Những phương pháp huấn luyện này có thể ví như bố cục của một bức tranh sắp vẽ hay dàn ý của bài văn sắp viết… Từ những hiểu biết, kinh nghiệm từ nhiều năm chơi cờ và thi đấu thực tế của[r]
Trang 1đề tài: một số phương phỏp cơ bản để huấn luyện cờ vua tại trường THCS
Hà Thế Hạnh
I/ CƠ SỞ Lí LUẬN VÀ ĐẶT VẤN ĐỀ:
Cờ Vua là mụn thể thao trớ tuệ, giỳp học sinh phỏt triển khả năng tư duy, khả năng sỏng tạo của người chơi cờ Giáo dục cho các em nâng cao về
t tởng đạo đức, tớnh kỹ luật, lý tởng cao đẹp, dũng khí kiên cờng, có lối sống vui tơi lành mạnh , ở lứa tuổi các em THCS đây là điều kiện cơ sở làm nền tảng cho sự phát triển sau này Các em đợc làm quen, xây dựng các kỹ năng vận động, kỹ xảo vận động, từ đó phát triển các phẩm chất vận động Giúp các em vận dụng một cách linh hoạt trong cuộc sống cũng nh học tập và lao
động
Xuất phát từ mục tiêu giảng dạy, giúp cho các em hiểu đợc và nắm vững các yêu cầu kỹ thuật cơ bản của mụn cờ vua, tích cực hoá hoạt động của học sinh dới sự hớng dẫn của giáo viên, Học sinh tự giác, chủ động, tìm tòi phát hiện kiến thức và có ý thức vận dụng , sáng tạo những kiến thức, kỹ năng thu nhận đợc vào thực tế
Học sinh chơi cờ cú thể nhỡn nhận vỏn cờ theo cỏch riờng của mỡnh : như cuộc chiến tranh, như nghệ thuật, như thể thao, như khoa học, như cuộc sống… song vỏn cờ đẹp phải là vỏn cờ thắng Qua những năm cụng tỏc giảng dạy, thi đấu và huấn luyện mụn cờ vua tụi luụn tự hỏi làm thế nào để phỏt huy tối đa hiệu quả của cụng tỏc huấn luyện cờ vua và cải thiện thành tớch thi đấu của học sinh?? Với hy vọng học sinh mỡnh đạt được thành tớch tốt trong cỏc giải đấu, hứng thỳ với mụn cờ vua, nắm vững kỹ chiến thuật cơ
bản, tụi đó quyết định chọn đề tài: một số phương phỏp cơ bản để huấn
luyện cờ vua tại trường THCS Hà Thế Hạnh làm đề tài sỏng kiến cải tiến
kỹ thuật cho mỡnh Cỏc phương phỏp này khụng chỉ giỳp quỏ trỡnh nghiờn cứu và hoàn thiện trỡnh độ của học sinh mà cũn định hướng cho học sinh chơi cờ tự tỡm hiểu những nước di mạnh nhất cũng như giải quyết nhiều vấn
đề kỹ thuật khỏc nhau trong vỏn đấu Những phương phỏp huấn luyện này
cú thể vớ như bố cục của một bức tranh sắp vẽ hay dàn ý của bài văn sắp viết… Từ những hiểu biết, kinh nghiệm từ nhiều năm chơi cờ và thi đấu thực tế của bản thõn tụi tại cỏc giải đấu, tụi hy vọng cỏc phương phỏp cơ bản này sẽ giỳp học sinh cú thể tự tin lựa chọn và triển khai chiến thuật, chiến lược, biến húa, sỏng tạo, giỳp học sinh chơi cờ hũa mỡnh vào vẻ đẹp của mụn cờ vua
II/ SỐ LIỆU VÀ THỰC TRẠNG BAN ĐẦU:
Qua khảo sỏt thực tế từ 8 học sinh trong đội tuyển cờ vua và 20 học sinh ở cõu lạc bộ cờ vua trường THCS Hà Thế Hạnh bằng những cõu hỏi :
+ Cỏc em cần phải bắt đầu vỏn cờ (khai cuộc) như thế nào?
+ Những nhõn tố cơ bản nào sẽ tạo nờn một vỏn cờ?
+ Phải làm gỡ sau khai cuộc?
+ Em đó dành được bao nhiờu trận thắng tại cỏc giải đấu?
Trang 2Bản thân quan sát những ván đấu của các em và trực tiếp chơi cờ với học sinh rồi từ đó đã có kết luận chung: đa số học sinh chưa được huấn luyện về kỹ thuật, chiến thuật, học sinh chưa định hướng chiến lược, chưa triển khai được chiến thuật, nước cờ chưa biến hóa, khả năng sáng tạo còn hạn chế và thành tích thi đấu của các em còn ở mức thấp
Đề tài các phương pháp cơ bản để huấn luyện cờ vua được tôi áp
dụng ngẫu nhiên cho 4 học sinh trong đội tuyển cờ vua trong đó có 2 hs lớp
9, 2 hs lớp 6 và 10 hs/ 20 hs trong câu lạc bộ cờ vua của trường THCS Hà Thế Hạnh để lấy số liệu so sánh
III/ BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT:
1/ Nguyên nhân:
Đa số học sinh chưa được huấn luyện bài bản về kỹ thuật, chiến thuật chơi cờ Học sinh không định hướng được nước đi cho riêng mình, các em chơi cờ chưa tự tìm hiểu những nước di mạnh nhất cũng như chưa giải quyết nhiều vấn đề về kỹ thuật trong ván đấu
Ý thức tự giác, tích cực, hứng thú tập luyện của các em chưa cao Thành tích thi đấu của các học sinh còn hạn chế
2/ Phương pháp nghiên cứu :
Nghiên cứu các phương pháp huấn luyện
Kinh nghiệm từ thực tiễn tập luyện và thi đấu của bản thân tôi
Nghiên cứu từ thực tiễn tập luyện và thi đấu của học sinh
3/ Các biện pháp cụ thể:
Học sinh cần phải biết và thực hiện triệt để các phương pháp quan trọng sau đây:
a/ Phương pháp nhanh chóng phát triển toàn bộ lực lượng:
Khu vực quan trọng trên bàn cờ là trung tâm ( gồm các ô e4, e5, d4, d5 ) Cần nhanh chóng chiếm lĩnh trung tâm bằng các Tốt cũng như nhanh chóng phát triển quân trước tiên là Tượng và Mã Bên nào phát triển quân ở trung tâm mạnh hơn trong khai cuộc chắc chắn sẽ dành ưu thế trong trung cuộc Vì sao vậy? Có 2 nguyên nhân:
+ Quân chiếm cứ trung tâm sẽ kiểm soát được nhiều nhất các ô cờ và khi cần thiết có thể di chuyển nhanh nhất đến bất kỳ khu vực nào trên bàn
cờ, là nhân tố quan trọng khi huy động lực lượng tham gia tấn công hoặc phòng thủ
+ Trung tâm mạnh sẽ hạn chế tối đa tầm hoạt động của lực lượng đối phương, ngăn chặn không cho chúng có điều kiện chiếm các vị trí xung yếu
Nhanh chóng phát triển hài hòa toàn bộ lực lượng :
Trong giai đoạn này học sinh không được bỏ phí thời gian quý giá, cần nhanh chóng phát triển các quân của mình ra khỏi vị trí ban đầu nhằm chiếm lĩnh nhưng vị trí tích cực, đồng thời gây khó khăn đến mức tối đa cho đối
Trang 3phương Gồm các nước đi : tiến Tốt d4, e4 cho quân trắng ( hoặc d5, e5 cho quân đen ) phát triển Mã, Tượng, nhập thành, liên kết 2 Xe đưa chúng chiếm lĩnh các cột mở (là cột không còn quân Tốt) hoặc nữa mở ( con 1 quân Tốt)
và các cột ở trung tâm
* Học sinh cần tránh các nước đi sau :
+Tránh đưa Hậu nhập cuộc chơi quá sớm vì đối phương sẽ nhanh chóng đưa các quân đặc biệt là Xe, Tượng, Mã ra tấn công Hậu do đó lợi temp ( nước đi ) phát triển
+Tránh đi bằng một quân trong 2 hoặc 3 nước ở khai cuộc nếu không cần thiết trong khi lực lượng chưa phát triển hết
+Tránh tiến các Tốt biên vô nghĩa, điều mà học sinh rất thích chơi Vì
nó không những là mất thời gian phát triển lực lượng mà còn làm suy yếu thế cờ của mình sau này
Cần cân nhắc sơ đồ bố trí lực lượng, tránh phát triển quân tùy tiện gây cản trở cho các quân cờ khác
An toàn cho Vua của mình trước khi tổ chức tấn công đối phương: Cần nhanh chóng đưa Vua vào vị trí an toàn bằng nước đi nhập thành, cần cân nhắc kỹ lưỡng tránh tham ăn Tốt, thậm chí ăn các quân khác của đối phương mà khi đó có thể tạo nguy hiểm cho Vua của mình đang kẹt lại trong trung tâm
b/Phương pháp tranh giành khu trung tâm (gồm các ô d4, d5, e4, e5):
Trong môn cờ vua ý nghĩa của trung tâm bàn cờ rất lớn, la cao điểm duy nhất trên toàn mặt trận, đối thủ nào chiếm lĩnh chắc chắn khu vực trung tâm sẽ giành ưu thế chiến lược, tạo tiền đề để giành thắng lợi của một ván đấu
Hầu hết các quân trong khu vực trung tâm hoặc gần trung tâm sẽ tích cực nhất và sát thương nhất, có nghĩa là từ đây các quân cờ có thể kiểm soát hay tấn công được nhiều ô cờ trên bàn cờ nhất, các quân sẽ cơ động nhất vì
có thể di chuyển nhanh nhất đến bất cứ khu vực nào khác trên bàn cờ
Khi một bên chiếm lĩnh vững chắt khu trung tâm sẽ gây sức ép, khống chế và chia cách lực lượng của đối phương do đó sẽ làm giam sức chiến đấu của chúng
Học sinh cần biết không thể bắt đầu ván cờ một cách tùy tiện, cần luôn hướng tới trung tâm, cần cố gắn nhanh chóng phát triển quân chiếm lĩnh trung tâm hoặc gây sức ép lên các cột đứng và đường chéo xuyên qua trung tâm, đồng thời gây khó khăn đến mức tối đa cho đối phương không thể hoàn thành nhiệm vụ giành trung tâm
Các Tốt thường đóng vai trò quan trọng trong cuộc chiến giành trung tâm nhờ được sự hỗ trợ chặt chẽ của các quân, Tốt có thể sang bằng mọi trở
Trang 4ngại trên đương tiến, có thể bão vệ các ô tiền đồn quan trọng cho quân chiếm giữ, nhằm gây sức ép lên cấu trúc Tốt của đối phương
c/ Phương pháp tạo cấu trúc Tốt hợp lý:
Sức tấn công hoặc phòng thủ của dãy Tốt phụ thuộc rất nhiều vào tính năng động, tức là khả năng tiến lên phía trước khi được hỗ trợ của các quân
cờ Các Tốt thường là mồi ngon cho quân đối phương khi đơn độc và rời rạc Dãy Tốt còn là phương tiện hữu hiệu để giành lợi thế không gian, cần xây dựng dãy Tốt vững chắc cho mình, cũng như hạn chế tối đa tính tích cực của các Tốt đối phương, tấn công đột phá, nhằm tạo những khiếm Tốt, biến chúng thành các đão Tốt rời rạc mà tên gọi chúng là các Tốt yếu, nó là mục tiêu cho quân mình tấn công và tiêu diệt
Trong một số trường hợp chúng ta có thể chấp nhận Tốt yếu nhất là khi được bù đắp bằng tính tích cực của các quân còn lại Tuy nhiên duy trì yếu điểm của Tốt kéo dài sẽ là tiền đề khó khăn trong trung cuộc và tàn cuộc
Khác với các quân khác Tốt có thể tiến chứ không lùi được, một nước
đi Tượng hay nhãy Mã dở có thể sữa chữa được nhưng tất nhiên sẽ mất temp, xong một nước Tốt lỡ làng thì hết cách cứu
Khi tiến xa lên phía trước các Tốt tạo ra khoảng rộng lớn ngay phía sau cho các quân dễ dàng cơ động Xong vì thế mà thế trận có thể bị hở sườn rất nhiều, trường hợp khi một tay cờ hăm hở tiến Tốt sâu về phía đối phương rồi bất ngờ bị đối phương đột nhập sâu vào thế trận, bắt quân và chiếu hết
Bởi vậy học sinh cần đặc biệt cẩn thận khi chơi Tốt, các nước Tốt như: f2-f3 hoặc f6-f7 khi chưa nhập thành có thể làm suy yếu Vua Các nước
dự phòng như: h2-h3, a2-a3, h7-h6, a7-a6, chỉ nên chơi khi cần thiết
d/ Phương pháp thực hành thường xuyên đòn phối hợp tấn công Vua:
Phương pháp này sẽ gây hứng thú cho học sinh vì đòn phối hợp vô cùng hấp dẫn cho phép học sinh tích lũy những kinh nghiệm cần thiết
Để tấn công Vua có hiệu quả cần phải chuẩn bị không thể vội vàng và không đơn giản chỉ 2 hoặc 3 quân, những cuộc tấn công như thế thường dễ
bị bẽ gãy
Khi tấn công Vua đối phương, học sinh cần đánh giá được chất lượng cấu trúc Tốt cũng như số quân bão vệ Vua của đối phương để tấn công có hiệu quả, lực lượng tham gia tấn công nhất thiết phải nhiều hơn lực lượng phòng thủ của đối phương
Trong trường hợp cần thiết bên tấn công có thể thí quân để tăng cường sức mạnh tấn công, xong chỉ nên thí khi đã nhìn thấy rõ kết quả, khi chuẩn
bị thí quân cần xác định lực lượng còn lại có đủ để tiếp tục tấn công hay không Nếu không tính đến điều này sẽ chuốc lấy thất bại vì đối phương với thế hơn quân sẽ phản công và dành chiến thắng
Trang 5Nếu một bên trung cuộc dành ưu thế vật chất như hơn Tốt, hơn quân thì biện pháp tốt nhất là đổi quân để đơn giảng hóa ván cờ để dành chiến thắng
IV KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:
Sau khi áp dụng đề tài này vào thực tế huấn luyện đội tuyển cờ vua tôi thấy học sinh có những tiến bộ rõ rệt trong chơi chờ vua như: hoàn thiện trình độ thi đấu, đạt hiệu quả cao, định hướng cho học sinh tự tìm kiếm những bước đi mạnh nhất, học sinh biết lựa chọn và triển khai chiến thuật một cách biến hóa và sáng tạo
Các em rất hứng thú, tích cực, tự giác trong tập luyện và thi đấu Kết quả thi đấu thực triễn ở các giải thi đấu của học sinh đã cho thấy
đề tài này đã mang lại tính khả quan Cụ thể tại giải đấu do Phòng GD và
ĐT thị xã Hương Trà tổ chức vào tháng 12/ 2018: em Nguyễn Đặng Thùy Trâm hs lớp 8/2: đạt giải Nhì, em Phan Phương Anh lớp 6/4 đạt giải Ba, các
em còn lại trong đội tuyển đều đạt thứ hạng cao góp công trong giải Nhì đồng đội Nữ và Ba toàn đoàn 10 học sinh trong CLB đều đạt thứ hạng cao trong giải đấu cấp trường
V BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
Trong công tác giảng dạy và huấn luyện thì việc tìm tòi và đổi mới các phương pháp của giáo viên, huấn luyện viên là rất quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả, thành tích thi đấu của vận động viên, học sinh
Quá trình nghiên cứu và áp dụng đề tài vào thực tiễn tôi thường gạp nhiều khó khăn nhất là đối với học sinh lớp 6, 7 do chưa nắm bắt những vấn
đề cơ bản trong Cờ Vua nên công tác huấn luyện và khả năng tiếp thu đề tài của một số học sinh còn có hận chế
Nhìn chung những phương pháp trên đã mang lại những hiệu quả nhất định, song đề tài này không thể không tồn tại những thiếu sót, vậy tôi rất mong được sự góp ý của hội đồng khoa học để đề tài hoàn thiện hơn
*Ý KIẾN ĐỀ XUẤT :
Môn cờ vua cần đưa vào chương trình dạy học Thể Dục từ bậc tiểu học trong những buổi thời tiêt không thuận lợi
Đồ dùng và trang thiết bị phục vụ công tác dạy học và huấn luyện môn cờ vua cần được trang bị đầy đủ như:
+Bàn cờ vua lớn phục vụ dạy học và huấn luyện: 1-2 bộ
+Bàn cờ vua đạt tiêu chuẩn thi đấu: 10-15 bộ
+Đồng hồ tính thời gian thi đấu môn cờ vua: 2-5 bộ
Tứ Hạ, ngày 10 tháng 12 năm 2018
Người viết:
LÊ NGỌC LINH
Trang 6PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HƯƠNG TRÀ
TRƯỜNG………
(Cỡ chữ 14, đậm, canh giữa)
giữa)
Bộ môn, lĩnh vực:……… (cỡ chữ 14, đậm, canh gữa)
Đề tài: ……… (cỡ chữ 15, đậm, canh gữa)
Họ và tên: (cỡ chữ 14, đậm, canh bến trái có chừa lề)
Chức vụ và đơn vị:…… (cỡ chữ 14, đậm, canh bến trái có chừa lề) Địa chỉ:…… (cỡ chữ 14, đậm, canh bến trái có chừa lề)
………., tháng 5 năm… (cỡ chữ 14, đậm, nghiêng, canh giữa )