi tiếng nhất vì vẫnchưa tạo ra sự công bằng và tiếp tục lưu hành hai loại cổphiếu chính là nhà xuất bản báo Daily Mail & GeneralTrust - vốn được mệnh danh là “thành trì đạo đức”, cổphiếu loại A của công ty này dù được giao dịch rộng rãinhất trên thị trường chứng khoán với hơn 300 triệu cổphiếu nhưng không kèm quyền biểu quyết, trong khi chỉ 20triệu cổ phiếu phổ thông nắm quyền kiểm soát công ty Bạnkhông thể mua những cổ phiếu phổ thông này trên thịtrường chứng khoán đâu, vì vậy, đừng mất công tìm kiếm

làm gì; tất cả đều nằm trong tay Bá tước Rothermere và giađình ông rồi.

Cổ phiếu loại A, B và (trong những trường hợp rất hiếmhoi) loại c từng được sử dụng rộng rãi trong ngành sản xuấtbia Có hai công ty như vậy vẫn tồn tại mà các cổ đông phổthông vần giữ nguyên được quyền lợi cổ phiếu loại A củacông ty Young, với đầy đủ quyền biểu quyết, được giaodịch trên sở giao dịch chứng khoán Luân Đôn Ngoài racũng có một loại cổ phiếu không quyền biểu quyết, đượcgiao dịch riêng lẻ, vì vậy bạn sẽ biết được mình đang mualoại nào công ty bia Fuller, Smith & Turner có cả cổ phiếuloại A, B và c Loại A là loại cung cấp đủ quyền lợi và đượcgiao dịch trên thị trường chứng khoán

Công ty dầu khí Royal Dutch Shell cũng có cổ phiếu loại A

và B, nhưng chúng đều mang lại quyền lợi ngang nhau, và

sự phân loại đó chỉ là do Shell là một công ty liên kết giữaAnh và Hà Lan

Cổ phiếu loại A dành cho các nhà đầu tư Hà Lan và cổphiếu loại B cho những người ở Anh Điều này giúp cổđông tránh bị đánh thuê hai lần vào cổ tức của họ.

Trong những đợt tư nhân hóa công ty nhà nước, bạn có thểbắt gặp cổ phiếu vàng của chính phủ Anh - cổ phiếu loại Btối thượng Chính phủ đặt ở mỗi công ty tư nhân hóa một

cổ phiếu như vậy, và nó có quyền biểu quyết vượt trội hơntất cả các cổ phiếu khác cộng lại cổ phiếu vàng này được

để dành đến khi chính phủ cảm thấy cần phải can thiệp vìlợi ích quốc gia

Tại Anh, cổ phiếu vàng được dùng để phủ quyết chỉ mớihai lần, và Tòa án công lý châu Âu đã phán quyết rằng trừkhi lợi ích quốc gia bị đe dọa một cách rõ ràng, nếu khôngthì việc sử dụng loại cổ phiếu này là chống lại luật phápchâu Âu Vậy nên ngày nay chúng không còn quá nhiều giátrị

Cổ phiếu ưu đãi

Có một loại cổ phiếu khác ngoài cổ phiếu phổ thông đó là

cổ phiếu ưu đãi Thực chất chúng giống các khoản vay hơn

là cổ phiếu, cổ đông ưu đãi không có quyền biểu quyếtngoại trừ về các vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến họ Họnhận được một khoản lãi suất cố định, thường là hai lầnmột năm, tương tự như khi bạn nhận được một mức lãi suấttrên tài khoản tiết kiệm trong ngân hàng hoặc tổ chức tíndụng nhà ở

Bạn có thể mua bán cổ phiếu ưu đãi trên sở giao dịchchứng khoán Luân Đôn giống như khi bạn mua bán cổphiếu phổ thông, mặc dù không phải công ty nào cũng pháthành cổ phiếu ưu đãi Tiền lãi của cổ phiếu ưu đãi được trảtrước khi chia cổ tức cho cổ phiếu phổ thông, và nếu công

ty phá sản, bất cứ khoản tiền nào còn sót lại sau khi trả hếtcho chủ nợ sẽ được chuyển đến tay các cổ đông ưu đãitrước tiên Đó là lý do tại sao chúng có tên cổ phiếu ưu đãi.Tuy nhiên, theo lẽ thường thì chúng ta đều hy vọng rằngkhoản đầu tư của mình được đưa vào những doanh nghiệpthịnh vượng Khi ấy, trong khi các cổ đông ưu đãi đáng

thương phải dậm chân tại chỗ với mức lãi suất cố định, thìchúng ta - các cổ đông phổ thông - thu về lượng cổ tức tăngthuận cùng lợi nhuận của công ty.

Xuyên suốt cuốn sách này, chúng ta sẽ nhận thấy rằng nhàđầu tư chịu rủi ro lớn nhất sẽ có cơ hội nhận được phầnthưởng lớn nhất, và điều này xảy ra khá thường xuyên (dùkhông có gì đảm bảo)

Trái phiếu chuyển đổi

Các công ty huy động tiền bằng cách đi vay, thường là từngân hàng thông qua các khoản thấu chi hay các khoản vay

có kỳ hạn, tức là vay trong một số năm nhất định Họ cũng

có thể vay mượn từ công chúng bằng cách phát hành cổphiếu vay nợ, còn được gọi là trái phiếu, theo cách khágiống với phát hành cổ phiếu (ngoại trừ việc những ngườinắm giữ cổ phiếu vay nợ không nắm quyền sở hữu côngty)

Một số khoản vay có thể được chuyển đổi thành cổ phiếuphổ thông Chúng được gọi là trái phiếu chuyển đổi.

Điều khoản quy định liệu có chuyển đổi được những khoảnvay ấy hay không và ngày mà quy trình chuyển đổi có thểdiễn ra, sẽ được đặt ra khi bắt đầu cho vay Nêu các khoảnvay này có thể chuyển đổi thành cổ phiếu phổ thông bất cứlúc nào, thì chúng sẽ mang toàn bộ quyền lợi giống như cổphiếu phổ thông hiện hành

Trong một số trường hợp, cổ phiếu ưu đãi có thể đượcchuyển đổi thành cổ phiếu phổ thông và do đó sẽ được gọi

là cổ phiếu ưu đãi chuyển đổi

chương 2

THẾ NÀO?

THỊ TRƯỜNG sơ CẤP

Thị trường sơ cấp là nơi tạo và bán ra cổ phiếu mới

Hầu như bình thường bạn sẽ mua cổ phiếu thứ cấp,nhưng trước tiên, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu các cách pháthành cổ phiếu mới ra công chúng

‘Công chúng’ ở đây không chỉ ám chỉ các nhà đầu tư nhỏ lẻnhư bạn hay những cá nhân giàu có cổ phiếu còn thuộc sởhữu của các tổ chức lớn như quỹ hưu trí Đây được gọi làcác nhà đầu tư tổ chức.

CHÀO BÁN CỔ PHIẾU LẨN ĐẨU RA CÔNG CHÚNG

Khi một công ty đi đến quyết định rằng họ muốn huy độngtiền bằng cách chào bán cổ phiếu ra công chúng lần đầutiên, họ sẽ thực hiện một quy trình mang tên chào bán cổphiếu lần đầu ra công chúng (thường được gọi tắt là IPO)

Nó còn được gọi là hình thức gia nhập thị trường hoặc thảnổi cổ phiếu

Các cổ phiếu phát hành ra công chúng có thể là:

• Cổ phiếu mới do công ty tạo ra, số tiền bạn bỏ ra để muachúng sẽ được công ty dùng để mở rộng kinh doanh

• cổ phiếu do chủ sở hữu của công ty nắm giữ, họ đangtìm cách kiếm tiền từ những khoản đầu tư và chàobán một ít cổ phiếu của mình Trong trường hợp đó,tiền mặt sẽ về tay họ Các chủ sở hữu có thể là nhữngngười thành lập và xây dựng công ty từ những ngàyđầu và giờ họ muốn tận hưởng thành quả lao độngcủa mình, có thể đó là trường hợp của một công tygia đình mà thế hệ sau không có ai muốn kế thừa sựnghiệp kinh doanh.

• Một hỗn hợp các cổ phiếu của công ty và cổ phiếu từcác chủ sở hữu hiện tại

Một bản cáo bạch cung cấp toàn bộ thông tin chi tiết có liênquan sẽ được phát hành trước khi IPO diễn ra Tài liệu này

sẽ cho biết có bao nhiêu cổ phiếu sẽ được phát hành, nhữnggiám đốc là ai và lý lịch của họ, liệu họ có vướng phải taitiếng gì trước đây không, ví dụ như công ty họ từng bị kiệncáo chẳng hạn

Bất cứ nhà đầu tư nào muốn mua cổ phiếu trong đợt IPOcũng đều có thể liên hệ với công ty để nhận một bản cáobạch, mặc dù cổ phiếu IPO thường chỉ được phát hành chocác nhà đầu tư lớn và tổ chức vì việc này ít tốn kém, đơngiản hơn so với tìm kiếm một lượng lớn nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Có thể trong một lần IPO, các chủ sở hữu hiện hành sẽmuốn giữ lại một số lượng cổ phần nhất định Ngoài việcghi chép rõ về vấn đề trên, bản cáo bạch còn cho biết liệuchủ sở hữu đã cam kết sẽ không bán lại cổ phần của họtrong một khoảng thời gian cụ thể hay chưa

Điều này sẽ cảnh báo bạn về những rủi ro tiềm ẩn về một

vụ bán tháo lượng lớn cổ phiếu ra thị trường vào một ngàynào đó trong tương lai và gây sụt giảm giá cổ phiếu tại thờiđiểm đó

Các công ty đã gia nhập thị trường từ trước có thể tạo cổphiếu mới ngoài những cổ phiếu được phát hành trong IPO.Đôi khi, các cổ đông hiện hữu không bị ảnh hưởng trực tiếp

bởi việc phát hành cổ phiếu thương nhân hoặc quyền mua

cổ phiếu nên họ không cần phải đi đến hành động nào cả

Thông thường, thương nhân sẽ đặt cam kết không bán bất

kỳ cổ phiếu nào trong một khoảng thời gian cố định Hoặc

là, thương nhân cũng có thể bán ngay cổ phiếu cho các nhàđầu tư tổ chức hoặc giữ lại như một khoản đầu tư dài hạn