Tiểu luận môn kinh tế chính trị

Đề tài “Phân tích khái niệm và vai trò của thị trường. Nêu giải pháp để phát triển thị trường tiêu thụ nông sản Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế”.Những năm gần đây chúng ta đang chứng kiến một đất nước Việt Nam trưởng thành, phát triển, hội nhập không ngừng. Dù cho gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng từ chiến tranh thương mại Mỹ Trung hay gần đây nhất là đại dịch Covid – 19 thì nền kinh tế nước ta vẫn được nhận định là tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á và tăng trưởng dương – một điểm sáng trong sự ảm đạm của thế giới.Đóng góp vào sự phát triển ấy phải nhắc tới nền nông nghiệp mà cụ thể là thị trường nông sản còn vô số tiềm năng cần được khai thác của nước ta.Tuy nhiên, liệu thị trường nông sản nước ta đã có đủ điều kiện để cạnh tranh với quốc tế hay chưa, giải pháp để khắc phục sự yếu kém và phát huy thuận lợi cho thị trường nông sản là gì,…thì đây chính là những vấn đề rất nóng hổi, mang tính thời sự hiện nay. Bởi thị trường nông sản đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, đặc biệt là trong xu thế hội nhập kinh tế thế giới, do vậy đòi hỏi cần có nhận thức, hiểu biết sâu sắc về vấn đề này.

Học phần: Kinh tế chính trị Mác – Lênin

ĐỀ TÀI: Phân tích khái niệm và vai trò của thị trường

Nêu giải pháp để phát triển thị trường tiêu thụ nông sản Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU - 1

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG - 2

1 Khái niệm và vai trò của trị trường: - 2

1.1 Khái niệm thị trường: - 2

1.2 Vai trò của thị trường: - 2

2 Thị trường nông sản: - 3

2.1 Khái niệm thị trường nông sản: - 3

2.2 Đặc điểm của thị trường nông sản: - 3

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ NÔNG SẢN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ - 4

1 Đặc điểm về thị trường nông sản Việt Nam: - 4

2 Tình hình tiêu thụ nông sản Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế: - 6

2.1 Những điểm sáng trong tình hình tiêu thụ nông sản Việt Nam: - 6

2.2 Những thách thức trong tiêu thụ nông sản Việt Nam: - 10

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC NHỮNG HẠN CHẾ TRONG VIỆC TIÊU THỤ NÔNG SẢN VIỆT NAM GIỮA BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ - 12

LỜI KẾT - 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO - 15

LỜI MỞ ĐẦU

Những năm gần đây chúng ta đang chứng kiến một đất nước Việt Nam trưởng thành, phát triển, hội nhập không ngừng Dù cho gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng từ chiến tranh thương mại Mỹ - Trung hay gần đây nhất là đại dịch Covid – 19 thì nền kinh tế nước ta vẫn được nhận định là tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á và tăng trưởng dương – một điểm sáng trong sự ảm đạm của thế giới Đóng góp vào sự phát triển ấy phải nhắc tới nền nông nghiệp mà cụ thể là thị trường nông sản còn vô số tiềm năng cần được khai thác của nước ta

Tuy nhiên, liệu thị trường nông sản nước ta đã có đủ điều kiện để cạnh tranh với quốc tế hay chưa, giải pháp để khắc phục sự yếu kém và phát huy thuận lợi cho thị trường nông sản là gì,…thì đây chính là những vấn đề rất nóng hổi, mang tính thời sự hiện nay Bởi thị trường nông sản đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, đặc biệt là trong xu thế hội nhập kinh tế thế giới, do vậy đòi hỏi cần có nhận thức, hiểu biết sâu sắc về vấn đề này

Chính vì vậy, mà em đã lựa chọn đề tài “Phân tích khái niệm và vai trò của

thị trường Nêu giải pháp để phát triển thị trường tiêu thụ nông sản Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế” Bài viết có thể còn nhiều thiếu sót

nhưng em kính mong các thầy cô sửa chữa, giúp đỡ để em có thể hoàn thiện bài viết tốt hơn

Em xin cảm ơn!

CHƯƠNG 1: Lý luận chung về thị trường

1 Khái niệm và vai trò của trị trường:

1.1 Khái niệm thị trường:

Theo nghĩa hẹp: Thị trường là nơi diễn ra hành vi trao đổi, mua bán hàng hóa giữa các chủ thể kinh tế với nhau Tại đó, người có nhu cầu về hàng hóa, dịch vụ sẽ nhận được thứ mà mình cần và ngược lại, người có hàng hóa, dịch vụ

sẽ nhận được một số tiền tương ứng

Theo nghĩa rộng: Thị trường được hiểu là tổng hòa các mối quan hệ mua bán, trao đổi trong xã hội được hình thành do những yếu tố lịch sử, kinh tế, xã hội nhất định Bao gồm cung cầu giá cả, quan hệ hàng tiền, quan hệ hợp tác; cạnh tranh,…

Theo nghĩa chung: Thị trường là sự biểu hiện của các quá trình mà trong đó thể hiện quyết định của người tiêu dùng về lựa chọn hàng hóa, doanh nghiệp về sản xuất mặt hàng ra sao, người lao động về nhu cầu việc làm

1.2 Vai trò của thị trường:

Thị trường có vai trò vô cùng quan trọng đối với nền kinh tế, điều này được thể hiện qua các chức năng:

Thị trường là điều kiện cho sản xuất phát triển

Với chức năng là nơi diễn ra việc trao đổi, mua bán hàng hóa và hoạt động này diễn ra vốn thường xuyên nên các doanh nghiệp phải luôn tìm kiếm sản phẩm mới, nâng cao chất lượng,…Do vậy mà khiến cho sản xuất phát triển không ngừng

Thị trường có chức năng cung cấp thông tin

Như một cầu nối giữa sản xuất với tiêu dùng, thị trường giúp cho người mua biết được nên lựa chọn sản phẩm ra sao còn đối với doanh nghiệp thì định hướng cho nhu cầu sản xuất của họ

Thị trường kích thích sự sáng tạo của các thành viên trong xã hội, phân bổ hiệu quả nguồn lực kinh tế

Thị trường luôn phát triển nhanh chóng đòi hỏi cần có sự sáng tạo để thích ứng Khi sự sáng tạo đạt hiệu quả, chủ thể sáng tạo sẽ nhận về lợi ích tương ứng,

từ đó mà kéo theo tinh thần của các thành viên khác trong xã hội Điều này cũng dẫn đến sự phân bố nguồn lực giữa những người làm việc có hiệu quả với những người không thích ứng được với sự phát triển của thị trường

Thị trường gắn kết nền kinh tế đất nước, và gắn kết nền kinh tế quốc gia với thế giới

Trong phạm vi quốc gia, thị trường không phân biệt khu vực địa giới hành chính, thị trường làm cho các quan hệ lưu thông; phân phối; tiêu dùng trở thành một thể thống nhất

Trong quan hệ với kinh tế thế giới, các quan hệ lưu thông; phân phối; tiêu dùng; trao đổi hàng hóa luôn diễn ra, thông qua thị trường chúng liên kết với nhau trên phạm vi quốc tế

Là nơi trao đổi, giao dịch mua bán hàng hóa nên thị trường rất rộng lớn và nếu có những mặt hàng đại diện cho một lĩnh vực sản xuất nào đó thì đều có thị trường riêng của chúng Thị trường nông sản là một ví dụ cho nhận định trên

2 Thị trường nông sản:

2.1 Khái niệm thị trường nông sản:

Thị trường nông sản bao gồm tất cả những quan hệ trao đổi, giao dịch, mua bán, tiêu thụ hàng hóa, sản phẩm nông sản

Thị trường nông sản có vai trò tương tự như thị trường nói chung

2.2 Đặc điểm của thị trường nông sản:

Thị trường nông sản bao gồm 3 hình thức:

Thị trường tư liệu sản xuất: Tập hợp các cá nhân, tổ chức mua, bán tư

liệu sản xuất đầu vào như phân, giống, thức ăn,… nhằm phục vụ cho quá trình sản xuất nông sản

Thị trường người bán buôn và trung gian: Tập hợp những cá nhân, tổ

chức mua hàng của người sản xuất nông sản và bán lại cho người khác hoặc bán cho người tiêu dùng nhằm kiếm lời Họ chính là những người bán buôn, bán lẻ

Thị trường tiêu dùng: Tập hợp những cá nhân, hộ gia đình tiến hành mua

hoặc trao đổi để đổi lấy loại nông sản hay dịch vụ để phục vụ cho lợi ích của chính họ

CHƯƠNG 2: Phân tích thị trường tiêu thụ nông sản Việt Nam trong bối

cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

1 Đặc điểm về thị trường nông sản Việt Nam:

Việt Nam là thị trường nông sản giàu tiềm năng Với lợi thế là khí hậu cận nhiệt, đất đai màu mỡ, đa dạng sinh học, hệ thống sông ngòi với mật độ lớn, đặc biệt ở các vùng đồng bằng,…Đã góp phần không nhỏ vào sự phát triển nền kinh

tế

Với điều kiện thuận lợi như vậy nên thị trường nông sản của Việt Nam rất

đa dạng, phong phú Các loại nông sản như: cà phê, lúa, điều nhân, chè,… chiếm

ưu thế lớn và những năm gần đây có sự gia nhập của các loại cây ăn trái Hầu hết những loại nông sản nổi tiếng của Việt Nam phân bố tại từng khu vực vùng miền riêng biệt:

Lúa gạo ở vùng đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng

Cà phê tại Tây Nguyên

Chè được biết đến nhiều tại các vùng cao như Tây Bắc, Đông Bắc

Cao su phân bố chủ yếu tại miền Nam, miền Trung

Cây ăn quả rất đa dạng, phân bố từ các tỉnh phía Bắc đến phía Nam như đồng bằng sông Cửu Long

…

Mặc dù giàu có về tiềm năng như vậy nhưng đã là mặt hàng nông sản thì bao giờ cũng có đặc điểm, thuộc tính gây khó khăn cho người nông dân, doanh nghiệp khai thác Đó là:

Tính không ổn định

Đây là điều đương nhiên, bởi với khí hậu cận nhiệt đới gió mùa có lượng mưa lớn, thiên tai lũ lụt, hạn hán,… thì việc nuôi trồng, tiêu thụ nông sản gặp rất nhiều ảnh hưởng tới năng suất, giá cả, chất lượng

Có thể nhắc tới nhiều mốc thời gian khủng hoảng cho sản xuất nông sản nước ta như những đợt sương muối tại các vùng phía núi phía Bắc rét hại, rét đậm làm hoa màu, cây trồng của bà con thiệt hại nghiêm trọng Hay vào mùa bão

lũ tại miền Trung, cây trồng bị ngập úng, mất mùa rồi những đợt hạn hán kéo dài, xâm nhập mặn tại đồng bằng sông Cửu Long làm cho diện tích trồng lúa giảm đáng kể; thiếu nước trong sản xuất,…

Tính khu vực

Mỗi một khu vực, địa phương sẽ phù hợp trong việc canh tác sản xuất mỗi loại nông sản phù hợp Như đã nói ở trên mỗi nơi sẽ có điều kiện địa lý, đất đai, nguồn nước, môi trường riêng để phát triển chủ yếu một loại nông sản thế mạnh nào đó

Tính phân tán, không đồng đều

Tương tự gần như tính khu vực, mỗi loại nông sản sẽ chỉ phù hợp tại những khu vực khác nhau Và việc sản xuất nông sản tập trung tại các vùng nông thôn, nhưng nhưng chủ yếu lại được tiêu thụ tại thành phố

Tính thời vụ

Đối với việc sản xuất nông sản, bao giờ cũng có sự phân chia mùa vụ rõ ràng Tùy vào từng vụ mùa trong năm mà khả năng thích ứng, phát triển của nông sản sẽ khác biệt Chính vì thế mà không ngạc nhiên khi trên thị trường luôn

có khái niệm “Được mùa mất giá” Bởi khi được mùa, lượng nông sản được sản xuất ra ồ ạt, giá rẻ; còn khi trái vụ thì giá nông sản sẽ đắt hơn bởi sản lượng thấp

Tính tươi sống

Các loại nông sản thường có tính tươi sống, dễ bị dập nát, khó bảo quản,… sau khi được người nông dân thu gom lại để chế biến và đem đi tiêu thụ thì sẽ dần mất đi độ tươi ngon vốn có

2 Tình hình tiêu thụ nông sản Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế:

2.1 Những điểm sáng trong tình hình tiêu thụ nông sản Việt Nam:

Với bối cảnh hội nhập kinh tế như hiện nay, thị trường tiêu thụ nông sản ngày càng khẳng định vị thế của mình, không ngừng mở rộng và hội nhập với thị trường quốc tế

Thứ nhất, xuất khẩu nông sản là một thế mạnh của nước ta

Việt Nam đang đứng thứ 2 Đông Nam Á và thứ 15 toàn cầu về xuất khẩu nông sản[1]

Năm 2019, trong tổng kim ngạch 41,3 tỷ USD xuất khẩu nông lâm thủy sản

thì giá trị xuất khẩu các mặt hàng nông sản chính ước đạt 18,5 tỷ USD:

Khối lượng xuất khẩu điều nhân ước đạt 457 nghìn tấn và 3,29 tỷ USD Xuất khẩu cà phê đạt 1,653 triệu tấn và 2,75 tỷ USD

Nước ta xuất khẩu 6,34 triệu tấn gạo, đem về 2,79 tỷ USD

Năm 2019 xuất khẩu hàng rau quả của Việt Nam đạt 3,74 tỷ USD

Khối lượng cao su đạt 1,68 triệu tấn và 2,26 tỷ USD

Xuất khẩu hạt tiêu đạt 283,8 nghìn tấn và 715 triệu USD

Nguồn: Cục xuất nhập khẩu (2019), “Bản tin thị trường nông, lâm, thủy sản ngày 13/12/2019 và ngày 23/12/2019”, Bộ Công thương Việt Nam

Đạt được nhiều thành tựu trong năm 2019, nhưng năm 2020 lại bắt đầu với

sự bùng phát của đại dịch COVID – 19 khiến cho việc thực hiện những mục tiêu mới trong năm tiếp theo càng phức tạp

Tuy vậy, năm 2020 với sự nỗ lực của Đảng, Nhà nước, các cấp chính quyền

cùng sự đoàn kết của nhân dân đã cho thấy sức mạnh của con người Việt Nam, vượt khó trong thời điểm COVID

Nông sản Việt Nam chứng kiến một năm lập kỷ lục khi giá trị xuất khẩu đạt đến 41,2 tỷ USD:

Xuất khẩu gạo năm 2020 đạt 6,15 triệu tấn, trị giá đạt khoảng 3,07 tỷ USD, giảm khoảng 3,5% so với năm 2019

Xuất khẩu cao su ước đạt 1,75 triệu tấn, trị giá 2,38 tỷ USD

Xuất khẩu cà phê ước đạt 1,51 triệu tấn, trị giá 2,66 tỷ USD

Xuất khẩu hạt tiêu ước đạt 288 nghìn tấn

Xuất khẩu hàng rau quả ước đạt 3,26 tỷ USD, giảm 13% so với năm 2019 Xuất khẩu chè ước đạt 137 nghìn tấn, trị giá 220 triệu USD

Nguồn: Cục xuất nhập khẩu (2020), “Bản tin thị trường nông, lâm, thủy

sản ngày 10/12/2020”, Bộ Công thương Việt Nam Tình hình xuất khẩu nông sản năm 2021 vẫn cho thấy sự khởi sắc, lạc quan

dù cho dịch COVID – 19 đã làm cho gần như toàn bộ chuỗi cung ứng bị gián đoạn:

Tính chung quý I, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 10,61

tỷ USD, tăng 19,7% so với quý I/2020 Riêng nhóm nông sản chính xuất khẩu đạt 4,59 tỷ USD, tăng 10,2%

Nhiều mặt hàng đạt giá trị xuất khẩu cao hơn so với cùng kỳ năm ngoái như: giá trị xuất khẩu cao su đạt khoảng 721 triệu USD, tăng 116%; chè đạt 41 triệu USD, tăng 6,2%; rau quả khoảng 944 triệu USD, tăng 6,1% Tuy nhiên, vẫn

có những mặt hàng có giá trị xuất khẩu giảm như: cà phê đạt 771 triệu USD,

giảm 11,3%; gạo đạt khoảng 606 triệu USD, giảm 17,4%; hạt điều 634 triệu USD; giảm 5,8%

Nguồn: Hà An (2021), “Quý 1/2021: Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tăng

gần 20%”, Thời báo ngân hàng

Các thị trường xuất khẩu nước ngoài của mặt hàng nông sản chúng ta cũng rất đa dạng

Thị trường xuất khẩu khu vực châu Á chiếm 54,4% thị phần, châu Mỹ chiếm 32,2%, châu Âu là 11,8%, châu Đại Dương mới chỉ 1,8% và châu Phi là 1,5% [2] Trong đó, thị trường xuất khẩu nông sản của Việt Nam chủ yếu là Trung Quốc, Châu Âu, Mỹ, ASEAN, Nhật Bản và Hàn Quốc

Với những số liệu được khái quát trên đây, đã chứng tỏ sức hút, tiềm lực phát triển mạnh mẽ của thị trường nông sản Việt Nam đối với thế giới

Thứ hai, không ngừng nâng cao, cải tiến kĩ thuật công nghệ và đảm bảo môi trường sản xuất tiêu chuẩn cho nông sản

Nhiều năm qua các hộ sản xuất nông sản tại nước ta được sự hướng dẫn, đầu tư từ Nhà nước mà đã có nhiều cải tiến mới trong việc sản xuất, chế biến nông sản nhờ vào ứng dụng công nghệ - kĩ thuật hiện đại

Ví dụ như tại tỉnh Gia Lai đã đầu tư phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao Nhiều mô hình như: sản xuất giống, nuôi trồng một số sản phẩm có năng suất, chất lượng cao, sản phẩm hữu cơ đem lại hiệu quả rõ rệt [3]

Máy móc dần thay thế người lao động trong nhiều công đoạn của quy trình chế biến nông sản như: nạo, gọt vỏ trái cây, sấy, vận chuyển,…Hơn nữa trong thời đại công nghệ 4.0, việc áp dụng trí tuệ nhân tạo vào việc chăm sóc, quản lý

sự phát triển của từng loại cây,…đã được khởi xướng, nghiên cứu chế tạo và tương lai chắc chắn được đưa vào sản xuất với quy mô rộng lớn

Không những vây, mà một số mô hình, khu vực, vùng nông nghiệp ứng dụng cao, đạt tiêu chuẩn chứng nhận như: VietGAP, GlobalGAP,…ngày càng

được nhiều vùng sản xuất nông sản lựa chọn, đặc biệt là những khu vực chuyên môn hóa xuất khẩu

Với việc đầu tư đẩy mạnh trang bị kĩ thuật hiện đại cho nông nghiệp mà chất lượng của các mặt hàng có thể cạnh tranh với các nước khác, tạo niềm tin,

sự hài lòng đến từ các quốc gia khó tính như: EU, Mỹ, Nhật Bản,…

Thứ ba, kiểm soát tốt dịch COVID – 19 và có nhiều sáng tạo trong việc tiêu thụ nông sản

Dịch bệnh COVID – 19 khởi phát vào đầu tháng 1 năm 2020, sau đó bùng phát vào những tháng tiếp theo đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, tình hình kinh tế - xã hội gặp biến động, sản xuất; tiêu thụ nông sản của người nông dân gặp khó

Thế nhưng, với sự chỉ đạo của các cấp chính quyền trong việc rà soát, lấy mẫu, khoanh vùng triệt để, thần tốc cùng các biện pháp cách ly y tế nghiêm ngặt,…Và sự nỗ lực của các y bác sĩ, quân đội, công an, trong việc đảm bảo, kiểm soát tình hình, hướng dẫn, đảm bảo an toàn,… đã phát huy hiệu quả tối đa trong phòng chống dịch và ngăn nguồn lây nhiễm

Nhờ vậy, mà cho đến nay Việt Nam số ca nhiễm không bùng phát ồ ạt, dịch bệnh được kiểm soát chặt chẽ điều đó tạo thuận lợi cho sản xuất, giao thương tiêu thụ nông sản trong nội địa và xuất khẩu Đặc biệt năm 2020, trong khi nhiều nước đang phải gồng mình lên khắc phục sự bùng nổ của các ca lây nhiễm thì với sự quản lý của Đảng, tình hình dịch COVID – 19 của nước ta được kiểm soát rất tốt, điều này khiến cho người nông dân vẫn có thể tập trung sản xuất, chế biến nông sản, thậm chí tận dụng thị trường để cạnh tranh mạnh mẽ với Thái Lan, Ấn Độ, Trung Quốc,…

Cho đến nay, những tháng đầu năm 2021, dịch bệnh vẫn còn phức tạp khiến cho hoạt động giao thương chưa thể trở lại đúng như guồng quay ban đầu Tuy nhiên theo như thống kê phần trên, tính chung quý I năm 2021, nước ta vẫn cho thấy nhiều hy vọng trong tiêu thụ nông sản