Vì sao vật chất tồn tại thông qua vận động.Ví dụ để chứng minh rằng nhận thức của con người về sự vật hiện tượng đạt đến nhận thức sâu sắc là phải đặt chúng trong quá trình vận động.Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về nguồn gốc và bản chất của ý thức.Vai trò của ngôn ngữ đối với đời sống con người là gì.Trình bày kết cấu của ý thức.
Trang 11
Một số câu hỏi và đáp án Môn Triết học Mác - Lênin
Trang 22
MỤC LỤC
Câu 1 Lý giải vì sao vật chất lại tồn tại thông quan vận động ? 3
Lấy ví dụ để chứng minh rằng nhận thức của con người về sự vật hiện tượng đạt đến nhận thức sâu sắc là phải đặt chúng trong quá trình vận động ? 3
Bài làm 3
Câu 2 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về nguồn gốc và bản chất của ý thức 4
Bài Làm 4
Câu 3 Ý thức có nguồn gốc từ đâu? Tâm lý nuôi con và bản vệ con của động vật có phải là ý thức không ? Vì sao ? 7
Bài làm 7
Câu 4 Hãy cho biết vai trò của ngôn ngữ đối với đời sống con người và đời sống xã hội ? Lấy ví dụ để chứng minh ? 11
Bài Làm 11
Câu 5 Trình bày về kết cấu của ý thức 12
Bài làm 12
Trang 33
Câu 1 Lý giải vì sao vật chất lại tồn tại thông quan vận động ?
Lấy ví dụ để chứng minh rằng nhận thức của con người về sự vật hiện
tượng đạt đến nhận thức sâu sắc là phải đặt chúng trong quá trình vận động ?
Bài làm
Theo Ăngghen: “Vận động, hiểu theo nghĩa chung nhất, – tức được hiểu
là một phương thức tồn tại của vật chất, là một thuộc tính cố hữu của vật chất, thì bao gồm tất cả mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ, kể từ sự thay đổi vị trí đơn giản cho đến tư duy.”
– Vận động là phương thức tồn tại của vật chất, điều đó có nghĩa là vật chất tồn tại phải bằng cách vận động và thông qua vận động biểu hiện sự tồn tại của mình
– Vận động là thuộc tính cố hữu của vật chất Vận động gắn liền với vật chất, ở đâu có vận động thì ở đó có vật chất Chỉ khi nào vật chất mất đi thì vận động mới mất đi Nhưng vật chất không tự nhiên sinh ra, không tự nhiên mất đi, vì vậy vận động cũng không tự nhiên sinh ra, không tự nhiên mất đi
mà tồn tại vĩnh viễn, vô tận, vô hạn, điều này đã được định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng chứng minh
– Nguồn gốc của sự vận động nằm trong chính bản thân của sự vật, là sự đấu tranh giữa các mặt đối lập, vì vậy vận động là tự thân và tuyệt đối
Như vậy ta thấy rằng vận động chính là phương thức tồn tại của vật chất có vận động thì mới có vật chất
Trang 44
VD : Muốn biết mặt trời mọc và lặn hướng nào thì con người phải quan sát lúc mặt trời mọc từ sáng đến khi mặt trời lặn khi chiều tà Rồi
từ đó mới biết được là mặt trời mọc đằng đông và lặn ở phía tây
Câu 2 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về nguồn gốc và bản chất của ý thức
Bài Làm
* Nguồn gốc của ý thức
Có thể khái quát ý thức có 2 nguồn gốc : Nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội
1.Nguồn gốc tự nhiên
Bộ óc người và hoạt động của nó cùng mối quan hệ giữa con người và thế giới khách quan; thế giới khách quan tác động đến bộ óc, tạo ra khả năng hình thành ý thức của con người về thế giới khách quan
- "BỘ ÓC NGƯỜI": Ý thức là thuộc tính của một dạng vật chất có tổ chức cao
là bộ óc người, là chức năng và kết quả hoạt động sinh lí thần kinh của bộ óc VD: Con tặng hoa cho mẹ vào ngày 8/3
- "MỐI QUAN HỆ GIỮA CON NGƯỜI VỚI THẾ GIỚI KHÁCH QUAN": thế giới khách quan được phản ánh thông qua hoạt động của các giác quan đã tác động đến bộ óc người, hình thành nên ý thức
VD: Khung cảnh thiên nhiên đẹp khiến người nhìn thích thú
Trang 55
+ "PHẢN ÁNH" : Là thuộc tính vốn có ở mọi dạng vật chất Kết quả của phản ánh phụ thuộc vào cả hai vật: Vật tác động và vật nhận tác động
Vật tác động là cái được phản ánh, vật nhận tác động là cái phản ánh
VD: Bức ảnh rõ nét chụp lại một bông hoa Cái được phản ánh là bông hoa, cái phản ánh là máy chụp ảnh, kết quả là rõ nét
CÓ 4 HÌNH THỨC PHẢN ÁNH :
+ PHẢN ÁNH VẬT LÝ, HÓA HỌC: đặc trưng cho giới tự nhiên vô sinh, thể hiện qua những biến đổi về cơ, lý, hóa
VD: Một chiếc ô tô sau khi va chạm mạnh sẽ bị biến dạng
+ PHẢN ÁNH SINH HỌC: đặc trưng cho giới hữu sinh, thể hiện qua tính kích thích, tính cảm ứng, phản xạ
VD: Con tắc kè hoa bám trên thân cây, sẽ đổi màu da giống như màu của thân cây
+ PHẢN ỨNG TÂM LÝ: phản ánh của động vật có hệ thần kinh trung ương được thể hiện trên cơ sở điều khiển của hệ thần kinh thông qua cơ chế phạn
xạ có điều kiện
VD: Chó gặp người lạ sẽ sủa
+ PHẢN ỨNG NĂNG ĐỘNG, SÁNG TẠO: hình thức phản ánh cao nhất, chỉ được thực hiện ở dạng vật chất phát triển cao nhất, có tổ chức cao nhất là
bộ óc người Phản ánh của bộ óc người là tính chủ động lựa chọn thông tin,
xử lý thông tin để tạo ra những thông tin mới, phát hiện ý nghĩa của thông tin Sự phản ánh này gọi là ý thức
VD: Con người sáng tạo ra khoa học kĩ thuật để tạo ra những sản phẩm tiên
tiến
2.Nguồn gốc xã hội
- Lao động:
Trang 66
Quá trình con người sử dụng công cụ tác động vào giới tự nhiên nhằm thay đổi nó cho phù hợp với nhu cầu của con người
=> Làm thay đổi cấu trúc cơ thể con người (dáng đi thẳng, giải phóng hai tay, phát triển khí quản, não)
VD: Con người chặt cây để lấy củi sử dụng
Vai trò của lao động :
+ Hoàn thiện cấu trúc cơ thể con người
+ Phát triển các giác quan con người
+ Ngôn ngữ ra đời và hoàn thiện
+ Các sự vật, hiện tượng bộc lộ các thuộc tính
- Ngôn ngữ:
Lao động mang tính tập thể => xuất hiện nhu cầu trao đổi kinh nghiệm
và tư tưởng cho nhau => ngôn ngữ ra đời
Ngôn ngữ là hệ thống tín hiệu vật chất chứa đựng thông tin mang nội dung ý thức, không có ngôn ngữ thì ý thức không thể tồn tại và thể hiện được
VD: Con người dùng ngôn ngữ để giao tiếp với nhau trong đời sống
* Bản chất của ý thức
- Phản ánh năng động, sáng tạo thế giới khách quan vào bộ óc người :
+ Thể hiện ở khả năng hoạt động tâm - sinh lý của con người trong việc định hướng tiếp nhận thông tin, chọn lọc, xử lý thông tin; ở quá trình con người tạo ra những ý tưởng, truyền thuyết trong đời sống tinh thần của mình
VD: Truyền thuyết Thánh Gióng ăn sâu vào đời sống tinh thần của nhân dân
Việt Nam
- Hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan :
+ Hình ảnh bây giờ không còn giống y nguyên như thế giới khách quan mà đã
Trang 77
được cải biến thông qua lăng kính chủ quan của con người (tâm tư, tình cảm, kinh nghiệm )
VD: Có 2 người: một người là kiểm lâm, một người là người khai thác gỗ Khi đứng trước một khu rừng già xanh tốt :
=> Người kiểm lạm nghĩ rằng phải bảo vệ, duy trì cho khu rừng luôn xanh tốt, phát triển
=> Người khai thác gỗ nghĩ tới hình ảnh những cây rừng đổ xuống, những đoàn xe nối đuôi nhau chở gỗ từ rừng về thành phố và biến chúng thành hàng hóa để bán
- Hiện tượng xã hội và mang bản chất xã hội :
+ Chịu sự chi phối của các quy luật xã hội
+ Được quy định bởi nhu cầu giao tiếp xã hội và các điều kiện sinh hoạt hiện thực của đời sống xã hội
VD: Một người có tâm lý rụt rè, ngại giao tiếp và bị buộc phải làm việc nhóm Những người trong nhóm hết sức năng động và lạc quan Sau một thời gian làm việc và tiếp xúc với các thành viên trong nhóm, người mà trước kia từng rụt rè và ngại giao tiếp nay đã trở nên năng động và nhanh nhẹn hơn
Câu 3 Ý thức có nguồn gốc từ đâu? Tâm lý nuôi con và bản vệ con của động vật có phải là ý thức không ? Vì sao ?
Bài làm
* NGUỒN GỐC CỦA Ý THỨC:
- Theo quan điểm của chủ nghĩa Lenin thì trong lịch sử triết học, vấn đề nguồn gốc, bản chất của ý thức là một trong những vấn đề của trung tâm của cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm
Trang 88
Triết học duy vật biện chứng khẳng định, ý thức của con người có nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội
I.Mặt tự nhiên :
- Theo quan điểm của triết học Mac Lenin, ý thức là một thuộc tính của một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ óc con người, là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ não con người Nếu không có sự tác động của thế giới khách quan vào bộ não con người và không có bộ não con người với tính cách là cơ quan vật chất của ý thức thì sẽ không có ý thức Bộ não con người
và sự tác động của thế giới khách quan vào bộ não con người là nguồn gốc
tự nhiên của ý thức gồm các nhân tố sau:
*Bộ óc:
- Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định rằng ý thức là thuộc tính của một dạng vật chất sống có tổ chức cao là bộ óc con người Bộ óc của người hiện đại là sản phẩm của quá trình tiến hóa lâu dài về mặt sinh vật – xã hội và có cấu tạo rất phức tạp, gồm khoảng 14-15 tỉ tế bào thần kinh Các tế vào này tạo nên nhiều mối liên hệ nhằm thu nhận, xử lí, dẫn truyền và điều khiển toàn bộ hoạt động của cơ thể trong quan hệ với thế giới bên ngoài thông qua các phản xạ có điều kiện và không điều kiện
*Sự phản ánh:
- Cũng theo chủ nghĩa Mac Lenin, hoạt động ý thức con người diễn ra trên cpw sở hoạt động sinh lí thần kinh của bộ óc con người Sự phụ thuộc của ý thức vào hoạt động của bộ óc thể hiện ở chỗ khi bộ óc bị tổn thương thì hoạt động ý thức sẽ bị rối loạn Tuy nhiên, nếu chỉ có bộ óc con người mà không
có sự tác động của thế giới bên ngoài để bộ óc phản ánh lại tác động đó thì cũng không thể có ý thức Phản ánh là thuộc tính chung, phổ biến của mọi
Trang 99
đối tượng vật chất Phản ánh là năng lực giữ lại, tái hiện lại của hệ thống vật chất này những đặc điểm của hệ thống vật chất khác
Trong quá trình phát triển lâu dài của thế giới vật chất, thuộc tính phản ánh của vật chất cũng phát triển từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp:
1 Phản ánh vật lí : là hình thức phản ánh đơn giản nhất ở giới vô sinh,
thể hiện qua các quá trình biến đổi cơ, lí, hóa
2 Phản ánh sinh học : là những phản ánh trong sinh giới trong giới hữu
sinh cũng có nhiều hình thức khác nhau ứng với mỗi trình độ phát triển của thế giới sinh vật
3 Phản ánh ý thức : là hình thức cao nhất của sự phản ánh thế giới hiện
thực, ý thức chỉ nảy sinh ở giai đoạn phát triển cao của thế giới vật chất, cùng với sự xuất hiện của con người
II.Mặt xã hội :
- Để ý thức có thể ra đời, bên những nguồn gốc tự nhiên thì điều kiện quyết định cho sự ra đời của ý thức là nguồn gốc xã hội, thể hiện ở vai trò của lao động, ngôn ngữ và các quan hệ xã hội
*Lao động:
- Là hoạt động đặc thù của con người, là hoạt động bản chất con người Đó là hoạt động chủ động, sáng tạo, có mục đích Lao động đem lại cho con người dáng đi thẳng đứng, giải phóng hai tay Điều này cùng với chế độ ăn có thịt
đã thực sự có ý nghĩa quyết định đối với quá trình chuyển hóa từ vượn thành người, từ tâm lí động vật thành ý thức
- Việc chế tạo ra công cụ lao động có ý nghĩa to lớn là con người đã có ý thức
về mục đích của hoạt động biến đổi thế giới Thực chất của hoạt động lao động là tác động vào thế giới khách quan, làm biến đổi thế giới nhằm thỏa mãn nhu cầu của con người Nhờ có lao động, bộ não con người được phát
Trang 1010
triển và ngày càng hoàn thiện, làm cho khả năng tư duy trừu tượng của con người ngày càng cao Cũng là lao động ngay từ đầu đã liên kết con người lại với nhau trong mối liên hệ tất yếu, khách quan Mối liên hệ đó không ngừng được củng cố và phát triển đến mức làm nảy sinh ở họ một nhu cầu "cần thiết phải nói với nhau một cái gì đó" Và ngôn ngữ xuất hiện
*Ngôn ngữ:
- Theo quan điểm của triết học Mác - Lê nin thì ngôn ngữ là phương tiện để con người giao tiếp trong xã hội, là hệ thống tín hiệu thứ hai, là cái vỏ vật chất của tư duy, là hình thức biểu đạt của tư tưởng Ngôn ngữ là yếu tố quan trọng để phát triển tâm lý, tư duy của con người và xã hội loài người
Tâm lí nuôi con và bảo vệ con của động vật có thể là ý thức và có thể là không vì Charles Darwin đã từng đặt câu hỏi này khi suy nghĩ về sự phát triển của ý thức Quan điểm của ông về tính tiến hóa liên tục đã dẫn tới một kết luận rằng nếu chúng ta có cái gì thì các loài động vật khác cũng có cái đó Tháng 7 vừa qua, một nhóm các nhà khoa học tham gia hội nghị tưởng niệm Francis Crick để cùng bàn bạc về câu hỏi còn gây tranh cãi này Francis Crick là người đồng khám phá ra
DNA, đã dành nửa cuối cuộc đời mình nghiên cứu về ý thức và đã xuất
bản cuốn sách “Giả thuyết kinh ngạc: Nghiên cứu khoa học về tâm hồn”(The Astonishing Hypothesis: The scientific search for the soul) về
đề tài này năm 1994 Sau cuộc họp, ba nhà thần kinh học nổi tiếng: David Edelman thuộc Viện Khoa học thần kinh ở La Jolla, California; Philip Low thuộc Đại học Standford và Christof Koch ởViện Công nghệ California đã kết luận rằng động vật không phải là con người (non-human animals) đều có ý thức; con người không phải là động vật duy nhất sở hữu các chất nền tế bào thần kinh tạo ra ý thức Các loài có vú,
Trang 1111
các loài chim và nhiều sinh vật khác, bao gồm cả bạch tuộc, cũng có những chất nền tế bào thần kinh Tuy nhiên, kết luận này vẫn chưa hoàn toàn đầy đủ Các loài động vật được cho là có ý thức bao gồm các loài linh trưởng, các loài ăn thịt, động vật biển có vú, động vật gặm nhấm và các loài chim Kết luận này không nói tới các loài cá Hiện nay, pháp luật về quyền lợi động vật không tính đến nhận thức, cảm xúc, tri giác của Ví dụ, chuột và gà cũng có ý thức nhưng vẫn bị đem ra làm thí nghiệm và các nghiên cứu về ý thức của chúng không mảy may tác động tới Đạo luật về Quyền lợi động vật ở Mỹ Khoảng 25 triệu động vật được sử dụng trong các nghiên cứu mỗi năm, và 95% trong nghiên cứu này được thực hiện ở Mỹ Hiệp ước Lisbon của EU có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2009 đã công nhận rằng động vật cũng có tri giác
và kêu gọi các nước thành viên phải “đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về quyền lợi của động vật” trong nông nghiệp, thủy sản, nghiên cứu và phát triển các chính sách không gian Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học vẫn hoài nghi ý thức ở loài vật
Câu 4 Hãy cho biết vai trò của ngôn ngữ đối với đời sống con người và đời sống xã hội ? Lấy ví dụ để chứng minh ?
Bài Làm
Ngôn ngữ có vai trò vô cùng quan trọng đối với con người, nó là đặc trưng chỉ có ở xã hội loài người để phân biệt với các loài động vật khác Ngôn ngữ được sử dụng như một phương tiện của tư duy, hay còn được hiểu ngôn ngữ là “cái vỏ” của tư duy, là phương thức biểu đạt muốn cho người khác hiểu được những suy nghĩ, nhu cầu, mong muốn của bản thân thông qua lời nói
VD : Con người sử dụng ngôn ngữ để nói chuyện giao tiếp với nhau
Trang 1212
Tầm quan trọng của ngôn ngữ trong đời sống xã hội là rất lớn: với sự giúp đỡ của nó tạo lên sự phát triển của khoa học, nghệ
thuật, công nghệ, … Mọi người nói các ngôn ngữ khác nhau,tạo ra những ngôn ngữ mới trong mọi lĩnh vực để theo đuổi một mục tiêu - thành tựu qua sự hiểu biết lẫn nhau từ ngôn ngữ mới đó
VD : Trong lĩnh vực công nghệ thông tin người ta sáng tạo ra ngôn ngữ lập trình như Java, C#, C++… Góp phần phát triển ngành công nghệ thông tin ngày càng lớn mạnh
Ngôn ngữ giúp tăng cường hợp tác, xây dựng xã hội tri thức toàn diện, bảo tồn các di sản văn hóa và tọa điều kiện tiếp cận với một nền giáo dục có chất lượng cho mọi người
Câu 5 Trình bày về kết cấu của ý thức
Bài làm
Ý thức có kết cấu rất phức tạp, bao gồm nhiều yếu tố có quan hệ mật thiết với nhau; trong đó cơ bản nhất là tri thức, tình cảm và ý chí
Tri thức là toàn bộ những hiểu biết của con ngưừi, là kết quả của quá trình nhận thức, là sự tái tạo lại hình ảnh của đối tượng được nhận thức dưới dạng các loại ngoại ngữ Tri thức là phương thức tồn tại của ý thức và là điều kiện để ý thức phát triển
Căn cứ vào lĩnh vực phản ánh, tri thức có thể chia thành nhiều loại như: tri thức về tự nhiên, tri thức về con người và xã hội Căn cứ vào trình độ phát triển của nhận thức, tri thức có thể chia thành: tri thức đời thường và tri thức khoa học, tri thức kinh nghiệm và tri thức lý luận, tri thức cảm tính và tri thức lý tính,…