ĐỀ CƯƠNG ÔN THI ĐỘC HỌC MÔI TRƯỜNG

ơ ê ê Tac đ ng gây đ c ô ôTheo như các nhận biết trên thì bất kỳ các hiện tượng ô nhiễm môi trường nào cũng đều do các tác nhân gây ô nhiễm mà các tác nhân gây ô nhiễm gọi là chất ô nhi

Đề cương độc học môi trường

CH ƯƠ NG I : GI I THI U T NG QUAN V Đ C CH T MÔI TR Ơ Ê Ô Ê Ô Â ƯƠ NG

Câu 1 Đ c h c la gi, nh h ô o a ươ ng đ n h sinh thai ntn? ( S đ – ê ê ơ ô phân tích?)

- Đ c h c la nganh khoa h nghiên c v khia c nh đ nh tinh va đ nh ô o o ư ê a i i

lương tac h i c a cac tac nhân hoa h c, v t ly va sinh h c lên h th ng a u o â o ê ôsinh h c c a sinh v t s ng.o u â ô

- Đ c h c la khoa h c c a cac nh hô o o u a ương đ c c a hoa ch t lên cac c ô u â ơ

th s ng, bao g m cac ch t nh : dung môi h u c , kim lo i n ng, ê ô ô â ư ư ơ a ăthu c tr sâu, my ph m, cac thanh ph n trong th c ăn, cac ch t ph ô ư â â ư â ugia th c ph m.ư â

- Đ c h c đa đô o ươc đ nh nghia nh la môn khoa h c nghiên c u v m i i ư o ư ê ônguy hi m th c s ho c ti m tang th hi n nh ng tac h i c a đ c ê ư ư ă ê ê ê ơ ư a u ô

ch t lên cac t ch c s ng Cac h sinh thai : v m i quan h gi a cac â ô ư ô ê ê ô ê ưtac h i đo v i s ti p xuc, v c ch tac đ ng, s chu n đoan, phong a ơ ư ê ê ơ ê ô ư â

th theo s đ sau : ê ơ ô

Chuy n hoaê

Ch t ô nhi m -> Ch t đ c â ê â ô  C th , h sinh thai ơ ê ê

Tac đ ng gây đ c ô ôTheo như các nhận biết trên thì bất kỳ các hiện tượng ô nhiễm môi trường nào cũng đều do các tác nhân gây ô nhiễm mà các tác nhân gây ô nhiễm gọi là chất

ô nhiễm và nó chính là các độc chất môi trường và được thể hiện bằng sơ đồ

nguồn gây ô nhiễm >ô nhiễm môi trường->độc học môi trường->sinh vật,HST Chất thải chất ô nhiễm độc chất

Tác động của độc chất đối với HST rất lớn, có thể phân ra các tác động chính: + tác động vào cơ chế tự ổn định, tự cân bằng của HST

+ tác động vào chu trình sinh địa hóa tự nhiên

+ tác động vào các điều kiện môi trường của HST: khí hậu, thủy điện…

+ tác động vào cân bằng sinh thái

Câu 2 Đ c đi m va s khac nhau gi a đ c h c môi tr ă ê ư ư ô o ươ ng va đ c h c ô o sinh thai

Đ c đi mă ê Đ c h c môi trô o ương Đ c h c sinh thaiô o

Đ nh nghiai

Nganh khoa h c chuyênonghiên c u cac tac đ ngư ôgây h i c a đ c ch t, đ ca u ô â ô

t trong môi trô ương đ iô

v i cac sinh v t s ng vaơ â ôcon ngươi, đ c bi t la cacă êtac đ ng lên qu n th vaô â ê

ô nhi m v n co trongê ôthiên nhiên va cac tacnhân nhân t o đa nha a

hương đ n cac ho t đ ngê a ô

s ng c a sinh v t trongô u â

h sinh thai.ê

T o ra nh ng chu n m ca ư â ưban đ u thi t l p tiêuâ ê âchu n ch t lâ â ương môi

trương, đanh gia va dưđoan n ng đ môiô ô

trương, nguy c cho cacơ

qu n th t nhiên (trongâ ê ư

đo co c con nga ươi) b taci

đ ng m nh b i s ôô a ơ ưnhi m môi trê ương

Câu 3 Đ c ch t trong môi tr ô â ươ ng va cac đ c ch t khac : ô â

- Đ c ch t môi trô â ương s c p : la đ c ch t co s n trong môi trơ â ô â ă ương, va gây tac đ ng tr c ti p lên c th s ngô ư ê ơ ê ô

- Đ c chat môi trô ương th c p : la đ c ch t phat sinh t ch t ban đ u it ư â ô â ư â â

đ c ho c không đ c, sau khi qua ph n ng chuy n hoa c a c th ô ă ô a ư ê u ơ ê

s ng tr thanh ch t khac co tinh đ c h n.ô ơ â ô ơ

- Đ c ch t hoa h c : T t c cac h p ch t hoa h c đ u co kh năng gây ô â o â a ơ â o ê a

đ c cho c th sinh v t Theo Paracelse thi không co ch t nao la không ô ơ ê â â

đ c, chinh li u lô ê ương lam nên ch t đ c Co nghia la b t c ch t nao â ô â ư âcung co kh năng gây đ c, khi li u la ô ê ương đi vao c th qua l n ơ ê ơ

- Đ c ch t sinh h c : bao g m nh ng đ c ch t co ngu n g c t đ ng ô â o ô ư ô â ô ô ư ô

v t, th c v t, vi sinh v t co kh năng gây đ c Vi d nh đ c t ca noc, â ư â â a ô u ư ô ô

n c r n, n m đ c, đ c t n m m c, vi khu n, vi rus gây b nh….o ă â ô ô ô â ô â ê

- Đ c ch t v t li : Bao g m cac tac nhân v t ly nh nhi t, tac nhân phongô â â ô â ư ê

x , song đi n t tra ê ư ương, ti ng n, tia t ngo i….ê ô ư a

Câu 4 Cac lo i đ c t : a ô ô

- Đ c t la đ c ch t đô ô ô â ươ ac s n xu t b i cac c th s ng nh vi sinh v t, â ơ ơ ê ô ư â

th c v t va đ ng v t Ngư â ô â ươi ta phân lo i đ c t d a vao ngu n g c a ô ô ư ô ôphat sinh c a no co m t s l i đ c t nh : u ô ô a ô ô ư

+ Đ c t th c v t : n c r n, n c ong, r t, bo c p,… tuy nhiên v i ô ô ư â o ă o ê a ơ

lương c c nh , cac ch t nay l i co th dung nh thu c ch a ư o â a ê ư ô ư

b nh.ê+ Đ c t th c v t : nh cây la ngon, cây c đ u, cây thu c la…ô ô ư â ư u â ô+ Đ c t vi sinh v t : nh vi khu n thô ô â ư â ương han, tiêu ch y, viêm đ ia atrang… đ i v i ngô ơ ươi va đ ng v t, con đ i v i th c v t nh ô â ô ơ ư â ưtoxine fusarium lycopersici sacc, pseudomonas tabaci,…

- Đ c t va cac s n ph m t thiên nhiên nhin chung la co l i cho cac ô ô a â ư ơ

ho t đ ng c a con nga ô u ươi, Vi d m t vai đ c t đu ô ô ô ươ ư uc s d ng r ng rai ô

nh streptomyein, aspirin,… Trai l i, m t s đ c t co kh năng gây ư a ô ô ô ô a

đ c cho con ngô ươi, vi d đ c t t ca noc, r n,… đ c t t m t s loai u ô ô ư ă ô ô ư o ô

th c v t va côn trung.ư â

Câu 5 Tính đ c va cac y u t c a tính đ c : ô ê ô u ô

- Tinh đ c la tac đ ng c a ch t đ c đ i v i c th s ng, no ph thu c ô ô u â ô ô ơ ơ ê ô u ôvao n ng đ c a ch t đ c va qua trinh ti p xuc ô ô u â ô ê

- Tinh đ c c a m t ch t đ c ph thu c vao cac y u t sau : ô u ô â ô u ô ê ô

+ Đ c tinh c a ch t đo v i sinh v t nh t đ nh ă u â ơ â â i

Vi d Pb, Hg, Cuso4 gây đ c v i sinh v tu ô ơ â

+ N ng đ hay li u lô ô ê ương c a ch t đ c : n ng đ va li u lu â ô ô ô ê ương cang tăng tinh đ c cang tăngô

+ Tac đ ng t ng h p c a nhi u ch t : N u nhi u ch t đ c cung ô ô ơ u ê â ê ê â ôtac d ng đ ng th i thi m c đ nguy hi m cang tăng, trong u ô ơ ư ô ê

trương h p nay, n ng đ cac ch t ph i nh h n n ng đ cho ơ ô ô â a o ơ ô ôphep c a t ng ch t.u ư â

C1/T1 +C2/T2+C3/T3+…<1

C1,C2,C3 là nồng độ từng chất trong môi trường

T1,T2,T3 là nồng độ tối đa tương ứng khi tác động riêng rẽ

+ Th i gian ti p xuc v i ch t đ c cang lâu cang nguye hi mơ ê ơ â ô ê+ Nhi t đ môi trê ô ương : thông thương nhi t đ cang cao, kh ê ô anăng gây đ c cang l n nh ng co m t vai trô ơ ư ô ương h p thi ngơ ươc

l i Cung co nh ng ch t đ c khi nhi t đ qua cao thif se d b a ư â o ê ô ê i

bi n tinh ho c phân h y do đo tinh đ c gi m.ê ă u ô a

Câu 6 Ng đ c va cac lo i ch t đ c : ô ô a â ô

- Ng đ c la m t ch t ho c m t s ch t gây t n h i cho s c kh e, gây raô ô ô â ă ô ô â ô a ư o

s thay đ i ho c can thi p vao cac ch c năng binh thư ô ă ê ư ương c a c th u ơ ê

ho c co th gây t vong khi xâm nh p vao c th con ngă ê ư â ơ ê ươi nh nu t, ư ôhit, tiêm, h p th …â u

- Nh ng ngư ươ ơi l n tu i la nhom th hai co th b nhi m đ c, S nh m ô ư ê i ê ô ư â

l n, th l c kem va s d ng thu c… đo la ly do t i sao nhom nay l i co â i ư ư u ô a a

t l cao b ng đ c thu c M t s ly ê i ô ô ô ô ô ương l n khac c a ng đ c cung ơ u ô ô

x y ra nh c y t t ho c s d ng thu c qua li ua ư ô ư ư ă ư u ô ê

- Ch t đ c ph bi n ch y u trong cac h gia đinh va nh ng n i lam â ô ô ê u ê ô ơ ư ơ

vi c, nh ng v c b n co hai lo i chinh : ê ư ê ơ a a

+ M t nhom bao g m cac s n ph m không ăn đô ô a â ươc ho c ng i ă ư

đươc, vi d nh s n tu ư ơ ương, d u g i, thu c tr sâu, carbon â ô ô ưmonoxide,…

+ M t nhom khac la cac s n ph m co th đô a â ê ươc h p th v i s â u ơ ô

lương nh , nh ng gây h i n u đo ư a ê ươ ư uc s d ng v i s lơ ô ương l n, viơ

d nh du ư ươc ph m, dâ ươc th o ho c ra ă ươu, th c ăn…ư

- Cac lo i ch t đ c khac bao g m cac đ c t vi khu n gây ng đ c th c a â ô ô ô ô â ô ô ư

ph m, ch ng h n nh Escherichia coli, cac kim lo i n ng nh chi đâ ă a ư a ă ư ươctim th y trong s n nha cu, va n c đ c đâ ơ o ô ươc tim th y trong cac v t c n â ê ă

c a m t s loai đ ng v t va côn trung.u ô ô ô â

Trong môi trường thường có 3 loại chất độc:

- chất độc bản chất (chất độc tự nhiên ):gồm các chất mà dù ở liều lượng rấtnhỏ cũng gây độc cho cơ thể sinh vật ví dụ như H2S,Pb, Hg…

- chất độc không bản chất: tự thân không là chất độc nhưng có lúc nó cũng

có thể gây nên các hiệu ứng độc khi vào môi trường

- chất độc theo liều lượng: là những chất ở mức độ bình thường chưa biểu hiện tính độc, nó chỉ có tính độc khi hàm lượng tăng cao trong môi trường

tự nhiên Thậm chí một số chất khi ở hàm lượng thấp là chất dinh dưỡng cần thiết cho sinh vật và con người(microelement hay microfertilize), nhưng khi nồng độ tăng cao, vượt quá mọt ngưỡng an toàn nhất định đối với một số sinh vật nhất định thì chúng trở nên độc và gây ngộ độc cho con người và sinh vật

Vd: NH4+ trong dung dịch đất là chất dinh dưỡng của thực vật và sinh vật khi ở nồng độ thấp, nhưng vượt quá 1/500 về trọng lượng nó sẽ gây độc

Câu 7 Cac nhân t nh h ô a ươ ng đ n ho t tính c a đ c ch t : ê a u ô â

- Cac nhân t môi trô ương :

+ Nhi t đ : gi m kh năng hoa tan, lam gia tăng t c đ ph n ng,ê ô a a ô ô a ưtăng ho t tinh c a cac chat ô nhi m a u ê

Vd:khi nhiệt độ cao HgCl2 sẽ tác dụng nhanh gấp 2-3 lần so với nhiệt

độ thấp

Cac y u t v khi tê ô ê ương, th y văn nh đ m, t c đ gio, anh sang, s lan u ư ô â ô ô ưtruy n song, dong ch y, đ m n cung gây t c đ ng kha l n đ n ho t tinh c aê a ô ă â ô ơ ê a u

đ c ch t, nh t la tac đ ng đ n kh năng lan truy n đ c ch t trong môi ô â â ô ê a ê ô â

trương Vd: độ mặn ảnh hưởng đến độ hòa tan

- Li u lê ương va n ng đ nh hô ô a ương đ n đ đ c : ê ô ô

+ Li u lê ương : la m t đ n v c a s xu t hi n cac tac nhân hoa ô ơ i u ư â ê

h c, ly h c hay sinh h c Li u lo o o ê ương co th bi u th qua đ n v ê ê i ơ i

kh i lô ương ho c th tich tinh trên đ n v tr ng lă ê ơ i o ương c th ơ ê( mg,g,kg/kg) ho c theo đ n v kh i lă ơ i ô ương hay th tich trên đ n ê ơ

v b m t c th (mg,g,kg/m2) i ê ă ơ ê+ N ng đ : la bi u hi n t l lô ô ê ê y ê ương đ c ch t đ c t trong môi ô â ô ô

trương b nhi m đ c, co đ n v tr ng li ê ô ơ i o ương trên m t đ n v ô ơ idung tich Vi d , v i n ng đ không khi b nhi m đ c co th u ơ ô ô i ê ô ê

đươc th hi n qua đ n v khoi lê ê ơ i ương hay th tich trên ph n ê âtri u th tich không khi (ppm hay g/m3 không khi ) N ng đ ê ê ô ôtrong nươc co th di n t qua đ n v kh i lê ê a ơ i ô ương/lit nươc

Câu 8 Qua trinh xâm nh p c a đ c ch t vao c th : â u ô â ơ ê

- Đ c ch t co th xâm nh p vao c th con ngô â ê â ơ e ươi va sinh v t thông qua â

ba đương :

+ Tiêu hoa : đ ăn, th c u ng b nhi m b n, không đ m b o quy ô ư ô i ê â a a

t c an toan v sinh th c ph m nên đ c ch t d dang xâm nh p ă ê ư â ô â ê âvao c th va gây b nh M t s đ c ch t h p th thông qua csc ơ ê ê ô ô ô â â ucon vi khu n s ng trong d day, ch t co tinh ki m y u thi h p â ô a â ê ê âthu y n h n trong c th khi no di chuy n xu ng ru t non, ru t ê ơ ơ ê ê ô ô ôgia va th i ra ngoai Ch co m t s ch t đi t i nao, con l i, ch a i ô ô â ơ a u

y u đ c ch t đi qua gan, th n, s a m , tuy n m hôi va tuy n ê ô â â ư e ê ô êsinh d cu

+ Hô h p: khong khi đâ ươc hit qua ph i co ch a nh ng ch t ô ô ư ư ânhi m, chung t n t i không ch d ng khi ma con d ng l ng, ê ô a i ơ a ơ a o

b i r n co kh năng bay h i nh cac lo i dung môi, cac lo i hoa u ă a ơ ư a a

ch t, thu c tr sâu,… cac ch t đ c sau khi đâ ô ư â ô ươc h p th qua â umang nh y se lan t a va đi vao mau Chung phân b tuy theo đ câ o ô ô

t va c u truc phân t c a chung ô â ư u

+ Đương da : Do m t s nguyên t nh y c m v i l p m dô ô ô a a ơ ơ ơ ươi da nên co th đi qua da, vao h tu n hoan chung c a c th , m t sê ê â u ơ ê ô ô

h p ch t co th đi qua da nh xăng pha chi h u c , nicotin, cac ơ â ê ư ư ơ

d n xu t nito va amin th m, cac dung môi co chlor, cac h p ch t â â ơ ơ âthu c tr sâu,… nhi m đ c qua da cang d x y ra n u da b t n ô ư ê ô ê a ê i ô

thương v m t c hoc ( ch n thê ă ơ â ương), ly h c (b ng), cac ch t o o âhoa h c ( cac ch t kich thich va ăn da, gây b ng ) … N u nhi m o â o ê êqua niêm m c thi cang nguy hi m vi niêm m c co m t đ mao a ê a â ô

m ch day Ch t đ c th m qua mang t bao va xâm nh p vao a â ô â ê âmau, đ n cac c quan trong c th Sau đo cac hoa ch t co th b ê ơ ơ ê â ê ichuy n hoa, m t s khac se tich luy vao cac c quan khac nhau ê ô ô ơ

Kh năng t n l u hoa ch t trong th ph thu c vao đ c đi m a ô ư â ơ ê u ô ă êhoa hoc, c u truc phân t , tinh ch t v t li c a chung â ư â â u

 Tom l i, khi cac đ c ch t ho c ch t l đi vao c th thông qua m t a ô â ă â a ơ ê ô

ho c nhi u đă ê ương nh đa k trên, chung se đi vao mau Sau đo ư êchung co th b đao th i ra kh i c th b ng m t s chuy n hoa ê i a o ơ ê ă ô ư êsang m t th khac ho c bai ti t qua gan, th n Cac ch đ c không ô ê ă ê â â ôbai ti t ra o th t n l u, tich luy trong cac mô, c quan n i t ng va ê ê ô ư ơ ô agây b nh nguy hi m, gây đ t bi n v gen va di truy n ê ê ô ê ê ê

CH ƯƠ NG II : PHÂN LO I Đ C CH T A Ô Â

Câu 9 C s phân lo i ơ ơ a :

trong h sinh thai t n t i r t nhi u lo i đ c ch t khac nhau, v i m c đ tac ê ô a â ê a ô â ơ ư ô

đ ng trên m i lo i đ i tô ô a ô ương cung khac nhau va con đương xâm nh p, gây â

h i c a chung cung r t đa d ng, Do đo, tuy theo m c đich nghiên c u, đ i a u â a u ư ô

tương nghiên c u, ma chung ta co th co c s đ phân lo i đ c ch t thich ư ê ơ ơ ê a ô â

h p Co r t nhi u c s phân lo i đ c ch t, co th k ra m t vai cach phân ơ â ê ơ ơ a ô â ê ê ô

lo i nh sau : a ư

a. Phân lo i theo n ng đ , li u l a ô ô ê ươ ng :

- Cac nguyên t hoa h c đ u hi n di n v i 1 n ng đ thich h p trong ô o ê ê ê ơ ô ô ơmôi trương Chung la cac nguyên t co ich gop ph n t o nên va duy tri ô â a

s s ng trên trai đ t Tuy nhiên m t s trong chung la cac ch t đ c ư ô â ô ô â ô

- Li u lê ương do sinh v t ti p nh n b nh hâ ê â i a ương b i n ng đ ch t đ c ơ ô ô â ô

co trong môi trương va th i gian ti p xuc v i đ c ch t ho c đ a đ c ơ ê ơ ô â ă ư ô

- Co nh ng ch t co th x p vao lo i đ c ch t n ng đ - li u lư â ê ê a ô â ô ô ê ương b i ơ

ch v i 1 n ng đ vi ơ ô ô ươt qua gi i h n, no m i th hi n tinh đ c.ơ a ơ ê ê ô

- Tuy nhiên cung co th x p no vao lo i đ c ch t b n ch t vi xet 1 ê ê a ô â a â ơ

đi u ki n nh t đ nh, no co th gây ra r i lo n sinh ly, t n thê ê â i ê ô a ô ương cho

c th n u thâm nh p vao cac c quan n i t ng.ơ ê ê â ơ ô a

VD: Benzen co th v a la ch t đ c b n ch t, v a la ch t đ c li u ê ư â ô a â ư â ô ê

lương, no co th gây t n thê ô ương t y xơ u ương va gây 1 chu i ph n ng ô a ư

v i t bao Khi n ng đ benzen trong c th cao, tac đ ng gây h i se ơ ê ô ô ơ ê ô akeo dai, qua trinh t ng h p protein b d ng va gây ch t t bao Khi b ô ơ i ư ê ê inhi m đ c benzen, benzen đê ô ươc oxy hoa gan thanh phenol k t h p ơ ê ơ

v i acid sunfuric ho c acid glucoronic t o thanh cac acid ơ ă a

phenylglucoronic va th i ra na ươc ti u dê ươ ai d ng mu i ki m Benzen ô ê

đươc h p th qua ph i va da, tan trong m va tich t trong mô m â u ô ơ u ơ

Ti p xuc v i n ng đ benzen cao gây nhi m đ c c p tinh, gây choang ê ơ ô ô ê ô âvang, ng t th , co th gây t vong Benzen gây ng đ c man tinh t y a ơ ê ư ô ô ơ u

xương, gây m t m i, xao tr n đê o ô ương d day, thi u mau, lam xao tr n a ê ôDNA di truy n, nhi m s c th b ch c u.ê ê ă ê a â

- Benzene gây ng đ c man tinh t y xô ô ơ u ương, gây m t m i, xao tr ng ê o ô

đương d day, thi u mau, xao tr n DNA di truy n, nhi m s c th b ch a ê ô ê ê ă ê a

c u â

d. Phân lo i theo m c đ nguy hi m a ư ô ê

M c đ nguy hi m c a m t lo i đ c ch t trên m t đ i tư ô ê u ô a ô â ô ô ương nghiên

c u xac đ nh thư i ương đươc phân lo i theo gia tr LD50 hay LC50 a i

- LD50 ( median lethal dose ) la gia tr gây ch t 50% qu n th t i m t i ê â ê a ô

đi u ki n ti p xuc nao đo, gia tr nay co th đê ê ê i ê ươc dung lam c s c a ơ ơ u

vi c phân hang đ c tinhê ô

- LC50 ( median lethal concentration ) : ch n ng đ c a m t ch t đ c coi ô ô u ô â ô

th lam ch t 50% s đ ng v t thi nghi m, đ n vi tinh la mg/l dung ê ê ô ô â ê ơ

d ch hoa ch t Lc50 đi â ươc dung đ đanh gia đ c tinh c a cac ch t đ c ê ô u â ô

d ng l ng ho c ch t đ c tan trong dung d ch na o ă â ô i ươc Co th so sanh đ ê ô

đ c c a cac ch t d a vao thang đ đ c khi bi t gia tr LC50 ô u â ư ô ô ê i

- M c đ nguy hi m tuy thu c vao nhi u y u t , theo phân lo i c a ư ô ê ô ê ê ô a uWHO thi căc hoa ch t co m c đ nguy hi m tuy theo d ng t n t i va â ư ô ê a ô acon đương xâm nh p vao c th sinh v t thi nghi m nh sau : â ơ ê â ê ư

C p đ c ấ ô

LD50, chu t (mg/kg cân n ng ) ô ă

Th r nê ă Th l ngê o Th r nê ă Th l ngê o

<2020-200200-2000

>2000

<1010-100100-1000

<4040-400400-4000

>4000

e. Phân lo i theo ngu n g c : a ô ô

Đ c ch t trong t nhiên xu t phat t nhi u ngu n g c khac nhau nh ô â ư â ư ê ô ô ưngu n g c sinh hoa, hoa h c, ch t phong x ,… va chinh ngu n g c nay ô ô o â a ô ô

se nh ha ương nhi u đ n đ c tinh, m c đ gây h i c a chung.ê ê ô ư ô a u

- Ch t đ c sinh h c: Đ c t sinh h c la cac tac nhân đâ ô o ô ô o ươc sinh ra t vi ưkhu n, vi trung, đ c t ti t ra t th c v t, đ ng v t, cac s n ph m c a â ô ô ê ư ư â ô â a â uqua trinh phân h y đ ng, th c v t ch t du ô ư â ê ươi tac d ng c a vi sinh v t, u u âqua trinh bi n đ i gen, đ c t t cac lo i n m, côn trung,…ê ô ô ô ư a â

+ Đ c t th c v t: la cac ch t đ c ho c đ c t đô ô ư â â ô ă ô ô ươc ti t ra t m t s ê ư ô ôloai th c v t, đ c bi t cây hoang d i đ thich nghi v i đi u ki n ư â ă ê ơ a ê ơ ê ê

kh c nghi t c a môi tră ê u ương, c nh tranh khac loai va cung loai M t s a ô ôloai th c v t đa bi n đ i c u t o c th va ch c năng sinh ly đ t v ư â ê ô â a ơ ê ư ê ư êhay t n công k thu.â e

• Ch t d ch ma th c v t ti t ra không ch la 1 th đo n r t hi u â i ư â ê i u a â ê

qu ch ng l i vi khu n va côn trung, ma no con la vu khi trong a ô a â

cu c đ u tranh sinh t n gi a chung Co m t s loai th c v t t ô â ô ư ô ô ư â ưkhi m c m m đa b t đ u c nh tranh sinh t n r i Chung t ti t o â ă â a ô ô ư êcac ch t đ c ra đ t xung quanh đ ngăn c n cac h t gi ng khac â ô â ê a a ô

n y m m.a â

• Nhin chung, đ c t th c v t co cac ch t sau:ô ô ư â â

 Alkaloid: đ c t ch a N, nh trong cây thu c la, n m đ c.ô ô ư ư ô â ô

 Glucoside: s n ph m k t h p gi a đa â ê ơ ư ương va g c OH, VD ô

ch t ginosit trong cây b ch qu va trong h t h nh nhân â a a a a

r , la co th la gi , trong 1 la, co th t p trung chop la Tuy ê ê ơ a ê â ơnhiên, trong hoa thi it g p ch t đ c h n.ă â ô ơ

+ Đ c t đ ng v t: la cac đ c t đô ô ô â ô ô ươc phun ra khi đ ng v t c n ô â ă

ho c đ t đ gây hi u ng Đ c t do đ ng v t ti t ra đă ô ê ê ư ô ô ô â ê ươc chia lam

4 nhom chinh: đ c t co tinh acid cao, đ c t co tinh ki m, đ c t coô ô ô ô ê ô ôham lương vitamin cao, đ c t protein đ c.ô ô ô

• Đ c tinh c a n c r n.ô u o ă

• Đ c t do n c ong.ô ô o

• Đ c t vi sinh v t: trong môi trô ô â ương đ c bi t la cac vi sinh v t laă ê âcac vi khu n gây b nh ti t ra cac đ c t la nguyên nhân gây â ê ê ô ô

nh ng b nh c a môi trư ê u ương

- Ch t đ c phong x : tia phong x la nh ng tia m t thâ ô a a ư ă ương không nhin

th y đâ ươc, phat ra t cac nguyên t phong x nh uranium, cobalt, ư ô a ưradium,… H t nhân nguyên t phong x co th phat ra cac tia nh sau:a ư a ê ư+ Tia la chum h t nhân mang đi n tich da ê ương Kh i lô ương h t = 4 va a

đi n tich h t = 2, chinh la chum h t nhân nguyên t heli Kh năng ê a a ư axuyên qua v t ch t kem nh ng kh năng gây ion hoa r t l n Trong â â ư a â ơkhông khi, tia đi đươc 10-20cm, c m i mm đư ô ương đi t o đa ươc 6000 ion

+ Tia la chum h t đi n t đi n tich = 1 va kh i la ê ư ê ô ương k đang k , co khê anăng đâm xuyên m nh h n tia Trong k khi tia đi đa ơ ươc 1 đo n đa ương dai g p 10 l n tia , c 1mm đâ â ư ương đi t o đa ươc 6 ion Tia la nh ng h t ư a

co kh i lô ương = kh i lô ương h t đi n t va mang đi n tich da ê ư ê ương, đươc

t o ra do s phân h y c a 1 s đ ng v phong x nhân t o.a ư u u ô ô i a a

+ Tia la b c x đi n t phat ra t h t nhân nguyên t , co t c đ = v n ư a ê ư ư a ư ô ô â

t c anh sang No gây ra hi n tô ê ương ion hoa gian ti p nh 3 hi u ng ê ơ ê ưquang đi n: Compton va sinh đôi h t nhân Tia co kh năng xuyên qua ê a a

v t ch t m nh Mu n c n no ph i dung t m che ho c bê tông day.â â a ô a a â ă

=> nh hẢ ương c a tia phong x : tia phong x khi chi u t ngoai vao b u a a ê ư ê

m t c th t o ra 1 tac d ng g i la tac d ng ngo i chi u Ch t phong ă ơ ê a u o u a ê â

x xâm nh p vao c th (qua đa â ơ ê ương hô h p, tiêu hoa) t i cac c quan, â ơ ơsau đo gây tac d ng chi u x thi g i la tac d ng n i chi u, nguy hi m u ê a o u ô ê ê

h n tac d ng ngo i chi u N n nhân nhi m phong x co th 2 d ng: ơ u a ê a ê a ê ơ anhi m đ c c p tinh va man tinh.ê ô â

- Ch t đ c hoa h c:â ô o

+ Trong t nhiên, cac đ c ch t co ngu n g c t hoa ch t, la s n ph m ư ô â ô ô ư â a â

c a cac ph n ng hoa h c, t cac nganh công nghi p, ch t th i công u a ư o ư ê â anghi p,… đê ươ êc x p vao lo i đ c ch t hoa h c.a ô â o

+ Ch t đ c co ngu n g c hoa h c co th t n t i 3 d ng r n, l ng, khi.â ô ô ô o ê ô a ơ a ă oTuy theo kh năng phân tan vao c th con nga ơ ê ươi ma tac d ng m i u ơ ô

d ng gây đ c khac nhau.a ô

a. Phân lo i theo d ng t n t i a a ô a

- Tr ng thai hoa h c:Cac ch t đ c t n t i d ng khac nhau: đ n ch t a o â ô ô a ơ a ơ âhay h p ch t, d ng ion hay phân t thi kh năng gây đ c cung khac ơ â a ư a ônhau Vd trong day ion c a nhôm Al3+, , , thi d ng Al3+, la d ng đ c u a a ô

ch t Môi trâ ương t n t i hoa ch t cung gop ph n lam tăng hay gi m ô a â â athi u đ c tinh c a hoa ch t.ê ô u â

- Tr ng thai v t ly: Tr ng thai v t ly c a đ c ch t co th th r n, l ng,a â a â u ô â ê ơ ê ă okhi, h i b i,… M c đ gây đ c c a ch t đ c tăng d n t th r n sang ơ u ư ô ô u â ô â ư ê ă

l ng va cao nh t la th khi Kh năng gây đ c thay đ i theo tr ng thai o â ê a ô ô a

v t ly c a đ c ch t ph thu c vao m c đ khu ch tan cac đ c ch t vaoâ u ô â u ô ư ô ê ô âmôi trương

b. Phân lo i đ c ch t theo con đ a ô ấ ườ ng xâm nh p va gây h i ậ a

Ch t đ c thâm nh p vao cac đ i tâ ô â ô ương trong h sinh thai = nhi u con ê ê

đương, cach th c khac nhau Cac cach th c se quy t đ nh đ n m c đ ư ư ê i ê ư ôtac h i ma đ c ch t nh ha ô â a ương lên đ ng v t, th c v t va con ngô â ư â ươi

- Đ i v i đ ng v t: Đ c ch t thâm nh p vao c th đ ng v t va con ô ơ ô â ô â â ơ ê ô â

ngươi qua 3 đương: ti p xuc qua da, qua đê ương hô h p, đâ ương tiêu hoa

Câu 10 M c đ nguy hi m c a đ c ch t d a vao gia tr gi : ư ô ê u ô â ư i

M c đ nguy hi m c a m t lo i đ c ch t trên m t đ i tư ô ê u ô a ô â ô ô ương nghiên

c u xac đ nh thư i ương đươc phân lo i a theo gia tr LD50 hay LC50 i

- LD50 ( median lethal dose ) la gia tr gây ch t 50% qu n th t i m t i ê â ê a ô

đi u ki n ti p xuc nao đo, gia tr nay co th đê ê ê i ê ươc dung lam c s c a ơ ơ u

vi c phân hang đ c tinhê ô

- LC50 ( median lethal concentration ) : ch n ng đ c a m t ch t đ c i ô ô u ô â ô

co th lam ch t 50% s đ ng v t thi nghi m, đ n vi tinh la mg/l dung ê ê ô ô â ê ơ

d ch hoa ch t Lc50 đi â ươc dung đ đanh gia đ c tinh c a cac ch t đ c ê ô u â ô

d ng l ng ho c ch t đ c tan trong dung d ch na o ă â ô i ươc Co th so sanh đ ê ô

đ c c a cac ch t d a vao thang đ đ c khi bi t gia tr LC50 ô u â ư ô ô ê i

- M c đ nguy hi m tuy thu c vao nhi u y u t , theo phân lo i c a ư ô ê ô ê ê ô a uWHO thi căc hoa ch t co m c đ nguy hi m tuy theo d ng t n t i va â ư ô ê a ô acon đương xâm nh p vao c th sinh v t thi nghi m nh sau : â ơ ê â ê ư

>500

<2020-200200-2000

>2000

<1010-100100-1000

<4040-400400-4000

Câu 12 Trinh bay ph ươ ng th c xâm nh p c a đ c ch t trong MT đ t? ư â u ô â â

- Keo đ t, c u t o g m 4 l p:â â a ô ơ

+ Nhân

+ L p ion quy t đ nh th , thơ ê i ê ương mang đi n tich âmê

+ L p ion không di chuy n mang đi n trai d u v i l p ion quy t đ nh thơ ê ê â ơ ơ ê i ê+ L p ion co kh năng trao đ i đi n tich v i MT bên ngoaiơ a ô ê ơ

- Trong đo, l p đi n tich kep: ơ ê

+ La 2 l p ion mang đi n tich trai d u bao quanh nhân h t keoơ ê â a

+ Đong vai tro quan tr ng trong s to ư ương tac gi a ion KL(ch t gây ô nhi m) ư â ê

va h t keoa

T đo, th y đư â ươ âc c u truc h t keo co th h p th trao đ i ion gi a b m t keo a ê â u ô ư ê ă

đ t v i dd đ t bao quanh no Do v y, â ơ â â ph ươ ng th c xâm nh p c a đ c ch t ư â u ô â vao môi tr ươ ng đ t đ â ượ c thông qua ho t tính c a keo đ t va dung d ch đ t a u â i â

Câu 13.Các nguồn chính gây ô nhiễm KL nặng trong đất vd

- Công nghiệp luyện kim (là loại công nghiệp thải ra rất nhiều kim loại nặng như Fe, Cu), công nghiệp khai khoáng chất thải (khí thải, bụi…) và nước thải của các công nghệ này chứa nhiều kim loại nặng

- Trong quá trình khai thác sẽ phát tán KL vào đất, nước, không khí Quá trình phát thải các chất khí, bụi chứa các kim loại di chuyển trong không khí

và sa lắng xuống đất, lên thân thực vật… gây ảnh hưởng đến đất và hệ thực vật

- Ô nhiễm do nước thải sản xuất

- Ô nhiễm đất do bãi rác điện tử

- Chất thải rắn công nghiệp từ các nhà máy sx pin (chứa nhiều Ni, Cd, Hg) vàbình acquy xe hơi (nhiều Pb), các lò đốt rác công nghiệp… đã làm tăng hàmlượng số KLN độc hại trong đất

- Chôn lấp rác thải sinh hoạt gây nên tình trang ô nhiễm KLN trong đất

- Phân bón hữu cơ: chứa nhiều trong phân heo, phân chim trong đó nhiều chất là Cu và As Phân bùn cống thường được sử dụng trong nông nghiệp

có chứa các KLN với hàm lượng cao, đặc biệt là chúng lại xuất phát từ các haotj động công nghiệp

- Phân bón hóa học và các loại thuốc BVTV:

+ trong phân chứa các xỉ, lân và các phế thải từ công nghiệp luyện kim, trong đó có nhều hợp chất KLN

+ bụi chì đc phân tán và sa lắng vào đất từ quá trình sử dụng nhiên liệu có chứa chì, từ hoạt động giao thông vận tải do sử dụng các nhiên liệu có chứa

Pb Các bụi chì phát tán và sa lắng xuông gây ô nhiễm chì trong đất

- Sự đốt cháy nhiên liệu hóa thạch là nguyên nhân phán tán nhiều nguyên tố trong không khí trên một diện tích rộng lớn Sau đó quá trình sa lắng làm ô nhiễm KLN trong đất

Câu 14 Cac tac h i c a KLN ? a u

+ Co s tich t man tinh trong th n ngư u â ươi

+ Lương Cd t p trung trong th n lên t i200mg/kg tr ng lâ â ơ o ương tươ  r i i ô

+ Se bi n đ i c n s tham gia c a nh ng vi khu n trung gianê ô â ư u ư â

+ Cac bi n đ i nay t o đi u ki n 1 ho c nhi u h n 3 qua trinh nh : s oxy ê ô a ê ê ă ê ơ ư ưhoa, s khoang hoa, methyl hoaư

*Đ ng (Cu ô ): la 1 ch t quan tr ng, v a la ch t đ c h i v a la nguyên t vi lâ o ư â ô a ư ô ương

c n thi t cho cây tr ng va đ ng v tâ ê ô ô â

- Ngu n:ô

+ T p trung nhi u l p v phong hoa, đ c bi t la vung n u ch y KLâ ê ơ ơ o ă ê â a

+ T phân bon, bun c ng ranhư ô

+ Phân bon t l n, ga, v t va chimư ơ i

+ Trong cac lo i đa tr m ticha â

+ Đ ng v t va TV: th a se gây m t an toan s c kh e cho gia suc ô â ư â ư o  con ngươi tiêu th va h p th ph i ch t đ cu â u a â ô

• C th , trong đ t > 20-30 mg/kg u ê â  lương th c ăn đ ng v t ăn c ư ô â okhông an toan, v i thu ăn c tr c ti p trên đ ng se h p th Cu g p ơ o ư ê ô â u â

10 l n đi vao trong câ o

*Arsenic (As) : thương đươc dung đ s n xu t thu c tr sâu b , thu c b o v ê a â ô ư o ô a êtrai cây, thu c kich thich tăng trô ương cho v t nuôiâ

- Ngu n : ô

+ Do s khoang hoa, s ô nhi m b i ho t đ ng CN (xư ư ê ơ a ô ương ch đ ng)ê ô

+ Vi c s d ng thu c tr sâu ch a Asê ư u ô ư ư

- Tac h i:a

+ Thay đ i đ pH ô ô gia tăng đ c t As ô ô  đ t chua h n â ơ

+ Thu c b o v trai cây, kich thich tăng trô a ê ương cho v t nuôi â  ngu n th c ô ư

ăn cho con ngươi se b nhi m As i ê  con ngươi nhi m đ c Asê ô

Câu 15 Bãi chôn l p, kh năng phat tan va gây đ c c a bãi chôn l p? â a ô u â

- cac bai chôn l p rac thỞ â ương co cac khi NH3, CO2, H2S, CH4,…

- Trong đo, CO2 va H2S ch y u sinh ra gian đo n phân h y thanh ph n ch t u ê ơ a u â â

h u c co trong rac th i ư ơ a

- Cac ch t nay v i ham lâ ơ ương cao se gây ô nhi m không khi (mui hôi th i kho ê ô

ch u) i  nh ha ương t i s c kh e va đ i s ng c a ngơ ư o ơ ô u ươi dân xung quanh khu v c ưchôn l p racâ

Câu 16 Trinh bay cac khí sinh ra t bãi chôn l p (CH4, CO2, CO, H2S) va ừ â phat sinh nhi u trong giai đo n nao? ề a

*Methane (CH4) :

- Phat tan vao không khi dươi tinh tr ng không đa ươc ki m chê ê

- Co th tich t dê u ươi nhi u d ng: C.Trinh XD , bai chôn l p racê a â

- Trong không khi, xuât hi n v i ham lê ơ ương 5-15%

- D gây n , nh hê ô a ương t i tinh m ng khu dân c n u khi nay xâm nh p va tich ơ a ư ê â

t v i ham lu ơ ương cao

- Đong gop 27% gây hi u ng nha kinh Va trong CH4 t nhiên, đ t ê ư ư â ươt đong gop72%

- Phat sinh nhi u ê ơ giai đo n 4 – Lên men Methanen a trong 5 giai đo n c a Bai a uchôn l p rac th i : â a Cac acid h u c đa hinh thanh đư ơ ươc chuy n hoa thanh CH4ê

*Hydrosulfua (H2S) :

- La 1 lo i khi đ c, co đ đ c g p nhi u l n CH4a ô ô ô â ê â

- Ham lương trong không khi it

- V i ham lơ ương d nh n ra b i co mui đ c tr ng (mui tr ng th i) ê â ơ ă ư ư ô  gây kho

ch u, nh hi a ương t i đ i s ng va s c kh e con ngơ ơ ô ư o ươi

- Phat sinh nhi u ê ơ giai đo n 2 – Phân h y k khí a ủ ị :Khi ôxy trong rac b c n ki ti a êthi s phân hu chuy n sang d ng phân hu k khi Khi bai rac b t đ u chuy n ư y ê a y ỵ ă â ê