Năm 15 tuổi 1037, ông được Thái Tông phong làm đại nguyên soái, cùng cha đi dẹp bạo loạn ở Lâm Tây Lai Châu và lập được công.. Năm 1039, Lý Thái Tông đi đánh Nùng Tồn Phúc, thái tử Nhật
Trang 1Lý Thánh Tông
Lý Thánh Tông (1023-1072) là vua thứ ba nhà Lý, cai trị từ năm 1054 đến năm 1072 Ông tên thật là Lý Nhật Tôn, người ở làng Cổ Pháp, nay thuộc về huyện Từ Sơn, tỉnh
Bắc Ninh, Việt Nam
Thái tử tài ba
Lý Nhật Tôn là con trưởng của Lý Thái Tông, mẹ là hoàng hậu Mai thị Ông sinh ngày
25 tháng 2 âm lịch năm 1023 tại cung Long Đức Năm 1028, Lý Thái Tông lên ngôi, ông được lập làm thái tử
Thái tử Nhật Tôn sớm tinh thông kinh truyện, rành âm luật, lại giỏi võ nghệ Ông tỏ ra là người thông minh xuất chúng Cũng giống như vua cha, ông sớm được ở ngoài cung, tiếp xúc với dân chúng nên hiểu được nỗi khổ của dân và thông thạo nhiều việc
Năm 15 tuổi (1037), ông được Thái Tông phong làm đại nguyên soái, cùng cha đi dẹp bạo loạn ở Lâm Tây (Lai Châu) và lập được công
Năm 1039, Lý Thái Tông đi đánh Nùng Tồn Phúc, thái tử Nhật Tôn mới 17 tuổi được cử làm giám quốc, coi sóc kinh thành và việc triều chính
Năm 1040, ông lại được vua cha giao cho việc xử các vụ kiện tụng trong nước, đặt điện Quảng Vũ cho ông phụ trách
Năm 1043, ông lại được cử làm Đô thống đại nguyên soái đi đánh châu Ái (Thanh Hoá) Năm 1044, Lý Thái Tông đi đánh Chiêm Thành, ông được giao làm Lưu thủ kinh sư
Tháng 1 năm 1054, thấy mình già yếu, Thái Tông cho phép thái tử Nhật Tôn ra coi chầu nghe chính sự Hai tháng sau, vua cha mất, ông lên nối ngôi, tức là vua Lý Thánh Tông
Hoàng đế nhân từ
Ngay sau khi lên ngôi, Thánh Tông đổi quốc hiệu là Đại Việt
Thánh Tông là một ông vua có lòng thương dân Nhân một năm trời rét đậm, Thánh Tông bảo các quan hầu cận rằng: "Trẫm ở trong cung ngự sưởi than thú, mặc áo hồ cừu mà còn rét thế này.Huống chi những tù phạm giam trong ngục, phải trói buộc, cơm không có mà
ăn, áo không có mà mặc; vả lại có người xét hỏi chưa xong, gian ngay chưa rõ, nhỡ rét quá mà chết thì thật là thương lắm" Nói rồi truyền lấy chăn chiếu cho tù nằm, và mỗi ngày cho hai bữa ăn
Trang 2Lại có một hôm, Thánh Tông ra ngự ở điện Thiên Khánh xét án, có Động Thiên công chúa đứng hầu bên cạnh Thánh Tông chỉ vào công chúa mà bảo các quan rằng:
"Lòng trẫm yêu dân cũng như yêu con trẫm vậy, hiềm vì trăm họ ngu dại, làm càn phải tội, trẫm lấy làm thương lắm Từ rày về sau tội gì cũng giảm nhẹ bớt đi"
Vua Thánh Tông có nhân từ nên trăm họ mến phục, trong thời ông cai trị ít có việc giặc giã Là người sùng đạo Phật, Thánh Tông đã xây cất nhiều chùa tháp, đúc chuông đồng lớn Tuy vậy, ông còn rất chú trọng Nho giáo Vì muốn khai hóa văn học, ông cho lập Văn Miếu, làm tượng Chu công, Khổng Tử và 72 tiên hiền để thờ Việt Nam có Văn Miếu thờ Khổng Tử và các bậc hiền tài khởi đầu từ đó
Lý Thánh Tông có người vợ thứ là nguyên phi Ỷ Lan cũng nổi tiếng có tài trị nước Nhà vua muộn con, không có thái tử giám quốc như các đời trước khi đi đánh giặc nhưng việc chính sự được yên ổn nhờ tay nguyên phi Ỷ Lan
Phá Tống bình Chiêm
Ổn định tình hình trong nước, Lý Thánh Tông chú trọng mở rộng cương thổ
Về việc binh, Thánh Tông đặt quân hiệu và chia ra làm tả hữu tiền hậu 4 bộ, hợp lại là
100 đội có lính kỵ và lính bắn đá Còn những phiên binh thì lập ra thành đội riêng Binh pháp thời Lý Thánh Tông có tiếng là giỏi Nhà Tống cũng phải dụng tâm học cách tổ chức, phiên chế quân đội Đại Việt
Tháng 3 năm 1059, ông mang quân vào Khâm châu nước Tống diễu võ dương oai khiến quân Tống phải nể sợ
Năm 1060, ông lại sai tướng trấn thủ Lạng châu là Thân Thiệu Thái đánh quân Tống can thiệp ở biên giới, bắt được tướng nhà Tống là chỉ huy sứ Dương Bảo Tài Tháng 7, quân Tống mấy lần phản công nhưng thất bại, phái Thị lang bộ Lại là Dư Tĩnh sang điều đình Phía Đại Việt, Thánh Tông cử Phí Gia Hậu đi hoà đàm, đối đãi với sứ Tống rất hậu nhưng cương quyết không trả tù binh Dương Bảo Tài
Nước Chiêm Thành phía Nam hay sang quấy nhiễu, năm 1069 Thánh Tông thân chinh đi đánh Đánh lần đầu không thành công, bèn đem quân trở về Đi nửa đường đến châu Cư Liên, vua nghe thấy nhân dân khen bà Nguyên phi ở nhà giám quốc, trong nước được yên trị, Thánh Tông nghĩ bụng: "Người đàn bà trị nước còn được như thế, mà mình đi đánh Chiêm Thành không thành công, thế ra đàn ông hèn lắm sao?" Ông bèn đem quân trở lại, đánh bắt được vua Chiêm Thành là Chế Củ Thánh Tông về triều, đổi niên hiệu là Thần Vũ
Chế Củ xin dâng đất ba châu là Địa Lý, Ma Linh và Bố Chính để chuộc tội Thánh Tông lấy 3 châu ấy và cho Chế Củ về nước Những châu ấy nay ở địa hạt các huyện Quảng Ninh, Quảng Trạch, Bố Trạch, Tuyên Hoá, Lệ Thuỷ tỉnh Quảng Bình và huyện Bến Hải tỉnh Quảng Trị
Trang 3Niên hiệu
Tháng 1 năm 1072, Thánh Tông mất đột ngột, trị vì được 17 năm, thọ 50 tuổi Vua Thánh Tông đặt 5 niên hiệu:
• Long Thụy Thái Bình (1054 - 1058)
• Chương Thánh Gia Khánh (1059 - 1065)
• Long Chương Thiên Tự (1066 - 1067)
• Thiên Huống Bảo Tượng (1068)
• Thần Vũ (1069 - 1072)
Thái tử Càn Đức 7 tuổi lên nối ngôi, tức là Lý Nhân Tông
Nhận định
Lý Thánh Tông là người kế tục xứng đáng cha và ông trong việc phát triển cơ nghiệp nhà
Lý Tận tuỵ công việc, thương dân, sửa sang chính trị, làm phương bắc phải kiềng nể, phương nam phải kính sợ Hơn thế nữa, ông còn xứng đáng là vị vua mở đầu cho quốc hiệu Đại Việt hiển hách Sự nghiệp của Lý Thánh Tông có 3 điểm nhấn lớn trong lịch sử Việt Nam mà đời sau còn nhắc đến nhiều lần: nước Đại Việt, Văn Miếu và mở đất 3 châu phía nam
Nhà Lý tới thời ông trị vì đã hoàn toàn ổn định, vững chắc Đất nước cường thịnh mà ông
để lại cho thái tử, dù còn ít tuổi nhưng vẫn được tiếp quản và kế tục không hề bị khủng hoảng, nghiêng ngả Đó là nhờ vào đội ngũ nhân sự có tài năng kiệt xuất, trung thành, tận tuỵ như Nguyên phi Ỷ Lan, Lý Thường Kiệt, Lý Đạo Thành…, những tên tuổi lớn trong lịch sử Việt Nam đã được trui rèn, thử thách dưới thời ông
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia