ự chuyển đổi số của sở giao dịch chứng khoán Luân Đôn đã khiến hoạt động giao dịch trở nên đơn giản, nhanh chóng và tiết kiệm hơn, nhưng điều đó cũng có nghĩa rằng các công ty có mức độ giao dịch lớn hay nhỏ sẽ cần có những nền tảng giao dịch khác nhau.
S
NHÀ TẠO LẬP THỊ TRƯỜNG (NHÀ CUNG CẤP THANH KHOẢN)
Thời kỳ đầu sau vụ Big Bang, mọi cổ phiếu đều có nhà tạo lập thị trường phụ trách giao dịch. Họ là các nhà môi giới
chứng khoán sẵn sàng mua hoặc bán cổ phiếu của những công ty cụ thể - họ không thể mua hay bán cổ phiếu của tất cả các công ty trên sàn giao dịch vì điều đó cần quá nhiều vốn.
Họ báo giá mua và bán trên hệ thống điện tử của sàn giao dịch chứng khoán, và ghi chú một lượng cổ phiếu của mỗi công ty vào sổ sách kế toán của mình để thực hiện khớp bất cứ lệnh mua nào họ nhận được. Giá cổ phiếu sẽ tăng và giảm theo nhu cầu từ người mua và người bán, vì các nhà tạo lập thị trường đã cố gắng cân bằng sổ sách bằng cách mỗi ngày chỉ mua và bán một lượng tương đương các cổ phiếu của từng công ty.
Nhưng thời thê thay đổi, và phần lớn các nhà tạo lập thị trường, cũng như nhà cái, dần mất đi vị thê khi LSE cải thiện hệ thống giao dịch của mình, mặc dù các nhà tạo lập vẫn tạo thị trường cho các loại cổ phiếu kém thanh khoản nhất bằng cách đảm bảo luôn có sẵn người mua và bán.
CÁC HÌNH THỨC GIAO DỊCH KHÁC NHAU
Do các công ty với mọi loại hình kinh doanh và quy mô đều muốn được niêm yết cổ phiếu của mình trên thị trường chứng khoán, sở giao dịch chứng khoán Luân Đôn đã tạo ra các nền tảng giao dịch khác nhau (tức là có nhiều cách khớp lệnh giao dịch khác nhau).
Những nền tảng này dựa trên mức độ thanh khoản của cổ phiếu. Như đã đề cập trong phần trước, tính thanh khoản dùng để chỉ tính lưu động của một cổ phiếu cụ thể. Các cổ phiếu có tính thanh khoản cao nhất, chẳng hạn như các cổ phiếu của các công ty lớn như HSBC, BP hoặc Vodafone, cứ sau vài giây sẽ được giao dịch một lần trong suốt cả ngày. Còn đối với cổ phiếu không có tính thanh khoản, nhiều khi cả ngày trôi qua cũng không có một giao dịch nào.
Cổ phiếu của các công ty nhỏ thường không có tính thanh khoản - nói cách khác, ít người mua và bán cổ phiếu của họ hơn, có thể là do công ty phát hành ít cổ phiếu hơn, hoặc
công ty ít được biết đến và không thu hút được sự quan tâm của các nhà đầu tư, hoặc vì một số nhà đầu tư chính đang nắm giữ một khối lượng lớn cổ phiếu của công ty và hiếm khi có ý định bán ra.
Mặc dù cổ phiếu niêm yết trên AIM nhìn chung có quy mô nhỏ và ít thanh khoản hơn so với các cổ phiếu trên sàn chính, nhưng ta có thể thấy rằng các công ty đứng đầu tại AIM ngày càng lớn mạnh hơn, cổ phiếu của họ cũng có tính thanh khoản cao hơn so với các loại cổ phiếu mới gia nhập sàn giao dịch chính.
Bạn có thể tham khảo danh sách đầy đủ các hệ thống giao dịch khác nhau trên trang web của sở giao dịch chứng khoán Luân Đôn (www.londonstockexchange.com) trong mục Products and Services > Trading Services. Bạn cũng có thể xem danh sách toàn bộ cổ phiếu được giao dịch trên những nền tảng giao dịch khác nhau.
HỆ THỐNG GIAO DỊCH ĐIỆN TỬ TRÊN SÀN CHỨNG KHOÁN (SETS)
Như đã đề cập sơ lược trước đó, SETS là sổ lệnh điện tử chủ lực của LSE, với cái tên đầy đủ là: Hệ thống giao dịch điện tử trên sàn chứng khoán. Đã có một số công ty được ghi danh vào đây, bắt đầu từ công ty lớn nhất và có tính thanh khoản cao nhất, và hiện nay hệ thống này đã ghi nhận tất cả các công ty được niêm yết chính thức, ngoại trừ những công ty nhỏ nhất.
Các cổ phiếu có giá trị lớn với mức độ thanh khoản cao hơn được niêm yết trên AIM hiện cũng đã được giao dịch trên SETS.
Tất cả cổ phiếu thuộc các chỉ số FTSE 100, FTSE 250, FTSE 350, FTSE Small Cap (chỉ số cổ phiếu của công ty có giá trị vốn hóa thấp) và AIM ƯK 50 đều được giao dịch trên SETS. Các chỉ số này sẽ được giải thích kỹ hơn trong chương tiếp theo.
Khi bạn muốn mua, người môi giới của bạn sẽ báo giá chào mua và số cổ phiếu bạn muốn mua lên hệ thống giao dịch bằng máy tính trong văn phòng của họ. Khi bạn muốn bán, họ cũng sẽ làm điều tương tự.
Nêu một người muốn mua và một người muốn bán đăng lên cùng một mức giá, hai lệnh đó sẽ tự động khớp với nhau. Giả sử, một người muốn mua 2.000 cổ phiếu, một người khác muốn bán 3.000 cổ phiếu, vậy thì 2.000 cổ phiếu (con số thấp hơn) sẽ được giao dịch thành công, còn lại 1.000 cổ phiếu vẫn sẽ đăng bán trên hệ thống máy tinh.
Khi có quyền truy cập vào hệ thống giao dịch, bạn không chỉ tìm được mức giá mua và giá bán tốt nhất hiện có, mà còn biết được có bao nhiêu lệnh mua hoặc bán đã được đăng với mức giá thế nào.
Do vậy, ta có thể định hình rõ hơn rằng, bên nào có số lượng lớn hơn, và người mua sẽ bỏ đi ở mức giá nào nếu giá cổ phiếu tăng, hoặc khi cổ phiếu rớt giá, người ta sẽ đổ xô vào đâu.
Một số trang web của các công ty môi giới chứng khoán và đầu tư trao cho các nhà đầu tư tư nhân quyền truy cập để xem được những thông tin này, nhưng họ sẽ phải trả phí dịch vụ. Nó được gọi là Dữ liệu giao dịch chuyên sâu cấp 2, và trang web của sở giao dịch chứng khoán Luân Đôn đã đưa ra một danh sách các nhà cung cấp dịch vụ trên tại đường dần: www.londonstockexchange.com/level2.
Sự CHÊNH LỆCH
Xin lưu ý rằng, giữa giá chào mua cao nhất với giá chào bán thấp nhất sẽ luôn có một khoảng cách, gọi là sự chênh lệch.
Khi mà lệnh bán được khớp với giá mua cao nhất, hoặc người mua đồng ý trả cho mức giá bán thấp nhất, giao dịch sẽ thành công ngay lập tức. Mức giá tốt thứ hai sẽ thế chỗ để trở thành mức giá tốt nhất, và khoảng cách lại được tạo ra.
Cổ phiếu có tính thanh khoản cao thường có mức chênh lệch khoảng 0,5 xu, hoặc thậm chí là 0,25 xu. Tuy nhiên, sẽ luôn có thêm người mua và người bán mới xen vào giúp thu nhỏ khoảng cách giữa các mức giá tốt nhất, cổ phiếu càng ít thanh khoản thì độ chênh lệch càng lớn.
Nêu bạn bắt gặp bài đăng về giá cổ phiếu trên một tờ báo, bạn sẽ thấy có cả ‘mức giá trung bình’, tức là mức giá ở khoảng giữa giá chào bán thấp nhất và giá chào mua cao nhất.
SETSQX
SETSqx (SETS - niêm yết và giao dịch chứng khoán chéo) là một dịch vụ giao dịch điện tử dành cho chứng khoán có tính thanh khoản thấp hơn so với chứng khoán trên SETS.
Tháng 10 năm 2007, hệ thống này đã hoàn toàn thay thê những nền tảng giao dịch khác được thành lập sau vụ Big Bang nhằm tạo thị trường cho cổ phiếu ít thanh khoản.
Hệ thống này phức tạp hơn SETS một chút vì còn liên quan đến các nhà tạo lập thị trường, hơn thê nữa, mỗi ngày có tới năm phiên đấu giá vào 8 giờ, 9 giờ, 11 giờ, 14 giờ và 16:35 chiều. Việc chia phiên như vậy giúp các nhà tạo lập thị trường dễ dàng quyết toán sổ sách hơn. Bạn cũng không nhất thiết phải hiểu cặn kẽ xem SETSqx phức tạp đến mức nào, vì bạn vẫn có thể đặt lệnh qua nhà môi giới y hệt cách bạn đặt qua hệ thống SETS.
Tuy nhiên, hãy lưu ý rằng, cổ phiếu trên SETSqx khả năng cao là sẽ có mức độ chênh lệch giữa giá mua và giá bán lớn hơn.
HỆ THỐNG NIÊM YÊT THAY THẾ SEAQ
SEAQ là vùng đất hoạt động tự do của các nhà tạo lập thị trường, là phiên bản không phải điện tử của SETS và SETSqx.
Chỉ những cổ phiếu không có thanh khoản trên AIM mới được giao dịch trên Hệ thống niêm yết thay thê của sàn giao dịch chứng khoán (SEAQ).
Các cổ phiếu này không được phép giao dịch trên SETS bởi vì sẽ có những thời điểm không một ai đặt lệnh mua hay bán chúng, và việc giao dịch sẽ trở nên ngưng trệ.
Thay vào đó, sẽ có ít nhất hai nhà tạo lập thị trường bảo đảm báo giá mua và bán liên tục trong các giờ giao dịch chứng khoán. Mức chênh lệch giá cổ phiếu trên SEAQ lớn hơn so với trên SETSqx, thông thường từ 2 xu trở lên. Tức là nếu bạn mua cổ phiếu qua hệ thống này, giá cổ phiếu phải tăng thêm để bạn có lãi.
SỔ LỆNH QUỐC TẾ
Kể từ đầu thiên niên kỷ, sở giao dịch chứng khoán Luân Đôn đã và đang phát triển một nền tảng giao dịch điện tử dành cho những công ty niêm yết trên các sàn giao dịch chứng khoán nước ngoài. Như một lẽ tất yếu, nền tảng này
dần dần mở rộng và đang bao gồm các công ty từ khoảng 50 quốc gia, bao gồm các nước Trung và Đông Âu, châu Á và Trung Đông.
Thị trường này hoạt động tương tự như SETS và có tính thanh khoản cao.
Cũng dễ hiểu khi người mới bắt đầu tại Vương quốc Anh thường học cách giao dịch và đầu tư vào cổ phiếu trong nước trước, nhưng việc đầu tư vào các công ty nước ngoài cũng rất đáng cân nhắc. Nêu đầu tư một cách hợp lý vào cổ phiếu tại các sàn giao dịch nước ngoài được quản lý chặt chẽ, thì bạn sẽ có thể dàn trải rủi ro trên khu vực địa lý rộng hơn, hoặc sẽ có cơ hội đầu tư vào các lĩnh vực không phổ biến trên thị trường chứng khoán Luân Đôn.
GIẤY CHỨNG NHẬN SỞ HỬU cổ PHIÊU VÀ HỆ THỐNG LƯU KÝ CHỨNG KHOÁN CREST
Trước đây, cổ đông thường giữ lại một văn bản giấy có tên là giấy chứng nhận sở hữu cổ phiếu. Giấy này ghi tên của
công ty bán cổ phần và lượng cổ phiếu mà cổ đông nắm giữ. Đê’ một giao dịch được hoàn thành, bạn phải đưa giấy chứng nhận của bạn cho công ty môi giới để họ hủy đi và cấp chứng nhận mới cho người mua cổ phiếu từ bạn.
Tuy nhiên hệ thống này khá là phiền phức, vì có khi phải mất vài ngày để hoàn thành các thủ tục giấy tờ và giao giấy chứng nhận cho cổ đông mới. Nêu như làm mất chứng nhận, bạn không có cách nào khác để chứng minh mình là người nắm giữ số cổ phiếu ấy. Bạn có thể chấp nhận trả tiền để yêu cầu cấp giấy chứng nhận thay thế. Tóm lại, hệ thống này rất bất tiện, tốn thời gian và tốn kém.
Đê’ cải thiện các vấn đề đó, sở giao dịch chứng khoán Luân Đôn đã tạo lập một dịch vụ thanh toán điện tử có tên CREST, nhằm lưu lại thông tin giao dịch cổ phiếu nhanh và dễ dàng hơn. Nhà đầu tư nào còn chưa tin tưởng công nghệ số của thê kỷ 21 hoàn toàn có thể yên tâm rằng hệ thống này hoạt động rất tốt. Nó đã được thử nghiệm kỹ lưỡng trong nhiều tháng trước khi chính thức đưa vào thực tiễn,
có thể bổ sung một hoặc hai danh sách cổ đông cùng một lúc, bắt đầu từ những công ty lớn nhất trước, nên hệ thống không bao giờ bị quá tải.
Cổ phiếu lưu trong hệ thống CREST được coi là cổ phiếu phi vật chất hoặc cổ phiếu điện tử - nghĩa là chúng không được in ra giấy.
Hệ thống CREST cũng tồn tại một nhược điểm đó là: cổ phiếu thường được công ty môi giới chứng khoán của bạn giữ lại trong tài khoản ủy thác - một loại tài khoản đứng tên nhà môi giới. Nhà môi giới phải trả tiền để được ủy thác quyền giao dịch thông qua hệ thống CREST, và có thể tạo ra một tài khoản ủy thác cho mọi giao dịch của bạn nhằm giữ chúng tách biệt hoàn toàn với tài khoản của các khách hàng khác.
Nhưng không may là, điều đó đồng nghĩa với việc bạn đã mất đi các quyền lợi của một cổ đông, vì trong danh sách cổ đông, cổ phiếu sẽ do nhà môi giới đứng tên chứ không phải bạn.
Bạn có thể yêu cầu nhà môi giới đăng ký các cổ phiếu được giao dịch qua hệ thống CREST với tên bạn để giữ lấy những quyền lợi như: được gửi báo cáo tài chính kê toán về nhà, hay được biểu quyết tại các cuộc họp cổ đông, nhưng bạn sẽ phải trả phí để có được chúng. Các mức phí rất đa dạng, cho nên hãy hỏi trước nhà môi giới xem chi phí ra sao.
Có thể là bạn sẽ không thể lựa chọn điều này nếu giao dịch thông qua một công ty môi giới trực tuyến - nơi mà việc giảm thiểu chi phí đến mức tối đa là tối quan trọng. Hãy hỏi rõ xem họ có phải là công ty trực tuyến không.
Dù bạn dùng hệ thống nào để mua bán cổ phiếu, mọi giao dịch của bạn sẽ diễn ra ngay lập tức, bất luận thời gian xử lý giao dịch đó là bao lâu.
chương 9