Đề cương học phần lý thuyết hệ thống

HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤCKHOA QUẢN LÝ BỘ MÔN KHOA HỌC QUẢN LÝ ĐỀ CƯƠNG HỌC PHẦN LÝ THUYẾT HỆ THỐNG Đề cương học phần lý thuyết hệ thống thuộc chương trình đào tạo cử nhân ngành Quản lý g

HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

KHOA QUẢN LÝ

BỘ MÔN KHOA HỌC QUẢN LÝ

ĐỀ CƯƠNG HỌC PHẦN

LÝ THUYẾT HỆ THỐNG

Đề cương học phần lý thuyết hệ thống thuộc chương trình đào tạo cử nhân ngành Quản lý giáo dục, được phê duyệt theo Quyết định số 791/QĐ-HVQLGD ngày17 tháng 10 năm 2014 của Giám đốc Học viện Quản lý Giáo dục và theo Quyết định

số 982/QĐ-HCQLGD của Giám đốc Học viện Quản lý giáo dục về điều chỉnh học phần tiên quyết và kế hoạch giảng dạy thuộc chương trình đào tạo đại học ngành quản lý giáo dục theo hệ thống tín chỉ

Hà Nội - 2015

HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

KHOA QUẢN LÝ

BỘ MÔN KHOA HỌC QUẢN LÝ

ĐỀ CƯƠNG HỌC PHẦN Tên tiếng Việt: Lí thuyết hệ thống

Tên tiếng Anh: Theory of system Trình độ đào tạo: ĐẠI HỌC

1 Thông tin về giảng viên

(1) Họ và tên giảng viên: Nguyễn Thị Tuyết Hạnh

Chức danh, học hàm, học vị: Tiến sỹ, GVC

Điện thoại 0988719787 Email hanhbang@gmail.com

(2) Họ và tên giảng viên: Tạ Thanh Bình

Chức danh, học hàm, học vị: Thạc sỹ, GVC

Điện thoại 0988612045 Email binhchop@yahoo.com

2 Thông tin chung về học phần

- Tên học phần Lý thuyết hệ thống

- Mã học phần: QL422 Số tín chỉ: 03

- Loại học phần: Bắt buộc:

- Học phần tiên quyết: Không

- Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

+ Nghe giảng lý thuyết: 30

+ Thực hành (thảo luận ): 12

+ Tự học (tự NC): 3

3 Mục tiêu học phần

3.1 Mục tiêu chung

Học xong học phần này, người học có thể:

 Kiến thức:

- Trình bày được lịch sử hình thành và phát triển của Lí thuyết hệ thống và vai trò của

nó trong đời sống xã hội nói chung và trong quản lý nói riêng;

- Phân tích được các thành tố cơ bản, các tính chất cơ bản của hệ thống; Nêu được các loại hệ thống theo các cách phân loại khác nhau;

- Phát biểu được khái niệm cấu trúc hệ thống, đặc điểm của cấu trúc hệ thống; Xác định được cấu trúc của hệ thống trong từng trường hợp cụ thể; biết được được công thức tính số cấu trúc của hệ thống và chứng minh được tính tăng, giảm độ tin cậy của

hệ thống trong các hệ thống có liên kết ghép song song hay nối tiếp;

- Phân tích và giải thích được các thang bậc biến đổi trạng thái của hệ thống; Trình bày được các biến tính, dạng thức biến đổi, xu thế, khuynh hướng và các giai đoạn biến đổi của hệ thống;

- Trình bày được các điều kiện để hệ thống có thể điều khiển được, các nguyên lí điều khiển; Phân tích được các phương pháp điều khiển hệ thống và liên hệ vận dụng được trong thực tiễn

- Trình bày được các phương pháp nghiên cứu hệ thống, liên hệ việc vận dụng trong nghiên cứu hệ thống cụ thể; Phân tích, tính được số liên lạc và xác định được vị trí ưu tiên trong thiết kế mạng thông tin của một hệ thống cụ thể;

Kĩ năng:

- Tiếp cận phân tích nghiên cứu được một hệ thống cụ thể; Xây dựng mô hình hay thiết

kế được những hệ thống đơn giản;

- Lựa chọn phương án thực hiện để ra quyết định trong giải quyết một số tình huống thực tiễn dựa trên một số bài toán đơn giản của lí thuyết trò chơi

- Phân tích được hệ thống giáo dục theo quan điểm hệ thống và đề xuất được các biện pháp quản lý hệ thống giáo dục dựa trên các nguyên lý và phương pháp của điều khiển học

 Thái độ:

Có thái độ tích cực và tư duy hệ thống trong xem xét và giải quyết các vấn đề của thực tiễn

 Mục tiêu khác

- Phát triển kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng thuyết trình, khả năng phân tích và lập luận logic trong xem xét một vấn đề cụ thể

- Hình thành và phát triển được ở người học tư duy hệ thống, có khả năng xem xét, phân tích hiện tượng, sự vật, sự việc theo tiếp cận hệ thống; có khả năng thực hiện các phương pháp điều khiển hệ thống trong quản lý bản thân

3.2 Mục tiêu đào tạo cụ thể về kiến thức của học phần

Mục

tiêu

Nội dung

1 Chương 1.

Tổng quan về

hệ thống

I.A.1 Trình bày được

những nét cơ bản về quá trình hình thành

và phát triển của lí thuyết hệ thống

I.A.2 Nêu được đối

tượng, nhiệm vụ, phương pháp nghiên cứu của lí thuyết hệ thống

I.A.3 Xác định được

vai trò của lý thuyết

hệ thống trong đời sống xã hội

I.B.1 Phân tích được

nội hàm của các khái niệm hệ thống, lấy được các ví dụ minh họa phù hợp

I.B.2 Phân tích được

các yếu tố cơ bản của

hệ thống (Phần tử, đầu vào, đầu ra, trạng thái, hành vi, cấu trúc, chức năng và môi trường của

hệ thống )

I.B.3 Phân loại được

hệ thống theo các tiêu chí cụ thể

I.C.1 Xác định được

các yếu tố cơ bản của một hệ thống cụ thể

I.C.2 Tổng hợp được

mối quan hệ giữa đầu vào, đầu ra của hệ thống trong các

trường hợp.

I.C.3.Vẽ được cây

mục tiêu của một hệ thống cụ thể

2 Chương 2

Cấu trúc hệ

thống

II.A.1 Phát biểu

được khái niệm cấu trúc hệ thống

II.A.2 Nêu được các

kiểu cấu trúc hệ thống

II.A.3 Nêu được

công thức tính số cấu trúc của hệ thống;

công thức tính độ tin cậy của hệ thống có

liên kết ghép nối tiếp hoặc ghép song song

II.B.1 Chứng minh

được tính tăng giảm độ tin cậy của hệ thống trong các trường hợp hệ thống chỉ có liên kết ghép song song hay nối tiếp

II.B.2 Phân tích được

đặc điểm của cấu trúc

hệ thống

II.B.3 Lập được sơ đồ

cấu trúc hệ thống khi biết ma trận cấu trúc và

ngược lại

II.C.1 Tính được số

cấu trúc của hệ thống trong từng trường hợp

cụ thể

II.C.2 Tổng hợp đặc

điểm của cấu trúc hệ thống trong thực tiễn (Giải bài toán cấu trúc, đánh giá về tính lắp lẫn trong y học, nông nghiệp, cơ khí chế tạo )

3 Chương 3.

Động thái của

hệ thống

III.A.1 Phát biểu

được khái niệm động thái của hệ thống

III.A.2 Nêu được các

biến tính của hệ thống

III.A.3 Trình bày

được các dạng thức,

xu thế, khuynh hướng

và các giai đoạn biến đổi của hệ thống

III.B.1 Phân biệt được

các thang bậc biến đổi trạng thái của hệ thống

và lấy được ví dụ minh họa trong từng trường hợp

III.B.2 Lấy được các

ví dụ minh họa về các dạng thức biến đổi, biến tính, xu thế, khuynh hướng và các

III.C.1 Khái quát

được các xu thế, khuynh hướng biến đổi của hệ thống, rút

ra được các bài học và vận dụng trong thực tiễn

III.C.2 Có khả năng

phê phán tư duy bảo thủ, trì trệ kìm hãm sự phát triển của hệ

giai đoạn biến đổi của

hệ thống

thống

4.Chương 4.

Điều khiển hệ

thống

IV.A1 Phát biểu được

khái niệm điều khiển

hệ thống

IV.A2 Trình bày

được các điều kiện để

hệ thống điều khiển được

IV.A3 Nêu được các

loại hình điều khiển

hệ thống

IV.A4 Trình bày

được các công cụ điều khiển hệ thống

IV.B1 Phân tích được

các nguyên lí điều khiển

IV.B2 Phân biệt được

điều khiển ổn định hóa

và điều khiển theo chương trình;

IV.B3 Phân tích được

các phương pháp điều khiển hệ thống và điều kiện vận dụng

IV.B4 Phân biệt được

một số phương pháp điều chỉnh cơ bản

IV.C1 Liên hệ được

việc áp dụng các nguyên lí điều khiển, các loại hình điều khiển trong thực tiễn

IV.C2 Lựa chọn và

vận dụng được các phương pháp điều khiển trong điều khiển

hệ thống cụ thể

IV.C3 Thiết lập được

cơ chế điều khiển, lựa chọn công cụ phù hợp để điều khiển hệ thống trong trường hợp cụ thể

5 Chương 5.

Tiếp cận,

nghiên cứu và

thiết kế hệ

thống

V.A1 Trình bày được

khái niệm, ý nghĩa của tiếp cận hệ thống

V.A2 Trình bày được

khái niệm phân tích

hệ thống

V.A3 Nêu được các

đặc điểm của một hệ thống hiệu quả

V.A4 Biết cách tính

số liên lạc, hệ số tập trung và chỉ số gắn bó

của mạng thông tin trong hệ thống

V.B1 Phân tích được

các phương pháp tiếp

cận hệ thống.

V.B2 Phân tích được

các nội dung cơ bản của quá trình phân tích hệ thống

V.B3 Phân tích được

các phương pháp nghiên cứu hệ thống (PP hộp trắng, PP hộp đen, PP mô hình hóa )

V.C1 Có PP tiếp cận

hệ thống trong thực tiễn

V.C2 Phân tích được

một hệ thống cụ thể

V.C3 Nghiên cứu

được hệ thống trong thực tiễn bằng phương pháp khoa học

V.C4 Tổng hợp các

kiến thức về hệ thống để thiết kế được một

hệ thống đơn giản (thiết kế sắp xếp phòng làm việc, lập sơ

đồ sắp xếp phòng ban trong cơ quan; bố trí phòng họp )

6 Chương 6.

Ứng dụng lý

thuyết hệ

thống trong

VI.A1 Phát biểu

được khái niệm hệ thống thông tin quản

lí giáo dục và qui

VI.B1 Phân tích được

các qui tắc vận dụng lý thuyết hệ thống trong quản lí giáo dục

VI.C1 Bước đầu liên

hệ vận dụng bài toán đơn giản của lí thuyết trò chơi để lựa chọn

quản lí giáo

dục

trình thiết kế hệ thống thông tin quản lí

VI.A2 Trình bày

được dạng chuẩn tắc của bài toán đơn giản trong lí thuyết trò

chơi

VI.B2 Thiết lập được

ma trận chuẩn tắc của bài toán trong trường hợp cụ thể

phương án quyết định trong giải quyết vấn

đề thực tiễn

VI.C2 Tổng hợp hợp

lí các nội dung cơ bản của lí thuyết hệ thống

đẻ vận dụng trong quản lí giáo dục

3.2.2 Bảng tổng hợp mục tiêu chi tiết

Mục tiêu

Nội dung

Tổng

4 Tóm tắt nội dung học phần

Học phần "Lý thuyết hệ thống" đề cập những vấn đề cơ bản về “hệ thống” như:

khái niệm hệ thống, phần tử, đầu vào, đầu ra, trạng thái, hành vi, mục tiêu, chức năng, cấu trúc, môi trường hệ thống, tính chất của hệ thống; các đặc điểm cơ bản và quy luật vận động của hệ thống; phương pháp nghiên cứu hệ thống và ứng dụng của nó trong quá trình xử lý các bài toán đặt ra trong tổ chức và quản lý;

Học phần cũng đem đến cho người học những kiến thức cơ bản về điều khiển hệ thống: khái niệm, điều kiện để hệ thống có thể điều khiển được, nguyên lí điều khiển; các loại hình điều khiển, phương pháp điều khiển các hệ thống và định hướng vận dụng trong quản lí giáo dục

Học phần cung cấp cơ sở khoa học để hình thành kỹ năng xác lập quan điểm hệ thống cho người học trong cách nhìn và phân tích sự vật, sự việc biết xử lý mọi tình huống trong hoạt động quản lý trên quan điểm hệ thống

5 Nội dung chi tiết học phần

Chương 1: Tổng quan về hệ thống

1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của lý thuyết hệ thống

1.2 Đối tượng, nhiệm vụ, phương pháp nghiên cứu của lý thuyết hệ thống 1.3 Khái niệm hệ thống

1.4 Các yếu tố cấu thành hệ thống

1.5 Tính chất của hệ thống

1.6 Các mối quan hệ của hệ thống

1.7 Phân loại hệ thống

Chương 2: Cấu trúc hệ thống

2.1 Khái niệm

2.2 Các kiểu cấu trúc hệ thống

2.3 Đặc điểm cấu trúc của hệ thống

2.4 Các hình thức tổ chức của hệ thống

2.5 Kkhung mẫu của hệ thống (Paradigm của hệ thống )

2.6 Số cấu trúc của hệ thống

Chương 3: Động thái của hệ thống

3.1 Khái niệm động thái của hệ thống

3.2 Các thang bậc biến đổi trong hệ thống

3.3 Biến tính của hệ thống

3.4 Các dạng thức biến đổi

3.5 Xu thế và khuynh hướng biến đổi của hệ thống

3.6 Các giai đoạn biến đổi của hệ thống

Chương 4: Điều khiển hệ thống

4.1 Khái niệm và điều kiện điều khiển hệ thống

4.2 Nguyên lý điều khiển hệ thống

4.3 Các loại hình điều khiển

4.4 Các lĩnh vực điều khiển

4.5 Phương pháp điều khiển

4.6 Công cụ và cơ chế điều khiển

Chương 5: Tiếp cận, nghiên cứu và thiết kế hệ thống

5.1 Tiếp cận và phân tích hệ thống

5.1.1 Tiếp cận hệ thống 5.1.2 Phân tích hệ thống 5.1.3 Tổng hợp hệ thống 5.2 Nghiên cứu hệ thống

5.2.1 Phương pháp “hộp trắng”

5.2.2 Phương pháp “hộp đen”

5.2.3 Phương pháp mô hình hóa 5.3 Thiết kế hệ thống

5.3.1.Khái niệm

5.3.2 Hệ thống hiệu quả 5.3.3 Các dòng chảy trong hệ thống

Chương 6: Ứng dụng lý thuyết hệ thống trong quản lý giáo dục

6.1 Ưng dụng lí thuyết hệ thống trong thực hiện quá trình quản lí giáo dục 6.2 Ứng dụng trong thiết kế hệ thống thông tin quản lí giáo dục

6.3.Lí thuyết trò chơi và ứng dụng trong việc ra quyết định quản lí

6 Học liệu (giáo trình, bài giảng, tài liệu tham khảo)

6.1 Tài liệu chính

[1] Nguyễn Địch (chủ biên) (2009), Bùi Công Cường, Lê Văn Phùng, Thái Thanh

sơn, Lí thuyết hệ thống và điều khiển học, NXB Thông tin và Truyền thông.

[2] Phan Huy Khánh (2001), Phân Tích và thiết kế hệ thống, Trường Đại học Bách

Khoa, Đại học Đà Nẵng

[3] Mai Hữu Khuê (Chủ biên) (1998), Phân tích hệ thống trong quản lý và tổ chức,

Nhà xuất bản Lao động, Hà Nội

[4] Nguyễn Khắc Minh, Võ Hoàng Ngân (2004), Trò chơi: lí thuyết và ứng dụng,

NXB Thông kê

[5] Lưu Xuân Mới (2010), Lý thuyết hệ thống và điều khiển học, Tập bài giảng cho

sinh viên ngành QLGD, Học viện Quản lí giáo dục

[6] Trần Xuân Sinh (2006), Bài giảng lý thuyết hệ thống trong quản lý giáo dục, Đại học Vinh http://caohoc.thptnan.com/viewtopic.php?f=7&t=9

[7] Nguyễn Xuân Thanh (2008), Lí thuyết hệ thống và điều khiển học, tập bài giảng

dành cho hệ cử nhân quản lí giáo dục, Học viện QLGD

6.2 Tài liệu đọc thêm

[8].Nguyễn Thế Cường, Lí thuyết hệ thống, tập bài giảng, (2009), hyperlink

http://www.ebook.edu.vn/?page=1.3&view=26796

[9].Ngô Văn Giới, Lý thuyết hệ thống, hyperlink

[10].Trần Đình Long (1999), Lí thuyết hệ thống, NXB Khoa học kĩ thuật

[11] Tô Văn Nam (2007), Giáo trình phân tích thiết kế hệ thống, Nhà xuất bản Giáo

dục

[12].Nguyễn Đình Phư (2003), Tổng quan về lí thuyết hệ thống, NXB Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh

[13] Nguyễn Lạc Thế (1998), Bài giảng về Lý thuyết hệ thống, Trường Quản lý Giáo

dục

[14] V.N Sadavski, Cơ sở hệ thống học, phân tích logic phương pháp luận, NXB Thanh niên

7 Hình thức tổ chức dạy học

TT

Nội dung

Hình thức tổ chức dạy học

Tổng (Giờ TC)

Lý thuyết

Thực hành/Xemi na

Tự học/tự nghiên cứu

1 Chương 1 Tổng quan về

hệ thống

2 Chương 2 Cấu trúc hệ

thống

3 Chương 3 Động thái của

hệ thống

4 Chương 4 Điều khiển hệ

thống

5 Chương 5 Tiếp cận,

nghiên cứu và thiết kế hệ

thống

6 Chương 6 Ứng dụng lí

thuyết hệ thống trong

quản lí giáo dục

7.2 Lịch trình cụ thể cho từng nội dung

Tuần 1: Nội dung 0: Giới thiêu về học phần, PP học, chính sách học phần và cách

thức kiểm tra đánh giá; giao nhiệm vụ học tập

Nội dung 1 Tổng quan về hệ thống

Hình thức tổ

chức dạy học

Giờ

TC

Nội dung chính Yêu cầu sinh viên chuẩn bị Ghi

chú

Lí thuyết 2 - Giới thiệu học phần

(mục tiêu, nội dung, tài liệu tham khảo, chính sách học phần, phương thức kiểm tra, đánh giá)

Chương 1 Tổng quan

về hệ thống

1.1.Khái niệm hệ thống

Đọc đề cương chi tiết học phần do GV cung cấp

Đọc [1] tr 5-28; [2] từ tr

3- 5; [5] tr 1-3;

Chuẩn bị câu hỏi:

- Hệ thống là gì? Cho ví dụ

Thảo luận 2 (1)- Những qui định về

kiểm tra, đánh giá học phần

- Phương pháp học tập học phần

(2) Các dấu hiệu để nhận biết hệ thống

(1)Người học nêu các câu hỏi về các vấn đề chưa rõ

trong đề cương hay có

những đề nghị; GV trao đổi, giải đáp, kết luận

(2) Đọc [1] tr 5-28; [2] từ

tr 3- 5; [5] tr 1-3;

Chuẩn bị câu hỏi:

- Hệ thống là gì? Cho ví dụ

Tự học 2 Chia nhóm tìm hiểu về:

1.1.Lịch sử hình thành

và phát triển của lý thuyết hệ thống

1.2 Đối tượng, nhiệm

vụ, phương pháp nghiên cứu của lý thuyết hệ thống

Đọc [5] tr 1; [10] tr.5-8;

[14] tr.14-45; [7] tr.27-36;

Chuẩn bị câu hỏi: Trình bày tóm lược lịch sử hình thành

và phát triển của LTTH; Đối tượng, nhiệm vụ, PP nghiên cứu và vai trò của lí thuyết

hệ thống?…

KT- ĐG

Tư vấn Tư vấn thêm về tìm kiếm

tài liệu, phương pháp học tập học phần (nếu có)

Tuần 2 Nội dung 1 (tiếp theo): Tổng quan về hệ thống ( các yếu tố cấu thành)

Hình thức tổ

chức dạy học

Giờ thực hiện

Nội dung chính Yêu cầu sinh viên chuẩn bị

Ghi chú

Lí thuyết 2 1.4.Các yếu tố cấu thành

hệ thống

Đọc [1] tr.5-28; [2] tr.3- 7; [5] tr 1-3;

Đọc thêm [8] tr 3-30 Chuẩn bị câu hỏi:

- Thế nào là phần tử? đầu vào? Đầu ra? trạng thái?

hành vi? mục tiêu? môi trường

- Mối quan hệ giữa đầu vào, đầu ra của hệ thống?Liên hệ thực tiễn

Thảo luận/

thực hành

2 - Mối quan hệ giữa đầu

vào, đầu ra của hệ thống?

- Thực hành vẽ cây mục tiêu của hệ thống

Đọc [7], tr.37-47 Chuẩn bị câu hỏi Nếu một tập hợp có nhiều phần tử nhưng không có liên hệ tương tác với nhau có tạo thành hệ thống không?

Mối quan hệ giữa đầu vào, đầu ra của hệ thống?…

Yêu cầu khác

Tự học 1 (1)Nộp bài tập tìm hiểu

theo nhóm về:

1.1.Lịch sử hình thành

và phát triển của lý thuyết hệ thống

1.2 Đối tượng, nhiệm

vụ, phương pháp nghiên cứu của lý thuyết hệ thống

(2) Thực hành vẽ cây mục tiêu của hệ thống

Đọc [5] tr 1; [10] tr 5-8;

[14] tr.14-45 Chuẩn bị câu hỏi: Hệ thống có những tính chất nào?

Các mối quan hệ của hệ thống? Môi trường bên trong, môi trường bên ngoài

KT- ĐG Nhận xét, đánh giá bài

làm theo nhóm

Tuần 3: (Nội dung 1: Tiếp Tổng quan về hệ thống: Tính chất của hệ thống,mối quan

hệ, phân loại hệ thống.)

Hình thức tổ

chức dạy học

Giờ thực hiện

Nội dung chính Yêu cầu sinh viên chuẩn bị Ghi chú