III.Làm thế nào để nhận biết một quốc gia có thao túng tiền tệ hay không?International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) có các điều khoản cấm các quốc gia thao túng tiền tệ để đạt được lợi thế thương mại. Ta có thể sử dụng một bài kiểm tra gồm ba phần (theo định nghĩa của IMF và WTO) để xác định một quốc gia có đang thao túng tiền tệ hay không:
Trang 1BÀI TẬP LỚN KINH TẾ VĨ MÔ CHỦ ĐỀ: THAO TÚNG TIỀN
TỆ
Trang 2I Thao túng tiền tệ là gì?
- Thao túng tiền tệ là khi các quốc gia thao túng tỷ giá hối đoái giữa tiền tệ của họ so với các loại tiền tệ khác nhằm mục đích ngăn chặn điều chỉnh cán cân thanh toán hiệu quả, hoặc đạt được lợi thế cạnh tranh không lành mạnh trong thương mại quốc tế
Thương mại xảy ra thông qua trao đổi tiền và hàng hóa Vì vậy, tiền
tệ có thể có ảnh hưởng quan trọng đến thương mại như chính phẩm chất của hàng hóa hoặc dịch vụ được giao dịch
Khi các chính phủ can thiệp vào thị trường tiền tệ để trợ cấp cho xuất khẩu của họ, là họ đã vi phạm các quy tắc thương mại tự do và buộc thị trường bỏ qua các quy luật thông thường của Cung và Cầu
Sự can thiệp của chính phủ vào thị trường tiền tệ sẽ làm biến dạng dòng chảy thương mại, và làm suy yếu các hiệp định thương mại tự
do
Thao túng tiền tệ là chính sách được chính phủ và ngân hàng trung ương của một quốc gia nào đó sử dụng để hạ thấp giá trị tiền tệ của họ một cách giả tạo Mục đích của việc này nhằm
làm giảm chi phí xuất khẩu của họ để đạt được lợi thế cạnh tranh không công bằng
Trang 3Nếu đồng tiền của một quốc gia mạnh lên, hàng hóa xuất khẩu của quốc gia này ra nước ngoài sẽ đắt đỏ hơn và hàng hóa nhập khẩu sẽ
rẻ hơn Ngược lại, một đồng tiền yếu sẽ làm cho hàng hóa xuất khẩu của một quốc gia rẻ hơn và nhập khẩu đắt hơn ở thị trường nước ngoài
II Cách thức thao túng tiền tệ thường gặp
Một cách đơn giản, để làm suy yếu đồng tiền riêng của mình, một quốc gia sẽ tăng bán đồng tiền riêng của mình, và tăng thu mua ngoại tệ - thường là đô la Mỹ
Theo quy luật Cung - Cầu, việc bơm tiền quá nhiều sẽ làm cho giá
trị đồng tiền bị suy yếu Kết quả là quốc gia làm giảm nhu cầu đối
với đồng tiền của chính họ - đồng thời tăng nhu cầu đồng ngoại tệ
III Làm thế nào để nhận biết một quốc gia có thao túng
tiền tệ hay không?
International Monetary Fund - Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và World Trade Organization - Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) có các điều khoản cấm các quốc gia thao túng tiền tệ để đạt được lợi thế thương mại Ta có thể sử dụng một bài kiểm tra gồm ba phần (theo định nghĩa của IMF và WTO) để xác định một quốc gia có đang thao túng tiền tệ hay không:
Thứ nhất: Quốc gia X có xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu trong khoảng thời gian 06 tháng không?
Thứ hai: Quốc gia X có thêm vào dự trữ ngoại hối của mình trong cùng khoảng thời gian 06 tháng đó không?
Thứ ba: Dự trữ ngoại hối của Quốc gia X có quá dư thừa so với nhu cầu nhập khẩu bình thường của quốc gia này trong khoảng
03 tháng hay không?
Tuy nhiên, hiện tại Mỹ đang sử dụng 3 tiêu chuẩn riêng để xác định một quốc gia có đang thao túng tiền tệ hay không:
Trang 4 Thứ nhất: Thặng dư tài khoản vãng lai lớn hơn 3% GDP Thặng
dư tài khoản vãng lai được hiểu là khi quốc gia xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu
Thứ hai: Thặng dư thương mại với Mỹ lớn hơn 20 tỷ USD
Thứ ba: Can thiệp một chiều trên thị trường ngoại hối vượt 2% GDP trong 12 tháng
IV Điều gì sẽ xảy ra khi một quốc gia thao túng tiền tệ?
Giả sử hai quốc gia A và quốc gia B đang giao thương quốc tế với nhau Quốc gia A sử dụng một vài thủ thuật nhằm thao túng đồng tiền giữa 2 quốc gia này, nhằm lấy lợi thế thương mại cho quốc gia
A Điều này sẽ dẫn tới 03 tác động:
Tác động thứ nhất
Khi quốc gia A tiến hành thao túng tiền tệ, giá trị đồng tiền A sẽ giảm đi (trở nên yếu hơn) Điều này khiến cho hàng hóa nhập từ quốc gia B trở nên đắt đỏ hơn, người dân ở A sẽ hạn chế mua hàng nhập từ B
Hệ quả là sản lượng xuất khẩu tại quốc gia B giảm mạnh (do không xuất khẩu được sang A), dẫn tới người dân tại B sẽ bị mất việc làm
Tác động thứ hai
Trang 5Khi A tiến hành thao túng tiền tệ, hàng hóa của A khi được nhập khẩu sang B sẽ trở nên rẻ hơn Người dân tại B sẽ chuyển sang mua hàng hóa của quốc gia A, khiến cho doanh số bán sản phẩm của quốc gia B giảm mạnh Một lần nữa, người dân tại B sẽ lại bị mất việc làm
Tác động thứ ba
Khi đồng tiền của A trở nên rẻ hơn, khi đó hàng hóa xuất khẩu của A
sẽ rẻ hơn trên tất cả các thị trường toàn cầu Khi đó sẽ có khả năng người tiêu dùng toàn cầu sẽ hạn chế mua hàng của quốc gia B (do hàng hóa ở A trở nên rẻ hơn ở B)
Kết quả vẫn là xuất khẩu tại B sẽ giảm, và người dân ở B lại chịu cảnh mất việc làm
V Tình trạng thao túng tiền tệ:
1 Thực trạng:
Ngày 16/12/2020 , Bộ Tài chính Hoa Kỳ kết luận Việt Nam là quốc gia có hành vi thao túng tiền tệ trong báo cáo định kỳ 6 tháng về chính sách kinh tế vĩ mô và ngoại hối của các đối tác thương mại lớn của Hoa Kỳ
Theo đó, bộ Tài chính Hoa Kỳ xác định Việt Nam và Thụy sỹ là những quốc gia thao túng tiền tệ, dựa theo Đạo luật Cạnh tranh và Thương mại Omnibus năm 1988 (Đạo luật 1988)
Đối với mỗi quốc gia, bộ Tài chính Mỹ xem xét các bằng chứng cho thấy một phần của việc hình thành tỷ giá hối đoái và đặc biệt là can thiệp ngoại hối trong bốn quý, tính tới tháng 6 năm nay, có mục đính tăng lợi thế cạnh tranh không lành mạnh trong thương mại quốc tế, thông cáo báo chí từ bộ Tài chính Hoa Kỳ cho biết
Cơ quan này cũng kết luận Việt Nam và Thụy Sỹ đáp ứng cả 3 tiêu chí theo Đạo luật Tạo thuận lợi Thương mại năm 2015 (Đạo luật năm 2015) trong giai đoạn được xem xét
Trang 6Trước đó, Việt Nam đã xuất hiện trong danh sách giám sát của Bộ Tài chính Mỹ về hành động thao túng đồng nội tệ trong các báo cáo hồi tháng 5/2019 và tháng 1 năm nay
Ba tiêu chí để xác định là thao túng tiền tệ, các quốc gia phải có thặng dư thương mại song phương với Hoa Kỳ hơn 20 tỉ USD, can thiệp bằng ngoại tệ vượt quá 2% tổng sản phẩm quốc nội và thặng
dư tài khoản vãng lai toàn cầu vượt quá 2% GDP
Phản hồi lại thông tin từ Bộ Tài chính Hoa Kỳ, ngân hàng Nhà nước Việt Nam đưa ra thông cáo khẳng định việc điều hành tỷ giá những năm qua trong khuôn khổ chính sách tiền tệ chung, nhằm thực hiện mục tiêu nhất quán là kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, không nhằm tạo lợi thế cạnh tranh thương mại quốc tế không công bằng
“Việc Ngân hàng Nhà nước mua vào ngoại tệ trong thời gian qua nhằm đảm bảo hoạt động thông suốt thị trường ngoại tệ và củng cố
dự trữ ngoại hối Nhà nước vốn đang ở mức thấp hơn trung bình trong khu vực”, thông cáo cho biết
Trao đổi với Forbes Vietnam, ông Vũ Tú Thành, phó giám đốc Hội đồng kinh doanh Hoa Kỳ-ASEAN nhận xét việc xác định Việt Nam là quốc gia thao túng tiền tệ mang yếu tố chính trị nhiều hơn là xét trên các yếu tố kỹ thuật “Nếu xét riêng các yếu tố kỹ thuật, tôi nghĩ rằng các đại diện từ phía Mỹ hoàn toàn hiểu rằng Việt Nam không hề
và cũng khó có thể phá giá tiền đồng đẻ tăng lợi thế thương mại”, ông nói
Tuy nhiên, ông Thành cho rằng thặng dư thương mại giữa Việt Nam
và Hoa Kỳ hiện tại đang ở con số xấp xỉ 70 tỉ USD tính tới tháng 11 năm nay, cùng với hai cuộc điều tra gần đây theo điều khoản 301 về gian lận thương mại đối với hai ngành hàng đồ gỗ và dệt may là điều đáng lo ngại đối với các doanh nghiệp Việt Nam
Trang 7Trong một báo cáo về hàm ý đằng sau các biện pháp điều tra về phòng vệ thương mại của văn phòng đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR), nhóm nghiên cứu kinh tế từ ngân hàng HSBC cho rằng phần thặng dư thương mại gia tăng đến từ nhóm các mặt hàng điện tử được sản xuất ở Việt Nam ngày càng tăng, kết quả của dòng vốn FDI được duy trì trong nhiều năm qua Điều này trái ngược với các hành
vi giao thương bất hợp pháp hoặc phá giá tiền tệ
“Các doanh nghiệp Việt Nam đang có hoạt động giao thương với Hoa
Kỳ sẽ phải tiếp tục theo dõi sát sao những động thái từ phía các cơ quan như Bộ Tài chính và USTR Đồng thời phối hợp và làm việc chặt chẽ với những đối tác là doanh nghiệp tại Hoa Kỳ để hạn chế những tổn thất cố thể xảy ra từ các biện pháp áp thuế trừng phạt, nếu có”, ông Thành khuyến cáo
Trong thông cáo báo chí phát đi sáng nay, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng khẳng định “sẽ phối hợp với các Bộ, ngành hữu quan để trao đổi, làm việc về các vấn đề mà Hoa Kỳ quan tâm trên tinh thần hợp tác, hai bên cùng có lợi, tiến đến quan hệ thương mại hài hòa, công bằng theo Kế hoạch hành động hợp tác giữa hai nước.”
Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước khẳng định tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế một cách hợp lý, điều hành tỷ giá linh hoạt, phù hợp với các cán cân vĩ mô, diễn biến thị trường và mục tiêu chính sách tiền tệ, không nhằm tạo lợi thế cạnh tranh thương mại quốc tế không công bằng
Bộ Tài chính Hoa Kỳ cũng cho biết “danh sách giám sát” của họ về các quốc gia, vùng lãnh thổ đáp ứng một số tiêu chí thao túng tiền
tệ đã tăng lên 10, bao gồm Đài Loan, Thái Lan và Ấn Độ Những nước khác trong danh sách là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức,
Ý, Singapore và Malaysia
Trang 8Báo cáo của Bộ Tài chính Hoa Kỳ cũng cho biết Ấn Độ và Singapore
đã can thiệp thị trường ngoại hối theo cách “bền vững, bất đối xứng” nhưng không đáp ứng các yêu càu khác để đảm bảo được chỉ định là
kẻ thao túng
2 Việt Nam cần làm gì để tháo mác “thao túng tiền tệ”?
Các biện pháp can thiệp từ NHNN:
Trong tương lai thông tin này sẽ ảnh hưởng đáng kể tới mức độ linh hoạt trong sử dụng công cụ điều hành của NHNN liên quan đến tăng cường dự trữ ngoại hối và điều chỉnh tỷ giá Cụ thể, NHNN nhiều khả năng sẽ hạn chế hơn việc mua ồ ạt và liên tục lượng lớn USD trên thị trường và đồng thời cần cân nhắc hạ giá mua USD tại một số thời điểm Theo đó, Phòng Phân tích dự báo
sẽ có thời điểm trong năm 2021 VND sẽ lên giá so với USD Biên
độ dao động của tỷ giá được dự báo trong khoảng + hoặc – 0.5% Theo chúng tôi, việc đồng VND đang chịu áp lực mạnh lên sẽ không ảnh hưởng quá nhiều lên xuất khẩu do (1) xuất khẩu được đóng góp chủ yếu bởi khối FDI và (2) đồng tiền của nhiều quốc gia khác trên thế giới cũng đang chịu áp lực tăng giá so với USD Hơn thế nữa, việc VND mạnh cũng được nhìn nhận là thông tin tích cực trên góc nhìn của nhà đầu tư nước ngoài
Cùng với đó, nhìn từ góc độ lãi suất, NHNN có thể sẽ uư tiên sử dụng nhiều hơn các công cụ lãi suất điều hành nhằm đảm bảo hoàn thành mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô Nói cách khác, điều này sẽ củng cố cho kỳ vọng lãi suất điều hành có thể sẽ giảm thêm trong thời gian tới, phần nào giảm bớt áp lực mạnh lên của đồng nội tệ VND
Theo thạc sĩ Trần Kim Long, những việc Việt Nam cần làm là:
Trang 9 Thứ nhất, tiếp tục minh bạch hóa thông tin với phía Mỹ Cần giải thích Việt Nam không sử dụng can thiệp vào tỉ giá để tạo ra lợi thế cạnh tranh về xuất khẩu và mục đích dự trữ ngoại hối để ổn định chính sách vĩ mô
Sự hợp tác chặt chẽ với phía Mỹ có thể tạo điều kiện để giải quyết vấn đề thông qua đối thoại song phương
Thứ hai, giảm bớt thặng dư thương mại với Mỹ bằng các nhóm giải pháp: đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, phòng chống gian lận xuất xứ để ngăn chặn nước thứ ba lợi dụng xuất xứ Việt Nam để né tránh các biện pháp trừng phạt của Mỹ
Còn theo ông Trương Văn Phước, đừng quá bi quan khi Mỹ dán nhãn “thao túng tiền tệ” Việt Nam sẽ nỗ lực hết sức cung cấp các thông tin khách quan, chi tiết để thuyết phục họ
Đương nhiên trong bối cảnh hiện nay, một số doanh nghiệp, kể
cả nhà đầu tư, không tránh khỏi tình trạng lo ngại, hoang mang
Tuy nhiên, với quan hệ đối tác quan trọng giữa hai nước cùng chia sẻ nhiều lợi ích tương đồng, theo ông Phước, khả năng Mỹ
áp thuế lên hàng xuất khẩu của Việt Nam vào Mỹ là rất thấp Việt Nam cũng đang xúc tiến nhanh việc giải trình với Mỹ