Hiện nay, Đảng, Nhà nước ta đang quyết liệt xây dựng và phát triển nền kinh tế tri thức. Vậy kinh tế tri thức là gì, xây dựng kinh tế tri thức tại Việt Nam như thế nào và các điều kiện phát triển kinh tế tri thức ở Việt Nam là gì… là những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. Trong tiểu luận này, đề tài tập trung nghiên cứu các điều kiện kinh tế tri thức ở Việt Nam hiện nay.
Trang 11. M Đ UỞ Ầ
Kinh t tri th c xu t hi n nh m t th i đ i kinh t m i, v i m t nguyênế ứ ấ ệ ư ộ ờ ạ ế ớ ớ ộ
lý sáng t o c a c i hoàn toàn khác v i các th i đ i kinh t nông nghi p ho cạ ủ ả ớ ờ ạ ế ệ ặ công nghi p. Đó là n n kinh t d a trên s d n d t c a ngu n l c trí tu vàệ ề ế ự ự ẫ ắ ủ ồ ự ệ
kh năng k t n i sâu, r ng trên không gian toàn c u. Đi u đó khi n cho toànả ế ố ộ ầ ề ế
c u hóa tr thành m t quá trình khó đ o ngầ ở ộ ả ược, di n ti n nhanh, sâu r ng vàễ ế ộ
v n hành trên c s c a chính nó m t n n kinh t tri th c, mang b n ch tậ ơ ở ủ ộ ề ế ứ ả ấ toàn c u. Trong b i c nh đó, m t nầ ố ả ộ ước đang phát tri n nh Vi t Nam, dù cóể ư ệ
đi m xu t phát th p, cũng ph i tham gia vào quá trình c a kinh t tri th c trênể ấ ấ ả ủ ế ứ
c s xem xét l i các khía c nh khác nhau c a t duy phát tri n, đ ti n bơ ở ạ ạ ủ ư ể ể ế ướ c theo yêu c u c a th i đ i, tăng cầ ủ ờ ạ ường năng l c h i nh p th c s vào n nự ộ ậ ự ự ề kinh t th gi i.ế ế ớ Hi n nay, Đ ng, Nhà nệ ả ước ta đang quy t li t xây d ng vàế ệ ự phát tri n n n kinh t tri th c. V y kinh t tri th c là gì, xây d ng kinh t triể ề ế ứ ậ ế ứ ự ế
th c t i Vi t Nam nh th nào và các đi u ki n phát tri n kinh t tri th c ứ ạ ệ ư ế ề ệ ể ế ứ ở
Vi t Nam là gì… là nh ng v n đ c n ti p t c nghiên c u. Trong ti u lu nệ ữ ấ ề ầ ế ụ ứ ể ậ này, đ tài t p trung nghiên c u các đi u ki n kinh t tri th c Vi t Namề ậ ứ ề ệ ế ứ ở ệ
hi n nay. ệ
2. N I DUNGỘ
2.1. Khái ni m ệ kinh t tri th cế ứ
T nh ng năm 80 c a th k XX tr l i đây, s phát tri n c a khoa h cừ ữ ủ ế ỷ ở ạ ự ể ủ ọ
và công ngh đã tác đ ng m nh m và đã làm cho n n kinh t th gi i đangệ ộ ạ ẽ ề ế ế ớ
bi n đ i sâu s c, toàn di n, chuy n t kinh t công nghi p sang kinh t triế ổ ắ ệ ể ừ ế ệ ế
th c. Đây là m t bứ ộ ước ngo t có ý nghĩa l ch s tr ng đ i đ i v i quá trìnhặ ị ử ọ ạ ố ớ phát tri n c a nhân lo i.ể ủ ạ
Khái ni m “kinh t tri th c” đệ ế ứ ược nh c đ n v i các cách di n đ t khácắ ế ớ ễ ạ nhau, nh ng quan đi m thông thư ể ường cho r ng n n kinh t tri th c là n nằ ề ế ứ ề kinh t trong đó tri th c tr thành y u t quy t đ nh. Theo đ nh nghĩa c aế ứ ở ế ố ế ị ị ủ World Bank, kinh t tri th c là: “N n kinh t d a vào tri th c nh đ ng l cế ứ ề ế ự ứ ư ộ ự chính cho sự tăng trưởng kinh tế”. Kinh t tri th c là bi u hi n hay xu hế ứ ể ệ ướ ng
c a n n kinh t hi n đ i, trong đó tri th c, lao đ ng ch t xám đủ ề ế ệ ạ ứ ộ ấ ược phát huy
kh năng sinh l i c a nó và mang l i hi u qu kinh t l n lao trong t t c cácả ợ ủ ạ ệ ả ế ớ ấ ả ngành kinh t : công nghi p, nông lâm ng nghi p và d ch v , ph c v choế ệ ư ệ ị ụ ụ ụ phát tri n kinh t ể ế
Trang 2Kinh t tri th c cũng đế ứ ược hi u là n n kinh t ch y u d a trên c s triể ề ế ủ ế ự ơ ở
th c, khoa h c; d a trên vi c t o ra và s d ng tri th c, ph n ánh s phátứ ọ ự ệ ạ ử ụ ứ ả ự tri n c a l c lể ủ ự ượng s n xu t trình đ cao. Ho c cũng đả ấ ở ộ ặ ược hi u là m tể ộ
lo i môi trạ ường kinh t k thu t, văn hóa xã h i m i, có nh ng đ c tínhế ỹ ậ ộ ớ ữ ặ phù h p và t o thu n l i nh t cho vi c h c h i, đ i m i và sáng t o. Trongợ ạ ậ ợ ấ ệ ọ ỏ ổ ớ ạ môi trường đó, tri th c s t t y u tr thành nhân t s n xu t quan tr ng nh t,ứ ẽ ấ ế ở ố ả ấ ọ ấ đóng góp vào phát tri n kinh t xã h i.ể ế ộ
Trong n n kinh t tri th c, vi c t o ra và s d ng tri th c chi m u thề ế ứ ệ ạ ử ụ ứ ế ư ế trong quá trình t o ra c a c i v t ch t. Đó không ch đ n gi n là s thúc đ yạ ủ ả ậ ấ ỉ ơ ả ự ẩ
vượt qua các gi i h n c a tri th c, mà còn là s d ng hi u qu t t c cácớ ạ ủ ứ ử ụ ệ ả ấ ả
d ng tri th c trong các ho t đ ng c a n n kinh t ạ ứ ạ ộ ủ ề ế N n kinh t tri th c c nề ế ứ ầ
d a trên nh ng ho t đ ng có hàm lự ữ ạ ộ ượng tri th c cao, t đó thúc đ y các ti nứ ừ ẩ ế
b v khoa h c và công ngh , vì v y nh ng tri th c hi n h u cũng tr nên l iộ ề ọ ệ ậ ữ ứ ệ ữ ở ỗ
th i nhanh chóng. Đ c đi m chính c a m t n n kinh t tri th c là tăng trờ ặ ể ủ ộ ề ế ứ ưở ng
ph thu c vào năng l c trí th c c a con ngụ ộ ự ứ ủ ười nhi u h n là các y u t đ uề ơ ế ố ầ vào v t ch t hay tài nguyên thiên nhiên.ậ ấ
Có th hi u n n kinh t tri th c là n n kinh t s d ng tri th c nh làể ể ề ế ứ ề ế ử ụ ứ ư
đ ng l c chính c a tăng trộ ự ủ ưởng kinh t , trong đó tri th c đế ứ ược h p thu, t o ra,ấ ạ
ph bi n và s d ng hi u qu đ thúc đ y s phát tri n kinh t Tuy nhiên,ổ ế ử ụ ệ ả ể ẩ ự ể ế
n n kinh t tri th c không nh t thi t ph i xoay quanh công ngh cao và côngề ế ứ ấ ế ả ệ ngh thông tin. Ví d , vi c áp d ng nh ng k thu t m i trong canh tác nôngệ ụ ệ ụ ữ ỹ ậ ớ nghi p có th nâng cao s n lệ ể ả ượng đáng k , hay vi c s d ng nh ng d ch vể ệ ử ụ ữ ị ụ logistic hi n đ i có th cho phép nh ng ngành ngh th công truy n th ngệ ạ ể ữ ề ủ ề ố
m r ng th trở ộ ị ường tiêu th h n so v i trụ ơ ớ ước đây
Tóm l i, có th đ nh nghĩa r ng tri th c là ngu n l c chính c a n n kinhạ ể ị ằ ứ ồ ự ủ ề
t tri th c so v i các ngu n l c v t ch t khác. Nó cũng quan tr ng nh đ tế ứ ớ ồ ự ậ ấ ọ ư ấ đai và lao đ ng trong n n kinh t nông nghi p, hay tài nguyên thiên nhiên vàộ ề ế ệ máy móc trong n n kinh t công nghi p, th m chí còn quan tr ng h n do tínhề ế ệ ậ ọ ơ không ng ng đ i m i và sáng t o c a nó nh m tăng năng su t lao đ ng vàừ ổ ớ ạ ủ ằ ấ ộ đóng góp m nh m vào quá trình tăng trạ ẽ ưởng và ch t lấ ượng c a quá trình này.ủ 2.2. Đ c tr ng c a n n kinh t tri th cặ ư ủ ề ế ứ
Kinh t tri th c có nh ng nét khác so v i các n n kinh t trế ứ ữ ớ ề ế ước đó.
Nh ng đ c đi m này còn đang đ nh hình và ti p t c phát hi n. Tuy v y, cóữ ặ ể ị ế ụ ệ ậ
th nêu lên nh ng đ c tr ng c b n có tính xuyên su t.ể ữ ặ ư ơ ả ố
Trang 3 Th nh t, kinh t tri th c là n n kinh t đ ứ ấ ế ứ ề ế ượ c hình thành, phát tri n ể trên c s các ngành s n xu t và d ch v s d ng công ngh cao và sáng t o ơ ở ả ấ ị ụ ử ụ ệ ạ công ngh tr thành lo i hình s n xu t tiêu bi u nh t ệ ở ạ ả ấ ể ấ
Trong s n xu t, kinh t tri th c l y các ngành công ngh cao làm n nả ấ ế ứ ấ ệ ề
t ng. Nh ng ngành công ngh cao nh công ngh thông tin, công ngh sinhả ữ ệ ư ệ ệ
h c, công ngh nano,… chúng đang h i t v i nhau t o thành n n t ng choọ ệ ộ ụ ớ ạ ề ả
m t h th ng công ngh m i c a th k XXI công ngh c a n n kinh t triộ ệ ố ệ ớ ủ ế ỷ ệ ủ ề ế
th c. H th ng công ngh m i này đang làm bi n đ i sâu s c quá trình s nứ ệ ố ệ ớ ế ổ ắ ả
xu t, cách th c s n xu t kinh doanh, phấ ứ ả ấ ương th c t ch c qu n lý Và nhứ ổ ứ ả ư
v y, nó chi ph i toàn b quá trình v n đ ng, phát tri n c a n n kinh t qu cậ ố ộ ậ ộ ể ủ ề ế ố dân. Đi u này hoàn toàn phù h p v i quan đi m c a các nhà kinh t h c choề ợ ớ ể ủ ế ọ
r ng, ch khi nào có đằ ỉ ược các ngành công ngh cao mà giá tr do tri th c m iệ ị ứ ớ mang l i chi m 2/3 t ng giá tr s n ph m là ngành kinh t tri th c và khiạ ế ổ ị ả ẩ ế ứ nào
n n kinh t bao g m ch y u các ngành kinh t tri th c thì g i là n n kinh tề ế ồ ủ ế ế ứ ọ ề ế tri th c.ứ
Trong h th ng công ngh m i thì công ngh thông tin có ý nghĩa quy tệ ố ệ ớ ệ ế
đ nh. M i lĩnh v c ho t đ ng trong xã h i hi n đ i đ u có tác đ ng và in d uị ọ ự ạ ộ ộ ệ ạ ề ộ ấ
n c a công ngh thông tin. S phát tri n c a công ngh thông tin (siêu xa l
thông tin, Internet,…) giúp cho thông tin và tri th c phát huy đứ ược nh ng m tữ ặ
m nh c a nó. V i t c đ truy n t i thông tin nhanh chóng đã làm cho nh pạ ủ ớ ố ộ ề ả ị
đi u cu c s ng, s n xu t kinh doanh sôi đ ng h n lên, th gi i dệ ộ ố ả ấ ộ ẳ ế ớ ường như đang thu h p l i, vòng đ i c a k thu t và s n ph m càng rút ng n.ẹ ạ ờ ủ ỹ ậ ả ẩ ắ
Công ngh thông tin là đi m t a, xệ ể ự ương s ng c a n n kinh t qu c dân,ố ủ ề ế ố nên các ngành kinh t ph i d a vào đó đ đ i m i và phát tri n. Vì v y, ho tế ả ự ể ổ ớ ể ậ ạ
đ ng sáng t o tr thành ho t đ ng đ c tr ng c a n n s n xu t tộ ạ ở ạ ộ ặ ư ủ ề ả ấ ương lai và
“sáng t o cái m i” đạ ớ ược coi là nhân t n i t i, là linh h n c a n n kinh t triố ộ ạ ồ ủ ề ế
th c. Ho t đ ng sáng t o ch y u là sáng t o công ngh m i, s n ph m m i,ứ ạ ộ ạ ủ ế ạ ệ ớ ả ẩ ớ
phương th c qu n lý m i,… trong đó sáng t o công ngh m i là lo i hình s nứ ả ớ ạ ệ ớ ạ ả
xu t tiêu bi u nh t.ấ ể ấ
Th hai, v n quý nh t trong n n kinh t tri th c là tri th c, tri th c ứ ố ấ ề ế ứ ứ ứ khoa h c công ngh cùng v i lao đ ng k năng cao là l c l ọ ệ ớ ộ ỹ ự ượ ng s n xu t th ả ấ ứ
nh t, là l i th đ phát tri n. H c t p là nhu c u th ấ ợ ế ể ể ọ ậ ầ ườ ng xuyên đ i v i m i ố ớ ọ
ng ườ i và phát huy nhân t con ng ố ườ i tr thành nhi m v trung tâm c a xã ở ệ ụ ủ
h i ộ
Trang 4N i dung c a cu c cách m ng công nghi p trộ ủ ộ ạ ệ ước đây, máy móc thay thế lao đ ng c b p c a con ngộ ơ ắ ủ ười, còn ngày nay máy tính giúp con người trong lao đ ng trí óc, nhân lên g p b i s c m nh trí tu , s c sáng t o c a conộ ấ ộ ứ ạ ệ ứ ạ ủ
người. Tri th c v a đứ ừ ượ ử ục s d ng đ qu n lý, đi u khi n, tham gia vào quáể ả ề ể trình s n xu t, v a tr c ti p là thành t trong s n ph m nh nguyên li u s nả ấ ừ ự ế ố ả ẩ ư ệ ả
xu t. Tri th c đ x lý tri th c, làm ra tri th c,… Tri th c đang tr thànhấ ứ ể ử ứ ứ ứ ở ngu n l c c b n nh t, quan tr ng h n c v n, tài nguyên và s c lao đ ng,ồ ự ơ ả ấ ọ ơ ả ố ứ ộ
“Tri th c là nhân t tr c ti p c a ch c năng s n xu t” d báo c a Mác đãứ ố ự ế ủ ứ ả ấ ự ủ
tr thành hi n th c.ở ệ ự
Trong n n kinh t tri th c, ho t đ ng ch y u nh t là t o ra tri th c,ề ế ứ ạ ộ ủ ế ấ ạ ứ
qu ng bá tri th c, s d ng tri th c, bi n tri th c thành giá tr L c lả ứ ử ụ ứ ế ứ ị ự ượng s nả
xu t xã h i loài ngấ ộ ườ ừ ựi t d a vào tài nguyên thiên nhiên đang chuy n d nể ầ sang d a ch y u vào năng l c trí tu c a con ngự ủ ế ự ệ ủ ười
Có th kh ng đ nh, n n kinh t tri th c hình thành và phát tri n là nhể ẳ ị ề ế ứ ể ờ năng l c sáng t o c a con ngự ạ ủ ười, năng l c t o ra tri th c m i và t n d ng triự ạ ứ ớ ậ ụ
th c m i. Sáng t o và đ i m i là đ ng l c c a s phát tri n kinh t xã h i,ứ ớ ạ ổ ớ ộ ự ủ ự ể ế ộ
là ngu n g c c a kinh t tri th c ngày nay.ồ ố ủ ế ứ
Không gi ng nh các ngu n l c khác b m t đi khi s d ng, tri th c vàố ư ồ ự ị ấ ử ụ ứ thông tin càng s d ng càng đử ụ ược hoàn thi n, giá tr c a nó cáng nhân lên.ệ ị ủ
Đ c đi m n i b t c a tri th c trong th i đ i ngày nay là t c đ gia tăng nhanhặ ể ổ ậ ủ ứ ờ ạ ố ộ chóng, kh năng lan truy n r ng rãi bu c m i ngả ề ộ ộ ọ ười đ u h c t p đ phátề ọ ậ ể tri n trí sáng t o, ch đ ng theo k p s đ i m i và có kh năng thúc đ y sể ạ ủ ộ ị ự ổ ớ ả ẩ ự
đ i m i. Do đó, m t n n kinh t tri th c đòi h i ph i đ u t m nh vào sổ ớ ộ ề ế ứ ỏ ả ầ ư ạ ự phát tri n tri th c m i nh m duy trì và tăng cể ứ ớ ằ ường vai trò d n d t c a tri th c.ẫ ắ ủ ứ
Y u t c t lõi c a n n kinh t là tri th c l i g n v i con ngế ố ố ủ ề ế ứ ạ ắ ớ ười, do con
ngườ ại t o ra, còn t ch t c a con ngố ấ ủ ườ ại l i liên quan tr c ti p đ n ho t đ ngự ế ế ạ ộ giáo d c, cho nên h th ng giáo d c ph i đ m b o cho m i ngụ ệ ố ụ ả ả ả ọ ườ ượi đ c h cọ
t p, chú tr ng phát tri n tài năng c a con ngậ ọ ể ủ ười thông qua đ i m i h th ngổ ớ ệ ố giáo d c. Giáo d c ph i bi n tri th c thành k năng, tri th c thành trí l c, dânụ ụ ả ế ứ ỹ ứ ự trí thành nhân l c. Giáo d c ph i đ t con ngự ụ ả ặ ười vào v trí trung tâm.ị
Th ba, kinh t tri th c là n n kinh t có c u trúc m ng toàn c u ứ ế ứ ề ế ấ ạ ầ
N n kinh t th gi i đang đề ế ế ớ ược c u trúc thành m t m ng lấ ộ ạ ưới toàn c u.ầ
V b n ch t, h th ng m ng đề ả ấ ệ ố ạ ược c u trúc “ngang” khác c b n v i n nấ ơ ả ớ ề
Trang 5kinh t trế ước đây v n đ ng theo c u trúc “d c”. M ng lậ ộ ấ ọ ạ ưới toàn c u c a n nầ ủ ề kinh t tri th c đế ứ ược ki n t o b i:ế ạ ở
+ Các “ch t li u” phát tri n c b n khác trấ ệ ể ơ ả ước nh : máy tính, m ng vi nư ạ ễ thông, Internet, các v t li u m i,…ậ ệ ớ
+ H th ng phân công lao đ ng qu c t toàn c u thay cho h th ngệ ố ộ ố ế ầ ệ ố phân công lao đ ng qu c t qu c gia. Nó v n đ ng theo qui t c s n xu t,ộ ố ế ố ậ ộ ắ ả ấ
thương m i và tài chính m i trong không gian toàn c u hóa.ạ ớ ầ
+ Quá trình phi t p trung hóa c u trúc kinh t ậ ấ ế xã h i. Quá trình đô thộ ị hóa di n ra theo nh ng xu hễ ữ ướng m i. Các đô th kh ng l không còn là sớ ị ổ ồ ự
l a ch n ch y u: Khái ni m văn phòng, ch làm vi c, th trự ọ ủ ế ệ ỗ ệ ị ường… đang thay đ i m nh m khi công vi c ch y u c a nhân lo i là s n xu t tri th c,ổ ạ ẽ ệ ủ ế ủ ạ ả ấ ứ
được ti n hành trong môi trế ường t đ ng hóa cao trên c s m ng thông tinự ộ ơ ở ạ
v i công c chính là máy tính n i m ng.ớ ụ ố ạ
+ S thay đ i c c u quy n l c trong n n kinh t Quan h l thu c caiự ổ ơ ấ ề ự ề ế ệ ệ ộ
tr c a n n kinh t trị ủ ề ế ước đây được thay b ng quan h tham d bình đ ng.ằ ệ ự ẳ
L c lự ượng nào s h u nhi u tri th c và nhân tài s quy t đ nh v n m nh c aở ữ ề ứ ẽ ế ị ậ ệ ủ
m i dân t c.ỗ ộ
Th t , n n kinh t tri th c có t c đ phát tri n c c k cao ứ ư ề ế ứ ố ộ ể ự ỳ
Đ c đi m quan tr ng nh t c a kinh t tri th c là t c đ bi n đ i c c kặ ể ọ ấ ủ ế ứ ố ộ ế ổ ự ỳ cao. Nó th hi n t c đ s n sinh tri th c, s thay đ i v giá c , t c đ ngể ệ ở ố ộ ả ứ ự ổ ề ả ố ộ ứ
d ng các phát minh khoa h c công ngh vào th c ti n và h qu đi li n làụ ọ ệ ự ễ ệ ả ề
t c đ bi n đ i c a đ i s ng trên m i phố ộ ế ổ ủ ờ ố ọ ương di n.ệ
T c đ s n sinh tri th c ngày càng nhanh, th i gian c n thi t đ tăng g pố ộ ả ứ ờ ầ ế ể ấ đôi lượng tri th c c a nhân lo i càng rút ng n. Các nhà khoa h c đã nh nứ ủ ạ ắ ọ ậ
đ nh: Tri th c c a loài ngị ứ ủ ườ ở ế ỷi th k XIX c 50 năm thì tăng g p đôi, sangứ ấ
đ u th k XX c 30 năm tăng g p đôi, vào gi a th k XX c 10 năm tăngầ ế ỷ ứ ấ ữ ế ỷ ứ
g p đôi, đ n nh ng năm 1970 c 5 năm tăng g p đôi và đ n nh ng năm 1980ấ ế ữ ứ ấ ế ữ
c 3 năm tăng g p đôi. Có th nói, càng lùi vào quá kh thì quãng th i gianứ ấ ể ứ ờ nhân đôi tri th c càng l n, đo b ng th k , thiên niên k ứ ớ ằ ế ỷ ỷ
T c đ bi n đ i giá c c a các s n ph m càng m i càng nhanh. M t triố ộ ế ổ ả ủ ả ẩ ớ ộ
th c hôm nay có giá tr hàng t USD, ngày mai có th vô giá tr Dứ ị ỷ ể ị ường nh cóư
m t quy lu t: các s n ph m càng hi n đ i thì t c đ bi n đ i giá càng cao.ộ ậ ả ẩ ệ ạ ố ộ ế ổ
N u ph i c n đ n 60 năm đ cế ả ầ ế ể ước v n t i bi n và phí c ng bi n gi m điậ ả ể ả ể ả
Trang 6m t n a, thì cũng trong th i gian y, cộ ử ờ ấ ước hàng không gi m đi 6 l n và giáả ầ
d ch v đi n tho i gi m 82 l n. Kinh ng c h n ch trong vòng 30 năm, t nămị ụ ệ ạ ả ầ ạ ơ ỉ ừ
1960 đ n năm 1990, giá máy tính đã gi m đi 125 l n. Vì v y, trong th i đ iế ả ầ ậ ờ ạ ngày nay vi c ti p c n và trao đ i tri th c ph m vi toàn c u có ý nghĩa s ngệ ế ậ ổ ứ ở ạ ầ ố còn, c nh tranh trong kinh t tri th c trạ ế ứ ước h t là c nh tranh v t c đ , v tế ạ ề ố ộ ề ư duy
T c đ áp d ng và ph bi n các thành t u khoa h c k thu t và côngố ộ ụ ổ ế ự ọ ỹ ậ ngh ngày càng cao. N u d ch v đi n tho i c n 74 năm đ đ t con s 50ệ ế ị ụ ệ ạ ầ ể ạ ố tri u thuê bao, thì ch 30 năm s ngệ ỉ ố ườ ử ụi s d ng radio đã đ t con s 50 tri u,ạ ố ệ máy tính cá nhân ch c n đ n 16 năm, tivi c n 13 năm và m ng thông tin toànỉ ầ ế ầ ạ
c u ch c n có 4 năm.ầ ỉ ầ
Đ c đi m t c đ bi n đ i nhanh chóng trên nhi u phặ ể ố ộ ế ổ ề ương di n c a n nệ ủ ề kinh t này nói lên r ng, kh năng b t k p các nế ằ ả ắ ị ước đi trước cũng l n nhớ ư
kh năng t t h u xa h n. M c đ hi n th c hóa m i m t kh năng tùy thu cả ụ ậ ơ ứ ộ ệ ự ỗ ộ ả ộ vào nhi u y u t , nh ng trề ế ố ư ước h t là tính h p lý c a mô hình và chi n lế ợ ủ ế ượ c
“đi t t” đắ ượ ực l a ch n cũng nh quy t tâm theo đu i nó.ọ ư ế ổ
Th năm, n n kinh t tri th c là n n kinh t l y toàn c u làm th ứ ề ế ứ ề ế ấ ầ ị
tr ườ ng và là n n kinh t phát tri n b n v ng ề ế ể ề ữ
N n kinh t th trề ế ị ường l y th trấ ị ường toàn c u làm hầ ướng ho t đ ngạ ộ chính. Tri th c, thông tin không có biên gi i làm cho n n kinh t th trứ ớ ề ế ị ườ ng mang tính toàn c u. Công ngh thông tin làm cho h p tác kinh t , văn hóaầ ệ ợ ế mang tính toàn c u, đ ng th i c nh tranh gay g t trên c bình di n trong nầ ồ ờ ạ ắ ả ệ ướ c
l n qu c t ẫ ố ế
T tư ưởng ch đ o c a phát minh k thu t truy n th ng là đ n nh t, t nỉ ạ ủ ỹ ậ ề ố ơ ấ ậ
d ng h t kh năng khai thác tài nguyên thiên nhiên đ giành l y l i nhu n caoụ ế ả ể ấ ợ ậ
nh t, ít quan tâm đ n môi trấ ế ường sinh thái và l i ích xã h i; phát tri n trên cợ ộ ể ơ
s tài nguyên thiên nhiên vô t n và dung lở ậ ượng môi trường không bao gi c nờ ạ
ki t. Còn t tệ ư ưởng ch đ o c a k thu t cao, công ngh m i là l i d ng m tỉ ạ ủ ỹ ậ ệ ớ ợ ụ ộ cách khoa h c, h p lý, có hi u qu ngu n tài nguyên hi n có, đ ng th i khámọ ợ ệ ả ồ ệ ồ ờ phá ngu n tài nguyên m i đ thay th tài nguyên thiên nhiên đã c n ki t. Doồ ớ ể ế ạ ệ
đó, m c tiêu c a kinh t th trụ ủ ế ị ường là phát tri n b n v ng, thúc đ y s hàiể ề ữ ẩ ự hòa gi a con ngữ ườ ớ ựi v i t nhiên
2.3. Gi i pháp phát tri n kinh t tri th c c a Vi tả ể ế ứ ủ ệ Nam
Trang 7Đ i h i VIII đã kh ng đ nh ạ ộ ẳ ị “Đ n năm 2020 v c b n n ế ề ơ ả ướ c ta tr thành ở
m t n ộ ướ c “công nghi p theo h ệ ướ ng hi n đ i ệ ạ ” và đ n Đ i h i X, Đ ng ta đãế ạ ộ ả
c th hóa thêm: ụ ể “Đ y m nh công nghi p hóa, hi n đ i hóa g n v i phát ẩ ạ ệ ệ ạ ắ ớ tri n kinh t tri th c ể ế ứ ”. Do đó, chi n lế ược phát tri n nể ước ta là d a vào triự
th c và thông tin. N n kinh t nứ ề ế ước ta ph i phát tri n theo mô hình hai t c đ :ả ể ố ộ chuy n n n kinh t nông nghi p sang kinh t công nghi p và kinh t côngể ề ế ệ ế ệ ế nghi p sang kinh t tri th c. Hai nhi m v y ph i th c hi n đ ng th i, l ngệ ế ứ ệ ụ ấ ả ự ệ ồ ờ ồ ghép, đan xen, h tr cho nhau. Đi u đó có nghĩa là đ y m nh công nghi pỗ ợ ề ẩ ạ ệ hóa, hi n đ i hóa nông nghi p, nông thôn; nâng cao năng l c s n xu t cácệ ạ ệ ự ả ấ ngành công nghi p và d ch v c b n; đ ng th i nhanh chóng phát tri n cácệ ị ụ ơ ả ồ ờ ể ngành d a vào tri th c và công ngh cao, chuy n d ch c c u kinh t theoự ứ ệ ể ị ơ ấ ế
hướng tăng nhanh các ngành kinh t d a vào tri th c.ế ự ứ
M t là, đ i m i c ch , chính sách và lu t pháp phù h p v i s phát ộ ổ ớ ơ ế ậ ợ ớ ự tri n kinh t th tr ể ế ị ườ ng đ nh h ị ướ ng XHCN; t o l p môi tr ạ ậ ườ ng thu n l i đ ậ ợ ể phát huy các ngu n l c c a xã h i cho đ u t phát tri n ồ ự ủ ộ ầ ư ể
Nhà nước tôn tr ng yêu c u khách quan c a n n kinh t th trọ ầ ủ ề ế ị ường, nhanh chóng xây d ng các y u t c a n n kinh t th trự ế ố ủ ề ế ị ường hi n đ i; th cệ ạ ự
hi n qu n lý Nhà nệ ả ước b ng h th ng pháp lu t, gi m s can thi p hànhằ ệ ố ậ ả ự ệ chính vào ho t đ ng c a th trạ ộ ủ ị ường và doanh nghi p. Tách bi t rõ ch c năngệ ệ ứ
qu n lý Nhà nả ước và ch c năng qu n lý kinh doanh c a doanh nghi p nh mứ ả ủ ệ ằ phát huy tính t ch , sáng t o c a các doanh nghi p.ự ủ ạ ủ ệ
Nhà nước chăm lo đ u t phát tri n k t c u h t ng kinh t và xã h i,ầ ư ể ế ấ ạ ầ ế ộ
đi u ti t s phát tri n c a n n kinh t nh m phát huy m t tích c c và h nề ế ự ể ủ ề ế ằ ặ ự ạ
ch m t tiêu c c c a c ch th trế ặ ự ủ ơ ế ị ường; phát huy dân ch , b o đ m các chủ ả ả ủ
th s n xu t kinh doanh ho t đ ng bình đ ng, c nh tranh lành m nh, côngể ả ấ ạ ộ ẳ ạ ạ khai, minh b ch và có tr t t k cạ ậ ự ỷ ương
Không có ý tưởng m i, các công ngh thành s n ph m s không có triớ ệ ả ẩ ẽ
th c khoa h c công ngh và do đó không có tri th c m i. Cho nên, Nhà nứ ọ ệ ứ ớ ướ c khuy n khích các doanh nghi p luôn luôn t đ i m i, t o môi trế ệ ự ổ ớ ạ ường thu nậ
l i đ thúc đ y s ra đ i c a các doanh nghi p tri th c, các ngành kinh t d aợ ể ẩ ự ờ ủ ệ ứ ế ự vào tri th c.ứ
Hai là, đ i m i m nh m , toàn di n h th ng giao d c đào t o và phát ổ ớ ạ ẽ ệ ệ ố ụ ạ tri n nhanh ngu n nhân l c ch t l ể ồ ự ấ ượ ng cao.
Trang 8Tăng đ u t đ phát tri n giáo d c, đ i m i toàn di n h th ng giáo d cầ ư ể ể ụ ổ ớ ệ ệ ố ụ đào t o t m c tiêu, chạ ừ ụ ương trình, n i dung, phộ ương pháp giáo d c, c chụ ơ ế
qu n lý. Giáo d c ph i hả ụ ả ướng t i xây d ng nh ng th h ngớ ự ữ ế ệ ười Vi tệ Nam có
lý tưởng, b n lĩnh, s c kh e, năng l c, có kh năng sáng t và làm ch triả ứ ỏ ự ả ạ ủ
th c m i. Đây là gi i pháp quy t đ nh nh t.ứ ớ ả ế ị ấ
Chuy n mô hình giáo d c hi n nay sang mô hình giáo d c m , b ngể ụ ệ ụ ở ằ nhi u phề ương th c, đ t o nhi u kh năng, c h i khác nhau cho ngứ ể ạ ề ả ơ ộ ườ ọi h c
Đ y m nh xã h i hóa giáo d c, xây d ng c nẩ ạ ộ ụ ự ả ước tr thành m t xã h iở ộ ộ
h c t p v i ý nghĩa “m t n n giáo d c cho m i ngọ ậ ớ ộ ề ụ ọ ười và do m i ngọ ười” Tăng cường h p tác qu c t v giáo d c và đào t o, ti p c n chu n đàoợ ố ế ề ụ ạ ế ậ ẩ
t o tiên ti n c a th gi i phù h p v i yêu c u phát tri n c a Vi tạ ế ủ ế ớ ợ ớ ầ ể ủ ệ Nam. Xây
d ng m t s trự ộ ố ường đ i h c đ t trình đ qu c t ạ ọ ạ ộ ố ế
Đi u ch nh c c u đào t o đ t o ra ngu n nhân l c đ ng b , chú tr ngề ỉ ơ ấ ạ ể ạ ồ ự ồ ộ ọ nhân l c khoa h c công ngh có trình đ cao; đ i ngũ cán b khoa h c kự ọ ệ ộ ộ ộ ọ ỹ thu t, công nhân lành ngh , đ i ngũ cán b qu n lý doanh nghi p,…ậ ề ộ ộ ả ệ
Chú tr ng đào t o, b i dọ ạ ồ ưỡng, tr ng d ng nhân tài, s d ng b trí h p lýọ ụ ử ụ ố ợ ngu n nhân l c đồ ự ược đào t o.ạ
Ba là, phát tri n và ng d ng r ng rãi nh ng thành t u khoa h c công ể ứ ụ ộ ữ ự ọ ngh tiên ti n, nh t là công ngh thông tin ệ ế ấ ệ
Xây d ng m t n n khoa h c công ngh n i sinh đ s c ti p thu và làmự ộ ề ọ ệ ộ ủ ứ ế
ch công ngh nh p kh u, ti n t i c i bi n, sáng t o và xu t kh u côngủ ệ ậ ẩ ế ớ ả ế ạ ấ ẩ ngh ệ
Có chính sách u tiên phát tri n công ngh cao, công ngh s ch. T pư ể ệ ệ ạ ậ trung phát tri n m nh công ngh thông tin và truy n thông, công ngh sinhể ạ ệ ề ệ
h c, v t li u m i… Xây d ng và phát tri n các trung tâm nghiên c u, ngọ ậ ệ ớ ự ể ứ ứ
d ng công ngh cao.ụ ệ
Tăng đ u t , thúc đ y h i nh p qu c t trong lĩnh v c khoa h c và côngầ ư ẩ ộ ậ ố ế ự ọ ngh Đ i m i c ch qu n lý khoa h c và công ngh phù h p v i c ch thệ ổ ớ ơ ế ả ọ ệ ợ ớ ơ ế ị
trường. Xây d ng và phát tri n th trự ể ị ường khoa h c công ngh ọ ệ
ng d ng ph bi n công ngh thông tin trong các lĩnh v c kinh t xã
h i. Xác đ nh công ngh thông tin là ngành kinh t có v trí quan tr ng hàngộ ị ệ ế ị ọ
đ u, là mũi nh n c a chi n lầ ọ ủ ế ược công nghi p hóa, hi n đ i hóa. Mu n v y,ệ ệ ạ ố ậ
ph i nhanh chóng hình thành m ng thông tin qu c gia, phát tri n thả ạ ố ể ương m iạ
Trang 9đi n t , thúc đ y tin h c hóc trong t t c các ngành. Đâu t m nh h n n aệ ử ẩ ọ ấ ả ư ạ ơ ữ đào t o nhân l c cho công ngh thông tin.ạ ự ệ
Kinh t tri th c là th c t khách quan, nh ng đ c tr ng c b n c a nóế ứ ự ế ữ ặ ư ơ ả ủ đang được b c l rõ các nộ ộ ở ước phát tri n. Đi u này v a t o cho nể ề ừ ạ ước ta v nậ
h i l n, v a đ t ra nh ng yêu c u, thách th c m i c n ph i vộ ớ ừ ặ ữ ầ ứ ớ ầ ả ượt qua. Vi cệ nghiên c u, đánh giá đúng đ n nh ng tác đ ng thu n ngh ch mà xu hứ ắ ữ ộ ậ ị ướng này mang l i đ ch đ ng tìm ki m “mô hình phát tri n”, xây d ng l trình phùạ ể ủ ộ ế ể ự ộ
h p là v n đ có ý nghĩa quy t đ nh. Kinh nghi m th c t t các nợ ấ ề ế ị ệ ự ế ừ ước phát tri n và đang phát tri n cho th y c n ph i t o ra m t n n kinh t th trể ể ấ ầ ả ạ ộ ề ế ị ườ ng phát tri n, m t h th ng giáo d c và đào t o t t đ t o ra ngu n nhân l cể ộ ệ ố ụ ạ ố ể ạ ồ ự
ch t lấ ượng cao và m t h th ng đ i m i qu c gia năng đ ng, xây d ng m tộ ệ ố ổ ớ ố ộ ự ộ
n n khoa h c công ngh n i sinh, trong đó công ngh thông tin phát tri n caoề ọ ệ ộ ệ ể
đ Đây là nh ng đi u ki n c b n nh t cho s hình thành và phát tri n kinhộ ữ ề ệ ơ ả ấ ự ể
t tri th c.ế ứ
2.4. Đi u ki n phát tri n kinh t tri th c Vi t Namề ệ ể ế ứ ở ệ
Phát tri n kinh t tri th c nể ế ứ ở ước ta g n v i công nghi p hóa, hi n đ iắ ớ ệ ệ ạ hóa đ t nấ ước, là m t quá trình phát tri n không ph i m t s m m t chi u, màộ ể ả ộ ớ ộ ề
ph i tr i qua ả ả th i gian lâu dài. Đ phát tri n kinh t tri th c Vi t Nam b nờ ể ể ế ứ ở ệ ề
v ng c n làm rõ các đi u ki n cho s phát tri n kinh t tri th c nh sau: ữ ầ ề ệ ự ể ế ứ ư
Th nh t, b o đ m n đ nh v chính tr , kinh t , xã h i là đi u ki n ứ ấ ả ả ổ ị ề ị ế ộ ề ệ tiên quy t đ phát tri n kinh t tri th c ế ể ể ế ứ
+ Ổn đ nh v chính tr ị ề ị là đ b n v ng và tính toàn v n c a m t ch độ ề ữ ẹ ủ ộ ế ộ chính tr hi n hành. M t xã h i n đ nh là m t xã h i trong đó ngị ệ ộ ộ ổ ị ộ ộ ười dân hài lòng v i đ ng c m quy n và h th ng qu n lý c a các c p chính quy n nhàớ ả ầ ề ệ ố ả ủ ấ ề
nướ Ổc. n đ nh v chính tr có vai trò đ m b o đi u ki n cho các lĩnh v c khácị ề ị ả ả ề ệ ự phát tri n, làm cho quá trình ti n hành công nghi p hóa, hi n đ i hóa tr nênể ế ệ ệ ạ ở sâu s c và ý nghĩa.ắ
n đ nh chính tr đ c th hi n tính nh t quán, tính đ ng b và n
đ nh lâu dài c a đị ủ ường l i, ph i có t m nhìn dài h n, ph i xây d ng c số ả ầ ạ ả ự ơ ở khoa h c ọ cho vi c ho ch đ nh và tri n khai đệ ạ ị ể ường l i, chính sách công nghi pố ệ hóa, hi n đ i hóa đ t hi u qu cao v i t c đ nhanh, t c là ph i có chi nệ ạ ạ ệ ả ớ ố ộ ứ ả ế
lược đ y m nh công nghi p hóa, hi n đ i hóa g n v i phát tri n kinh t triẩ ạ ệ ệ ạ ắ ớ ể ế
th c. Ph i n đ nh lu t pháp, chính sách, nh t là lu t pháp, chính sách kinh tứ ả ổ ị ậ ấ ậ ế (lu t kinh t , chính sách phát tri n công nghi p, nông nghi p và phát tri n cácậ ế ể ệ ệ ể
Trang 10ngành d ch v , chính sách tài chính, chính sách ti n t , phát tri n ngo iị ụ ề ệ ể ạ
thương, an toàn th c ph m, môi trự ẩ ường, chính sách đ t đai, tài chính công,ấ ngân hàng, ngo i h i ).ạ ố
Đ n đ nh v chính tr , c n ph i tăng cể ổ ị ề ị ầ ả ường vai trò lãnh đ o c a Đ ng,ạ ủ ả nâng cao hi u l c và hi u qu qu n lý c a Nhà nệ ự ệ ả ả ủ ước và th c s phát huyự ự quy n làm ch c a m i t ng l p nhân dân.ề ủ ủ ọ ầ ớ
+ Ổn đ nh v kinh t ị ề ế là s n đ nh v môi trự ổ ị ề ường s n xu t, kinh doanhả ấ
c a n n kinh t Nó đủ ề ế ược th hi n s n đ nh kinh t vĩ mô, trong đó trể ệ ở ự ổ ị ế ướ c
h t là s n đ nh th trế ự ổ ị ị ường, n đ nh tài chính, ti n t , giá c , vi c làm, thuổ ị ề ệ ả ệ
nh p. Đi u ki n đ duy trì s n đ nh này là Nhà nậ ề ệ ể ự ổ ị ước ph i duy trì đả ược cân
b ng t ng cung t ng c u, ph i ki m soát đằ ổ ổ ầ ả ể ượ ạc l m phát, xây d ng và b oự ả
v môi trệ ường c nh tranh lành m nh ạ ạ
+ Ổn đ nh v xã h i ị ề ộ là s cân b ng xã h i, trong đó m i ngự ằ ộ ọ ườ ợ ạ i h p l i
v i nhau cùng hớ ướng đ n m t xã h i an toàn, đ ng thu n và phát tri n. Nóế ộ ộ ồ ậ ể đòi h i s h p tác gi a các thành viên t p trung vào vi c làm th nào đ t tỏ ự ợ ữ ậ ệ ế ể ấ
c các b ph n trong xã h i h p tác v i nhau.ả ộ ậ ộ ợ ớ
S n đ nh v xã h i khi đã đự ổ ị ề ộ ược duy trì thường xuyên, lâu b n là nhânề
t quan tr ng kích thích ti n b xã h i. n đ nh v xã h i là m t đi u ki nố ọ ế ộ ộ Ổ ị ề ộ ộ ề ệ tiên quy t cho s n đ nh v chính tr và phát tri n kinh t , xã h i nói ế ự ổ ị ề ị ể ế ộ chung, cho th c hi n các m c tiêu chi n lự ệ ụ ế ược và k ho ch phát tri n c a Đ ng vàế ạ ể ủ ả Nhà nước nói riêng. Ch có n đ nh xã h i, thì ngỉ ổ ị ộ ười dân, các doanh nghi pệ
m i yên tâm đ u t s n xu t kinh doanh và m i thu hút đớ ầ ư ả ấ ớ ược các ch doanhủ nghi p nệ ước ngoài vào ta h p tác đ u t M i s b t n v xã h i đ u d nợ ầ ư ọ ự ấ ổ ề ộ ề ẫ
đ n tri t tiêu đ ng l c phát tri n.ế ệ ộ ự ể
B i v y, ph i coi vi c t o s đ ng thu n, duy trì, gi v ng s n đ nhở ậ ả ệ ạ ự ồ ậ ữ ữ ự ổ ị
v xã h i là đi u ki n tiên quy t đ đ y m nh công nghi p hóa, hi n đ i hóaề ộ ề ệ ế ể ẩ ạ ệ ệ ạ
g n v i phát tri n kinh t tri th c nắ ớ ể ế ứ ở ước ta. Đi u ki n t i c n thi t đ giề ệ ố ầ ế ể ữ
v ng n đ nh v xã h i là Đ ng và Nhà nữ ổ ị ề ộ ả ước ph i coi tr ng dân ch trong đóả ọ ủ quy n và l i ích c b n c a tuy t đ i đa s t ng l p nhân dân đề ợ ơ ả ủ ệ ạ ố ầ ớ ược b o v ả ệ
B o đ m n đ nh v chính tr , kinh t , xã h i, xét v th c ch t, đó làả ả ổ ị ề ị ế ộ ề ự ấ
b o đ m s ả ả ự n đ nh v môi tr ổ ị ề ườ ng đ u t ầ ư M t n n kinh t không th phátộ ề ế ể tri n để ược n u môi trế ường đ u t tình tr ng b t n. Ch có s n đ nh vầ ư ở ạ ấ ổ ỉ ự ổ ị ề chính tr , kinh t và xã h i, thì m i khuy n khích đị ế ộ ớ ế ược tính tích c c c aự ủ
người dân phát huy các ngu n l c, đ c bi t là ngu n tài nguyên trí l c vào tìmồ ự ặ ệ ồ ự