Sử dụng thiết bị, dụng cụ đảm bảo an toàn, nâng cao kỹ năng thực hành cho HS môn công nghệ 9

Học thực hành và rèn kĩ năng lao động trong môn Công nghệ 9 đòi hỏi học sinh sử dụng thành thạo các đồ dùng dụng cụ, thiết bị như: Kìm, khoan tay, khoan điện, bút thử điện, vôn kế, am pe kế, công tơ điện, đồng hồ vạn năng.... Đặc biệt trong quá trình thực hành sử dụng các thiết bị, dụng cụ phải đảm bảo an toàn cho con người và thiết bị, dụng cụ. Trong những năm qua đổi phương pháp dạy học tích cực, hiện đại nói chung và dạy học thực hành nói riêng được luôn được đặt lên hàng đầu là lấy học sinh làm trung tâm trong việc dạy và học. Trong việc đổi mới dạy thực hành nói thế nào đi nữa thì người giáo viên vẫn phải sử dụng thành thạo các thiết bị, dụng cụ là đòi hỏi bắt buộc. Sự kết hợp giữa phương pháp dạy học tích cực với sử dụng thiết bị, dụng cụ thành thạo, nắm vững các thao tác kĩ thuật của giáo viên trong khi truyền đạt sẽ tạo hứng thú, nâng cao kết quả trong việc hình thành và luyện tập kỹ năng, thao tác kỹ thuật cho học sinh.Trong quá trình dạy và học thì mục tiêu chung đối với các môn học là “Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập của học sinh”. Qua trao đổi, học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp, của các thợ lắp đặt và sửa chữa điện từ đó tôi xác định được mục tiêu của đề tài này là: Nghiên cứu tìm hiểu sâu cách sử dụng các thiết bị, dụng cụ trong các tiết dạy học thực hành môn Công nghệ 9 mô đun lắp đặt mạng điện trong nhà. Xây dựng các thao tác kĩ thuật, các quy trình kĩ thuật khi sử dụng các thiết bị, dụng cụ để dễ hiểu, dễ truyền đạt, trực quan rõ ràng. Kết hợp sử dụng các thiết bị, dụng cụ với các phương pháp DHTC để “Dạy _ học” các bài thực hành có hiệu quả cao. Từ đó nâng cao việc hình thành kỹ năng và rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh trong môn Công nghệ 9.

PHẦN DANH MỤC & KÍ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT

Danh mục chữ viết tắt Kí hiệu viết tắt

HS

GV SGK SGV

CN 9 DHTC CNTT

A PHẦN MỞ ĐẦU

I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Thực trạng vấn đề

Bộ môn Công nghệ 9 mô đun Lắp đặt mạng điện trong nhà, được trang

bị các thiết bị đồ dùng phục vụ cho dạy và học thực hành cách đây hơn 10 năm Trong các thiết bị, dụng cụ đó có rất nhiều dụng cụ khó sử dụng, dễ gây mất an toàn cho cả học sinh, đôi khi với cả giáo viên ví dụ như: Kìm tuốt dây, Khoan tay, Công tơ điện, Đồng hồ vạn năng MF 500, Cả trong SGK, SGV

và sách Thiết kế bài giảng môn Công nghệ 9 không có hướng dẫn sử dụng cụ thể, nếu có thì rất chung chung gây khó hiểu

Xin chỉ ra một ví dụ: Với đồng hồ vạn năng MF 500 là đồng hồ đo điện chuyên dùng cho những người làm ngành điện và điện tử Đồng hồ đo điện này đắt tiền, khó sử dụng nhưng trong sách giáo khoa bộ môn CN 9 cũng không hướng dẫn cụ thể cho GV và HS về việc sử dụng thiết bị này Trang 20

SGK có viết: “ Trước khi sử dụng cần tìm hiểu cách sử dụng của từng núm

điều chỉnh để lựa chọn đại lượng cần đo (dòng điện, điện áp một chiều hay xoay chiều, điện trở) với thang đo thích hợp” Sách chỉ hướng dẫn như vậy nên rất

khó cho HS, ngay đến GV cũng thấy như vậy Đến nay đã được trang bị đồng

hồ đo điện vạn năng đã nhiều năm, nhưng nhiều GV vẫn còn lúng túng trong việc sử dụng Ngay cả các kí hiệu ghi trên mặt đồng hồ đo điện, nhiều GV hiểu cũng không rõ ràng

Việc sử dụng các thiết bị, dụng cụ vừa nêu trên chủ yếu là do giáo viên

tự tìm hiểu và tự áp dụng trong giảng dạy thực hành cho học sinh

2 Lý do chọn đề tài

Nghị quyết Hội Nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản , toàn

diện giáo dục và đào tạo xác định “ Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình

thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện,

chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”

Trên tinh thần đó môn Công Nghệ là môn học mang nhiều tính thực tiễn, do vậy phương pháp giảng dạy có đặc thù riêng là phải dạy lí thuyết luôn kết hợp với dạy thực hành Dạy thực hành học sinh thấy được, khẳng định

được lí thuyết đúng, củng cố khắc sâu lý thuyết mặt khác hình thành những kỹ

năng cần thiết, dần dần tự vận dụng các kiến thức, kỹ năng đã được học vào

thực tế vào cuộc sống

Để tạo hứng thú và say mê học tập cho học sinh, giáo viên định hướng

và điều chỉnh học sinh có ý thức, thái độ học tập đúng đắn, học và rèn kĩ năng lao động khoa học, từng bước theo quy trình công nghệ

Học thực hành và rèn kĩ năng lao động trong môn Công nghệ 9 đòi hỏi học sinh sử dụng thành thạo các đồ dùng dụng cụ, thiết bị như: Kìm, khoan tay, khoan điện, bút thử điện, vôn kế, am pe kế, công tơ điện, đồng hồ vạn năng Đặc biệt trong quá trình thực hành sử dụng các thiết bị, dụng cụ phải đảm bảo an toàn cho con người và thiết bị, dụng cụ

Trong năm học 2013-2014 và năm học 2014-2015 Sở Giáo dục và Đào tạo Hưng Yên và các phòng giáo dục và đào tạo các huyện trong tỉnh, sôi nổi triển khai “ Hội thi giáo viên sử dụng thiết bị thí nghiệm, thực hành giỏi” và

“Thi nghiên cứu khoa học ứng dụng dành cho học sinh phổ thông” đây là điều kiện thuận lợi, cho môn Công nghệ được thể hiện vai trò của mình trong việc gắn kiến thức, kỹ năng lao động với thực tế cuộc sống

Dưới đây tôi xin trình bày sáng kiến kinh nghiệm “ Sử dụng thiết bị, dụng cụ đảm bảo an toàn, nâng cao kỹ năng thực hành cho học sinh môn Công nghệ 9 ”

3 Ý nghĩa và tác dụng của đề tài

Sách giáo khoa Công nghệ 9 có 12 Bài dạy trong cả năm học với 35 tiết theo phân phối chương trình có 8 tiết lý thuyết với 27 tiết thực hành

Đối với học sinh lớp 9 các em có tâm lí thích khám phá, tìm tòi đó là điều kiện thuận lợi cho tiết thực hành có sử dụng các thiết bị, dụng cụ để giải quyết từng tình huống, nhiệm vụ cụ thể của từng bài học

Từ đó đối với giáo viên cũng đặt ra yêu cầu, mục đích là phải sử dụng

thành thạo các thiết bị và dụng cụ kết hợp với phương pháp dạy học và trực quan chính xác, đảm bảo an toàn, nâng cao kỹ năng thực hành cho học sinh trong dạy và học Ngược lại nếu giáo viên không sử dụng thành thạo, thao tác

kĩ thuật trực quan không chính xác, truyền đạt dài, làm học sinh khó hiểu thì khi thực hành học sinh rất dễ gây lên sai hỏng, thiếu chính xác thậm trí gây nên tai nạn chạm chập, cháy nổ, mất an toàn cho người, phá hỏng thiết bị dụng cụ

4 Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu đề tài

a Đối tượng nghiên cứu

- Các thiết bị, dụng cụ trong quá trình dạy và học thực hành môn Công nghệ 9

- Sử dụng kết hợp phương pháp dạy học truyền thống với hiện đại, trực quan sinh động để truyền đạt các kĩ năng và thao tác kĩ thuật

- Học sinh khối lớp 9

b Phạm vi nghiên cứu

- Các kiến thức, kĩ năng, thao tác kĩ thuật sử dụng các thiết bị, dụng cụ dùng các bài học môn Công nghệ 9 môđun lắp đặt mạng điện trong nhà

c Thời gian nghiên cứu

- Thời gian nghiên cứu đề tài từ năm học 2012 - 2013 cho tới nay Tại trường THCS Chí Tân - Khoái Châu - Hưng Yên

II CƠ SỞ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

1 Cơ sở thực tiễn

- Tại trường THCS Chí Tân Khoái Châu số lượng học sinh khối 9 mấy năm nay có khoảng trên dưới 50 em, được chia thành 2 lớp, mặc dù cơ sở vật chất còn khó khăn nhưng nhà trường đặc biệt quan tâm tới việc vận dụng

phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy, ứng dụng công nghệ thông tin,

áp dụng các sáng kiến, cải tiến hình thức sinh hoạt tâp thể, chú trọng giáo dục

ý thức, kĩ năng sống cho học sinh Trong môi trường đó bản thân tôi đã rút ra

kinh nghiệm sử dụng thiết bị, dụng cụ đảm bảo an toàn, nâng cao kỹ năng thực hành cho học sinh và áp dụng tại trường bước đầu thấy rằng có kết quả tốt

2 Cơ sở lí luận

- Trong những năm qua đổi phương pháp dạy học tích cực, hiện đại nói chung và dạy học thực hành nói riêng được luôn được đặt lên hàng đầu là lấy học sinh làm trung tâm trong việc dạy và học

- Trong việc đổi mới dạy thực hành nói thế nào đi nữa thì người giáo viên vẫn phải sử dụng thành thạo các thiết bị, dụng cụ là đòi hỏi bắt buộc

- Sự kết hợp giữa phương pháp dạy học tích cực với sử dụng thiết bị, dụng cụ thành thạo, nắm vững các thao tác kĩ thuật của giáo viên trong khi truyền đạt sẽ tạo hứng thú, nâng cao kết quả trong việc hình thành và luyện tập kỹ năng, thao tác kỹ thuật cho học sinh

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

- Nghiên cứu các thao tác kĩ thuật khi sử dụng các thiết bị và dụng cụ

để có thể tách riêng, chia nhỏ theo từng bước cụ thể, trực quan rõ ràng

- Thử nghiệm phương pháp dạy học thực hành có kết hợp các trực quan mẫu thao tác kĩ thuật, khi sử dụng các thiết bị và dụng cụ, ở vài lớp có các đối tượng học sinh khác nhau, để so sánh và đánh giá hiệu quả của đề tài

- Trao đổi với đồng nghiệp lấy nhận xét góp ý và chỉnh sửa, rút kinh nghiệm cho lần sau

B PHẦN NỘI DUNG

I MỤC TIÊU ĐỀ TÀI

Trong quá trình dạy và học thì mục tiêu chung đối với các môn học là

“Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập của học sinh”

Qua trao đổi, học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp, của các thợ lắp đặt

và sửa chữa điện từ đó tôi xác định được mục tiêu của đề tài này là:

- Nghiên cứu tìm hiểu sâu cách sử dụng các thiết bị, dụng cụ trong các tiết dạy học thực hành môn Công nghệ 9 mô đun lắp đặt mạng điện trong nhà

- Xây dựng các thao tác kĩ thuật, các quy trình kĩ thuật khi sử dụng các thiết bị, dụng cụ để dễ hiểu, dễ truyền đạt, trực quan rõ ràng

- Kết hợp sử dụng các thiết bị, dụng cụ với các phương pháp DHTC để

“Dạy _ học” các bài thực hành có hiệu quả cao Từ đó nâng cao việc hình thành

kỹ năng và rèn luyện kỹ năng thực hành cho học sinh trong môn Công nghệ 9

II TÌM HIỂU VỀ MỘT SỐ THIẾT BỊ, DỤNG CỤ

- Trong môn công nghệ 9 nội dung kiến thức, kỹ năng chỉ tập trung vào

tìm hiểu chức năng công dụng, sơ lược về cấu tạo bên ngoài, các kí hiệu, mà không tìm hiểu nguyên lý kiến thức hoạt động, vật liệu chế tạo của các thiết

bị, dụng cụ Vì vậy phần này tôi chỉ xin nói tới cấu tạo ngoài và các kí hiệu của các thiết bị, dụng cụ Riêng cách sử dụng các thiết bị, dụng cụ tôi xin trình bày ở phần sau hoặc được vận dụng đối với từng bài học cụ thể

1 Kìm điện

a Cấu tạo:

b Một số loại kìm điện thông dụng

b Một số loại tua vít thông dụng

4 Khoan tay và Khoan điện

a Cấu tạo bên ngoài khoan tay

b Một số loại khoan tay, khoan điện thông dụng

5 Bút thử điện

a Cấu tạo

1 Đầu bút thử điện 4 Thân bút 7 Nắp bút

2 Điện trở (khoảng 1M) 5 Lò xo

3 Đèn báo 6 Kẹp kim loại

b Một số loại bút thử điện hiện phổ thông

6 Vôn kế _ Ampe kế

a Cấu tạo ngoài

Vôn kế xoay chiều Ampe kế xoay chiều

- Cấu tạo ngoài của Vôn kế và Ampe kế về cơ bản là giống nhau ở một

số bộ phận như: Cung chia giá trị; mặt gương; kim chỉ thị; vít điều chỉnh kim

về “0” và các cực đấu dây

- Dưới đây là cấu tạo của Vôn kế

b Các kí hiệu và ý nghĩa

Vôn kế xoay chiều

Ampe kế xoay chiều

Cơ cấu đo từ điện

- Đặt nghiêng đồng hồ khi đo

- Điện áp thử cách điện là 2KV

- Cấp chính xác là 2.5

7 Công tơ điện

a Cấu tạo ngoài

Công tơ điện

- Tần số của điện là 50Hz

- Nhiệt độ kiểm định của công tơ là 27º C đạt

cấp độ chính xác cấp 2

- Cấp chính xác là cấp 2 (sai số của đồng hồ là 2%)

- Năm sản xuất của công tơ 2005

8 Đồng hồ vạn năng

a Cấu tạo bên ngoài

Trên thực tế có nhiều loại đồng hồ vạn năng thông dụng khác nhau: MF500; Sanwa YX360TRF nhưng nhìn chung cấu tạo là gần giống nhau, dưới đây là cấu tạo loại MF500 được cấp phát và dùng chủ yếu trong các trường THCS và THPT hiện nay

7 Đầu đo dương (cắm que đỏ)

8 Đầu đo chung (cắm que đen)

b Các kí hiệu và ý nghĩa

- Đồng hồ đo điện vạn năng đo các đại lượng

Cường độ dòng điện, Điện áp, Điện trở

- Đo điện áo xoay chiều có tần số từ 45 ÷ 1000 Hz, thích hợp nhất là tần số từ 45 ÷ 65 Hz

- Điện trở bên trong đồng hồ là 20000 Ω ứng với 1V của thang đo

- Đo dòng xoay chiều và một chiều

- Đồng hồ từ điện có đi- ốt nắn để đo xoay chiều

- Đặt nằm đồng hồ khi đo (mặt số nằm ngang)

- Hiệu điện thế định mức nguồn 1 chiều và nguồn xoay chiều là 2.5 kV (điện trở đồng hồ là 4000 Ω/V)

b Một số loại đồng hồ vạn năng thông dụng

Đồng hồ vạn năng

(Sanwa YX360TRF)

Đồng hồ vạn năng điện tử (EXCEL DT 9250A)

III GIẢI PHÁP SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ, DỤNG CỤ

Công nghệ 9 môđun Lắp đặt mạng điện trong nhà tất cả có 12 bài nhiều bài thực hành, sử dụng tới nhiều thiết bị, dụng cụ trong SGK đã chỉ rõ

cụ thể như:

- Bài 3: Dụng cụ dùng trong lắp đặt mạng điện

+ Đồng hồ đo điện: Ampe kế, Vôn kế, Công tơ điện, Đồng hồ vạn năng + Dụng cụ cơ khí: Các loại kìm điện, Tua vít, Cưa kim loại, Khoan tay, khoan điện

- Bài 4: Thực hành _ Sử dụng đồng hồ đo điện

+ Dụng cụ: Kìm điện, tua vít, bút thử điện

+ Đồng hồ đo điện: Đồng hồ vạn năng, công tơ điện, Ampe kế, Vôn kế + Bảng thực hành lắp sẵn mạch điện gồm 4 bóng đèn (220V-100W) hoặc bảng thực hành đo điện trở (hình 4 - 4 SGK / 21)

- Bài 5: Thực hành _ Nối dây dẫn điện

+ Dụng cụ: Kìm cắt dây, kìm mỏ nhọn, kìm tròn, tua vít

- Bài 6: Thực hành _ Lắp mạch điện bảng điện

+ Dụng cụ: Kìm cắt dây, kìm tuốt dây, dao nhỏ, tua vít, bút thử điện, khoan điện cầm tay, thước kẻ, bút chì

- Bài 7: Thực hành _ Lắp mạch điện đèn ống huỳnh quang

+ Dụng cụ: Kìm điện, kìm tuốt dây, dao nhỏ, tua vít, khoan điện (hoặc khoan tay), bút thử điện, thước kẻ, bút chì

- Bài 8: Thực hành _ Lắp mạch điện hai công tắc hai cực điều khiển hai đèn

+ Dụng cụ: Kìm điện, kìm tuốt dây, khoan điện (hoặc khoan tay), tua vít, bút thử điện, dao nhỏ, thước kẻ, bút chì

- Bài 9: Thực hành _ Lắp mạch điện hai công tắc ba cực điều khiển một đèn

+ Dụng cụ: Kìm điện, kìm tuốt dây, dao nhỏ, tua vít, khoan điện (hoặc khoan tay), bút thử điện

- Bài 10: Thực hành _ Lắp mạch điện một công tắc ba cực điều khiển hai đèn

+ Dụng cụ: Kìm điện, kìm tuốt dây, dao nhỏ, tua vít, khoan điện (hoặc khoan tay), bút thử điện

Như vậy, có nhiều các thiết bị, dụng cụ được dùng liên tục ở các bài và

có các thiết bị dùng riêng cho một bài học Sau đây tôi xin trình bày giải pháp của mình khi hướng dẫn học sinh sử dụng các thiết bị, dụng cụ để vừa đảm bảo an toàn, vừa nâng cao kĩ năng thực hành cho học sinh

1 Sử dụng Kìm điện

a) Kìm thông thường

- Dùng để kẹp giữ các chi tiết với lực kẹp nhỏ Phía trong có lưỡi cắt, dùng để cắt dây dẫn điện có đường kính nhỏ hoặc bóc vỏ cách điện

tay còn lại duỗi thẳng không bóp vào

tay nắm còn lại để mỏ kìm mở rộng ra

- Cầm kìm chắc chắn

Bước 2:

- Đưa vật cầm kẹp vào giữa hai mỏ kìm

tại vị trí các răng của của mỏ kìm (nếu

cắt tại vị trí lưỡi cắt của mỏ kìm)

- Đưa vật vào đúng vị trí để kẹp hoặc để cắt tại mỏ kìm (có thể đệm lót để tránh làm sước

bề mặt của vật)

Bước 3:

- Các ngón tay co lại bóp chặt hai tay

nắm của kìm, để hai mỏ kìm tạo lực

kẹp chặt vật (hoặc tạo lực để cắt vật)

- Kẹp chặt, đúng vị trí hoặc cắt đúng vị trí

1 Lưỡi cắt bị biến dạng 2 Lưỡi cắt trước khi biến dạng

2 Sử dụng Kìm tuốt dây dẫn điện

- Sử dụng kìm tuốt dây để tự động tuốt lớp vỏ các điện bên ngoài dây dẫn điện

- Tay trái cầm dây dẫn điện đặt vào rãnh

của mỏ kìm, đầu dây dẫn điện nhô ra

ngoài khỏi má bên lưỡi cắt của kìm

- Chọn cữ mỏ cắt phù hợp với đường kính dây

- Chọn Tua vít theo mục đích sử dụng: Ngoài các Tua vít thông thường còn có các loại Tua vít sau cho các mục đích sử dụng khác nhau:

+ Hình A: Tua vít xuyên: Có thể sử dụng tác dụng một xung lực vào vít

cố định ( 1 Thân tua vít xuyên hoàn toàn vào cán tua vít)

+ Hình B: Tua vít ngắn: Có thể sử dụng thao tác tháo, lắp các vít ở vị trí chật hẹp

+ Hình C: Tua vít thân vuông: Có thể sử dụng nhưng vít cần tới mômen lớn ( 2 Tua vít thân vuông)

+ Hình D: Tua vít nhỏ: Có thể sử dụng để tháo, lắp các vít ở các chi tiết nhỏ

4 Sử dụng khoan tay_ khoan điện

Trong công nghệ 9 môđun lắp đặt mạng điện trong nhà có sử dụng tới khoan tay để khoan lỗ bắt vít để lắp thiết bị điện trên bảng điện và khoan lỗ luồn dây dẫn điện

Bảng điện có thể là bảng gỗ hoặc bảng nhựa Nay người ta thường dùng bảng điện nhựa được chế tạo sẵn để lắp đặt thiết bị điện

Thực hiện theo quy trình sau:

a) Công đoạn chuẩn bị khoan

- Bước 1: Vạch dấu chính xác vị trí lỗ cần khoan (Đánh dấu vị trị cần khoan bằng bút chì hoặc bút lông)

- Bước 2: Kẹp chặt vật cần khoan trên êtô hoặc giữ chặt, chắc chắn vật cần khoan bằng vam chữ U

- Bước 3: Chọn mũi khoan phù hợp với đường kính lỗ cần khoan (Lắp bảng điện thường sử dụng là mũi khoan Φ2mm và Φ5mm nhưng với bảng điện nhựa thì có thể chỉ chọn mũi khoan Φ5mm)

- Bước 4: Lắp mũi khoan vào bầu khoan

+ Tay trái giữ chặt đế của bầu khoan, tay phải vặn bầu khoan (vặn ngược chiều kim đồng hồ) để các má kẹp mở rộng ra

+ Cắm phần đuôi của mũi khoan vào bầu khoan (giữa các má kẹp)

+ Tay trái giữ chặt đế của bầu khoan, tay phải vặn bầu khoan (vặn theo chiều kim đồng hồ) để các má kẹp, kẹp chặt phần đuôi của mũi khoan