Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: “Thực hiện có hiệu quả kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh vào giảng dạy môn Hóa học tại trường THCS” 3.. Phải phát
Trang 1ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN Kính gửi: Hội đồng thẩm định sáng kiến huyện Đồng Hỷ
1 Tôi ghi tên dưới đây:
Số
TT Họ và tên
Ngày tháng năm sinh
Nơi công tác Chức danh
Trình độ chuyên môn
Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến
1 Lưu Thị Hạnh 03/12/1988
TrườngTHCSQuang Sơn
PhóHiệutrưởng
2 Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến:
“Thực hiện có hiệu quả kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh vào giảng dạy môn Hóa học tại trường THCS”
3 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến:
+ Họ và tên: Lưu Thị Hạnh
+ Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THCS Quang Sơn, Đồng Hỷ, Thái Nguyên.
4 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
- Giảng dạy môn Hóa học ở trường THCS
5 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu : Tháng 10 năm 2017
6 Mô tả bản chất của sáng kiến:
6.1 Cở sở lí luận:
Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá đặt ra những yêucầu mới đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêu cầu mới cho sựnghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực Một trong những định hướng
cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm,kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành nănglực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học Định hướng quan
Trang 2trọng trong đổi mới phương pháp dạy học là phát huy tính tích cực, tự lực và sángtạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học Đócũng là những xu hướng quốc tế trong cải cách phương pháp dạy học ở nhà trườngphổ thông.
Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chương trìnhgiáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗquan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụngđược cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từphương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vậndụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất Tăng cườngviệc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên - học sinh theo hướng cộng tác
có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội Bên cạnh việc học tậpnhững tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung cácchủ đề học tập tích hợp liên môn nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đềphức hợp
Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành vàphát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thôngtin ), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy
Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phương pháp chung và phương pháp đặcthù của môn học để thực hiện Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ phương pháp nào cũngphải đảm bảo được nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thứcvới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”
Việc sử dụng phương pháp dạy học gắn chặt với các hình thức tổ chức dạyhọc Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà có những hìnhthức tổ chức thích hợp như học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ở ngoàilớp Cần chuẩn bị tốt về phương pháp đối với các giờ thực hành để đảm bảo yêucầu rèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng cao hứngthú cho người học
Thực hiện Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội về đổi mới chươngtrình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông, Bộ GD&ĐT đã ban hành chương trìnhgiáo dục phổ thông mới theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực họcsinh, bảo đảm yêu cầu giảm tải, giảm hàn lâm, gắn với thực tiễn; thực hiện tốtphương pháp giáo dục tích cực, tăng cường hoạt động ngoại khoá, trải nghiệm cho
Trang 3học sinh; kiểm tra, đánh giá, thi cử nhẹ nhàng, không nặng về kiểm tra kiến thức
mà tập trung đánh giá sự phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
Nhằm tiếp tục thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theođịnh hướng phát triển năng lực, phẩm chất người học, năm 2017, Bộ GD&ĐT đãban hành công văn số 4612/BGDĐT-GDTrH; hướng dẫn cụ thể các cơ sở giáo dụcviệc thực hiện có hiệu quả việc xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường; đổi mớiphương pháp, hình thức tổ chức dạy học; đổi mới phương pháp, hình thức kiểm tra,đánh giá; công tác chỉ đạo, quản lý hoạt động dạy học, giáo dục
Đặc điểm quan trọng nhất của dạy học phát triển năng lực là đo được
“năng lực” của học sinh Học sinh thể hiện sự tiến bộ bằng cách chứng minhnăng lực của mình, điều đó có nghĩa là chúng phải chứng minh mức độ làm chủ/nắm vững kiến thức và kỹ năng (được gọi là năng lực) trong một môn học cụthể
Trong chương trình giáo dục phổ thông, mỗi môn học đều có đặc thù riêng
và có thế mạnh để hình thành và phát triển năng lực đặc thù của môn học Trong các môn học đó, Hóa học là môn học có điều kiện thuận lợi để triển khai đổi mới dạy học và đánh giá theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh
Ngoài việc hình thành và phát triển các năng lực chung thì môn Hóa họccũng nhằm mục tiêu phát triển 6 năng lực đặc thù:
Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học
Năng lực nghiên cứu và thực hành hóa học
Năng lực tính toán
Năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn Hóa học
Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống
Năng lực sáng tạo
Bất kỳ tiết học nào cũng nhằm mục tiêu phát triển các năng lực đó, đặc biệt
bộ môn Hóa học có nhiều những thuận lợi khi áp dụng Môn Hóa học đã được tậphuấn thực hiện xây dựng kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển năng lực từnăm 2017 Trên cơ sở đã thực hiện, tôi mạnh dạn xây dựng báo cáo sáng kiến:
“Thực hiện có hiệu quả kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh vào giảng dạy môn Hóa học tại trường THCS”
Trang 46.2 Thực trạng vấn đề mà sáng kiến cần giải quyết:
Hàng năm có rất nhiều phát minh mới được công bố, áp dụng vào thực tiến.Nhưng người ta chỉ quan tâm đến phát minh đó áp dụng như thế nào, có hiệu quảkhông, giá cả ra sao Mà chưa quan tâm đến việc tìm ra phát minh đó từ đâu?Cách tiến hành để có những sản phẩm đó như thế nào? Áp dụng những kiến thứcnào trong quá trình học Vì vậy, dạy học tiếp cận năng lực là một định hướng dạyhọc hoàn toàn phù hợp, nó quan tâm đến hiệu quả của 1 quá trình dạy học Ví dụ:Sau khi học sinh học xong tính chất hóa học của chất béo (phản ứng xà phòng hóa)thì học sinh có thể tự làm được 1 bánh xà phòng theo đúng tính chất đã học
Thuận lợi:
- Đối với giáo viên:
+ Tiếp cận dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh tạo cơ hộicho người giáo viên được nâng cao kiến thức môn học của mình Họ sẽ khôngngừng phải sáng tạo, tìm tòi để xây dựng những cái mới, phù hợp với điều kiệnkinh tế, xã hội của địa phương Đồng thời, giáo viên phải nâng cao năng lực tựhọc, tự tìm tòi và áp dụng những phương pháp dạy học tích cực để cuốn hút họcsinh vào bài học của mình Dạy học chú trọng vào việc tổ chức các hoạt động tronglớp học nên nếu người giáo viên tổ chức tốt các hoạt động sẽ tạo ra không khí sôinổi, hào hứng, bất ngờ trong từng giờ học
+ Nhà trường có tương đối đầy đủ trang thiết bị phục vụ việc dạy và học củahọc sinh Mỗi lớp học đều có máy chiếu, có phòng Internet, thư viện sách
- Đối với học sinh:
Học sinh được phát triển nhiều năng lực của bản thân Khi dạy theo hìnhthức này, HS không thể ỷ lại mà bắt buộc phải tích cực, chủ động và sáng tạo.Khơi dậy lòng đam mê khám phá, yêu thích khoa học kĩ thuật và được thả sức sángtạo Các hoạt động trong từng giờ học sẽ tạo cho học sinh sự năng động, nhanhnhẹn về tác phong, ý chí và hứng thú với bộ môn hóa học
Khó khăn:
- Đối với giáo viên:
+ Một số ít giáo viên trình độ công nghệ thông tin còn hạn chế nên việc sửdụng mạng còn gặp khó khăn Bản thân họ còn ngại đổi mới, chưa thật sự tích cựctrong hoạt động dạy học
Trang 5+ Một số các thiết bị dạy học trong trường đã cấp lâu năm nên cũ, hỏng,không sử dụng được
6.3 Nội dung sáng kiến “Thực hiện có hiệu quả kế hoạch dạy học theo
định hướng phát triển năng lực học sinh vào giảng dạy môn Hóa học tại trường THCS”
6.3.1 Khái niệm “Năng lực”:
Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó Hoặc: Năng lực là khả năng huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng để thực hiện thành công một loại công việc trong một bối cảnh nhất định Năng lực gồm có năng lực chung và năng lực đặc thù
Năng lực chung là những năng lực cơ bản, thiết yếu hoặc cốt lõi, làm nềntảng cho mọi hoạt động của con người trong cuộc sống và lao động nghề nghiệpnhư: năng lực nhận thức, năng lực trí tuệ, năng lực về ngôn ngữ và tính toán; nănglực giao tiếp, năng lực vận động…
Các năng lực chung như: Tư duy phê phán, tư duy logic, sáng tạo, tự chủ,giải quyết vấn đề, làm việc nhóm - quan hệ với người khác, giao tiếp, làm chủngôn ngữ, tính toán, ứng dụng số, đọc - viết, công nghệ thông tin- truyền thông
Năng lực chuyên biệt là những năng lực được hình thành và phát triển trên
cơ sở các năng lực chung theo định hướng chuyên sâu, riêng biệt trong các loạihình hoạt động, công việc hoặc tình huống, môi trường đặc thù, cần thiết chonhững hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu hạn hẹp hơn của một hoạt động nhưtoán học, âm nhạc, mĩ thuật, thể thao Năng lực đặc thù thể hiện trên từng lĩnhvực khác nhau , trong đó năng lực đặc thù môn học là năng lực được hình thành vàphát triển do đặc điểm của môn học đó tạo nên
Các năng lực đặc thù của bộ môn Hóa học, bao gồm:
Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học
Qua các bài học, học sinh sẽ nghe và hiểu được nội dung các thuật ngữ hóahọc, các biểu tượng hóa học (kí hiệu, hình vẽ, mô hình cấu trúc các phân tử cácchất ) Các em sẽ viết và biểu diễn đúng công thức hóa học của các hợp chất vô
cơ và các hợp chất hữu cơ các dạng công thức
Năng lực nghiên cứu và thực hành hóa học
Trang 6Năng lực này bao gồm các năng lực tiến hành thí nghiệm, sử dụng và vậndụng thí nghiệm; năng lực quan sát, mô tả, giải thích các hiện tượng tự nhiên.
Học sinh được yêu cầu mô tả và giải thích được các hiện tượng thí nghiệm
và rút ra những kết luận về tính chất của chất
Các bài học sẽ giúp các em sử dụng thành thạo các đồ dùng thí nghiệm Các
em sẽ tiến hành lắp đặt các bộ dụng cụ cần thiết cho từng thí nghiệm, hiểu được tácdụng của từng bộ phận, biết phân tích sự đúng sai trong cách lắp
Tiếp theo, các em sẽ tiến hành độc lập các thí nghiệm nghiên cứu, tìm kiếm
và thu được những kiến thức cơ bản để hiểu biết giới tự nhiên và kĩ thuật
Thông qua các bài học, các em sẽ mô tả rõ ràng cách tiến hành thí nghiệm
Mô tả chính xác các hiện tượng thí nghiệm, giải thích một cách khoa học các hiệntượng thí nghiệm đã xảy ra và viết được các phương trình hóa học và rút ra đượcnhững kết luận cần thiết
Năng lực tính toán
Thông qua các bài tập hóa học sẽ hình thành năng lực tính toán cho họcsinh Các em sẽ có thể vận dụng thành thạo các công thức trong việc tính toàn giảicác bài toán hóa học Học sinh còn có thể sử dụng thành thạo phương pháp đại sốtrong toán học và mối liên hệ với các kiến thức hóa học để giải các bài toán hóahọc
Năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn Hóa học
Qua quá trình học tập trên lớp, học sinh sẽ phân tích được tình huống, pháthiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập, trong cuộc sống
Các em sẽ thu thập và làm rõ các thông tin có liên quan đến vấn đề Đề xuất
và phân tích được một số giải pháp giải quyết vấn đề, lựa chọn được giải pháp phùhợp
Ngoài ra, học sinh còn đề xuất được giả thuyết khoa học khác nhau Lậpđược kế hoạch để giải quyết vấn đề đặt ra Thực hiện kế hoạch độc lập sáng tạohoặc hợp tác trên cơ sở các giả thuyết đã đề ra
Trang 7Môn Hóa sẽ giúp các em học sinh thực hiện và đánh giá giải pháp giải quyếtvấn đề, suy ngẫm về cách thức và tiến trình giải quyết vấn đề để điều chỉnh và vậndụng trong bối cảnh mới.
Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống
Quá trình học tập sẽ giúp học sinh có năng lực hệ thống hóa kiến thức, phânloại kiến thức hóa học, hiểu rõ đặc điểm, nội dung, thuộc tính của loại kiến thứchóa học đó Khi vận dụng kiến thức chính là việc lựa chọn kiến thức một cách phùhợp với mỗi hiện tượng, tình huống cụ thể xảy ra trong cuộc sống, tự nhiên và xãhội
Học sinh sẽ định hướng được các kiến thức hóa học một cách tổng hợp vàkhi vận dụng kiến thức hóa học phải ý thức rõ ràng về loại kiến thức hóa học đóđược ứng dụng trong các lĩnh vực gì, ngành nghề gì trong cuộc sống
Các em sẽ phát hiện và hiểu rõ được các ứng dụng của hóa học trong cácvấn đề thực phẩm, sinh hoạt, y học, sức khỏe, khoa học thường thức, sản xuất côngnghiệp, nông nghiệp và môi trường
Đòn thời tìm mối liên hệ và giải thích được các hiện tượng trong tự nhiên vàcác ứng dụng của hóa học trong cuộc sống và trong các lĩnh vực đã nêu trên dựavào các kiến thức hóa học và kiến thức liên môn khác
Thêm vào đó, các em sẽ chủ động sáng tạo lựa chọn phương pháp, cách thứcgiải quyết vấn đề Có năng lực hiểu biết và tham gia thảo luận về các vấn đề hóahọc liên quan đến cuộc sống thực tiễn và bước đầu biết tham gia nghiên cứu khoahọc để giải quyết các vấn đề đó
Năng lực sáng tạo
Môn Hóa học sẽ giúp học sinh đề xuất được câu hỏi nghiên cứu cho một vấn
đề hay chủ đề học tập cụ thể; đề xuất giả thuyết nghiên cứu phù hợp với câu hỏinghiên cứu một cách khoa học, sáng tạo
Học sinh sẽ đề xuất phương án thực nghiệm tìm tòi để kiểm chứng giả
thuyết nghiên cứu, thực hiện phương án thực nghiệm Sau đó, các em sẽ xây dựng báo cáo kết quả nghiên cứu và trình bày kết quả nghiên cứu một cách khoa học, sáng tạo
6.3.2 Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực:
Trang 8Dạy học phát triển năng lực hướng đến tổ chức một giờ học tốt, phát huyđược tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của cả người dạy và người họcnhằm nâng cao tri thức, bồi dưỡng năng lực hợp tác, năng lực vận dụng tri thứcvào thực tiễn, bồi dưỡng phương pháp tự học, tác động tích cực đến tư tưởng,
tình cảm, đem lại hứng thú học tập cho người học Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ
phương pháp nào cũng phải đảm bảo được nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ học tập với sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”.
6.3.3 Cấu trúc kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển năng lực:
- Mục tiêu bài học:
+ Nêu rõ yêu cầu HS cần đạt về kiến thức, kĩ năng, thái độ
+ Các mục tiêu được biểu đạt bằng động từ cụ thể, có thể lượng hoá được
- Chuẩn bị về phương pháp và phương tiện dạy học:
+ GV chuẩn bị các thiết bị dạy học (tranh ảnh, mô hình, hiện vật, hoá chất ), các phương tiện dạy học (máy chiếu, máy tính ) và tài liệu dạy học cần thiết;+ Hướng dẫn HS chuẩn bị bài học (soạn bài, làm bài tập, chuẩn bị tài liệu và
Trang 9hỏi, hay vấn để mở, chưa cần HS phải có câu trả lời hoàn chỉnh Kết thúc họạtđộng này, giáo viên không chốt về kiến thức mà chỉ giúp học sinh phát biểu đượcvấn đề để chuyển sang các hoạt động tiếp theo nhằm tiếp cận, hình thành nhữngkiển thức, kĩ năng mới, qua đó tiếp tục hoàn thiện câu trả lời hoặc giải quyết đượcvấn đề.
Kết thúc hoạt động này, trên cơ sở kết quả hoạt động học của học sinh thểhiện ở các sản phẩm học tập mà học sinh hoàn thành, giáo viên cần chốt kiến thứcmới để học sinh chính thức ghi nhận và vận dụng
c Hoạt động luyện tập
Mục đích của hoạt động này là giúp học sinh củng cố, hoàn thiện kiến thức,
kỹ năng vừa lĩnh hội được Trong hoạt động này, học sinh được luyện tập, củng cốcác đơn vị kiến thức vừa học thông qua áp dụng kiến thức vào giải quyết các câuhỏi/bài tập/tình huống/vấn đề nảy sinh trong học tập hay thực tiễn
Kết thúc hoạt động này, nếu cần, giáo viên cần giúp học sinh lĩnh hội cả vềtri thức lẫn phương pháp, biết cách thức giải quyết vấn đề đặt ra trong “Hoạt độngkhởi động”
d Hoạt động vận dụng và tìm tòi mở rộng:
Vận dụng là giúp học sinh áp dụng được các kiến thức, kỹ năng đã học đểphát hiện và giải quyết các tình huống/vấn đề nảy sinh trong cuộc sống gần gũi, ởgia đình, địa phương Giáo viên cần gợi ý để học sinh phát hiện những hoạt động,
sự kiện, hiện tượng nảy sinh trong cuộc sống hàng ngày, mô tả yêu cầu cần đạt (vềsản phâm) để học sinh lưu tâm thực hiện
Hoạt động này không cần tổ chức ở trên lớp và không đội hỏi tất cả họcsinh phải tham gia Tuy nhiên, giáo viên cần quan tâm, động viên để có thể thu hútnhiệu học sinh tham gia một cách tự nguyện; khuyên khích những học sinh có sảnphâm chia sẻ với các bạn trong lớp
Trang 10Giáo viên cần khuyến khích học sinh tiếp tục tìm tòi và mở rộng kiến thứcngoài sách vở, ngoài lớp học Học sinh tự đặt ra các tình huông có vẩn để nảy sinh
từ nội dung bài học, từ thực tiễn cuộc sống, vận dụng các kiên thức, kĩ năng đã học
để giải quyết bằng những cách khác nhau
Cũng như hoạt động vận dụng, hoạt động này không cần tổ chức ở trên lớp
và không đòi hỏi tất cả học sinh phải tham gia Tuy nhiên, giáo viên cân quan tâm,động viên để có thể thu hút nhiều học sinh tham gia một cách tự nguyện; khuyểnkhích những học sinh có sản phẩm chia sẻ với các bạn trong lớp
Minh họa cụ thể kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS
HÓA HỌC 8 BÀI 20: TỈ KHỐI CỦA CHẤT KHÍ
- Kĩ năng giải toán hóa học
- Kĩ năng hoạt động nhóm, trình bày
Thái độ:
Nghiêm túc trong học tập, yêu thích môn học
2 Định hướng phát triển năng lực:
- Năng lực chung: năng lực hợp tác, năng lực giao tiếp, năng lực tư duy
- Năng lực chuyên biệt: +Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học HĐN
+ Năng lực tính toán hóa học và giải quyết vấn đề một cách sáng tạo