1 Chủ nghĩa thực dụng, tên dịch đúng hơn là chủ nghĩa hành động,là một trường phái triết học chủ trương rằng một chủ thuyết hay luận đề chỉ đúng khi nào nó đưa tới kết quả tốt đẹp và nhữ
Trang 1MODEL OF SCHOOL ORGANIZATION
Tác giả: Daniel A Greenberg
I Tiểu sử
Daniel A Greenberg sinh năm 1934, là một trong những người thành lập hệ thống trường Sudbury Valley Ông từng gia Giáo sư vật lý ở trường Đại học Columbia và là tác giả của nhiều sách viết về tổ chức trường học kiểu mẫu như
Free at last, Sudbury Valley school experience, Child Rearing,… Vợ ông là Hana,
bà là Tiến sĩ hóa học, bà cũng là một trong những người thành lập mô hình trường học Sudbury Valley
Trang 2Một vài công trình quan trọng
1 The Sudbury Valley School Experience: (1992) Một bộ sưu tập các bài tiểu
luận thảo luận về các khía cạnh khác nhau của giáo dục ở Sudbury Valley School Giới thiệu về cuộc sống và môi trường giáo dục ở Sudbury
2 Child Rearing : Đề cập đến phương pháp giáo dục trẻ giành cho các bậc phụ
huynh, cần kiên nhẫn và tôn trọng trẻ
3 Legacy of Trust: Life After the Sudbury Valley School Experience (1992):
nói về cuộc sống, công việc, khả năng hòa nhập của học sinh sau khi tốt nghiệp trường Sudbury Valley
II Lịch sử vấn đề thế kỷ XX : Mô hình tổ chức trường học của Dewey
John Dewey (20 tháng 10 1859 - 1 tháng 6 1952) là nhà triết học, tâm lý học
và nhà cải cách giáo dục người Mỹ Dewey là một trong những người đầu tiên phát triển triết học về chủ nghĩa thực dụng và là một trong những người sáng lập tâm lý học chức năng, các ý tưởng của ông có ảnh hưởng sâu sắc tới giáo dục và cải cách
xã hội Ông là một đại diện tiêu biểu của trào lưu tân giáo dục (progressive education) và chủ nghĩa tự do 1
Chủ nghĩa thực dụng, tên dịch đúng hơn là chủ nghĩa hành động,là một
trường phái triết học chủ trương rằng một chủ thuyết hay luận đề chỉ đúng khi nào
nó đưa tới kết quả tốt đẹp và những chủ thuyết nào không đưa tới kết quả tốt đẹp thì phải nên bị loại bỏ.2
Năm 1896, Dewey tuyên bố rằng, trường học là một trong những hình thức của đời sống xã hội đã được trừu tượng hoá và được kiểm soát – một hình thức thử nghiệm trực tiếp; và nếu coi triết học, mà một khoa học mang tính thử nghiệm, khởi điểm của nó chính là việc xây dựng một ngôi trường
Khi đặt chân tới Chicago, Dewey đã hình dung được khá rõ về trường học thực nghiệm, mà ông muốn mở Năm 1894, ông tâm sự với người vợ: “Trong tâm trí anh lâu nay luôn ấp ủ hình ảnh về một ngôi trường – một ngôi trường nơi một hoạt
1 John Dewey – Từ điển Bách khoa Wikipedia
2 Chủ nghĩa thực dung – từ điển Bách khoa Wikipedia
Trang 3động mang tính xây dựng theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng sẽ là trung tâm của tất thảy Từ đây sẽ liên tục phát triển hai hướng – một hướng bao hàm những mục tiêu
xã hội của hoạt động xây dựng đó, hướng kia là mối liên hệ với nguồn tài nguyên
tự nhiên cho hoạt động này Về mặt lý thuyết, anh có thể thấy rõ những thứ như việc bào đẽo trong quá trình xây dựng một ngôi nhà lý tưởng sẽ trở thành trung tâm của quá trình huấn luyện cả về mặt xã hội lẫn khoa học Tất cả sẽ nằm gọn trong khuôn khổ thói quen cơ học thực của con mắt và bàn tay” Dewey trình bày với ban lãnh đạo trường Đại học Chicago ý tưởng thành lập một ngôi trường, nơi đảm bảo
lý thuyết gắn với thực hành là một cấu thành cốt yếu cho khoa Sư phạm, mà Harper, người ủng hộ chủ trương của Dewey, đồng thời là một nhà hoạt động trong cuộc vận động cải cách giáo dục ở Chicago, gọi là sợi dây thần kinh của cả bộ máy Tháng Giêng năm 1896, Trường học Thực nghiệm thuộc Đại học Chicago mở cửa Ban đầu, trường chỉ có 16 học sinh và 2 giáo viên, nhưng đến năm 1903, số học sinh theo học tại trường đã lên tới 140, và đội ngũ giảng dạy bao gồm 23 giáo viên
và 10 trợ giảng Đại bộ phận học sinh là con em của các gia đình trí thức, trong đó không ít người là đồng nghiệp của Dewey Không bao lâu, ngôi trường này được người ta biết đến dưới cái tên ‘trường học Dewey’, bởi tại đây, những giả thuyết đựợc đưa vào thử nghiệm hoàn toàn là những giả thuyết về thuyết tâm lý học chức năng và môn đạo đức dân chủ của Dewey
Dewey gọi trọng tâm của chương trình học tại Trường học Dewey là ‘một phương thức hoạt động của trẻ mô phỏng lại, hoặc tương đương với một hoạt động nào đó diễn ra trong đời sống xã hội’ Ở đây, học sinh được chia làm 11 nhóm tuổi, tham gia vào các công trình nghiên cứu khác nhau tập trung vào các ‘nhiệm vụ’ liên quan đến lịch sử hay đương đại Những trẻ nhỏ nhất, ở độ tuổi 4, 5, tham gia vào các hoạt động gần gũi với những gì diễn ra trong gia đình hay ở hàng xóm xung quanh như nấu nướng, khâu vá, làm mộc… Trẻ 6 tuổi học cách xây dựng trang trại
từ các khối gỗ đồ chơi, trồng bông và lúa mì, chế biến, rồi vận chuyển nông sản ra chợ Trẻ 7 tuổi, thì học về cuộc sống tiền sử trong những hang động do chúng tự
Trang 4tạo nên, trong khi trẻ 8 tuổi mải mê với những chuyến đi biển của những người Phê-ni-xi, của Robinson Crusoe và các nhà thám hiểm như Marco Polo, Magellan
và Columbus Lịch sử và địa lý địa phương là trọng tâm chương trình học của trẻ 9 tuổi, trong khi trẻ 10 tuổi học lịch sử thời thuộc địa, tái tạo lại mô hình một căn phòng trong nhà ở của người Mỹ thời sơ khai Đối với trẻ lớn hơn, công việc của chúng không chỉ giới hạn trong một giai đoạn lịch sử nhất định (mặc dù lịch sử vẫn giữ vị trí quan trọng trong chương trình học của lứa tuổi này), mà tập trung hơn vào các thí nghiệm khoa học về giải phẫu, điện từ, kinh tế chính trị cũng như nhiếp ảnh Khi không tìm được địa điểm phù hợp cho những cuộc họp của câu lạc bộ hùng biện, chúng tự xây dựng một trụ sở câu lạc bộ như thật Công việc xây dựng một trụ sở như vậy là một nỗ lực tập thể, đòi hỏi trẻ thuộc nhiều nhóm tuổi khác nhau tham gia vào một dự án, mà theo đối với không ít người, là một thời điểm mang tính biểu tượng trong lịch sử của ngôi trường này
Những hoạt động theo nhiệm vụ một mặt hướng tới việc nghiên cứu một cách khoa học những nguyên liệu và quá trình diễn ra trong khi trẻ thực hành; mặt khác hướng tới vai trò của chúng trong xã hội và văn hóa Việc đặt các “chức phận” làm trọng tâm mang tính chủ đề không chỉ tạo cơ hội để trẻ luyện tập thao tác thủ công và tìm hiểu lịch sử, mà còn để trẻ làm quen với toán học, địa lý, vật lý, sinh học, hoá học, sách báo, nghệ thuật, âm nhạc và ngôn ngữ Ở Trường học Thực nghiệm, Dewey tổng kết rằng, ‘trẻ đến trường để lao động, để nấu ăn, may vá, để làm việc với đồ gỗ và dụng cụ trong các hoạt động xây dựng đơn giản, việc học viết, đọc, làm tính… đã được bao hàm trong phạm vi và xung quanh các hoạt động này’ Những kỹ năng như đọc được phát triển khi trẻ nhận thức được sự hữu ích của chúng trong việc giải quyết các vấn đề nảy sinh trong các hoạt động liên quan đến nhiệm vụ của mình Dewey lý giải:
“Chính động lực mà trẻ tự nhận thức được để nắm bắt kỹ năng giúp chúng rất nhiều trong việc nắm vững các kỹ năng đó Do vậy, sách vở và khả năng đọc, chỉ nên được coi là công cụ mà thôi.”
Trang 5Sau này, hai giáo viên của trường Thực nghiệm đã miêu tả lại đầy đủ công trình thử nghiệm giáo dục lớn lao này Họ đưa ra những dẫn chứng về thành công đáng kể của Dewey và đồng nghiệp trong việc đưa lý thuyết của ông vào thực tiễn
Ví dụ, những học sinh 6 tuổi của trường dựa trên kinh nghiệm mà chúng có được qua các hoạt động trong gia đình và nhà trẻ, đã tập trung vào những công việc phục
vụ gia đình Chúng xây dựng một mô hình trang trại trên chiếc bàn cát trong trong phòng học và ngoài sân, hay trồng và thu hoạch một vụ lúa mì mùa đông Giống như đa số các hoạt động xây dựng khác trong nhà trường, việc xây dựng trang trại tạo cơ hội cho trẻ học toán: Khi cần chia chiếc bàn cát thành nhiều mảnh đất khác nhau để trồng lúa mì, ngô, yến mạch, cũng như để xây nhà ở và nhà kho, trẻ sử dụng một chiếc thước dài 1 foot làm đơn vị đo lường, và học được thế nào là một phần tư hay một nửa Việc phân chia đơn vị của chúng, dẫu không chính xác tuyệt đối, cũng đủ giúp chúng quy hoạch được trang trại của mình Khi đã thành thạo hơn trong việc sử dụng thước và nắm vững các khái niệm như nửa foot, một phần tư phút và inch, trẻ đương nhiên được yêu cầu làm việc chính xác hơn, và chúng dễ dàng thực hiện yêu cầu đó… Khi xây dựng nhà ở trong trang trại, cần dựng 4 cái cột ở các góc, và 6, 7 tấm gỗ cùng chiều dài Khi đo các tấm gỗ, trẻ thường quên không giữ cạnh bên trái của thước kẻ vào cạnh bên trái của tấm gỗ, vì thế phải làm
đi làm lại hai, ba lần, trẻ mới đo đạc được chính xác Sau khi đã hoàn thành một mặt của ngôi nhà, chúng lặp lại các quy trình tương tự đối với mặt kia, và khi lặp lại như vậy, hiển nhiên trẻ làm việc nhanh chóng và chính xác hơn
Trong những trường hợp như vậy, người ta có thể thấy hứng thú của trẻ đối với một hoạt động nào đó, chẳng hạn như việc xây dựng mô hình trang trại chính là nền tảng cho việc truyền đạt một lượng kiến thức chuyên môn như cho kỹ năng đo đạc và thuật toán phân số Ngoài ra, phương pháp này còn giúp trẻ biết phương pháp giải quyết vấn đề thử nghiệm, trong đó các sai sót mà trẻ gặp phải là một phần quan trọng trong quá trình học Việc cung cấp cho trẻ những trải nghiệm trực tiếp, những tình huống phức tạp phần lớn do trẻ tự tạo ra chính là điểm mấu chốt trong
Trang 6phương pháp sư phạm của Dewey Ông tin rằng, chỉ khi chương trình học chuyển trọng tâm sang nhắm vào các điều kiện đòi hỏi trẻ chủ động tham gia vào việc tạo dựng các tình huống phức tạp và tìm hướng giải quyết vấn đề (mặc dù trẻ có thể thử nghiệm và mắc lỗi) thì trí tuệ mới thực sự được giải phóng
Qua việc đọc các mô tả và tường thuật về Trường học Thực Nghiệm, khó có thể hiểu được do đâu nhiều nhà phê bình gọi Dewey là kẻ khuyến khích đường lối giáo dục tiến bộ không mục đích Dewey không những đã trình bày rõ ràng các mục tiêu của chương trình giảng dạy, và chúng được thể hiện rõ trong thực tế giảng dạy trên lớp học của các giáo viên làm việc cùng ông Cũng như những người theo chủ nghĩa bảo thủ truyền thống, Dewey trân trọng những kiến thức mà nhân loại đã tích luỹ được, và muốn các học sinh trong trường tiểu học của ông được làm quen với kho tàng khoa học, lịch sử và nghệ thuật Ông cũng muốn chúng học đọc, học viết, học đếm, học suy nghĩ một cách khoa học và thể hiện bản thân một cách lịch thiệp, tao nhã Xét về khía cạnh chủ đề môn học, mục tiêu giáo dục của Dewey vẫn tương đối mang tính truyền thống, chỉ có phương pháp của ông là cấp tiến và triệt
để Những mục tiêu của ông, tuy không có gì đổi mới, nhưng cũng được thể hiện một cách rõ ràng 3
Trường học Thực Nghiệm không chỉ đóng vai trò hữu hiệu giúp Dewey thử nghiệm lý thuyết tâm lý học chức năng và tư tưởng thực dụng của mình, mà quan trọng hơn còn thể hiện học thuyết đạo đức và dân chủ của ông Ông cho rằng,
“Phương diện xã hội của giáo dục được đặt lên hàng đầu” Trên hết, Trường học Dewey là một thí nghiệm về đường lối giáo dục vì dân chủ
Dewey đã khá thành công trong việc tạo nên một cộng đồng dân chủ trong Trường học Thực Nghiệm Trẻ cùng nhau lập kế hoạch cho các dự án của mình, và việc thực hiện các dự án đó dựa trên sự phân bố lao động mang tính hợp tác, trong
đó vai trò lãnh đạo được thường xuyên luân chuyển Không những thế, cộng đồng
3 Trường học Dewey, Báo Tuổi trẻ online
Trang 7dân chủ này không chỉ được các học sinh, mà cả những người lớn làm việc trong trường trân trọng
III Trường học kiểu mẩu Sudbury Valley
3.1 Giới thiệu về nguồn gốc hình thành
Daniel Greenberg và vợ đã thành lập trường Sudbury Valley vào năm 1968 ở bang Framingham, Hoa kỳ và hiện nay có 50 trường ở các quốc gia Hoa Kỳ, Đan Mạch, Nhật Bản, Đức, Israel và Bỉ hoạt động dựa trên mô hình này.4
Nguồn gốc của việc thành lập trường được bắt đầu khi Daniel giảng dạy ở trường đại học Columbia Trong qúa trình giảng dạy, ông đã sử dụng nhiều phương pháp sư phạm nhằm kích thích tinh thần học tập của học sinh Tuy nhiên, qua kết quả của những bài kiểm tra, ông cảm thấy thất vọng vì học sinh không lĩnh hội những gì muốn truyền đạt Khi ông hỏi những người đồng nghiệp thì họ khuyên ông đừng buồn vì trẻ con là như thế, chúng không thích học, chỉ thích chơi Ông không đồng ý vì cho rằng, chúng không thích học đó không phải là lỗi của chúng,
vì học sinh không học những gì mà họ không thích Ông cho rằng, học sinh sẽ thật
sự hứng thú, tò mò về những điều mà họ mong muốn được khám phá Và khi thật
sự hứng thú thì học sinh sẽ có động cơ học tập và tìm hiểu vấn đề 5
Từ nhận định thực tế đó, Daniel và vợ quyết định thành lập mô hình giáo dục
mà ở đó, học sinh có thể tự do làm những gì mà chúng thích, có thể học bất cứ thứ
gì, sử dụng thời gian vào bất cứ việc gì, tự bản thân học sinh sẽ quyết định nghề nghiệp tương lai Mô hình trường học kiểu mẫu ra đời, với tên gọi là Sudbury Valley School
3.2 Vị trí địa lý
Trường Sudbury Valley tọa lạc trên khuôn viên rộng 10 hecta nằm ở tiểu bang Framingham Khuôn viên trường giáp với khu bào tồn đất đai và công viên
4 Sudbury Valley School , từ điển Bách khoa Wikipedia
5 Carole Novak , Daniel Greenberg nói về động lực thành lập trường trong bài phỏng vấn
Trang 8quốc gia Callahan Toàn bộ nội thất và khuôn viên nhà trường đều được thiết kế như kiến trúc của một nhà ở 6
3.3 Đặc điểm
Đây là trường học tư nhân, từ 4 tuổi, học sinh có thể theo học đến khi trưởng thành Trẻ con có thể tự do học tập, vui chơi, tận hưởng cuộc sống và mưu cầu hạnh phúc Từ khi bắt đầu nhập học, dù ở bất kỳ lứa tuổi nào, học sinh đều có thể
tự do sử dụng thời gian của mình, phát huy khả năng của bản thân để có thể thành công trong tương lai
Mô hình trường học này dựa trên 3 lý thuyết cơ bản: giáo dục tự do, quản lý dân chủ và trách nhiệm cá nhân Môi trường giáo dục rất tự do và dân chủ, không
có chương trình, kiểm tra, không yêu cầu tốt nghiệp, học sinh có thể lựa chọn học bất cứ thứ gì, bất cứ kỹ năng nào mà họ thích
Học sinh ở trường Sudbury Valley thoải mái khám phá những điều mới mẻ,
tự tin trong giải quyết vấn đề, có khả năng theo đuổi đam mê của bản thân Ngoài
ra, chúng còn có thể thích nghi với những sự thay đổi một cách nhanh chóng, luôn sáng tạo và đổi mới trong tư duy, có khả năng làm chủ cuộc sống, làm việc nhóm hiệu quả, có trách nhiệm với hành động của mình và biết cách giải quyết những vấn
đề khó khăn
3.4 Triết lý giáo dục ở trường Sudbury Valley
Sự khác biệt giữa mô hình tổ chức ở trường Sudbury Valley với các trường khác là mức độ và khả năng tự chịu trách nhiệm của học sinh Ở Sudbury, học sinh
tự chịu trách nhiệm về phương pháp và kết quả học tập cũng như khả năng đánh giá, nhận định của bản thân Ở các trường giáo dục công lập, nhà trường chịu trách nhiệm mọi khía cạnh giáo dục như chương trình học, đánh giá chất lượng giáo dục,
…
Học sinh ở trường Sudbury hoàn toàn kiểm soát và lựa chọn chương trình và nội dung phù hợp với sở thích và nguyện vọng của bản thân mình, họ sẽ những gì
6 Carole Novak , vị trí trường Sudbury Valley trong bài phỏng vân Daniel Greenberg
Trang 9họ thích, họ đam mê khám phá Quan điểm sư phạm ở trường Sudbury cho rằng, khi học sinh được quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm , họ sẽ có kinh nghiệm và khả năng đưa ra quyết đinh, và nếu thất bại họ sẽ học tập được từ kinh nghiệm thực tế
và sẽ trưởng thành hơn
Phần lớn ở các môi trường giáo dục hiện nay đều cố gắng thúc đẩy động lực học tập của học sinh Đối với trường Sudbury thì họ cho rằng tự bản thân học sinh
đã có động lực để học tập, điều này có thể minh chứng khi chúng ta quan sát quá trình phát triển của đứa bé, khi chúng tập đi, tập nói, chúng sẽ rất cố gắng tự bản thân vận động, người lớn chỉ hướng dẫn và khuyến khích và dù thất bại, trẻ vẫn thực hành tiếp tục cho đến khi thành công Triết lý sư phạm ở trường Sudbury cho rằng học tập là một sản phẩm tự nhiên thông qua tất cả hoạt động của con người và học tập là quá trình tự vận động, tự khởi xướng của học sinh Ở trường Sudbury, học sinh có rất nhiều cách để học tập: học tập thông qua quá trình thực hành, trao đổi ý kiển và thảo luận tự do với các thành viên khác Ở đây, học sinh ở đủ các độ tuổi, người lớn chỉ dạy và hướng dẫn người nhỏ hoặc ngược lại Trường Sudbury không so sánh hoặc xếp hạng học sinh, mỗi thành viên đều tự có ý thức trách nhiệm với việc học của mình
3.5 Cơ chế quản lý, điều kiện tuyển sinh và tốt nghiệp
Trường Sudbury Valley hoạt động dựa trên quy chế dân chủ của các thành viên từ phụ huynh, học sinh cho đến đội ngũ giáo viên, công nhân viên nhà trường Mỗi năm, vào mùa xuân, nhà trường tổ chức bầu cử vào các vị trí trong Hội đồng nhà trường để hoạt động cho năm học tiếp theo và tất cả các thành viên đều có quyền ứng cử và bầu cử qua hình thức bỏ phiếu kín Sau khi thành lập Hội đồng nhà trường, tổ chức dựa trên biếu quyết của số đông sẽ quyết định và quản lý những hoạt động hằng ngày như nội quy, sử dụng trang thiết bị, tuyển dụng hay sa thải đội ngũ cán bộ, giáo viên nhân viên nhà trường 7
7 Sudbury Valley School , từ điển Bách khoa Wikipedia
Trang 10Về chế độ tuyển sinh, nhà trường có chính sách tuyển sinh mở, dành cho tất
cả các ứng viên (từ 4 tuổi đến hết độ tuổi trung học phổ thông) những người có thể tham gia vào các hoạt động cộng đồng của nhà trường trên cơ sở tự định hướng của bản thân Ở môi trường này, học sinh tự do lựa chọn những hoạt động mà mình thích, có thể yêu cầu giảng viên và cán bộ giúp đỡ bất cứ lúc nào Tuy nhiên không
có chương trình, hoặc bài kiểm tra nào được chuẩn bị và ấn định từ trước
Thay vì phải trải qua một kỳ thi để tốt nghiệp, học sinh ở Sudbury sẽ bảo vệ
luận văn để được cấp chứng nhận tốt nghiệp với chủ đề "How I have prepared
myself to be an effective adult in the larger community", chứng minh rằng bản thân
có thể tự chịu trách nhiệm hoàn toàn cho cuộc sống của bản thân và thể hiện được khả năng hòa nhập và làm việc hiệu quả ở môi trường lớn hơn
3.6 Trải nghiệm cuộc sống ở trường Sudbury Valley
Đối với những người từng đến tham quan tại ngôi trường này, đều có thể dễ dàng nhận thấy đây là nơi mà mọi người có có thể thoải mái giao tiếp, chia sẻ nhiệt tình với nhau nhiều thứ, không phân tuổi tác, tất cả đều trên cơ sở bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau
Sinh viên ở trường Sudbury thoải mái, tự do lựa chọn học và tìm hiểu những
gì mình thích, họ có thể khám phá những điểm mạnh và điểm yếu của bản thân
3.7 Kết quả đào tạo
Triết lý giáo dục ở trường Sudbury Valley khác biệt so với các mô hình giáo dục khác, vì học sinh hoàn toàn tự chủ, tự chịu trách nhiệm về kết quả học của mình Do đó, nhiều người sẽ e ngại về kết quả giáo dục ở đây Người ta e ngại rằng, bước ra từ môi trường giáo dục ở đây, liệu rằng học sinh có đủ kiến thức, kỹ năng
để có thể tham gia học tập ở các trường Đại học, Cao đẳng, hoặc có thể làm việc trong môi trường thực tế được hay không?
Trường Sudbury đã tổ chức một cuộc khảo sát học sinh đã tốt nghiệp vào tháng 1/1991 nhằm mục đích tìm hiểu về công việc, đời sống của họ, kết quả đa số học sinh học Đại học, Cao đẳng ở nhiều lĩnh vực như âm nhạc, hội họa, thương