SKKN Cờ Vua

Uỷ ban thể dục thể thao Trờng đại học thể dục thể thao Itrịnh thị thơm Kết quả nghiên cứu khoa học “Nghiên cứu ứng dụng một số bài tập nhằm hình thành kỹ năng chơi trong các thế cờ còn h

Uỷ ban thể dục thể thao Trờng đại học thể dục thể thao I

trịnh thị thơm

Kết quả nghiên cứu khoa học

“Nghiên cứu ứng dụng một số bài tập nhằm hình thành kỹ năng chơi

trong các thế cờ còn hai tợng cho VĐV Cờ Vua

lứa tuổi 11 -12 tỉnh hà tây”.

(luận văn tốt nghiệp đại học thể dục thể thao)

hớng dẫn khoa học:

Th.s nguyễn Hồng dơng

Bắc ninh - 2004.

Nhận xét, đánh giá của giáo viên chỉ đạo:

Nhận xét, đánh giá của Hội đồng khoa học

mục lục

Trang

2.1 Đặc điểm tâm – sinh lý lứa tuổi 11 – 12. sinh lý lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12. 12. 6

2.2 Cơ sở lý luận về các tình huống (thế cờ) còn 2 Tợng. 11

2.3 Cơ sở lý luận về quá trình hình thành kỹ năng, kỹ xảo trong

III Mục đích, nhiệm vụ, phơng pháp và tổ chức

4.1 Khảo sát thực trạng và lựa chọn một số bài tập nhằm hình

thành kỹ năng chơi trong các thế cờ còn 2 Tợng cho VĐV Cờ

Vua lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12. 12 tỉnh Hà Tây.

18

4.2 ứng dụng và xác định hiệu quả các bài tập đã lựa chọn nhằm

hình thành kỹ năng chơi trong các thế cờ còn 2 Tợng cho VĐV

Cờ Vua lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12. 12 tỉnh Hà Tây 25

I Đặt vấn đề

Hoạt động TDTT là một bộ phận quan trọng không thể thiếu trong đời sống vănhoá xã hội loài ngời, nhằm phát triển con ngời một cách toàn diện, cân đối về tri thức vàthể chất

Trong những năm qua dới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nớc, bớc đầu trên con ờng công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc ta đã đạt đợc những thành tựu quan trọng vềkinh tế - chính trị - an ninh - xã hội Đời sống vật chất của xã hội từng bớc đợc cải thiện

đ-và nâng cao Sự phát triển của đất nớc tạo ra thời cơ mới cho TDTT phát triển

Cùng với sự chuyển mình của đất nớc, thể thao Việt Nam trong những năm qua đã

có sự tiến bộ vợt bậc, điều đó đợc thể hiện qua những thành tích thể thao mà các VĐVViệt Nam đã đạt đợc tại các giải thi đấu khu vực và quốc tế Trong đó Cờ vua là một mônthể thao có lịch sử phát triển non trẻ hơn so với các môn thể thao khác nhng đã đóng gópmột phần không nhỏ vào bảng thành tích đó nh: Đã giành đợc hơn 60 huy chơng các loạitại các giải khu vực và thế giới, nhiều kỳ thủ Việt Nam đợc liên đoàn Cờ vua thế giới(Fide) phong danh hiệu đại kiện tớng quốc tế, kiện tớng quốc tế Đặc biệt là hai VĐV

Đào Thiện Hải và Hoàng Thanh Trang đã từng đợc Fide xếp vào danh sách 20 VĐVmạnh nhất thế giới

Hiện nay ở nớc ta Cờ vua có tốc độ phát triển khá nhanh Cho đến nay ở hầu hếtcác tỉnh thành ngành đã có phong trào Cờ vua phát triển khá rộng rãi, đặc biệt là ở HàNội, thành phố Hồ Chí Minh, Thừa Thiên Huế, Hải Phòng, Quảng Ninh có nhiều VĐV

Cờ vua đã mang lại nhiều vinh quang cho tổ quốc

Vì vậy ngành TDTT đã xác định Cờ vua là một trong những môn thể thao mũinhọn của ngành thể thao nớc ta và đang đợc đầu t quan tâm phát triển Cũng chính vì vậy

mà tại Seagames 22 vừa qua, với danh nghĩa là nớc chủ nhà đăng cai Seagames 22, nớc

ta đợc quyền lựa chọn một số môn thể thao thế mạnh để đa vào chơng trình thi đấuSeagames và Cờ vua cũng là một trong những môn thể thao mà nớc ta đã lựa chọn TạiSeagames 22 này tuy các VĐV Cờ vua của chúng ta thi đấu không thành công so với dự

định đề ra, nhng cũng đã giành đợc 4 HCV, góp phần vào việc đem lại chiếc HCV toàn

đoàn cho đoàn thể thao Việt Nam

Mặc dù Cờ vua Việt Nam đã thu đợc những kết quảto lớn nh vậy nhng thực tiễncông tác đào tạo VĐV Cờ vua hiện nay ở nớc ta còn nhiều vấn đề bất cập nh: Còn hạn

chế về tài liệu tham khảo, tài liệu giảng dạy; trình độ huấn luyện viên cũng nh VĐV;quy trình huấn luyện VĐV và nhất là cần phải có những biện pháp thích hợp làmtăng hiệu quả của quá trình giảng dạy, huấn luyện và đào tạo VĐV Cờ vua, trong đócần đặc biệt chú trọng đến việc hình thành kỹ năng chơi trong các thế cờ còn 2 t ợngcho VĐV cờ vua trẻ.

Trong Cờ vua 2 tợng có sức mạnh ghê gớm, đặc biệt là trong những thế cờ và có

sự giao tranh ở cả 2 cánh Nhợc điểm lớn nhất của tợng là không kiểm soát đợc các ôkhác màu nên khi còn cả 2 tợng thì nhợc ddiểm này đợc khắc phục đáng kể Đành rằngkhi đánh giá thế trận các nhân tố khác cũng quan trọng không kém nh: Vị trí vua, thế

đứng của các quân, cấu trúc tốt song cơ hội vẫn thờng nghiêng về bên còn 2 tợng

Vì vậy việc lựa chọn và ứng dụng một số bài tập nhằm hình thành kỹ năng chơitrong các thế cờ còn 2 tợng cho VĐV cờ vua trẻ là hết sức quan trọng và cấp thiết, đặcbiệt khi đó lại là lực lợng dự bị và kế cận hùng hậu cho cờ vua đỉnh cao của nớc nhà

Tuy vậy vấn đề này cho đến nay vẫn cha đợc các nhà chuyên môn đi sâu nghiêncứu

Xuất phát từ những lý do nêu trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

Nghiên cứu ứng dụng một số bài tập nhằm hình thành kỹ năng chơi trong các

k

thế cờ còn 2 tợng cho VĐV Cờ Vua lứa tuổi 11 - 12 tỉnh Hà Tây”

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là t liệu giúp các nhà chuyên môn triển khai ứng dụng một số bài tập nhằm hình thành kỹ năng chơi trong các thế cờ còn 2 tợng cho các VĐV cờ vua trẻ

II Cơ sở lý luận của đề tài.

2.1 Đặc điểm tâm – sinh lý lứa tuổi 11 – 12. sinh lý lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12. 12.

2.1.1 Quy luật phát dục trởng thành của thiếu niên - nhi đồng.

- Sự phát dục trởng thành của thiếu niên - nhi đồng là quá trình từ biến đổi về lợngtới biến đổi về chất

- Tính liên tục và tính giai đoạn của sự phát dục trởng thành ở nhi đồng, thiếuniên

- Tính làn sóng của tốc độ phát dục trởng thành

- Tính không đồng đều và tính thống nhất của sự phát dục trởng thành của nhi

đồng, thiếu niên

Các điểm trên đây là quy luật chung của sự phát dục trởng thành của nhi đồng,thiếu niên Nhng mỗi em nhi đồng lại có đặc điểm và tốc độ phát dục riêng, khôngnhững biểu hiện ở các giai đoạn khác nhau mà cuối cùng khi đạt tới sự phát triển hoànthiện cũng khác nhau, cho nên khi đánh giá trình độ phát dục trởng thành của nhi đồng,thiếu niên vừa phải suy nghĩ tới các quy luật của sự phát dục trởng thành và phải chú ýtới đặc điểm riêng của các em Chỉ có nh vậy mới đánh giá chính xác trình độ phát dụccủa các em.

2.1.2 Đặc điểm tâm lý lứa tuổi 11 - 12.

a Tri giác:

Tri giác là một quá trình nhận thức, phản ánh một cách chọn vẹn các thuộc tính của

sự vật, hiện tợng khi chúng trực tiếp tác động vào giác quan

ở lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12.12 tri giác đã đạt tới trình độ phát triển nh ngời trởng thành Trigiác có chủ định phát triển mạnh, biết phân tích, tổng hợp đối tợng có chủ định Khảnăng nhận thức cảm tính của các em đã phát triển ở mức độ cao Tuy nhiên, khi tri giácnhững đối tợng có màu sắc rực rỡ mới lạ rất rễ lôi cuốn các em Trong quá trình giảngdạy Cờ Vua cho các em, cần hớng các em vào những dấu hiệu nhận biết và cách đánhgiá để phát triển khả năng phân tích, tổng hợp, đồng thời đa ra những đòn phối hợp, cũng

nh những dạng thức tấn công đẹp mắt để gây hứng thú và sự say mê tập luyện cho cácem

Mặt khác khả năng phơng hớng tri giác không gian lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12 12 đã khá chínhxác Do vậy, khi giảng dạy – sinh lý lứa tuổi 11 – 12 huấn luyện chiến thuật và chiến lợc khai cuộc cần sử dụngbàn cờ treo, đa ra các bài tập theo từng chủ đề với thời gian hạn định khác nhau nhngthời gian tối thiểu cho việc thực hiện mỗi bài tập phải là 5 phút trở lên

b Khả năng tập trung chú ý: ở tuổi 11-12 có khả năng chú ý vào một đề tài, một

đối tợng cao Chú ý có chủ định chiếm u thế Chú ý ở lứa tuổi này bền vững hơn, sự dichuyển chú ý nhanh và linh họat hơn, khối lợng chú ý nhiều hơn so với lứa tuổi nhi đồngcác có thể chú ý đợc 2-3 đối tợng Khả năng chú ý có chủ định, sự tìm tòi, học hỏi, thamhiểu biết có vai trò quan trọng trong quá trình tập luyện và thi đấu Cờ Vua Cho nên, ng-

ời giáo viên – sinh lý lứa tuổi 11 – 12 huấn luyện viên cần chú ý lựa chọn các bài tập, các thế cờ phù hợp nh sốlợng quân, các nớc cờ dự bị để phát huy tính sáng tạo của học sinh, ở lứa tuổi này có thế

sử dụng đợc các bài tập có số lợng quân, các nớc cờ dự bị để phát huy tính sáng tạo củahọc sinh, ở lứa tuổi này có thể sử dụng đợc các bài tập cso số lợng quân nhiều với số l-ợng nớc từ 2-3 nớc cờ dự bị và độ sâu biến thế có thể tới 10 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12.11 nớc Tuy nhiên, cầnphải dựa trên sự định hớng chiến lợc từ trớc

c Trí nhớ:

Trí nhớ của học sinh lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12.12 có nhiều biến đổi cơ bản so với lứa tuổi nhi

đồng Trí nhớ trừu tợng phát triển mạnh Ghi nhớ chủ định và ghi nhớ ý nghĩa chiếm uthế, khả năng ghi nhớ và nhớ lại (tái hiện) có chủ định phát triển, các em có ý thức lựa

chọn những nội dung chủ yếu để ghi nhớ, biết hệ thống và sắp sếp nội dung bài học đểcác em thực hiện tốt bài tập cờ Đồng thời trong quá trình giảng dạy, ngời giáo viên cầntăng dần độ khó của bài tập, từng giáo án tập luyện phải có hệ thống, kích thích sự nỗ lực

ý chí và tính tích cực tự giác, sáng tạo của các em trong quá trình giảng dạy và huấnluyện Cờ Vua Mặt khác, sử dụng hiệu quả trí nhớ, có khả năng diễn đạt bài tập, các emthích thú quan sát một cách tỷ mỉ và biết đặt ra những câu hỏi và giải quyết vấn đề

d T duy:

Lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12.12, t duy trừu tợng đợc phát triển nhanh Các em có khả năng tiếp thunhững khái niệm trừu tợng và phức tạp Khi giải quyết vấn đề, các em dựa vào nhữngkhái niệm trừu tợng, phải dựa vào ngôn ngữ chứ không dựa vào hình ảnh và động tác cụthể nh lứa tuổi nhi đồng – sinh lý lứa tuổi 11 – 12 năng lực phân tích và tổng hợp, năng lực trừu tợng hóa vàkhái quát hóa, hệ thống hóa và suy luận hóa còn yếu, đặc biệt, các em cha chủ động vậndụng hiểu biết của mình để kiểm nghiệm củng cố Vì vậy, trong quá trình huấn luyệnkhai cuộc, cần phải phát triển đợc năng lực t duy và óc tởng tợng, sáng tạo của học sinhbằng cách, bên cạnh lời giải cho từng thế cờ với các dạng thức khai cuộc khác nhau, phải

có những bài tập buộc các em phải tự tìm ra lời giải mà không đợc di chuyển quân trênbàn cờ

Bên cạnh đó, ngời giáo viên, huấn luyện viên phải có ngôn ngữ rõ ràng, cách tậpluyện ngắn gọn, chặt chẽ, khái quát kết hợp với lối suy luận của học sinh nhằm giúp choquá trình nhận thức và tởng tợng của các em đợc phát triển chính sác và phong phú

em đều biểu hiện cảm xúc rất mạnh mẽ và rõ nét

Cảm xúc của lứa tuổi này có nét nổi bật xuất hiện trong quá trình học tập vui chơi

là tính ấn tợng bồng bột hăng say tính tự ái ít nhng không ổn định, dễ bị kích động.Thông thờng cảm xúc chi phối khá mạnh đến cách phán đoán cũng nh cách sử sự của các

em Những đặc điểm này trớc hết là do sự cải tổ của các chức năng sinh lí trong cơ thểthiếu niên có liên quan đến sự phát dục (dậy thì) tình cảm thiếu niên lứa tuổi này bắt đầu

phục tùng lí trí, có khả năng điều chỉnh tình cảm và cảm xúc của mình Các em đã biếtche dấu phần nào sự biểu lộ cảm xúc bề ngoài của mình Tuy vậy tính bồng bột, xốc lổivẫn là đặc tính cảm xúc của các em Tâm trạng của thiếu niên cũng thay đổi dễ dàngnhanh chóng (vui buồn nhất thời) Tâm trạng đó thờng gắn và chuyển hoá sang cho nhaunhanh Vì vậy trong quá trình giảng dạy, huấn luyện Cờ vua cho lứa tuổi này cần thậntrọng khi phê bình về mặt tâm lí Mỗi bài giảng, thế cờ cần gây cảm xúc tình cảm chocác em, cần có những phơng pháp điều chỉnh tình cảm kịp thời thích hợp Bên cạnh đócần sử dụng các phơng pháp nhằm nâng cao tính thi đua học tập tạo tính hăng say, hứngthú cho các em, khen thởng động viên các em kịp thời đúng mực khi các em thực hiện tốtcác nhiệm vụ đề ra.

g ý thức:

ở lứa tuổi 11 -12 hành vi ý thức đã phát triển các em thờng có nhiều ớc mơ táo bạo

đã bắt đầu nghĩ đến lí tởng (nhng dễ thay đổi do hiếu động )sẵn sàng khắc phục khókhăn có tính kỉ luật sự quyết tâm song vẫn cha cao tính kiên trì còn yếu các em thích tìmtòi khàm phá nhng dễ nản lòng khi kết quả trớc mắt không rõ ràng, cha nghĩ đến mục

đích lâu dài Vì thế trong quá trình giảng dạy Cờ vua, ngời giáo viên - huấn luyện viênkhi đề ra mục đích chung cần chia ra nhiều mục đích cụ thể có tính khái quát dễ hiểugiúp các em thực hiện tốt và hiệu quả nhất các bài tập đề ra

2.1.3 Đặc điểm sinh lý lứa tuổi 11 - 12.

Các em học sinh lứa tuổi 11 - 12 quá trình hng phấn chiếm u thế so với quá trình

ức chế, một sự mất cân đối dới phần dới vỏ não có xu hớng phát triển nhanh hơn vàmãnh liệt hơn so với hoạt động của vỏ não, dẫn đến sự mất cân bằng tạm thời giữa hai hệthống tín hiệu

- Sự phát dục (dậy thì): đây là nhân tố sinh lí xã hội có ảnh hởng rất quan trọng đối

với sự phát triển tâm lí và nhân cách của lứa tuổi này Các cơ quan thực vật ở lứa tuổi này

đã phát triển tơng đối Các kích thớc tuyệt đối cũng nh tơng đối của tim tăng dần theo lứatuổi và chịu ảnh hởng rất mạnh của tập luyện Hệ tim mạch của cơ thể trẻ thích nghi với

sự tăng công suất hoạt động Thể lực vẫn kém hơn so với ngời lớn, thể hiện ở chỗ khităng công suất hoạt động lên 1kg/ 1 giây thì nhịp tim của trẻ 11 - 12 tuổi tăng lên 5 - 6lần/ phút

- Hệ hô hấp của trẻ lứa tuổi 11 - 12 nói chung có đặc điểm là thở nhanh và không

ổn định, không khí phổi tối đa cũng tăng dần Quá trình hồi phục chậm với khối lợng vận

động lớn khả năng thích nghi với vận động kém, khả năng hoạt động yếm khí thấp Dovậy ở lứa tuổi này nếu áp dụng với lợng vận động quá lớn thì sẽ gây ảnh hởng xấu đến sựphát triển chung của cơ thể

- Đặc điểm xơng và khớp: Quá trình cốt hoá cha hoàn thành, sụn tơng đối nhiều,

các chất hữu cơ và nớc trong xơng còn nhiều, các chất vô cơ nh canxi, photpho ít, tính

đàn hồi của xơng tốt, nhng độ cứng kém Thời kỳ này, xơng thiếu niên, nhi đồng pháttriển mạnh về chiều dài hơn chiều ngang.

- Đặc điểm cơ bắp: Cơ bắp của các em thiếu niên, nhi đồng cha phát triển đầy đủ,

cơ mềm, nớc nhiều nhng protit, mỡ, các chất dịch thể và vô cơ tơng đối ít Tuổi càngnhỏ, tỷ lệ cơ bắp so với trọng lợng toàn cơ thể càng nhỏ, sức mạnh yếu

- Đặc điểm hệ thống tim mạch: Những sợi cơ tim của các em nhỏ và tính đàn hồi

ít, van tim phát triển kém, dung tích và thể tích của tim nhỏ, nhịp tim nhanh hơn ngờilớn

Nh vậy, các vận động viên cờ vua trẻ lứa tuổi 11 -12 có đặc tính là ở trung tâm thầnkinh các quá trình hng phấn chiếm u thế so với quá trình ức chế, hng phấn thần kinh pháttriển mạnh hơn so với sự phát triển của ức chế Mặt khác khi nghiên cứu những biến đổicủa các chức năng sinh lí trong cơ thể của vận động viên cờ vua khi tập trung suy nghĩtrong khi sử lí các tình huống phức tạp thì các chỉ số sinh lí của vận động viên đều tănghơn nhiều Mạch đập tăng đến 170 - 190 lần/ 1 phút huyết áp tối đa tăng đến khoảng200mm Hg Các quá trình sinh lí tăng cao hơn nhiều so với lúc bình thờng Do sự pháttriển mạnh mẽ của hng phấn thần kinh trong thời gian tơng đối dài dẫn đến sự xuất hiệnhiện tợng ức chế trong thời gian dài Khả năng hng phấn của cơ tim giảm và lực bóp củacơ tim giảm Nh vậy có thể đi đến kết luân rằng: trong cờ vua khi thực hiện lợng vận

động lớn (suy nghĩ tính toán các biến thế ) thì các quá trình sinh lí xảy ra trong cơ thểvận động viên tơng ứng với một hoạt động thể lực (hoạt động cơ bắp ) với cờng độ dớicực đại Từ đó cho thấy với lứa tuổi này khi giảng dạy huấn luyện khai cuộc cho vận

động viên cờ vua cần phải thận trọng khi sử dụng lợng vận động lớn, và phải có nhữngbiện pháp hồi phục thích hợp sau khi thực hiện lợng vận động

2.2 Cơ sở lý luận về các tình huống (thế cờ) còn 2 Tợng.

Trong Cờ Vua, những thế cờ ở trung cuộc, 2 Tợng có sức mạnh ghê gớm, đặc biệt

là ở những thế cờ mở và có sự giao tranh ở cả 2 cánh

Nhợc điểm lớn nhất của Tợng là không thể kiểm sóat đợc những ô khác màu nênkhi còn 2 Tợng thì nhợc điểm này đợc khắc phục tối đa Đành rằng khi đánh giá thế trận,các nhân tố khác cũng quan trọng không kém, song cơ hội vẫn thờng nghiêng về bên có

ơng, tiến tới chèn ép và loại bỏ khả năng cơ động của chúng

Hơn nữa việc tiến Tốt xuống sâu trong cờ tàn còn 2 Tợng khó có thể tạo ra các yếu

điểm vì đơn giản 2 Tợng kiểm soát đợc tất cả các ô, từ đó cho phép gom góp và củng cố

-u thế để giành thắng lợi Vào những thời điểm thích hợp, bên còn 2 Tợng sẽ chủ động

đánh đổi Tợng lấy Tợng hoặc Mã đối phơng để chuyển về cờ tàn có lợi

Nói chung, trong nhiều trờng hợp, 2 Tợng mạnh hơn 2 Mã hoặc Tợng + Mã Dựavào lợi thế của quân Tợng đó là đi và bắt quân đối phơng ở xa, 2 Tợng có thể hỗ trợ choviệc tiến các Tốt, mà các Tốt thì chiếm giữ mặt trớc và tạo nên tình huống khó khăn cho

đối phơng

* Phơng pháp chống lại 2 Tợng: 2 Tợng thờng rất tích cực nếu chúng có các đờngchéo mở Chính vì vậy, phơng pháp chống lại 2 Tợng là hạn chế tính tích cực của chúngbằng cách tạo ra những chớng nagị bằng các Tốt, đồng thời xây dựng điểm tựa cho Mã

2.3 Cơ sở lý luận về quá trình hình thành kỹ năng, kỹ xảo trong môn Cờ Vua.

Trên cơ sở các quy luật của quá trình thu nhận, P.Ia.Ganperin đã đa ra quy luật

nhận thức đây là cơ sở tâm lý mang tính phơng pháp luận trong công tác giảng dạy

-huấn luyện môn Cờ Vua

Quá trình (quy luật) nhận thức là một chuỗi lôgic gồm 5 giai đoạn Sự phát triểncủa quá trình này diễn ra theo hình xoáy trôn ốc 5 giai đoạn đó là:

Giai đoạn 1: Tác động mang tính vật lý cụ thể (có ý nghĩa từ quan điểm s phạm)

cần đợc thực hiện một cách đúng đắn Việc thực hiện đúng (qua sự thể hiện của ngờihọc) đợc đảm bảo bởi sự cân nhắc kỹ lỡng việc phân tích cấu trúc lôgic của tác động vànhững điểm trọng tâm của tác động đó Trong những trờng hợp đơn giản, sự đúng đắn đó

là rõ ràng Song, trong những trờng hợp phức tạp cần phải có sự phân tích chuyên biệt.Cần lu ý rằng, nếu ở giai đoạn này việc để tồn tại các sai lầm dù nhỏ thì sau này khó màsửa đợc

Giai đoạn 2: Sự thực hiện tác động vật lý đợc kèm theo việc mô tả bằng lời các

thao tác cần thực hiện Cũng nh ở giai đoạn trên, cần phải thận trọng mô tả một cáchchính xác bằng lời Sự tạo ra sai sót, đặc biệt là sự mô tả bằng lời không chính xác đốivới một tác động này hay tác động khác sẽ ảnh hởng đến độ chuẩn xác của tác động đợchình thành trong trí não và điều đó làm giảm đi tốc độ hình thành chung của nó ở giai

đoạn này, cần bắt đầu cho việc chuẩn bị chuyển tác động sang mức thực hiện bằng lời

Giai đoạn 3: Trộn lẫn tác động đợc thực hiện thực tế bằng tác động có hình ảnh

với lời nói Để lu giữ đợc hình ảnh, theo quy luật cần sử dụng các điều kiện tác động trựcquan hoặc những cách tơng đơng thay thế Thực chất của giai đoạn này là ở chỗ đình chỉtác động đợc thực hiện về phơng diện vật lý và bắt đầu xây dựng mối liên hệ hình ảnh vàngôn ngữ Trong một vài trờng hợp, giai đoạn này cần phải tiến hành thông qua một giai

đoạn trung gian nhỏ, mà ở đó cần loại bỏ những điều kiện trực quan và yêu cầu "lu giữ"chúng trong hình ảnh theo cách riêng

Giai đoạn 4: Thể hiện tác động bằng lời với sự giảm dần vai trò của hình ảnh Về

thực chất, ở đây bắt đầu bằng sự hạn chế và sau đó dừng hẳn những tác động hình tợng

và chuyển sang thuần tuý bằng ngôn ngữ

Giai đoạn 5: Giai đoạn "loại bỏ" việc nói ra thành lời, đầu tiên nó đợc giảm dần

nh nói thầm một mình sau đó trở thành không cần Hành động đã hoàn toàn đợc tự độnghoá và đợc thực hiện thầm trong trí não

Các giai đoạn hình thành khả năng nh trên trong Cờ Vua đợc thực hiện dễ dàng vàlôgic Đây cũng chính là quá trình hình thành các kỹ năng, kỹ xảo trong môn Cờ Vua

III Mục đích, nhiệm vụ, phơng pháp và tổ chức

nghiên cứu.

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là lựa chọn đợc một số bài tập có hiệu quả nhằmhình thành kỹ năng chơi trong các tình thế còn 2 Tợng cho VĐV Cờ Vua lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12

12 tỉnh Hà Tây Từ đó giúp cho các huấn luyện viên cũng nh VĐV có thêm các phơngtiện có hiệu quả trong quá trình giảng dạy - huấn luyện và học tập tình thế điển hình này,góp phần nâng cao chất lợng của quá trình đào tạo môn Cờ Vua ở tỉnh Hà Tây

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu.

Để giải quyết mục đích nêu trên đề tài đã tiến hành giải quyết 2 nhiệm vụ nghiêncứu sau:

- Nhiệm vụ 1 : Nghiên cứu thực trạng và lựa chọn một số bài tập nhằm hình

thành kỹ năng chơi trong các thế cờ còn 2 Tợng cho VĐV Cờ Vua lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12. 12 tỉnh

Hà Tây

- Nhiệm vụ 2: Nghiên cứu ứng dụng và xác định hiệu quả các bài tập đã lựa chọn

cho VĐV Cờ Vua lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12. 12 tỉnh Hà Tây.

3.3 Phơng pháp nghiên cứu.

3.3.1 Phơng pháp phân tích và tổng hợp tài liệu.

Sử dụng phơng pháp này chính là việc thông qua quá trình tham khảo tổng hợp cáctài liệu chung và chuyên môn liên quan đến vấn đề nghiên cứu Kết quả nghiên cứu củaphơng pháp này là hình thành những cơ sở lý luận quan trọng về vấn đề hình thành kỹnăng trong môn Cờ Vua cũng nh là cơ sở của việc lựa chọn các bài tập hình thành kỹnăng chơi trong các thế cờ còn 2 Tợng Đồng thời kết quả nghiên cứu của phơng phápnày còn là cơ sở lý luận của việc lựa chọn các test đánh giá kỹ năng này của đối tợngnghiên cứu Từ đó định hớng cho những bớc nghiên cứu tiếp theo của đề tài

Trong quá trình nghiên cứu của đề tài, chúng tôi đã tham khảo và tổng hợp trên 20tài liệu chung và chuyên môn Cờ Vua Danh mục các tài liệu trên đợc chúng tôi trình bày

ở phần: "Tài liệu tham khảo"

3.3.2 Phơng pháp phỏng vấn tọa đàm.

Là phơng pháp đợc chúng tôi sử dụng trong quá trình điều tra thực trạng việc sửdụng các phơng tiện (bài tập) nhằm hình thành kỹ năng chơi trong các thế cờ còn 2 Tợngcho VĐV lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12 12 tại các đơn vị nh: Hà Nội, Quân Đội, Hải Phòng, QuảngNinh, Hà Tây Mặt khác, thông qua hình thức dùng phiếu phỏng vấn, chúng tôi cóthêm cơ sở thực tiễn để lựa chọn các Test nghiên cứu ứng dụng trong quá trình nghiêncứu Kết quả của việc sử dụng phơng pháp nghiên cứu này đợc chúng tôi trình bày ở ch-

ơng IV của đề tài

3.3.3 Phơng pháp kiểm tra s phạm.

Là phơng pháp đợc chúng tôi sử dụng nhằm mục đích đánh giá kỹ năng chơitrong các thế cờ còn 2 Tợng cho VĐV lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12 12 tỉnh Hà Tây trong thực tiễngiảng dạy - huấn luyện thông qua các Test đã lựa chọn Quá trình kiểm tra s phạm đợcchúng tôi mô tả cụ thể ở phần giải quyết nhiệm vụ 2 của đề tài Đồng thời kết quả sửdụng phơng pháp nghiên cứu này cũng chính là việc giải quyết nhiệm vụ 2 mà đề tài đãxác định

3.3.4 Phơng pháp thực nghiệm s phạm.

Phơng pháp này đợc sử dụng nhằm ứng dụng các bài tập đã lựa chọn vào quá trìnhhuấn luyện cho VĐV lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12 12 tỉnh Hà Tây Từ đó xác định hiệu quả của cácbài tập này chơng trình này trong việc hình thành kỹ năng chơi trong các thế cờ còn 2 T-ợng cho đối tợng nghiên cứu

Tham gia vào quá trình thực nghiệm là 20 VĐV Cờ Vua nam lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12 12tỉnh Hà Tây và đợc chia thành 2 nhóm: đối chứng và thực nghiệm Nội dung cụ thể củaphần này đợc chúng tôi trình bày tại phần 4.2.1 của đề tài

3.3.5 Phơng pháp toán học thống kê.

Là phơng pháp đợc chúng tôi sử dụng trong quá trình xử lý các số liệu đã thu thập

đợc của quá trình nghiên cứu Các tham số đặc trng mà chúng tôi quan tâm là: x,t,  ,r

và đợc tính theo các công thức:

- Số trung bình cộng:

x x

n

i i

δ 

- So sánh 2 số trung bình quan sát:

B

c A c

B A

n n

x x t

2 2

) ( ) (

) ( (

y y x x

y y x x r

i i

i i

3.4.1 Thời gian nghiên cứu:

Đề tài đợc tiến hành nghiên cứu từ tháng 4/2003 đến tháng 6/2004 và đợc chia làm

3 giai đoạn:

- Giai đoạn 1: Từ tháng 4/2003 đến tháng 6/2003 lựa chọn vấn đề nghiên cứu và

thu thập tài liệu liên quan đến đề tài, lập đề cơng và kế hoạch nghiên cứu bảo vệ đề cơngnghiên cứu

- Giai đoạn 2: Từ tháng 6/2003 đến tháng 3/2004 Tiến hành giải quyết các nhiệm

vụ nghiên cứu của đề tài

- Giai đoạn 3: Từ tháng 3/2004 đến tháng 6/2004 xử lý các số liệu thu thập đợc

trong quá trình nghiên cứu, viết kết quả nghiên cứu, hoàn thiện và bảo vệ kết quả nghiêncứu

3.4.2 Đối tợng nghiên cứu:

Đối tợng nghiên cứu của đề tài là 20 VĐV Cờ Vua nam lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12 12 tỉnh HàTây

3.4.3 Địa điểm nghiên cứu:

Đề tài đợc tiến hành nghiên cứu tại trờng Đại học TDTT I Từ Sơn Bắc Ninh và sởTDTT tỉnh Hà Tây.

IV Kết quả và phân tích kết quả nghiên cứu.

4.1 Khảo sát thực trạng và lựa chọn một số bài tập nhằm hình thành kỹ năng chơi trong các thế cờ còn 2 Tợng cho VĐV Cờ Vua lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12. 12 tỉnh Hà Tây.

4.1.1 Khảo sát thực trạng các bài tập nhằm hình thành kỹ năng chơi trong các thế cờ còn 2 Tợng cho VĐV Cờ Vua lứa tuổi 11 - 12 tỉnh Hà Tây.

Với mục đích lựa chọn đợc những bài tập có hiệu quả nhằm hình thành kỹ năngchơi trong các thế cờ còn 2 Tợng cho VĐV Cờ Vua lứa tuổi 11 - 12 tỉnh Hà Tây, chúngtôi đã tiến hành phỏng vấn trực tiếp các HLV, VĐV Cờ Vua và quan sát việc sử dụng cácbài tập nhằm hình thành kỹ năng này cho VĐV Kết quả thu đợc cho thấy:

- Các bài tập đợc các HLV Cờ Vua Hà Tây sử dụng nhằm hình thành kỹ năng nàycho VĐV cha mang tính hệ thống, cha đa dạng và cha thực sự vừa sức đối với VĐV Cụthể nh sau:

+ Các bài tập đợc sử dụng các giáo viên thờng chỉ tập trung vào những tài liệu củaLiên Xô (cũ), xuất bản từ những năm 80 và chỉ tập trung vào nhóm bài tập 2 Tợng chốngTợng Mã trong trung cuộc

+ Việc cập nhật những tài liệu mới ít và không thờng xuyên, nhất là những tìnhhuống xuất hiện 2 Tợng trong ván đấu của chính VĐV tại các giải Cờ Vua trẻ toàn tỉnh,toàn quốc

+ Mặc dù trong quá trình huấn luyện, các HLV đã có sự lựa chọn bài tập theo

đẳng cấp và trình độ của VĐV, song độ khó của các bài tập là quá cao đối với VĐV cha

có đẳng cấp (độ sâu của chuỗi biến thế cần tính thờng từ 7 -10 nớc cờ)

- Do quy định của chơng trình huấn luyện, thời lợng dành cho nội dung này chỉ từ

6 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12 8 giờ, nếu không sử dụng các bài tập nhằm yêu cầu quá trình tự học, tự nghiên cứucủa VĐV thì sau thời gian trên không thể hình thành kỹ năng chơi theo nguyên tắc nàycho VĐV

- Kết quả phỏng vấn VĐV cho thấy, đa số VĐV mới chỉ nắm vững những lý luậnchung và hình thành khái niệm về nguyên tắc, về kế hoạch chơi theo nguyên tắc này màcha hình thành đợc kỹ năng chơi trong các thế cờ còn 2

4.1.2 Nghiên cứu lựa chọn các bài tập nhằm hình thành kỹ năng chơi trong các thế cờ còn 2 Tợng cho VĐV Cờ Vua lứa tuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12. 12 tỉnh Hà Tây.

Xuất phát từ kết quả phỏng vấn và quan sát trên, đề tài đã tiến hành lựa chọn cácbài tập nhằm hình thành kỹ năng chơi trong các thế cờ còn 2 Tợng cho VĐV Cờ Vua lứatuổi 11 – sinh lý lứa tuổi 11 – 12 12 tỉnh Hà Tây

- Thứ nhất: chúng tôi đã tiến hành phỏng vấn (bằng phiếu hỏi) các HLV về các bàitập đợc sử dụng nhằm hình thành kỹ năng này cho VĐV Cờ Vua tại các địa phơng nh:Bắc Ninh, Bắc Giang, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh Kết quả chúng tôi thu đợc nhsau: