Ngày soạn 10/10/2018 Buổi 1+2 +3 TRUYỆN DÂN GIAN VI ỆT NAM Thể loại truyện truyền thuyết I.Mục tiêu: Giúp HS 1.Kiến thức: ¤n tËp kiến thức về thể loại văn học dân gian và kh¸i niÖm vÒ tr[r]
Trang 1Phõn phối chương trỡnh dạy thờm văn 6.
Buổi 1,2 , 3
Buổi 4
Buổi 5, 6, 7
Buổi 8, 9
Buổi 10 11, 12,
13, 14
Buổi 15
Buổi 16, 17
Buổi 18
Buổi 19
Buổi20
ễn tập truyện dõn gian
ễn tập truyện dõn gian Rốn luyện kĩ năng làm văn tự sự
ễn tập tiếng việt Bài tập thực hành Bài tập thực hành
ễn tập Tiếng Việt
ễn tập văn miờu tả Bài tập tổng hợp
ễn tập Tiếng Việt Giải đề khảo sỏt cỏc năm trước
Ngày soạn 10/10/2018
Buổi 1+2 +3
TRUYỆN DÂN GIAN VI ỆT NAM (Thể loại truyện truyền thuyết)
I.Mục tiờu: Giỳp HS
1.Kiến thức: Ôn tập kiến thức về thể loại văn học dõn gian và khái niệm về
truyền thuyết và ý nghĩa của các truyền thuyết đã học
2.Kĩ năng: Kể được truyện
3.Thỏi độ:í thức tự hào về truyền thống dõn tộc, đoàn kết,yờu thương nhau
II.Chuẩn bị:
1.Giỏo viờn: soạn bài, tranh ảnh phục vụ bài dạy
2 Học sinh: Đọc kỹ văn bản và sọan bài theo cõu hỏi gợi ý
III.Tiến trỡnh bài dạy:
1.Ổn định lớp: Kiểm diện sỉ số
2.Kiểm tra bài cũ:kiểm tra trong quỏ trỡnh giảng dạy
3.Bài mới: Truyện dõn gian gồm cú 4 thể loại: truyền thuyết, cổ tớch, ngụ ngụn,
truyện cười
I Những nột chung về văn học dõn gian
1 Định nghĩa
VHDG là những sỏng tỏc NT ra đời từ thời xa xưa của nhõn dõn lao động, được lưu truyền bằng phương thức truyền miệng
2 Đặc tớnh của VHDG;
a Tớnh tập thể: một người sỏng tạo nhưng khụng coi sản phẩm đú là sản phẩm cỏ nhõn mà là của tập thể, vỡ khi ra đời nú được bổ sung, lưu truyền và sử dụng
Trang 2b Tớnh truyền miệng: VHDG ra đời khi chưa cú chữ viết Nhõn dõn thưởng thức văn học dõn gian khụng chỉ qua văn bản sưu tầm mà cũn thụng qua hỡnh thức diễn xướng: kết hợp lời kể, điệu bộ với nột mặt
c Tớnh dị bản Cựng một tỏc phẩm nhưng cú sự thay đổi một số chi tiết cho phự hợp với từng địa phương
Vớ dụ:
Hụm qua tỏt nước bờn đỡnh/ đàng
Bỏ quờn chiếc ỏo trờn cành hoa sen/sim
3 Cỏc thể loại VHDG
- Cú 3 thể loại:
+ Truyện cổ dõn gian: thần thoại, truyền thuyết, cổ tớch, truyện cười, ngụ ngụn + Thơ ca dõn gian: vố, tục ngữ, ca dao
+ Sõn khấu dõn gian: Tuồng chộo, cải lương
4 Giỏ trị của VHDG
Là kho bỏu về trớ tuệ, về đạo lớ làm người về kinh nghiệm sản xuất và đời sống
Vớ dụ:
Chớp đụng nhay nhỏy, gà gỏy thỡ mưa Nắng tốt dưa, mưa tốt lỳa
Hoạt động của GV và hs Nội dung kiến thức
? Thế nào là truyền thuyết?
- Ngời kể và ngời nghe tin câu
chuyện là có thực dù truyện có
những chi tiết tởng tợng, kì ảo
? Nhắc lại Các truyền thuyết
đã học:
_ Con Rồng, cháu Tiên
_ Bánh chng, bánh giầy
_ Thánh Gióng
_ Sơn Tinh, Thuỷ Tinh
_ Sự tích Hồ Gơm
?Nờu ý nghĩa cỏc văn bản đó
A TèM HIỂU VỀ THỂ LOẠI TRUYỀN THUYẾT
I.Khái niệm - Kể về các nhân vật và sự
kiện cú liờn quan đến lịch sử thời quá khứ
- Có nhiều yếu tố tởng tợng, kì ảo
Thể hiện thái độ và cách đánh giá của nhân dân đối với các nhân vật và sự kiện lịch sử
II Các loại truyền thuyết trong chương trình Ngữ văn 6.
1 Truyền thuyết về họ Hồng Bàng và thời kì thành lập nớc Văn Lang.
Con Rồng, cháu Tiên; Bánh chưng, bánh giầy; Thánh Gióng; Sơn Tinh, Thủy Tinh
-> Những văn bản này gắn với nguồn gốc dân tộc và công cuộc dựng nớc, giữ nuớc và chống thiên nhiên thời vua Hùng
Ngoài cốt lõi lịch sử, nó mang đậm chất thần thoại
2 Truyền thuyết thời phong kiến tự chủ (Bắc thuộc):
Sự tích Hồ Gơm -> Có phần theo sát lịch sử hơn và bớt dần tính chất hoang đờng, thần
Trang 3? Chi tiết tởng tợng, kì ảo là
gì?
Là chi tiết không có thật, đợc
tác giả dân gian sáng tạo nhằm
mục đích nhất định
- Chi tiết tởng tợng, kì ảo trong
truyện cổ dân gian gắn với
quan niệm mọi vật đều có linh
hồn, thế giới xen lẫn thần và
ngời
? Kể tên các chi tiết tởng tợng
kì ảo trong truyện “Con Rồng,
cháu Tiên”? “Bánh chng, bánh
giầy”?“Thánh Gióng”?
thoại
III ý nghĩa của các truyền thuyết:
1 Truyền thuyết Con Rồng, cháu Tiên:
- Giải thích, suy tôn nguồn gốc giống nòi
- Thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất của cộng đồng ngời Việt
2 Truyền thuyết Bánh ch ng, bánh giầy :
- Giải thích nguồn gốc bánh chng, bánh giầy
và tục làm 2 thứ bánh trong ngày Tết
- Đề cao lao động; đề cao nghề nông; đề cao sự thờ kính Trời, Đất, Tổ tiên của nhân dân ta
3 Truyền thuyết Thánh Gióng:
- Thể hiện sức mạnh và ý thức bảo về đất n-ớc
-Thể hiện quan niệm và ớc mơ của nhân dân
ta về ngời anh hùng cứu nớc chống ngoại xâm
4 Truyền thuyết Sơn Tinh, Thuỷ Tinh:
- Giải thích hiện tợng lũ lụt hàng năm
- Thể hiện sức mạnh, mong ớc chế ngự thiên tai
- Suy tôn, ca ngợi công lao dựng nớc của các vua Hùng
5 Truyền thuyết Sự tích Hồ G ơm:
- Giải thích tên gọi Hồ Gơm
- Ca ngợi tính chất chính nghĩa, tính chất nhân dân của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn
- Thể hiện khát vọng hoà bình của dân tộc
IV Những chi tiết t ởng t ợng, kì ảo trong các truyền thuyết:
1 Truyền thuyết Con Rồng, cháu Tiên:
- Lạc Long Quân nòi Rồng có phép lạ diệt trừ yêu quái
- Âu Cơ đẻ ra bọc trăm trứng, nở thành trăm
ng-ời con khoẻ đẹp
* Vai trò:
Trang 4? Hình tượng Thánh Gióng cho
em những suy nghĩ gì về quan
niệm và ước mơ của nhân dân
Chỉ ra các chi tiết tởng tợng kì
ảo trong truyện “Sơn Tinh,
Thuỷ Tinh, Sự tích Hồ Gơm?
Bài tập vận dụng:
Hãy nói rõ vai trò của chi tiết
t-ởng tợng, kì ảo trong truyện
- Tô đậm tính chất lớn lao, đẹp đẽ của nhân vật và sự kiện
- Thiêng liêng hoá nguồn gốc giống nòi, gợi niềm
tự hào dân tộc
- Làm tăng sức hấp dẫn của truyện
2 Truyền thuyết Bánh ch ng, bánh giầy :
Lang Liêu nằm mộng thấy thần đến bảo: “
Trong trời đất, không gì quý bằng hạt gạo làm bánh mà lễ Tiên vơng”.
3 Truyền thuyết Thánh Gióng :
- Bà mẹ mang thai 12 tháng mới sinh ra Gióng
- Lên ba vẫn không biết nói, biết cời, biết đi,
cứ đặt đâu nằm đấy
-Cơm ăn mấy cũng không no, áo vừa mặc xong đã căng đứt chỉ
-Gióng vơn vai biến thành tráng sĩ
-Gióng nhổ tre quật giặc
-Gióng và ngựa bay về trời
* Gợi ý:
- TG là hình ảnh cao đẹp, lí tuởng của nguời anh hùng đánh giặc giữ nuớc theo quan niệm của nhân dân Gióng vừa rất anh hùng, vừa thật bình dị
- TG là ớc mơ của nhân dân về sức mạnh tự c-ờng của dân tộc Hình ảnh TG hiện
lên kì vĩ, phi thờng, rực rỡ là biểu tợng cho lòng yêu nớc, sức quật cờng của dân tộc ta trong buổi đầu lịch sử chống ngoại xâm
4 Truyền thuyết Sơn Tinh, Thuỷ Tinh:
-Phép lạ của Sơn Tinh: vẫy tay về phía Đông, phía -ông nổi cồn bãi; vẫy tay về phía Tây, phía Tây nổi lên từng dãy núi đồi
- Phép lạ của Thuỷ Tinh: gọi gió, gió đến; hô
ma, ma về
-Món sính lễ: voi chínngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao
5 Truyền thuyết Sự tích Hồ G ơm :
-Ba lần thả lới đều vớt đợc duy nhất một lỡi
g-ơm có chữ “Thuận Thiên” Lỡi gg-ơm sáng rực
một góc nhà; chuôi gơm nằm ở ngọn đa, phát sáng
-Lỡi gơm tự nhiên động đậy
Trang 5“Con Rồng, cháu Tiên”?
Câu 2:
ý nghĩa của các chi tiết trong
truyện “ Thánh Gióng”:
a Tiếng nói đầu tiên của Gióng
là tiếng nói đòi đi đánh giặc
b Đánh giặc xong, Gióng cởi áo
giáp sắt để lại và bay thẳng
về trời
Câu 3:
Nêu ý nghĩa tợng trng của các
nhân vật Sơn Tinh, Thuỷ Tinh
trong truyện “ Sơn Tinh, Thuỷ
Tinh”?
-Rùa vàng xuất hiện đòi gơm
* Vai trò:
-Làm tăng chất thơ mộng vốn có của các truyền thuyết dân gian
-Thiêng liêng hoá sự thật lịch sử
Bài tập vận dụng:
* Vai trò của các chi tiết tởng tợng, kì ảo trong
truyện “Con Rồng, cháu Tiên”:
- Tô đậm tính chất kì lạ, lớn lao, đẹp đẽ của nhân vật và sự kiện
- Thần kì hoá, thiêng liêng hoá nguồn gốc giống nòi, dân tộc, để chúng ta thêm tự hào, tin yêu, tôn kính tổ tiên, dân tộc mình
- Làm tăng sức hấp dẫn của tác phẩm
Câu 2:
ý nghĩa của các chi tiết trong truyện “
Thánh Gióng”:
a Tiếng nói đầu tiên của Gióng là tiếng nói
đòi đi đánh giặc
- Ca ngợi ý thức đánh giặc, cứu nớc trong hình
tợng Gióng “Không nói là để bắt đầu nói
thì nói điều quan trọng, nói lời yêu nớc, lời cứu nớc” ý thức đối với đất nớc đợc đặt lên
đầu tiên với ngời anh hùng
ý thức đánh giặc, cứu nớc tạo cho ngời anh hùng những khả năng, hành động khác thờng, thần kì
- Gióng là hình ảnh nhân dân Nhân dân, lúc bình thờng thì âm thầm, lặng lẽ cũng nh Gióng ba năm không nói, chẳng cời Nhng khi nớc nhà gặp cơn nguy biến, thì họ rất mẫn cảm, đứng ra cứu nớc đầu tiên, cũng nh Gióng, vua vừa kêu gọi, đã đáp lời cứu nớc, không chờ
đến lời kêu gọi thứ hai
b Đánh giặc xong, Gióng cởi áo giáp sắt để lại
và bay thẳng về trời
- Gióng ra đời đã phi thờng thì ra đi cũng phi thờng Nhân dân yêu mến, trân trọng, muốn giữ mãi hình ảnh ngời anh hùng, nên đã để Gióng trở về với cõi vô biên bất tử Hình tợng Gióng đợc bất tử bằng cách ấy Bay về trời, Gióng là non nớc, đất trời, là biểu tợng của
Trang 6ng-ời dân Văn Lang Gióng sống mãi.
_ Đánh giặc xong, Gióng không trở về nhận phần thởng, không hề đòi hỏi công danh Dấu tích của chiến công, Gióng để lại cho quê
h-ơng, xứ sở
Câu 3:
- Thuỷ Tinh là hiện tợng ma to, bão lụt ghê gớm hàng năm T duy thần thoại đã hình tợng hoá sức nớc và hiện tợng bão lụt thành kẻ thù hung dữ, truyền kiếp của Sơn Tinh
- Sơn Tinh là lực lợng c dân Việt cổ đắp đê chống lũ lụt, là ớc mơ chiến thắng thiên tai của ngời xa đợc hình tợng hoá Tầm vóc vũ trụ, tài năng và khí phách của Sơn Tinh là biểu tợng sinh động cho chiến công của ngời Việt cổ trong cuộc đấu tranh chống bão lụt ở vùng lu vực sông Đà và sông Hồng Đây cũng là kì tích dựng nớc của thời đại các vua Hùng và kì tích ấy tiếp tục đợc phát huy mạnh mẽ về sau
*BÀI TẬP NÂNG CAO
Đề bài:Hóy kể lại truyện Sự tớch Hồ Gươm bằng lời văn của em.
a) Mở bài: (Giới thiệu nhõn vật và sự việc).
- Giới thiệu Lờ Lợi và cuộc khởi nghĩa Lam Sơn:
+ Giặc Minh đặt ỏch đụ hộ trờn đất nước ta, giết người, cướp của vụ cựng tàn bạo
Lờ Lợi Khởi nghĩa ở vựng nỳi Lam Sơn - Thanh Hoỏ
+ Thế giặc mạnh, nghĩa quõn trải qua muụn vàn khú khăn, thường xuyờn phải rỳt lui để bảo toàn lực lượng
- Long Quõn quyết định cho nghĩa quõn mượn gươm thần
b) Thõn bài : (Kể diễn biến cõu chuyện)
- Lờ Thận thả lưới ở ba quóng sụng khỏc nhau, đều bắt dược duy nhất một lưỡi gươm, sau đú, Lờ Thận gia nhập nghĩa quõn Lam Sơn, chiến đấu rất dũng cảm
- Một hụm, Lờ Lợi cựng bộ tướng đến nhà Lờ Thận Thanh gươm ở xú nhà bỗng
sỏng rực lờn Lờ Lợi cầm lờn xem thỡ thấy hai chữ “Thuận Thiờn” khắc sõu vào
lưỡi gươm
- Một lần, Lờ Lợi cựng cỏc tướng sĩ rỳt lui vào rừng sõu trong lỳc nguy kịch, Lờ Lợi bỗng nhỡn thấy một vật sỏng rất lạ trờn ngọn cõy đú chớnh là một chuụi gươm nạm ngọc
- Hai thứ đú ghộp lại với nhau thành một thanh gươm bỏu, giỳp nghĩa quõn Lam Sơn đỏnh thắng giặc Minh
- Đất nước hoà bỡnh, một hụm Lờ Lợi du thuyền trờn hồ Tả Vọng, Long Quõn sai Rựa Vàng lờn đũi gươm bỏu Lờ Lợi đó trả lại gươm cho Long Quõn
Trang 7c) Kết bài: (Kể kết thúc câu chuyện).
- Từ đó hồ Tả Vọng được đổi tên là hồ Hoàn kiếm, dân gian gọi là Hồ Gươm
Câu 2 Trong vai bà mẹ Gióng, em hãy kể lại truyền thuyết Thánh Gióng
A Mở bài:
- Bà mẹ giới thiệu về cảnh ngộ gia đình mình, sự mong mỏi có một đứa con
B Thân bài: Kể diễn biến:
- Sự ra đời kì lạ của cậu bé
- Lên 3 tuổi Gióng không biết đi, không biết nói cười
- Khi nghe tiếng sứ giả, Gióng bỗng cất tiếng nói đầu tiên là đòi có vũ khí, áo giáp
để đánh giặc
- Gióng lớn nhanh như thổi, bà con làng xóm góp gạo nuôi cậu bé
- Nêu hoàn cảnh đất nước lúc bấy giờ: Giặc Ân đang xâm lược, thế nước rất nguy,
người người hoảng hốt Khi có ngựa và vũ khí, Gióng vươn vai thành tráng sĩ, lên
ngựa xông pha vào chiến trận
- Tạo tình huống hợp lý để bà mẹ kể lại câu chuyện Gióng ra trận đánh giặc
- Sau khi chiến thắng giặc Ân, Gióng từ từ bay về trời
- Việc vua ban thưởng và cho lập đền thờ tại quê nhà
- Những dấu tích còn lại
C Kết bài:
- Suy nghĩ của bà mẹ về con của mình
Bài viết:
Tôi là bà lão mẹ của Gióng đậy, tôi sẽ kể cho các bạn nghe về nhân duyên của tôi và con trai tôi nhé Tôi sống với chồng tôi cũng đã mấy chục năm nhưng mãi về già vẫn chưa có con Tôi luôn mong muốn sinh cho ông nhà tôi một mụn con song tôi chưa biết phải làm cách nào.
Một hôm tôi ra đồng, tôi thấy một vết chân rất to tôi liền ướm thử, không ngờ về nhà tôi mang thai.Một năm sau tôi hạ sinh được một cậu con trai bụ bẩm kháu khỉnh Gia đinh tôi mừng lắm, tôi thiết nghĩ chắc mình ăn ở hiền lành nên được trời phật thương tình Em bé rất khỏe mạnh đẹp đẽ, chỉ có điều đã lên ba mà nó không hề biết nói chuyện hay nô đùa chạy nhảy, suốt ngày chỉ biết nằm quay mặt vào ngách mặc cho tôi ra sức chuyện trò Tôi đã khóc rất nhiều nhưng nó vẫn cứ đặt đâu nằm đấy không nói, không cười Năm ấy giặc Ân xâm lược nước ta Quân giặc rất đông và hung ác, đi đến đâu chúng tàn phá cướp bóc đến đấy Một hôm, Tôi đang thu dọn nhà cửa nghe tiếng sứ giả rao: loa loa, loa ¡ hiện nay giặc Ân đã tràn sang bờ cõi nước ta chúng gây bao tội ác tày trời đất nước lâm nguy, triều đình có lênh,
ai có tài hãy ra giúp nước Nghe sứ giả nói vậy, tôi đã than phiền : con nhà người ta bằng chừng này tuổi đã biết giúp mẹ việc này việc nọ, con nhà mình chưa biết đỡ đần mẹ chút gì còn mong gì giúp nước
Tôi vừa dứt lời, bất chợt có tiếng nói: Mẹ ra mời sứ giả vào đây cho con Tôi giật mình sửng sốt Ai vừa nói đó? Nhưng trong nhà có ai đâu? Không lẽ?
Trang 8Kìa mẹ! Mẹ ra mời sứ giả vào đây đi Nhanh lên kẻo ông ấy đi mất bây giờ Tôi mừng cuống, đúng là nó rồi, không ngờ vừa nói câu đầu tiên nó đã đòi
đi đánh giặc Tôi mừng cuống, chạy ra mời sứ giả vào Nó bảo….(gv hướng dẫn HS kể theo trình tự truyện , kể ở ngôi kể thứ nhất - tôi)
4 Củng cố :
* GV củng cố , khái quát cho HS nội dung cơ b ản HS khắc sâu kiến thức đã
học
5 Hướng dẫn HS về nhà :
* HS hệ thống lại kiến thức đã học chu ẩn bị cho chuyên đề sau : “Văn tự sự và
các vấn đề có liên quan đến văn tự sự”
********************************************************
