TIE u LUA n MO n LI CH SU TRIE t HO c TA

Dẫn nhậpTrong thời kỳ triết học Trung cổ, sự phát triển mạnh của các triết gia có tính cách thần học về hộ giáo: “Khởi điểm tư tưởng của họ nằm trong sự tin tưởng ở Thiên chúa và sự tự m

Trang 1

TIỂU LUẬN MÔN LỊCH SỬ TRIẾT HỌC TÂY PHƯƠNG

Ý NIỆM VỀ THƯỢNG ĐẾ THEO BOÈCE

Trang 2

MỤC LỤC

Trang 3

Dẫn nhập

Trong thời kỳ triết học Trung cổ, sự phát triển mạnh của các triết gia có tính cách thần học

về hộ giáo: “Khởi điểm tư tưởng của họ nằm trong sự tin tưởng ở Thiên chúa và sự tự mặc khải

của Ngài 1 ” Các nhà hộ giáo đã cố gắng bảo vệ niềm tin lý tưởng của mình trong đó có Boèce.

Trong bài tiểu luận ngắn này, xin giới thiệu khái quát về Boèce và những tư tưởng chứa đựng trong tác phẩm nói về Thượng đế của ông

I. Giới thiệu

1. Bối cảnh lịch sử

Dưới sự cai trị của Theoderic vương quốc Ostrogoth đã đạt đến đỉnh cao của nó Vương quốc Ostrogoth được “người Ostrogoth”2 thiết lập nên ở Ý và các vùng đất lân cận, nó tồn tại từ năm 493 tới năm 538 Người Ostrogoth theo giáo phái Arian và những thần dân tin thuyết Ba Ngôi của họ (là nguyên nhân gây ra tình trạng căng thẳng ở quốc gia châu Phi của họ3

2. Tác giả

Boèce sinh năm 480 và mất 524 Ông tên thật là Anicius Manlius Severinus Boèce, sinh tại

La Mã Ông được huấn luyện từ bé và tỏ ra là một thiên tài rất sớm; đã tham gia chính trị ngay lúc thiếu thời dưới triều vua Théodorie người Ostrogoth4

Năm 510 ông giữ chức lãnh sự và khoảng 522 thì bị bắt vì tội làm phản nhưng không biết

rõ tội ấy là tội gì; bị lưu đày và xử tử vào năm 524 Tại Pavie, Boèce được tôn sùng như một vị

1 LÊ TÔN NGHIÊM, Lịch sử Triết học Tây phương, tập III: Triết học thời Trung cổ, Nxb thành phố Hồ Chí Minh,

năm 2000, trang 11

2 Vương quốc Ostrogoth, https://www.duhoctrungquoc.vn/wiki/vi/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB

%91c_Ostrogoth, truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2021: “Người Ostrogoth là một nhánh của người Goth , họ di cư vào Đế quốc La Mã trong Giai đoạn di cư Dưới sự lãnh đạo của Theodoric Đại đế , họ đã đánh bại Odoacer vào năm 476”.

3 Ibid.

4 LÊ TÔN NGHIÊM, Lịch sử Triết học Tây phương, tập III: Triết học thời Trung cổ, Nxb thành phố Hồ Chí Minh,

năm 2000, trang 70

Trang 4

thánh, do đó ông đã được Giáo hội phong làm thánh tử đạo5 Thế nhưng cũng có nhiều ý kiến về việc nhầm lẫn ông với ai đó và vấn đề đã được giải quyết xong khi ông H Usener trưng dẫn những bằng chứng chính xác rằng Boèce thực sự là tác giả của những trước tác phẩm thần học vào năm 18776

3. Tác phẩm

Mục đích học thuật của Boèce là dịch sang tiếng Latinh những tác phẩm hoàn chỉnh của Aristote với bình luận và tất cả các tác phẩm của Platon “có lẽ với bình luận”, tiếp theo là

“phục hồi các ý tưởng của họ thành một sự hài hòa duy nhất” 7

“Trong chốn lao tù, ông viết kiệt tác De consolatione philosophiae luận về thời vận, sự chết, và các vấn đề khác, sẽ trở thành một trong những tác phẩm triết học quan trọng có nhiều ảnh hưởng nhất thời Là tác giả của nhiều sổ tay và là dịch giả từ Platon and Aristote , Boèce đóng vai trò như cây cầu nối chính từ cổ đại cổ điển sang những thế kỷ tiếp theo” 8

Boèce đã cho ra đời một tác phẩm tuyệt vời trong chốn lao tù đó là: “Sự an ủi là tác phẩm

cá nhân nhất trong các tác phẩm của Boèce, đỉnh cao cho những nỗ lực triết học của ông Phong cách của nó, một sự thay đổi đáng hoan nghênh so với thành ngữ Aristote vốn đã tạo cơ sở cho thuật ngữ của Chủ nghĩa Học thuật thời trung cổ , dường như đối với nhà sử học người Anh thế kỷ 18 Edward Gibbon “không xứng đáng với sự thư thái của Plato hay Tully” 9 ”

5 Boethius, https://vi.wikipedia.org/wiki/Boethius, truy cập ngày 04 tháng 11 năm 2021: “Boéce được ghi nhận là

một thánh tử đạo trong Martyrologium Romanum Lễ kính vào ngày 23 tháng 10 Tên của ông được đặt cho tiểu hành tinh 6617 Boethius ”

6 LÊ TÔN NGHIÊM, Lịch sử Triết học Tây phương, tập III: Triết học thời Trung cổ), op.cit., trang 71

7 BÁCH KHOA TOÀN THƯ ĐIỆN TỬ, Anicius Manlius Severinus Boethius- Học giả, triết gia và chính khách La

Mã, https://delphipages.live/vi/tri%E1%BA%BFt-h%E1%BB%8Dc-ton-giao/cac-quan-di%E1%BB%83m-h

%E1%BB%8Dc-gi%E1%BA%A3-v%E1%BB%81-ton-giao/anicius-manlius-severinus-boethius , truy cập ngày 04 tháng 11 năm 2021

8 Boethius, https://vi.wikipedia.org/wiki/Boethius , truy cập ngày 04 tháng 11 năm 2021

9 BÁCH KHOA TOÀN THƯ ĐIỆN TỬ, Anicius Manlius Severinus Boethius- Học giả, triết gia và chính khách La

Mã, https://delphipages.live/vi/tri%E1%BA%BFt-h%E1%BB%8Dc-ton-giao/cac-quan-di%E1%BB%83m-h

%E1%BB%8Dc-gi%E1%BA%A3-v%E1%BB%81-ton-giao/anicius-manlius-severinus-boethius , truy cập ngày 04 tháng 11 năm 2021

Trang 5

4. Tư tưởng

Bằng cách “sử dụng thuật ngữ của các phạm trù của Aristote , Boèce đã mô tả sự thống nhất của Thượng đế về bản chất và Ba ngôi vị thần thánh về mối quan hệ Ông cũng cố gắng giải quyết những tình huống khó xử phát sinh từ mô tả truyền thống về Chúa Kitô vừa là con người vừa là thần linh, bằng cách triển khai các định nghĩa chính xác về “bản chất”, “bản chất” và “con người” 10 ”

II. Ý niệm về thượng đế của Boèce

1. Thượng đế ngôi vị

Một trong những vấn đề chính đã thu hút Boèce chính là ý niệm về Thượng đế Ông cho rằng Thượng để là một Hữu thể có ngôi vị11 Ông “đã tỏ ra tin tưởng mãnh liệt vào Thiên hựu,

nhưng sự tin tưởng này lại không mấy phù hợp tinh thần một Thiên Chúa ngôi vị, ngược lại sự tin tưởng ấy rất thường xuyên đi đến biên giới của Phiếm thần 12 ” Những tư tưởng này của ông

là nguồn cảm hứng cho rất nhiều cho nền văn chương và triết học Thiên Chúa phương Tây từ thế

kỷ VIII đến thế kỷ XIV

2. Thượng đế xét như tồn tại

Ông cho rằng: “Thượng đế là bản thân Tồn tại hay Thượng đế là Mô thức/Mô thể Nhưng

bản thể thần linh chính là mô thể hơn thức (form) mà không có chất thể/ chất liệu (matter), và vì thế là một đồng thời là bản chất của chính nó Nhưng những sự vật khác không đơn giản là những bản chất của chính chúng, vì mỗi sự vật lại có được sự tồn tại của mình từ những gì nó hợp thành, tức là, từ những bộ phận Sự phân biệt này đã có tác động lớn lao đổi với thời Trung đại”13

3. Thượng đế xét như cái Thiện

Chúng ta “không thể nghĩ đến bất kỳ điều gì vĩ đại hơn hay tốt đẹp hơn, nên thật hiển

nhiên và hợp lôgic dẫn đến việc Thượng đế đồng nhất với cái thiện Vì không thể tưởng tượng

10 Ibid.

11 JOHANNES HIRSCHBERGER, Lịch sử triết học, tập I: Triết học Cổ đại và Trung đại, Chủ trương và hiệu đính

BÙI VĂN NAM SƠN, Nxb Tri thức, 2020, trang 418

13 Ibid.

Trang 6

được điều gì thiện hảo hơn Thượng đế, nén không còn nghi ngờ gì nữa, Ngài chính là cái thiện

mà không điều gì có thể thiện lành hơn!”14 Đối với bản tính của ta thì “sự khiếm khuyết của các

giác quan không biện chính cho sự phủ nhận trí tưởng tượng cũng không thể lấy sự khiếm khuyết của lý luận để phủ nhận trí khôn”15

Ngài cho rằng: “Cái Thiện tự thân chính là nguyên mẫu và sự toàn vẹn của tồn tại, đến

mức mà mọi thứ đều có thể suy từ nó ra một cách biện chứng, thì ở Boèce, mọi thứ được chứa đựng trong Thượng đế 16 ” Mặc khác ông cũng quan niệm: “thực tại được gắn liền với ý niệm về Thượng đế Ngài là cái nguyên lý tối hậu và Ngài là bản thân Tồn tại, Tồn tại duy nhất 17 ”.

4. Thuộc tính của thượng đế theo Boèce

a Tính vĩnh cửu và bất biến

Tính vĩnh cửu của Thiên Chúa theo định nghĩa nổi tiếng của Boèce: “Thiên Chúa là hiện

thể thuần tuý Ngài không thể thay đổi bao giờ vì không dính bóng một tiền thể nào Thiên Chúa

là vĩnh cửu nghĩa là không lệ thuộc thời gian, không đầu không cuối, không có trước có sau Vì Ngài là hữu thể tự hữu Nếu Ngài có trước có sau thì Ngài không còn là hiện thể thuần tuý nữa Không những Thiên Chúa không lệ thuộc thời gian mà hơn nữa Ngài còn chiếm hữu một cách trọn vẹn và hoàn hảo một cuộc sống không cùng 18 ”.

b Thông minh

Nơi Thiên Chúa mọi sự đều là vô cùng Trí khôn Ngài là vô cùng Trí thức của Ngài cũng

là vô cùng: không có gì nằm ngoài sự hiểu biết, dù là những sự tương lai hay những sự khả hữu

14 JOHANNES HIRSCHBERGER, Lịch sử triết học, tập I: Triết học Cổ đại và Trung đại, Chủ trương và hiệu đính BÙI VĂN NAM SƠN, op.cit., trang 419

16 JOHANNES HIRSCHBERGER, Lịch sử triết học, tập I: Triết học Cổ đại và Trung đại, Chủ trương và hiệu đính BÙI VĂN NAM SƠN, op.cit., trang 419

17 Ibid., trang 419

18 Vấn Đề Thượng Đế Dưới Nhãn Quan Triết Học (4), https://catechesis.net/van-de-thuong-de-duoi-nhan-quan-triet-hoc-4/ , truy cập ngày 04 tháng 11 năm 2021

Trang 7

cũng thế Vậy Thiên Chúa là Đấng toàn tri19 Sự biết của Thiên Chúa là một sự biết “vô thời

gian” Thiên Chúa là “một hiện diện đời đời nhìn tất cả những hành dộng con người luôn như hiện tại Chúng ta phải chấp nhận rằng Thiên Chúa có một trí óc siêu việt vô tận hơn trí óc của con người”20

Thiên Chúa không lệ thuộc đối tượng nhận thức Ngài không ra khỏi chính mình để biết mọi sự, nhưng Ngài biết mọi sự trong chính yếu tính của Ngài Chẳng những Ngài không lệ thuộc thực tại mà thực tại tuỳ thuộc tư tưởng Ngài như nguyên nhân kiểu mẫu của nó Chính Ngài biết nó mà nó hiện hữu, vì mọi thụ tạo đều là những mô phỏng những sự tham dự hữu hạn vào bản tính vô cùng của Ngài21

Thiên Chúa biết mọi sự, Ngài là bao quát mọi sự trong một hiện tại đời đời vì Ngài là vĩnh cửu Chính vì Thiên Chúa muốn, mà ta được tự do Ý muốn ấy không huỷ hoại sự tự do, trái lại

nó làm nên sự tự do22 Vì đối với Thiên Chúa “thì không thể có gì trong bàn tay của tình cờ được

và sự tiền định bất khả sai lầm của Thiên Chúa lại có thể dung hòa được với tự do của con người” 23

c. Tính duy nhất:

Tính duy nhất bao gồm tính đơn thuần và tính độc nhất Thiên Chúa không thể là “một hợp

thể, không thể bao gồm những thành phần, bởi vì nếu thế thì Ngài sẽ là hữu thể có giới hạn và Ngài sẽ không phải là nguyên lý đệ nhất cho vạn vật nữa, như các chứng cớ trong phần một đã

22 Ibid.

Trang 8

chứng minh 24 ” Giống như “Nguyên nhân Đệ nhất”25 của Aristote thì Cái Độc Nhất được Boèce đồng hóa là Thiên Chúa26

d Tính vô cùng

Thiên Chúa là vô cùng Thiên Chúa ở khắp mọi nơi, hiện diện nơi mọi hữu thể, bởi vì Ngài

là nguyên nhân tác thành vạn vật Thiên Chúa “là hiện diện đời đời nhìn tất cả những hành động

của con người luôn như hiện tại 27 ” Không phải là Thiên Chúa “chỉ dựng nên mọi sự một lần rồi thôi, nhưng tác động của Ngài vẫn thường xuyên liên tục trên mọi sự, nếu không, vạn vật sẽ không còn hiện hữu nữa Tất cả những gì hiện hữu đều lệ thuộc vào hữu thể tự hữu là nguyên nhân làm cho chúng hiện hữu 28 ”

III. Kết luận

Chúng ta đã nắm được ý niệm về Thiên Chúa qua cái nhìn của Boèce Những điểm khái quát về Thiên Chúa cho ta thấy Thiên Chúa là nguyên nhân hiện hữu của mọi sự, Ngài có đặc tính cao siêu vượt lên trên hết mọi loài Tất cả mọi sự đều quy hướng về Thiên Chúa, những hạnh phúc của ta và cả những đau khổ tai họa, cái ác của chúng ta nữa Tuy nhiên về những sự

ác, đau khổ thì chúng ta cần phải hiểu sâu sắc về nó để tránh khỏi những nhầm lẫn về những ý niệm Thiên Chúa Điều này đòi chúng ta tìm hiểu chuyên sâu hơn và cần đi sâu giải thích cách thức Thiên Chúa làm mọi sự nữa

25 Nguyên nhân Đệ nhất trong ngũ đạo, https://gpbuichu.org/news/Suy-tu/nguyen-nhan-de-nhat-trong-ngu-dao-6782.html , truy cập ngày 20 tháng 11 năm 2021: “Nguyên nhân đệ nhất là nguyên nhân của mọi sự chuyển động Đồng thời nguyên nhân đệ nhất này không bị tác động hay chuyển động bởi bất kỳ một vật nào khác”

26 NGUYỄN HỮU THY, Những tuyệt tác tiêu biểu trong lịch sử triết Tây, 2011, trang 82

Tiêu đề	Lịch Sử Triết Học Tây Phương, Ý Niệm Về Thượng Đế Theo Boèce
Trường học	Trường Đại học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn Thành phố Hồ Chí Minh
Chuyên ngành	Lịch Sử Triết Học
Thể loại	Tiểu luận môn
Năm xuất bản	2023
Thành phố	Hồ Chí Minh

Định dạng
Số trang	9
Dung lượng	28,16 KB