LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HOÁ PHI VẬT THỂ HUẾ

Nghiên cứu sức hấp dẫn của một số loại hình văn hoá phi vật thể ở Huế đối với khách du lịch. Đây là đề tài nghiên cứu chuyên sâu về di sản phi vật thể ở Huế rất có giá trị. Đề tài là nguồn tài liệu quý giá cho những ai muốn nghiên cứu về di sản phi vật thể ở Huế

Trang 1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay, du lịch thực sự trở thành một trong những ngành kinh tế quantrọng hàng đầu đối với nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam Đạihội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: phát triển du lịch thành

“ngành kinh tế mũi nhọn” Bởi du lịch không chỉ đơn thuần mang lại lợi ích kinhtế mà còn mang lại lợi ích cả về mặt chính trị, văn hoá và xã hội Đó là phươngtiện hữu hiệu nhất trong giao lưu văn hoá giữa các quốc gia, giữa các dân tộctrên toàn thế giới

Chúng ta tự hào với sự phong phú và đa dạng của nguồn tài nguyên dulịch đất nước mình Mỗi một vùng miền, mỗi một tộc người đều có một nguồntài nguyên du lịch đặc trưng, mà khi kết hợp lại sẽ tạo điều kiện thuận lợi chophát triển du lịch đất nước nói chung và cho du lịch văn hoá nói riêng

Xứ Huế là mảnh đất được thiên nhiên ưu ái cho sự giàu có về tiềm năng

du lịch, đặc biệt là tiềm năng cho phát triển loại hình du lịch văn hoá Bản thântrong lòng Huế có đến 2 di sản văn hoá thế giới, một là di sản văn hoá vật thể -Quần thể di tích cố đô Huế, một là di sản văn hoá phi vật thể - Nhã nhạc cungđình Huế Trong đó, Nhã nhạc cung đình và những di sản văn hoá phi vật thểchính là “phần hồn” của Huế, là tất cả những gì tạo nên một xứ Huế quyến rũ,mộng mơ, sâu lắng và trữ tình Đó là niềm tự hào cho đất nước nói chung, xứHuế nói riêng và là lợi thế cho ngành du lịch

Thế nhưng, chúng ta đã làm được những gì để phát huy giá trị nguồn disản văn hóa phi vật thể xứ Huế và khai thác nguồn tài nguyên du lịch đó mộtcách có hiệu quả? Đó hẳn là câu hỏi trăn trở của rất nhiều người làm du lịch ởnước ta và đó cũng là lí do khiến tác giả chọn đề tài: “NGHIÊN CỨU SỨC HẤP DẪN CỦA MỘT SỐ LOẠI HÌNH VĂN HÓA PHI VẬT THỂ Ở HUẾ ĐỐI VỚI KHÁCH

DU LỊCH” làm luận văn thạc sĩ của mình

2.Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Trang 2

Như tên đề tài luận văn đã nêu, mục đích của đề tài là nghiên cứu sức hấpdẫn của một số loại hình văn hoá phi vật thể chủ yếu ở Huế để từ đó đưa ranhững đề xuất nhằm nâng cao khả năng thu hút của chúng đối với khách du lịch.

Để thực hiện được mục đích đó, nhiệm vụ của đề tài là phải đánh giá đượctoàn bộ nguồn tài nguyên di sản văn hóa phi vật thể xứ Huế, xác định những loạihình văn hóa chủ yếu và nghiên cứu thực trạng về sức hấp dẫn của chúng đối với

du khách Trên cơ sở tiềm năng, thực trạng cũng như những yêu cầu đặt ra đốivới việc khai thác nguồn di sản văn hóa phi vật thể xứ Huế, tác giả đề xuấtnhững giải pháp nhằm nâng cao sức hấp dẫn của chúng, từ đó xây dựng kếhoạch khai thác nguồn tài nguyên du lịch này một cách có hiệu quả

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những di sản văn hóa phi vật thể, phânbiết với các di sản văn hóa vật thể Trên bình diện chung của nguồn tài nguyênvăn hóa phi vật thể, đề tài tập trung nghiên cứu độ hấp dẫn của một số di sản vănhóa phi vật thể chủ yếu, đó là Nhã nhạc-múa hát-tuồng-lễ hội-các nghi thứccung đình Huế, ca Huế, các lễ hội dân gian xứ Huế, các truyền thống công nghệ,các sinh hoạt tôn giáo-tín ngưỡng…và những giá trị văn hóa phi vật thể khác,những gì đã làm nên một phong vị Huế rất riêng so với các vùng miền kháctrong nước

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là những di sản văn hóa phi vật thể thuộcTiểu vùng văn hóa Huế nằm trong vùng văn hóa Trung Bộ Việt Nam Đó là khuvực không chỉ có sự thống nhất giữa các địa phương về mặt địa văn hóa, mà cònnổi bật bởi tính đặc trưng của vùng đất cố đô, nơi mà mọi thành tố văn hóa đềuvừa điển hình cho cả nước, lại vừa được nâng cao nhằm đáp ứng nhu cầu củađời sống sinh hoạt cung đình

4.Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, các phương pháp sau đây đã được vận dụng trongquá trình nghiên cứu:

Trang 3

- Phương pháp tổng hợp và phân tích tư liệu: các tư liệu phục vụ cho đề tàiđược thu thập từ nhiều nguồn Tất cả được tác giả sắp xếp hệ thống lại, có sosánh, đối chiếu, giám định để xác định tính chính xác của tư liệu

- Phương pháp nghiên cứu hệ thống: phương pháp này được sử dụngnhằm mục đích tìm ra mối quan hệ tương tác giữa các thành tố văn hóa phi vậtthể ở Huế và những yếu tố tạo nên tính hấp dẫn của một loại hình văn hóa phivật thể tại tiểu vùng văn hóa này

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa: phương pháp này cho phép điđến những nhận định chính xác hơn về thực trạng của các loại hình văn hóa phivật thể ở Huế, từ đó đưa ra những giải pháp cho việc nâng cao tính hấp dẫn củacác loại hình văn hóa đó

- Ngoài ra, chúng tôi còn vận dụng một số phương pháp khác trong quátrình nghiên cứu như phương pháp phỏng vấn trực tiếp, phương pháp survey(lấy ý kiến theo các nhóm du khách), phương pháp thống kê định lượng…để cóđược cơ sở thực tiễn cho các những lập luận.

5 Đóng góp của luận văn

- Đánh giá một cách có hệ thống nguồn tài nguyên văn hóa phi vật thể ở Huế, trong đó làm nổi bật những giá trị văn hóa tiêu biểu và đã phân tích ý nghĩa của chúng dưới góc độ khai thác du lịch.

- Phản ánh được thực trạng của các loại hình văn hóa phi vật thể ở Huế và thực trạng của việc khai thác du lịch đối với nguồn tài nguyên văn hóa này.

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao sức hấp dẫn của một số loại hình văn

hóa phi vật thể tiêu biểu ở Huế đối với khách du lịch

- Góp phần nâng cao nhận thức của mọi người về các giá trị nhân văn và dulịch của văn hóa phi vật thể ở Huế, từ đó có ý thức trong việc gìn giữ, bảo tồn vàkhai thác bền vững nguồn tài nguyên vô giá này

6 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của đề tài luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Nguồn tài nguyên du lịch văn hóa phi vật thể ở Huế

Trang 4

Chương 2: Thực trạng về sức hấp dẫn của một số loại hình văn hoá phi vậtthể ở Huế đối với khách du lịch.

Chương 3: Những đề xuất nhằm nâng cao sức hấp dẫn của một số loạihình văn hoá phi vật thể ở Huế đối với khách du lịch

Trang 5

CHƯƠNG 1 NGUỒN TÀI NGUYÊN DU LỊCH VĂN HOÁ PHI VẬT THỂ Ở HUẾ

1 TỔNG QUAN VỀ TÀI NGUYÊN DU LỊCH VĂN HOÁ PHI VẬT THỂ Ở HUẾ

1.1 Khái niệm di sản văn hoá phi vật thể

Di sản văn hoá phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, vănhoá, khoa học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng truyềnmiệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu truyền khác, bao gồm: tiếngnói, chữ viết, các tác phẩm văn hoá, nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyềnmiệng, diễn xướng dân gian, lối sống, lễ hội, bí quyết công nghệ truyền thống,tri thức về y, dược học cổ truyền, về văn hoá ẩm thực, về trang phục truyềnthống dân tộc và những tri thức dân gian khác Khái niệm di sản văn hóa phi vậtthể phân biệt với khái niệm văn hóa hữu thể, tuy nhiên, trong nhiều trường hợp,giá trị văn hóa phi vật thể lại được mang chở, chứa đựng và thể hiện bởi cácphương tiện dưới dạng vật chất, vật thể Bởi vậy, đây là khái niệm mang tínhtương đối, không có sự phân biệt thật rạch ròi với khái niệm di sản văn hóa hữuthể

1.2 Tài nguyên du lịch văn hoá phi vật thể

Các giá trị văn hoá phi vật thể vốn tồn tại như những thành tố tự nhiên củaxã hội, khi chưa có nhu cầu du lịch thì chúng chưa có tính chất của tài nguyên

du lịch

Khi nhu cầu du lịch văn hoá phát triển, thực tiễn đòi hỏi phải có sự nghiêncứu đánh giá đầy đủ các giá trị văn hoá, cả vật thể và phi vật thể Ham muốn tìmhiểu các giá trị văn hoá của du khách đã tạo điều kiện thuận lợi cho các giá trịvăn hoá trở thành tài nguyên du lịch

Điều đó cũng có nghĩa là, không phải bất cứ giá trị văn hoá nào đều cũngcó thể trở thành tài nguyên du lịch Trên thực tế, đó phải là một sự lựa chọn, vàcó cả một quá trình để chuyển biến từ những giá trị riêng của văn hoá trở thànhnhững giá trị thực sự mang ý nghĩa du lịch, đó là tài nguyên du lịch văn hoá

Trang 6

Trong trường hợp chúng ta đang đề cập, đó chính là tài nguyên du lịch văn hóaphi vật thể

1.3 Tổng quan về tài nguyên du lịch văn hoá phi vật thể Huế

Nhắc đến Huế, trong mỗi người chúng ta ai cũng biết bên cạnh các giá trịvăn hóa hữu thể với những thành quách, lăng tẩm và các di tích lịch sử văn hóakhác thì giá trị của những di sản văn hoá phi vật thể cũng thực sự không kémphần phong phú, đa dạng, bởi đó là thành quả của một quá trình hội tụ các giá trịtrong nhiều thời kỳ của lịch sử dân tộc tại tiểu vùng văn hóa này

Thành quả đó bao gồm cả sự hỗn dung và giao thoa văn hoá của ngườiViệt, người Chăm và các dân tộc thiểu số bản địa; bao gồm cả sự hoà trộn nhuầnnhuyễn các yếu tố Trung Hoa, Ấn Độ và các yếu tố văn hóa ngoại lai khác Disản văn hóa đồ sộ đó lại được hun đúc và được nâng lên thành những giá trị vôgiá qua hàng trăm năm xứ Huế đóng vai trò là thủ phủ, là kinh đô của đất nước

Vì vậy chẳng quá lời khi cho rằng: di sản văn hoá phi vật thể xứ Huế đó làphần hồn của Huế, là tất cả những gì làm nên một xứ Huế quyến rũ, mộng mơ,sâu lắng và trữ tình, là những gì tạo nên một xứ Huế với vẻ đẹp rất riêng, khôngthể lẫn với bất cứ một khu vực nào trên đất nước

Tài nguyên du lịch văn hoá phi vật thể đó là những sinh hoạt lễ hội cungđình và lễ hội dân gian vô cùng phong phú, độc đáo và diễn ra dày đặc trongnăm

Tài nguyên đó còn là những truyền thống âm nhạc và vũ đạo đa dạng, độcđáo và hấp dẫn bao gồm từ lễ nhạc, tuồng cung đình, múa hát cung đình, ca Huếcho đến múa hát dân gian, dân ca, hò vè mà tiêu biểu và nổi tiếng nhất đó là

Nhã nhạc cung đình đã được UNESCO vinh danh là kiệt tác văn hoá phi vật thể

và truyền khẩu của nhân loại

Tài nguyên đó cũng là những di sản nghệ thuật ẩm thực đa dạng với hàngngàn món đồ ăn thức uống, từ sản phẩm ẩm thực cung đình cho tới các món ănuống bình dân mang đậm sắc thái Huế, từ món ăn mặn của người thường đếncác món ăn chay của những người tu hành Phật giáo Nhắc đến món ăn chay, cólẽ không nơi nào trên đất nước ta có sự phong phú bằng ở xứ Huế, với số lượng

Trang 7

món ăn có thể tính lên đến hàng nghìn Số nhà hàng đồ ăn chay ở Huế cũng rấtnhiều Có lẽ cũng chỉ có Huế với những điều kiện đặc biệt của riêng nó mới cóthể bảo tồn được các món ăn cung đình và phát huy đến đỉnh cao của nghệ thuậtẩm thực như hiện nay.

Tài nguyên đó còn bao gồm cả một kho tàng đầy ắp nào là tục ngữ, cadao, hò vè, lý nào là lối sống với các chuẩn mực và nghi lễ đa dạng của cácphong tục tập quán của người dân xứ Huế, mà mỗi trội hơn cả vẫn là phong cách

“Mệ”, phong cách Huế âm trầm, duyên dáng và trữ tình

Tài nguyên đó cũng chính là giá trị của những di sản ngành nghề thủ côngtruyền thống nỗi tiếng của xứ Huế như nghề luyện kim đồng phường Đúc, nghềchằm nón Phủ Cam, nghề rèn Hiền Lương, nghề kim hoàn Kế Môn, nghề gốmPhước Tích, nghề rượu An Truyền rồi nữa là các nghề làm diều, thêu may áodài, làm kẹo mè xửng, kẹo cau

Cũng như tài nguyên du lịch văn hoá hữu thể, các giá trị tài nguyên vănhoá phi vật đang được bảo tồn, khôi phục và phát huy có hiệu quả Mong rằngrồi đây những giá trị của văn hoá phi vật thể Huế không chỉ làm cho du kháchđến Huế phải ngạc nhiên và bị lôi cuốn qua các kỳ Festival, mà luôn có cảm giácnhư thế bất cứ khi nào nghĩ về Huế, đến Huế

2 NHỮNG DI SẢN VĂN HOÁ PHI VẬT THỂ TIÊU BIỂU

Văn hoá phi vật thể là một khái niệm rộng, để chỉ những giá trị văn hoáphi vật thể bao gồm cả những giá trị truyền thống và những giá trị đương đại.Tuy nhiên, những giá trị truyền thống tỏ ra có ưu thế hơn so với những giá trịđương đại trong việc thu hút khách du lịch Sau đây là những di sản văn hoá phivật thể truyền thống tiêu biểu ở Huế

2.1 Nhã nhạc cung đình

Nhã nhạc cung đình là loại hình âm nhạc chính thống và được xem làquốc nhạc sử dụng trong các cuộc tế, lễ của triều đình phong kiến Việt Nam Cáctriều đại quân chủ Việt Nam hết sức coi trọng và phát triển nhac nhạc Loại hình

âm nhạc này trở thành biểu tượng cho sức mạnh của vương quyền và sự tườngtồn, hưng thịnh của triều đại Nhã nhạc ra đời nhằm phục vụ cho triều đình

Trang 8

phong kiến Việt Nam nên các quy định về quy mô dàn nhạc, cách thức diễnxướng, nội dung bài bản đều rất chặt chẽ, phản ánh tính quy củ qua các địnhchế thẩm mỹ rất cao Có khả năng phản ánh tư tưởng, quan niệm triết lý của chếđộ quân chủ lúc bấy giờ.

Nhã nhạc ra đời vào thời Lý (1010 - 1225) và hoạt động một cách quy củvào thời Lê (1427 - 1788) với quy mô tổ chức hoàn thiện và chặt chẽ Các tổchức âm nhạc được thành lập, đặt dưới sự cai quản của nhạc quan Triều Lê đãđịnh ra các loại nhạc như sau : Giao nhạc, Miếu nhạc, Ngũ tự nhạc, Cửu nhậtnguyệt lai trùng nhạc, Đại triều nhạc, Thường triều nhạc, Yến nhạc, Cung trungnhạc Thời Nguyễn có nhiều loại hình tế lễ cần sử dụng nhã nhạc như tế Miếu, tếGiao, lễ đăng quang, lễ tang của vua, lễ mừng sinh nhật vua, hoàng thái hậu, lễđón tiếp sứ thần Trong từng tính chất lễ hội có các loại thể hiện như Đại triềunhạc dùng trong lễ Nguyên đán, lễ Ban sóc , Cung trung nhạc biểu diễn trongcác cung hoàng thái hậu và thái hoàng thái hậu , Miếu nhạc sử dụng tại các nơithờ vua, chúa , Ngũ tự nhạc dùng trong tế Xã Tắc, Tiên Nông

Vào thời Nguyễn, Nhã nhạc có các bài bản rất phong phú với hàng trămnhạc chương (lời ca bằng chữ Hán) được sử dụng trong các loại nhạc này Cácnhạc chương đều do Bộ Lễ biên soạn Nội dung nhạc chương phù hợp với từngcuộc lễ của triều đình Tế Giao có 10 nhạc chương mang chữ Thành (thànhcông); tế Xã Tắc có 7 nhạc chương mang chữ Phong (được mùa); tế Miếu có 6nhạc chương mang chữ Hoà (hoà hợp); tế Lịch Đại Đế Vương có 6 nhạc chươngmang chữ Huy (tốt lành); tế Văn Miếu có 6 nhạc chương mang chữ Văn (trí tuệ);

lễ Đại triều dùng 5 bài mang chữ Bình (hoà bình); lễ Vạn Thọ dùng 7 bài mangchữ Thọ (trường tồn); lễ Đại Yến dùng 5 bài mang chữ Phúc (phúc lành) Từ

cơ sở kế thừa các triều đại trước, triều Nguyễn đã cho bổ sung thêm nhiều loạidàn nhạc như Huyền nhạc, Ty trúc Tế nhạc, Ty Chung, Ty Khánh, Ty Cổ BanNhã nhạc thường cử nhạc những lúc vua lên kiệu đi từ điện Cần Chánh sangđiện Thái Hoà để cử hành nghi lễ, hoặc khi vua lên ngự trên ngai vàng Trongnhững cuộc lễ kéo dài, tuỳ theo từng tiết mà tấu nhạc Sách Đại Nam hội điển

Trang 9

ghi : “Tế Giao 9 lần tấu nhạc, tế đàn Xã Tắc 7 lần tấu nhạc, tế Miếu Lịch Đại ĐếVương 6 lần tấu nhạc, tế miếu Tiên thánh sư Khổng Tử 6 lần tấu nhạc”.

Vào cuối thời Nguyễn vai trò của triều đình mờ dần (do Pháp đô hộ), thì

âm nhạc cung đình cùng các lễ nghi cũng giảm dần vai trò Do vậy vào cuối thờiNguyễn, chỉ còn duy trì 2 loại dàn nhạc là Đại nhạc (trống, kèn, mõ, bồng, xậpxoã) và Tiểu nhạc (trống bản, đàn Tỳ bà, đàn Nhị, đàn Tam, Địch, Tam âm,Phách tiền) gọi chung là nhạc lễ

2.2 Múa, hát cung đình

Trải qua bao nhiêu biến đổi và thăng trầm của lịch sử, ngày nay múa hátcung đình Việt Nam ở Huế đã có những thay đổi ít nhiều cả về hình thức lẫn nộidung nghệ thuật Tuy vậy nó vẫn được lưu giữ trân trọng đến ngày nay như mộtmón quà quý của lịch sử, của các thế hệ nghệ sỹ tiền nhân trong và ngoài cungđình gởi gắm cho các thế hệ mai sau

Múa hát cung đình Huế bao gồm 11 vũ khúc cung đình vô cùng độc đáovà thu hút người xem như : Múa bát dật, lục cúng hoa đăng, tam tinh chúc thọ,bát tiên hiến thọ, tứ linh, trình tường tập khánh, phiến vũ, nữ tướng xuất quân,song quan, tam quốc, tây du, lục triệt hoa mã đăng, với gần 40 khúc múa Trongđó, vở tứ linh gồm 4 khúc múa (long vũ, lân mẫu xuất lân nhi, quang vũ, phụngvũ); múa lục cúng hoa đăng gồm 6 khúc múa và dâng hương, dâng đèn, dânghoa, dâng trà, dâng trái cây, dâng bánh, vũ khúc tam quốc - tây du với 18 bàimúa Và trong mỗi khúc múa đều có phần nhạc nền với âm hưởng của lễ nhạcvà lời ca truyền thống, chỉ trừ 4 khúc múa tứ linh có nhạc mà không có lời ca

Cũng như nhã nhạc cung đình (nhạc lễ), ở đây múa hát cung đình Huế chothấy sự kết hợp đa dạng, hài hoà giữa nhạc lễ, hát xướng, múa lễ, múa điển tíchtuồng và múa dân gian trên một nền nhạc mang âm hưởng riêng của cung đìnhViệt Nam

Múa hát cung đình trước đây được triều đình tổ chức vào các dịp đại lễ vàyến tiệc, tiếp sứ thần Vì vậy, hệ thống các vũ khúc bao gồm cả múa lễ tế, múachúc tụng, múa trình diễn tích tuồng Nhiều vở múa có tính hoành tráng, quy môdiễn viên với số luợng đông Múa tam quốc - tây du gồm 72 người, múa bát dật

Trang 10

gồm 64 người, múa lục cúng hoa đăng lục triệt hoa mã đăng gồm 48 người Dođó đòi hỏi có sự kết hợp giữa kỹ thuật cá nhân với các hình thức vũ đạo kỹ xảotoàn khối, biến hoá theo đội hình và chuyển động theo các khối với các động tácphức tạp như xếp thành nhiều tầng, múa đèn, múa nhào lộn Có vở múa chỉ có 2người như các vở Quy vũ, Phụng vũ, Song quang; có 4 người như vở Trìnhtường tập khánh, vở 5 người như Lân mẫu xuất lân nhi, đòi hỏi kỷ thuật cá nhânvà sự kết hợp giữa các động tác với vũ đạo tuồng và nhạc lễ Làm nền cho tất cảcác điệu múa đó vẫn là hệ thống nhạc cung đình bao gồm cả những bài bản nhạc

lễ quan trọng như múa Lục cúng hoa đăng, múa Nữ tướng xuất quân, Trìnhtường tập khánh và cả những khúc nhạc dân gian đã được cung đình hoánhuần nhuyễn như bài Phụng vũ trong vũ khúc Phụng vũ, bài Mã vũ, Nam vũtrong vũ khúc Lân mẫu xuất lân nhi

2.3 Tuồng cung đình Huế

Tuồng cung đình Huế là một hiện tượng đặc sắc của lịch sử sân khấu Việt Nam, một mảng sống động, hấp dẫn trong sinh hoạt văn hoá cung đình triều Nguyễn hình thành từ dân gian, được Đào Duy Từ phát triển, chuyển hoá trơ thành nhu cầu thương ngoạn cao cấp của tầng lớp vua chúa, qúy tộc, quan lại ơ cố đô Huế, mà đỉnh cao của giá trị lịch sử và văn hoá là vào thế kỷ XIX” [62;27]

Năm 1226 chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên dời thủ phủ từ Quảng Trị vàoPhước Yên (Thừa Thiên Huế) thì năm sau 1227, Đào Duy Từ được tiến cử vớiChúa Về với chúa Nguyễn ở Đàng Trong, Đào Duy Từ vừa là một nhà quân sự -chính trị tài ba lỗi lạc nhưng đồng thời cũng mang theo vào Đàng trong một tàisản văn hoá phi vật thể qúy giá là nghệ thuật Tuồng Như vậy, nghệ thuật TuồngHuế có thể xem như bắt đầu vào thời Chúa Sãi và phát triển đến đỉnh cao dướithời các vua Nguyễn

Vua Gia Long cho lập Thanh Phong Đường (1805) để làm nhà hát cungđình Huế, lập Thanh Bình Thự chuyên trách nghệ thuật Tuồng, ban phẩm vậtlương bổng cho nghệ sĩ Tuồng; tuyển dụng lớp Đồng ấu vào Thanh Bình Thự đểđào tạo tài năng từ thuở nhỏ Vua Minh Mạng đã cho xây dựng nhà hát DuyệtThị Đường tại Hoàng cung (1926) Vua Thiệu Trị cho lập Tĩnh Quan Viện

Trang 11

(1843) Vua Tự Đức cho xây nhà hát Khiêm Minh Đường (1865) và thành lậpBan Hiệu Thư trong cung để tập hợp những kịch bản Tuồng trong dân gian,chỉnh lý lại thành Tuồng bác học Đồng thời, sáng tác những kịch bản Tuồngmới mà đến nay đã trở thành kho tàng vô giá của nghệ thuật sân khấu TuồngViệt Nam nói chung và tuồng cung đình Huế nói riêng.

Nghệ thuật Tuồng cung đình Huế có tác dụng lớn trong việc giáo dụcchính trị, tư tưởng của chế độ, ca ngợi đất nước và con người, trong hình thứcnghệ thuật tổng hợp này, người ta đã tìm thấy cái hấp dẫn trong tính cách Tuồng,vẻ đẹp hội họa, diệu khảo trong áo mão, nghệ thuật vẽ mặt, đeo râu và trang trí,trình độ ngoại ngữ giàu tính thi ca trong lời hát, các ca khúc độc đáo, đặc sắcgắn liền với nhạc đệm, đặc biệt là bộ gõ Những động tác hình thức được cáchđiệu hoá tối đa gắn liền với nghệ thuật múa và võ thuật Sau hết là những tínhcách anh hùng mã thượng, hào hoa của nhân vật thường hướng con người đến sựnghiệp dựng nước và giữ nước Nói đến Tuồng cung đình Huế, người ta thườngnhắc đến mấy pho Tuồng đồ sộ thời Tự Đức mà hiếm thấy ở các thời khác Theo

cố giáo sư Cao Xuân Huy, “Tự Đức là một ông vua mà về văn hoá có thể so

sánh được với vua Lê Thánh Tôn Ông đã chỉ đạo xây dựng tốt hệ thống giáo dục, đẩy mạnh có hiệu quả công tác ơ Quốc Sử Quán và đã có ý thức xây dựng viện Hàn Lâm nghệ thuật, tập trung nhiều người có tài sáng tác mấy pho Tuồng độ sộ gồm hàng trăm hồi, cụ thể pho Tuồng “Dạ bảo trình tường” gồm 108 hồi, lấy tên các vị thuốc đông y dặt tên cho nhân vật : Cam Thảo, Hắc Phụ Tử, Huyền Sâm, Bạch Truật, Liên Tâm ; pho “Quần phương hiến thụy” gồm khoảng 80 hồi, lấy tên các loại thảo mộc đặt tên cho nhân vật : Thạch Trúc, Hải Đường, Tích Ma, Hắc Chi Ma, Bạch Cúc ; pho “Học Lâm” được biên soạn theo lối chọn những lớp hay nhất trong các vơ Tuồng có ơ thời đó, chắp lại với nhau trong một bố cục mới, đặt lại tên nhân vật, viết lời mới Pho này dưới 30 hồi” [22;… ].

Người ta ví nếu nói Huế là kinh đô của nghệ thuật Tuồng trong những hếkỷ XVIII-XIX thì nhà hát Duyệt Thị Đường và nhà hát Minh Khiêm Đườngchính là cái nôi nuôi duỡng, thăng hoa tài năng của nhiều danh sỹ khắp mọi

Trang 12

miền của đất nước có kiến thức sâu sắc về nghệ thuật truyền thống của dân tộcnhư Đào Tấn, Ngô Quý Đồng, Nguyễn Đình Phương, Vũ Đình Chiêm

Có một điều đặc biệt hiếm thấy trong đời sống sân khấu Tuồng Việt Namlà phải nói đến là việc cụ Ưng Bình Thúc Dạ Thị (Nguyễn Phúc Ưng Bình) đãsáng tác ra vở Tuồng “Lộ Địch” dựa theo kịch cổ điển “Le Cid” của nhà viếtkịch Pháp Corneille Đây là vở Tuồng Tây đầu tiên đã được biểu diễn tại sânkhấu nhà hát Duyệt Thị Đường và phổ biến khắp cả nước và còn lưu truyền tớingày nay

2.4 Ca Huế

Riêng cái tên ca Huế đã cho chúng ta biết đây là sản phẩm của xứ Huế,điều đó không ai có thể chối cãi được Nhưng tại sao lại gọi là ca Huế mà khôngđược gọi là Cổ nhạc Trung phần? Điều này được giải thích trong “Tìm hiểu caHuế và dân ca Bình Trị Thiên” của Văn Thanh Ông cho rằng : “Miền Trung cónhiều giọng điệu khác nhau, nào hát dặm Nghệ Tĩnh, hát bài chòi Quảng Nam,hát Tuồng Bình Định nếu gọi là cổ nhạc thì ai biết mà muốn nói đến điệu nhạcnào của miền Trung và như thế lại phải thêm : “tức ca Huế” hoặc “miền Bình TrịThiên” mới thật đủ nghĩa” [101:26] Theo giáo sư Trần Văn Khê, không có sửliệu nào nói rõ lối ca Huế có tự bao giờ, chỉ biết rằng đây là loại quan nhạc chứkhông phải là dân nhạc Không những thế đây còn là loại nhạc thính phòng,người ca, người đàn cùng người thưởng thức là những khách tri âm Đây là thứnghệ thuật tao nhã của tầng lớp tao nhân mặc khách ở chốn cung đình có cuộcsống phong lưu, tâm hồn khoáng đạt, tài năng thiên phú [16; 25]

Ngay cái tên gọi cũng đã nói lên được bản chất của ca Huế, bởi muốn cachuẩn, đúng giọng thì phải là giọng Huế Và môn nghệ thuật độc đáo này khôngphải ai ca cũng đúng giọng mà phải là sinh ra và sống trên đất Thừa Thiên camới khỏi trại bẹ Bởi đây là vùng có ngữ âm đặc biệt, có âm vực cạn hẹp nhấtđất nước Hiểu rõ điều này thật sâu sắc, cụ Ưng Bình Thúc Dạ đã từng nhận xét :

“Ca mà gọi ca Huế vì thanh âm người Huế hiệp với điệu ca này, mà phía Bắc xứHuế như người Quảng Trị, người Quảng Bình cũng ca được Còn từ Linh giang

Trang 13

dĩ Bắc, Hải Vân quan dĩ Nam, dẫu người ca mà giỏi thế nào cũng hơi trại bẹ Đólà câu chuyện ai cũng biết rồi” [116;24]

Nếu xét về âm nhạc lại cho thấy các bài ca Huế có giai điệu hoàn chỉnh

Ca Huế là sự kết hợp tuyệt vời bởi vừa là thanh nhạc, vừa là khí nhạc trong mộthệ thống những bài bản cấu trúc chặt chẽ, nghiêm ngặt Không gian biểu diễn lýtưởng nhất của ca Huế là sông Hương đằm thắm, đáng là nơi tập hợp các kháchtao nhân, tài năng thiên phú Trong ca Huế có hai hình thức chính đó là điệu Bắcvà điệu Nam Cung Bắc (khách) như Lưu thuỷ, Phú lục, Cổ bản, mười bảnTàu có vẻ linh hoạt, vui tươi và mạnh mẽ Cung Nam như Nam ai, Nam bìnhmang tính chất không phải buồn ai oán, cũng không phải vui tươi mà nó manglại cho người nghe một trạng thái tâm hồn bâng khuâng, man mác Ví như cácđiệu Tứ đại cảnh, Nam bình dựng, Cổ bản dựng, Hành vân

Trong ca Huế các nhạc khí cơ bản được dùng phải nói đến là đàn tranh,đàn nguyệt, đàn tỳ bà, đàn tam, sáo, sanh tiền… cũng đều có mặt

Khi nói về ca Huế, Hà Sâm đã từng nhận xét : “Nếu như hò bắt nguồn từlao động sản xuất, lý từ ca dao mà ra được ngâm nga truyền tụng phổ biến trongnhân dân thì ca Huế bắt nguồn một cách cao hơn, tinh tế hơn từ các điệu hátđược nâng lên một cách hoàn chỉnh, rút ra trong các thành phần âm nhạc khác,phản ánh đầy đủ cái truyền thống, tinh hoa, thuần khiết của âm nhạcHuế”[64;30] Hiểu được ca Huế, chúng ta sẽ càng trân trọng và sẽ mãi trân trọngloại hình nghệ thuật độc đáo này Bởi nghe nhạc mà có thể hiểu được tâm trạngcon người thì ca Huế có khả năng thể hiện tâm tư tình cảm của người Huế mộtcách trung thực và sâu sắc nhất Đó cũng là nguyên do để ca Huế sống mãitrong lòng người Huế, trong lòng những nguời yêu Huế và yêu ca Huế

2.5 Các lễ hội truyền thống

“Lễ hội cung đình Huế đang trơ thành một di sản văn hoá tinh thần và là

một sản phẩm du lịch cao cấp nhất; là phần hồn sẽ làm sống động và nâng cao giá trị hơn các di tích cao cấp nhất; là phần hồn sẽ làm sống động và nâng cao giá trị hơn cho các di tích kiến trúc mà chúng ta còn gìn giữ được” [03;09]

2.5.1 Lễ hội cung đình

Trang 14

Nói đến lễ hội cung đình thì chỉ có Huế mới có khả năng phục hồi Bởi

đây từng là kinh đô cuối cùng trong lịch sử các triều đại quân chủ Việt Nam vàtriều đại này mới chỉ chấm dứt cách đây hơn 1/2 thế kỷ (Triều Nguyễn 1802 -1945) Mặt khác Huế là cố đô duy nhất còn bảo lưu được tương đối trọn vẹndiện mạo của hệ thống kiến trúc cung đình của một thuở vàng son hài hoà cùngthiên nhiên kỳ tú, thơ mộng của nó Với các loại hình di sản vật thể ấy, nhất làvới bối cảnh kiến trúc cổ kính của hệ thống lăng tẩm, thành quách, tư liệu lịch

sử quý báu, những nhân chứng lịch sử cao niên tất cả cho phép có thể tái hiệnnhững lễ hội cung đình đã từng diễn ra tại đây Tất nhiên, sự tái hiện đó là đểgiới thiệu một cách sinh động những đặc trưng văn hoá nghệ thuật cao cấp mộtthời của đất đế đô và để phục vụ cho khách du lịch

Sử sách Triều Nguyễn đều ghi nhận các lễ hội cung đình ở Huế xưa lànhững cuộc lễ mang tính quốc gia, do Nhà nước Trung ương đứng ra tổ chức vàthực hiện Chúng được quy định rất chặt chẽ và nghiêm túc, thậm chí ghi thànhđiển lệ Từ vua quan đến dân chúng, từ hoàng gia đến bá tánh đều phải tuân thủnhững điển lệ nghiêm ngặt ấy Bộ Lễ là cơ quan được triều đình giao nhiệm vụđứng ra tổ chức các lễ hội Có một số đại lễ còn liên quan ít nhiều đến nhân sựvà công việc của các bộ khác, các cơ quan hành chính thuộc phủ Thừa Thiên vàcả đến một số đơn vị hành chính thuộc các tỉnh trong nước

Theo những tư liệu chính thống thời Nguyễn, các lễ hội cung đình lúc bấygiờ được chia làm 2 loại : loại Tiết lễ và loại Tế tự

- Loại Tiết lễ : gồm các kỳ Triều hội hàng tháng (lễ Đại Triều ở điện TháiHoà, lễ Thường Triều ở điện Cần Chánh); 3 cuộc lễ Đại Tiết hàng năm (TiếtNguyên Đán vào ngày đầu năm âm lịch, Tiết Đoan Dương vào ngày mồng 5tháng 5, Tiết Vạn Thọ vào ngày sinh nhật của vua); lễ tế Tiên Nông ở khu ruộngTịch Điền vào mùa hạ; lễ Ban Sóc (phát lịch năm sau vào tháng chạp nămtrước); lễ Đăng Quang (vua lên ngôi); lễ Đại Táng (đưa đám vua)

- Loại Tế tự : gồm lễ tế Trời Đất ở đàn Nam Giao; lễ tế Xã Tắc (xã là thầnĐất và Tắc là thần Lúa); lễ tế Liệt Miếu (những miếu thờ tổ tiên của các vua

Trang 15

triều Nguyễn); lễ tế Thế Miếu (nơi thờ các vua Nguyễn quá cố); lễ tế Văn Miếu(nơi thờ Khổng Tử)

Ngoài ra triều đình còn cử hành các lễ hội thường kỳ và bất thường kỳsau đây : lễ Tiến Xuân Ngưu vào ngày Lập Xuân; lễ Thanh Minh; lễ Trùng Cửu;ngày Hồ Quyền; lễ Phất Thức; Lễ Thánh Thọ (sinh nhật Hoàng Thái Hậu), lễTiên Thọ (sinh nhật Hoàng Thái Phi); lễ Hưng Quốc Khánh Niệm (ngày mồng 2tháng 5 âm lịch)

Trong tất cả các lễ hội cung đình ấy đều có phần âm nhạc đi kèm, một số

lễ hội quan trọng còn có cả các tiết mục ca và múa Như vậy, các lễ hội cungđình ngày xưa ở kinh đô Huế là rất phong phú và từng diễn ra tại nhiều địa điểmkhác nhau ở miền núi Ngự sông Hương Ngày nay, trong các Festival du lịch đã,sẽ lựa chọn và tái hiện những lễ hội đặc sắc, hoành tráng và thích hợp nhất nhằmphục vụ nhu cầu văn hoá và du lịch của thời đại như :

- Lễ Truyền Lô của một khoa thi Hội, thi Đình ở Ngọ Môn (niêm yết bảngvàng)

- Lễ tế đàn Nam Giao

-Lễ hội đêm Hoàng cung

2.5.2 Lễ hội dân gian xứ Huế

Khi nói đến lễ hội dân gian ở Huế thì dường như thấy được hầu hết đờisống tinh thần của người dân Những lễ hội ấy phản ánh một cách trung thựctâm tư, nguyện vọng của người dân trước những đổi thay của cuộc sống

Quan sát một cách tổng thể một số lễ hội được tổ chức ở xứ Huế về cảtính chất lẫn sự tham gia lễ hội của người dân vùng này cho thấy lễ hội kháphong phú và đa dạng Người dân tham gia lễ hội một cách nhiệt tình trangtrọng nhưng ít sôi nổi, đó âu cũng là bản sắc của dân xứ Huế Phương thức tổchức và nội dung thể hiện của lễ hội dân gian nặng về tính chất tín ngưỡng và vìthế có lẽ thiên về phần lễ hơn phần hội

Có thể phân chia lễ hội dân gian ở Thừa Thiên Huế theo nhiều loại sau :

2.5.2.1 Lễ hội tương nhớ vị khai canh, thành hoàng làng

- Lễ Thu tế làng Xuân Hoà (Huế)

Trang 16

- Lễ Cầu ngư ở Thái Dương (xã Thuận An, huyện Phú Vang)

- Lễ Hội kỳ chuồn (An Truyền)

2.5.2.2 Lễ hội tương niệm vị tổ sư ngành nghề

- Hội lễ ngành rèn (Hiền Lương, huyện Phong Điền)

- Tổ ngành điêu khắc chạm trổ (Mỹ Xuyên, huyện Phong Điền)

- Tổ ngành kim hoàn (Thành phố Huế)

- Tổ ngành ca nhạc (Thành phố Huế)

- Tổ ngành tuồng (Thành phố Huế)

2.5.2.3 Lễ hội tín ngưỡng, tôn giáo

- Lễ phật Đản, lễ Vu Lan tại các chùa Huế

-Lễ Giáng sinh tại các nhà thờ Thiên chúa giáo Huế

- Lễ hội tín ngưỡng thờ Mẫu tại điện Hòn Chén (Hải Cát)

- Lễ tế âm hồn

2.5.2.4 Lễ hội theo tục lệ, cầu an theo mùa vụ : Tục hát sắc bùa ngày Tết

ở Phò Trạch, lễ rước hến, lễ thu tế ở An Truyền, lễ hội mùa thu hát “tập chèo” ởPhò Trạch

2.6 Các truyền thống công nghệ và làng nghề cổ truyền

Cũng như một số nơi khác có nhiều làng nghề truyền thống, Huế vẫn giữđược tương đối khá toàn vẹn những truyền thống công nghệ cổ tại các làng nghềcủa mình nhờ ý thức giữ gìn, truyền nối và phát huy trong từng gia đình Nhữngnghệ nhân cao tuổi hiếm hoi còn lại vẵn luôn có một mong muốn và ý thức giữnhững gì cha ông họ truyền lại Vì vậy cần phải xác định phương hướng kịp thờicó biện pháp bảo tồn những giá trị công nghệ ấy, cho dù không được quy mônhư những thời kỳ nó đã từng phát triển

Các công nghệ cổ và làng nghề cổ truyền nổi tiếng xứ Huế cần phải kểđến là:

- Nghề rèn (Hiền Lương, Huyện Phong Điền)

- Nghề chạm khắc gỗ (Mỹ Xuyên, Huyện Phong Điền)

- Nghề kim hoàn (Thành phố Huế)

- Nghề tranh dân gian làng Sình (Thành phố Huế)

Trang 17

- Nghề đúc đồng (Thành phố Huế)

- Nghề làm diều cổ truyền (Thành phố Huế)

- Làng nghề Cồn Hến (Thành phố Huế)

- Làng nghề Thanh Thủy (Thành phố Huế)

- Làng gốm Phước Tích (Huyện Phong Điền)

- Làng mộc Mỹ Xuyên (Huyện Phong Điền)

- Làng đan lát Phong Mỹ (Huyện Phong Điền)

- Làng đan lát Phong Bình (Huyện Phong Điền)

- Làng dệt Zèng A Đớt (trên đường Trường Sơn)…

2.7 Các nghi thức cung đình (được duy trì hoặc tái tạo)

Hiện nay, các nghi thức cung đình ở Huế được duy trì hoặc tái tạo chủ yếutại các điểm và dưới các hình thức sau ;

- Các diễn xướng tại Thái Hoà điện

- Các cuộc tế lễ tại Thế Miếu (thờ các vua Nguyễn), Triệu Miếu (thờNguyễn Kim), Hưng Miếu (thờ Nguyễn Phúc Luân, cha Gia Long)

- Các cuộc tế lễ tại các lăng tẩm vua Nguyễn

- Các cuộc tế lễ tại Đàn Nam Giao (tái tạo trong Festival du lịch)

- Các sinh hoạt ẩm thực: có những nét rất đặc trưng của vùng đất cố đô ,được thể hiện ở cung cách chế biến món ăn và phục vụ thực khách

2.8 Các sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng

Có thể nói truyền thống mộ đạo vẫn còn rất đậm đà ở vùng đất này và đãtạo nên bản sắc rất riêng của vùng đất Thừa Thiên-Huế Nơi mà hầu hết các giađình đều có bàn thờ tổ tiên đặt vào một nơi trang trọng trong nhà Các nhà thờhọ vẫn còn nghi ngút hương khói và ngày càng thịnh hành Hầu hết dân số ThừaThiên -Huế theo Phật giáo Điều đó giải thích vì sao mảnh đất xứ Huế lại cónhiều chùa và chùa đẹp đến thế, với gần 100 ngôi chùa Kiến trúc và cảnh quancủa chùa Huế rất đặc biệt, đã tự tạo cho chính bản thân nó một phong vị riêng,nét lôi cuốn riêng mà những ngôi chùa ở các nơi khác trong nước không có

3 CÁC GIÁ TRỊ VĂN HOÁ PHI VẬT THỂ KHÁC

3.1 Các phong tục, tập quán, phong cách giao tiếp ứng xử

Trang 18

Tất cả những giá trị đó thể hiện rõ nét nhất qua cách ăn, mặc, giao tiếp, lốisống của người dân xứ Huế và đã góp phần tạo nên một “phong vị Huế” hay nétđẹp rất riêng của Huế.

Người dân xứ Huế có “văn hoá ăn” rất đặc biệt, đó là sự pha lẫn một cáchtinh tế giữa chất dân gian và cung đình Những món ăn dân dã được đưa vàocung nội và chính tại đây chúng được nâng lên thành những sản phẩm của mộtnghệ thuật với đầy đủ sự tinh tế và sức hấp dẫn, đó là nghệ thuật ẩm thực cungđình Huế

Huế có cả một nền “văn hoá mặc” Có lẽ ít nơi nào người dân lại tuântheo việc mặc trang phục truyền thống nghiêm chỉnh như ở Huế Bởi khôngnhững riêng phụ nữ mà cả nam giới cũng diện áo dài cổ truyền, thêm cái khănđóng thế là đủ bộ, thế là ung dung trong các buổi họp mặt theo nghi lễ, nhữngbuổi lễ tế đình làng, đám cưới, tang ma, giỗ chạp Nhìn những người đàn ôngtrong bộ áo chùng (áo dài), khăn đóng, che thêm cái dù đen đi bên cạnh các mệ,các mạ áo dài nhung sang trọng, họ như quên hẳn, bỏ mặc cái lam lũ, cái chậtvật lại sau lưng và làm cho buổi lễ tăng thêm phần long trọng Trong cuộc sốnghiện đại với nhiều ảnh hưởng của văn hoá bên ngoài do quá trình giao lưu và hộinhập, người Huế vẫn giữ được văn hoá mặc vốn có, họ vẫn mặc đẹp, lịch sự, ítbị lai căng, bởi họ vẫn luôn chứng minh được :

“Nếu em chọn sắc màu áo tím

Xin hãy về thành Huế cùng anh”

Huế có văn hoá giao tiếp, ứng xử riêng Cái cung cách “Mệ” vẫn trườngtồn theo thời gian dù xã hội đã bao biến cố, bao đổi thay Có khó khăn, lam lũmấy cũng không để mất vẻ ung dung nhẹ nhàng từ tiếng nói, giọng cười cho đếncách đi đứng, cách ứng xử với cái “dạ” ngọt lịm Lúc nào cũng cố giữ cáiphong thái điềm đạm, khoan thai Vào cái thời văn hoá Tây - Đông hội ngộ thếnày liệu mấy nơi còn giữ được như Huế? Trường hợp với ngôi nhà vườn yêntĩnh, bên trong những ngôi nhà gỗ thấp nhỏ là chốn riêng tư ấm cúng như chứađựng cả một lối sống chỉn chu, khéo léo cho một gia đình trên kính dướinhường.Tính cách người Huế hơi bảo thủ, tính bảo thủ này có cái hay mà cũng

Trang 19

cái dở, cái rất dở Nhưng biểu hiện rõ rệt nhất và dễ thương nhất của nó là ở chỗđây những thói quen đó được bảo tồn khá bền vững.

3 2 Các sinh hoạt văn hoá đương đại

3.2.1 Festival văn hoá và du lịch

Năm 2000 lần đầu tiên Huế tổ chức Festival văn hoá và du lịch, ấn tượngchưa tạo được nhiều, tiếng vang chưa xa, nhưng nó đã làm nên luồng gió mớicho ngành du lịch Huế Thế rồi tiếp tục Festival 2002, 2004, 2006 được tổ chứcvà chúng ta nhận ra một điều : Festival đã làm tròn sứ mạng của mình trong việcgiới thiệu, quảng bá văn hoá Việt Nam, văn hoá Huế và những nét đặc sắc vănhoá đương đại của thế giới Riêng Huế đã đĩnh đạc ở một vị thế trên lộ trình xâydựng trung tâm lễ hội văn hoá của quốc gia và khu vực

Huế đã trở thành thành phố với tên gọi đầy niềm tự hào nhưng cũng đầykhó khăn thử thách: Thành phố Festival

Vấn đề vẫn luôn đặt ra ở đây là làm thế nào tìm kiếm cái mới cho mỗi mộtlần Festival để nó không chỉ làm ngỡ ngàng các đối tác và du khách nước ngoàimà cả với công chúng về những sinh hoạt bình thường của họ Như thế mớixứng đáng với tên gọi và với những gì Huế vốn có

3.2.2 Hoạt động tại các Trung tâm văn hoá và du lịch

Các hoạt động này chủ yếu diễn ra tại Trung tâm của Công ty du lịchSông Hương và Tì Bà Trang với mục đích phục vụ nhu cầu tìm hiểu văn hoá dulịch của du khách

Tiểu kết

Nguồn tài nguyên văn hoá phi vật thể xứ Huế thật giàu có, đặc sắc và lâuđời Nguồn tài nguyên văn hóa đó chính là “phần hồn” của Huế, tạo nên cái vôgiá và độc đáo cho Huế Tài nguyên văn hóa phi vật thể xứ Huế không chỉ xứngđáng được bảo tồn, gìn giữ cho “muôn đời con cháu”, mà đã đến lúc phải đượcđược giới thiệu rộng rãi với nhân dân cả nước, với thế giới, nhất là khi một trongnhững sản phẩm ưu tú nhất của nó - Nhã nhạc cung đình, đã được UNESCOcông nhận là kiệt tác văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại Đó cũngchính là cơ hội để các di sản văn hóa phi vật thể xứ Huế trở thành nguồn tài

Trang 20

nguyên du lịch, để được khai thác quy mô lớn, trên nguyên tắc phát triển bềnvững, đặng mang lại nguồn lợi kinh tế lớn cho xứ Huế, và cho đất nước.

Trang 21

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ SỨC HẤP DẪN CỦA MỘT SỐ LOẠI HÌNH VĂN

HOÁ PHI VẬT THỂ Ở HUẾ ĐỐI VỚI KHÁCH DU LỊCH

1 TÌNH HÌNH KHAI THÁC MỘT SỐ LOẠI HÌNH VĂN HOÁ PHI VẬT THỂ Ở HUẾ ĐỐI VỚI KHÁCH DU LỊCH

1.1 Các hoạt động tại Duyệt Thị Đường

1.1.1 Nhã nhạc và múa hát cung đình

Hiện nay, Nhã nhạc và múa hát cung đình được biểu diễn 4 suất mỗi ngàytại Duyệt Thị Đường trong Đại Nội

Suất 1 : Từ 09h - 9h30’

Suất 2 : Từ 10h - 10h30’

Suất 3 : Từ 14h - 14h30’

Suất 4 : Từ 15h30’ - 16h00’

Ngoài ra, Nhã nhạc và múa

hát cung đình còn được biểu diễn

mỗi ngày 2 suất tại nhà hát Minh

Khiêm Đuờng trong khu vực

Lăng Tự Đức

Thực tế cho thấy, dù vào có

vào mùa cao điểm hay không thì

số lượng du khách tham gia

thưởng thức các chương trình biểu

diễn trong Duyệt Thị Đường cũng không thật nhiều Trong năm 2006, nhà hátnày đón được gần 11 nghìn lượt khách Qua quan sát thực tế và điều tra phỏngvấn trực tiếp đã cho một kết quả thật bất ngờ từ cả phh̉ía du khách (nội địa lẫnquốc tế) và cả phía những người làm dịch vụ du lịch tại đây Công tác quảng bá,giới thiệu về các chương trình biểu diễn Nhã nhạc và múa hát cung đình còn rấtyếu Trước khi đến Huế, du khách hầu như không có thông tin chính xác và rõràng về các hoạt động biểu diễn này Có chăng, họ chỉ biết rằng đây “hình như”

Dàn Nhã nhạc đang trình tấu ở sân điện Thái Hoà Ảnh chụp vào thập niên 1920 Tư liệu của Nhà nghiên cứu Phan Thuận An.

Trang 22

Biểu diễn Nhã nhạc Cung đình tại Duyệt Thị Đường ngày nay

là một loại di sản văn hoá thế giới và vì vậy chỉ có thể được biểu diễn vào nhữngngày lễ hoặc vào các dịp Festival, những dịp đón tiếp nhân vật quan trọng đếnthăm cố đô…

Ngược lại, các thông

tin không chính thức thì

nhiều vô kể, nếu du khách ít

hiểu biết về vấn đề này sẽ dễ

dàng nhầm lẫn và hiểu sai về

nhã nhạc Cụ thể, Nhã nhạc

cung đình Huế-Di sản Văn

hóa được UNESCO công

nhận vốn chỉ được biểu diễn

trong không khí tôn nghiêm

ở những nơi như Thế miếu, Thái Hòa điện, hay đàn Nam Giao thì nay đã bị biếntướng và hạ thấp giá trị khi được đem xuống đò, đưa vào nhà hàng, khách sạnSông Hương, và được gọi chung là dịch vụ ca Huế Việc một số đơn vị hay tưnhân tổ chức biểu diễn Nhã nhạc dưới đò sông Hương đã làm tầm thường hóa disản văn hóa nổi tiếng này Nhã nhạc vốn là một thứ âm nhạc tao nhã, nó cần cómột không gian sang trọng và cao nhã để thể hiện mình Với một không gianchật chội và có phần “suồng sã” như trên những con đò sông Hương, các diễnviên chỉ biểu diễn cho “qua chuyện” mà bỏ qua nhiều tình tiết rất quan trọng CụLữ Hữu Thi, hiện là một trong những chứng nhân sống cao tuổi của Nhã nhạc

đau lòng khi thốt lên: “ Họ đã đánh đồng giữa ca Huế với Nhã nhạc, làm vậy

không khác chi đạp Nhã nhạc xuống bùn Người biết thì tương Nhã nhạc bị thất truyền, người không biết thì xem nó cũng thường thường bậc trung , chứ không phải là một di sản văn hóa thế giới.”

Nhiều quán cà phê vườn ở Huế còn trưng biển quảng cáo “ ca Huế, Nhãnhạc với các nhệ sỹ nổi tiếng” nhưng thật ra đó chỉ là buổi ca Huế “thập cẩm”đánh lừa du khách không biết gì, người biết thì bức xúc, lắc đầu ngao ngán vớikiểu “mượn danh đội lốt” này Tại các nhà hàng, khách sạn, không biết tự bao

Trang 23

giờ Nhã nhạc đã ‘‘thênh thang” bước vào nhưng chất lượng biểu diễn thì “rấttệ” Về vấn đề này, ông Trương Tuấn Hải, Giám đốc nhà hát nghệ thuật cung

đình Huế cũng thừa nhận: “ Đơn vị hay nhận biểu diễn Nhã nhạc đi theo dịch vụ

cơm vua giá từ 1,5 đến 2,5 triệu đồng nên nhà hát không thể bỏ qua món hời này Hơn nữa, diễn ơ khách sạn, nhà hàng ít tốn công, tốn của hơn rất nhiều như khi diễn ơ các nhà hát cổ ”.

Du khách thì cho rằng trong các tour tham quan Huế của họ không cóphần xem chương trình biểu diễn tại Duyệt Thị Đường mà chỉ có ca Huế trênsông Hương Có những đoàn khách, du khách được hướng dẫn viên giới thiệuchương trình biểu diễn tại Duyệt Thị Đường trong chuyến đi, nhưng cũng cóđoàn, du khách khi đến Đại Nội mới được giới thiệu; có những khách phải tựtìm đến và hoặc vô tình đến Đại Nội đúng vào lúc suất diễn đang tiến hành

Một du khách cho biết: “Có rất nhiều lý do để chúng tôi không có cơ hộiđể xem các loại hình nghệ thuật biểu diễn ở Duyệt Thị Đường mặc dù chúng tôicó hơn 2 giờ trong Đại Nội Lỗi một phần rất lớn từ phía những nhà chức năng.Thứ nhất, chúng tôi không hề tìm thấy thông tin gì về các chương trình biểu diễnNhã nhạc và múa hát cung đình trong quá trình mua tour của mình Các hãng lữhành phải sẵn sàng cung cấp thông tin cho khách chứ Thứ 2, lỗi này trực tiếpthuộc về các HDV, họ làm việc nhiệt tình nhưng chưa chuyên nghiệp, khó khănlớn nhất ở đây là vấn đề ngôn ngữ còn quá nhiều hạn chế, hầu hết chỉ đủ để giaotiếp thông thường chứ chưa được coi là “giới thiệu” theo đúng nghĩa, bởi chínhbản thân họ cũng chưa am tường về giá trị của các loại hình nghệ thuật đó thìlàm thế nào giúp du khách hiểu được!”

“Mặc dù chúng tôi có xem cũng không hiểu hết được các giá trị của Nhãnhạc và múa hát cung đình, nhưng nếu được hướng dẫn viên giới thiệu về nguồngốc, quá trình lịch sử và giá trị của nó thì chắn chắn rằng không chỉ riêng chúng

tôi mà tất cả du khách cũng muốn một lần xem để biết” (Trích phỏng vấn trực

tiếp một đoàn khách du lịch Việt kiều Mỹ tại Đại Nội Huế tháng 6 năm 2007).

Đó là hiện trạng của những người chưa từng xem và ít có điều kiện hiểubiết về Nhã nhạc Còn đối với những người nghiên cứu, những người yêu môn

Trang 24

nghệ thuật hàn lâm này thì còn khá nhiều vấn đề cần bàn tới Ai cũng biết việckhôi phục và bảo tồn những giá trị truyền thống là một việc nên làm và đángtrân trọng Chúng ta vô cùng biết ơn những người đã biết chung tay “giữ hồn”cho Nhã nhạc, cho những giá trị phi vật thể của dân tộc nhưng không vì thế mànhững việc làm vội vã được chấp nhận Bởi thực trạng việc biểu diễn Nhã nhạcphục vụ du khách hiện nay cho thấy sự bảo tồn thì ít mà cải biên thì nhiều Đấychính là nỗi lo và là nguyên nhân khiến Nhã nhạc chưa thực sự thu hút khán giảnhư giá trị vốn có của nó.

Một du khách khác phản ánh: “Chúng tôi đến Duyệt Thị Đường mua vésuất 9h00 - 9h30’ để xem chương trình biểu diễn của nhà hát nghệ thuật cungđình thuộc Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế Trên các hàng ghế có khoảnghơn 10 vị khách nước ngoài và 4 khách trong nước Dàn nhạc xuất hiện vớinhững nhạc cụ rất lạ không hề giống với dàn tiểu nhạc được mô tả trong tài liệucủa GS Trần Văn Khê và của chính Trung tâm đã công bố Không có trống bảncòn gọi là trống lệnh do nguời chỉ huy đội nhạc đánh, không có tam âm la màthay vào đó là mõ sừng trâu và bộ gõ, hai cây địch được thay bằng một cây sáovà lạ lùng nhất là đàn tam đã thay bằng đàn tranh và đàn bầu Có hôm cả hai đàntranh cùng biểu diễn”

Cụ Lữ Hữu Thi cho biết thêm: “Đời thủa mô nhạc lễ cung đình mà có đờntranh và đờn bầu, lại còn có cả phụ nữ ngồi đánh đờn tỳ trong đó nữa”, và cụ đãrất bất bình với lối tấu nhạc mà theo cụ “cắm đầu mà đánh, đánh quá nhanh”,các vũ công thì “vừa múa vừa cười” Trước mặt vua mà như thế chắc chắn là bịđánh đòn Tuy nhiên, ở đây cũng có thể cảm thông được phần nào vì trước mặthọ là những vị khách Tây có, ta có và họ cũng chính là các thượng đế !”

Nghệ nhân Trần Kích nói: “Phú lục địch là bài nhạc lấy tiếng địch (1 loạinhạc cụ như sáo có đến 10 lỗ) làm chủ do 2 cây địch thổi Vậy mà ở đây chỉ cómột cây sáo thì phú lục sáo cũng không thổi ra được”

Câu trả lời của chính người có trách nhiệm trực tiếp về chuyên môn củanhà hát, ông Trương Tuấn Hải, đạo diễn sân khấu, phó giám đốc Nhà hát Nghệthuật cung đình là: “Chương trình đang biểu diễn ở Duyệt Thị Đường là phát

Trang 25

triển trên nền nhạc cung đình và chỉ gọi tên chung chung là ca múa nhạc cungđình mà thôi” Và cái dàn nhạc mà mọi người thắc mắc thì ông Hải nói : “Chúngtôi cũng đã nghiên cứu và thấy không hề có đàn bầu và đàn tranh trong Nhãnhạc, nhưng khi tiếp nhận những sinh viên của lớp Nhã nhạc do Đại học Nghệthuật Huế đào tạo khoá đầu tiên (1996 - 2000) lại có đào tạo đàn tranh và đànbầu Ngay một lớp đào tạo chính quy như thế mà cũng có đàn tranh và đàn bầunên tôi nghĩ là có Với lại họ đã học trường lớp ra, không thể không sử dụng”.Để biện hộ cho tất cả những hiện tượng đó, ông Hải khẳng định : “Vì nếu diễntheo đúng bài bản khán giả sẽ thấy khô khan, đơn điệu, chỉ vài bài là khôngmuốn xem nữa”.

Thiết nghĩ nếu những người có chức trách, có thẩm quyền mà lại mangtrong mình lối suy nghĩ này thì thật không đúng, bởi họ đã và đang làm nhữngviệc mà họ cho là “bất khả kháng”, nhưng nếu như du khách biết thực trạng đó,thử hỏi họ sẽ nghĩ gì và ai sẽ là người cho họ câu trả lời :

Thứ nhất: Du khách nói riêng và khán giả nói chung họ đang bị lừa, mua

vé Nhã nhạc để được xem ca múa nhạc cung đình

Thứ hai : Họ không được “thưởng thức” một thứ nghệ thuật theo đúngnghĩa, đúng với “thương hiệu”, mà là một thứ nghệ thuật tầm thường, làm hỏng

“bữa tiệc” văn hóa mà họ từng mong đợi

Mục đích của kinh doanh du lịch là mang lại cho du khách những gì họmong đợi, bởi thế kinh doanh theo kiểu “treo đầu dê, bán thịt chó” chắc chắn sẽtự mình làm mất nguồn khách Ngược lại, cũng không nên chạy theo thị hiếucủa du khách một cách mù quáng, bởi có những thị hiếu tầm thường, phi vănhóa và chỉ mang tính thời đoạn, còn di sản văn hóa, tự thân nó đã được lịch sửkhẳng định giá trị Do vậy, chúng ta không sợ: “diễn theo đúng bài bản khán giảsẽ thấy khô khan, đơn diệu ” như một vị quan chức của nhà hát cung đình Huếkhẳng định, mà bên cạnh mục đích kinh doanh, nhà hát cần làm tốt vai tròhướng dẫn thẩm mỹ cho người xem, giúp du khách hướng tới những giá trịchân-thiện-mỹ đích thực của nghệ thuật Đó mới chính là quan điểm khai thác,

Trang 26

Một vở Tuồng cung đình Huế

phát triển du lịch một cách bền vững mà chúng ta đang thực hiện, để không làmcạn kiệt nguồn tài nguyên du lịch nhân văn mà chúng ta đang có

Phỏng vấn trực tiếp du khách tại Đại Nội, đa phần cho rằng trước đây khinhã nhạc chưa được UNESCO công nhận, họ ít khi chú tâm đến loại hình nghệthuật này Nhưng những năm gần đây, sau khi Nhã nhạc trở thành di sản thếgiới, đã có một sự thay đổi trong nếp nghĩ của họ và nếu có dịp đến Huế, những

du khách này đều muốn thưởng thức Nhã nhạc

Chương trình biểu diễn hiện nay ở nhà hát gồm 24 tiết mục, trong đó cócả độc tấu đàn bầu, hò mái nhì, múa chén hầu văn, thậm chí cả trích đoạn tuồng.Bên trong nhà hát người ta còn tổ chức dịch vụ “cơm vua” có âm nhạc với bài

mở đầu Tam Luân cửu chuyển thuộc hệ thống đại nhạc vốn chỉ được cử hành

trong các lễ lớn của triều đình Đối với các nhạc công, vũ công trước mặt họ chỉcó khán giả và nhiệm vụ của họ là nổ lực làm hài lòng khách bằng cách đánh saysưa với những nụ cười tình trong những bộ trang phục rất rực rỡ và bắt mắt Tuyvậy, sẽ có chương trình “nhã nhạc cung đình”, “ca, múa nhạc cung đình” hay

“tuồng cung đình” “thứ thiệt” biểu diễn khi nào khán giả có hiểu biết và thật sựyêu cầu

Một vấn đề khác, đó là Lục cúng hoa đăng, một trong những bài múa

quen thuộc của Nhã nhạc, nhưng khi biểu diễn, có đơn vị múa kiểu này, có đơnvị khác lại múa kiểu khác Bài múa đầy đủ phải có 64 người, vậy mà khi biểudiễn có đơn vị chưa đạt con số một nữa Thực trạng đó khiến những người yêu

di sản Huế, yêu Nhã nhạc không khỏi lo lắng Rằng sẽ đến lúc nào đó, người tasẽ quen với lối biểu diễn “thương mại” ấy mà

quên đi Nhã nhạc đích thực, khi đó thử hỏi Nhã

nhạc có còn là “vốn quý của dân tộc, là di sản thế

giới nữa không (!)

1.1.2 Tuồng cung đình:

Nếu như nói loại hình nghệ thuật Ca Huế

hiện đang ở thời kỳ phát triển vàng son trở lại thì

bộ môn nghệ thuật Tuồng cung đình đang đứng

Trang 27

trước nguy cơ lụi tàn nếu ngay từ bây giờ không có sự quan tâm thích đáng Sựthật, cả hai đã từng đèu là thứ nghệ thuật cao cấp với “một thời vang bóng” ởHuế Hiện nay, mặc dù đã có sự quan tâm của các cấp có thẩm quyền trong việctái sinh loại hình nghệ thuật độc đáo này nhưng sinh hoạt và biểu diễn Tuồngcung đình còn rất hạn chế Tần suất biểu diễn thưa, chủ yếu phục vụ những ngàyhội và khi khách có yêu cầu Vì vậy vốn đã khó thưởng thức thì khán giả lại ít có

cơ hội tiếp xúc với tuồng và điều này tất yếu dẫn đến nhu cầu thưởng thức tuồngcủa du khách không lớn Mà không có khách Tuồng lại nơi vào tình trạng khôngcó đất diễn Cái khó cứ xoay vòng lẩn quẩn, dẫn đến thực trạng làm đau lòngnhững người yêu môn nghệ thuật này

Thực tế Tuồng cung đình Huế đang đứng trước nguy cơ mất khán giảtrầm trọng Vì thế, nói đến sức hấp dẫn của Tuồng đối với khách du lịch cũngnhư việc mơ ước tuồng có được sàn diễn sôi động như thời vàng son nó đã từngcó là một điều rất khó Mặc dầu vậy, khó chứ không có nghĩa là không thể, bởimột thời Tuồng cung đình Huế đã :

“Hát bội làm tội người ta

Đàn ông bỏ vợ, đàn bà bỏ con”

Ở đây không có ý nói lên tác động tiêu cực của Tuồng mà nhấn mạnh đếnsức hấp dẫn, sự lôi cuốn mãnh liệt và lòng đam mê tột độ của khán giả đối vớinó Thế thì tại sao Tuồng cung đình Huế lại có tình trạng như hiện nay? Thử làmmột so sánh nhỏ để lý giải thực trạng đó ?

Trước đây, khi thưởng thức tuồng, người xem thường thuộc lòng tuồngtích, bởi họ được xem nhiều lần và lần nào cũng thấy cái hay riêng Tuồng tíchcàng thuộc, sự thú vị trong thưởng ngoạn càng tăng lên, xem đi, xem lại nhiềulần vẫn thấy hay Thậm chí càng lúc càng thấy hay bởi tuồng tích đối với khángiả sành điệu chỉ là phương tiện dẫn dụ tình tiết Người ta mê đắm diễn viên,nhạc công không chỉ thanh và sắc như ca sỹ hiện đại, mà ở đó còn có những

“yêu tính” như: tinh, thục, khí, thần đó là những cảm xúc thẩm mỹ cao củanhững người lịch lãm trong thưởng thức, có khi không liên qua đến kiến thứcthẩm định hay phân tích Mà như chúng ta đã biết, đã nói đến tuồng là nói đến

Trang 28

tính ước lệ, biểu trưng, biểu tượng trong cả quá trình biểu diễn Đó là đặc điểmtrong trang phục, màu sắc, âm thanh, khí nhạc, giọng hát, hoá trang; trong trangtrí sân khấu, trong biểu lộ cảm xúc hỷ, nộ, ái, ố của diễn viên; trong động tácdiễn tả trạng huống; trong những dụng cụ kèm theo của nhân vật truyện tích nhưđao, kiếm, cờ, ngựa, kiệu Toàn bộ quy ước nêu trên đòi hỏi sự thấu đáo vềmột hệ kiến thức, hiểu biết tinh tường của người xem về bộ môn nghệ thuật này.Thiếu nó, vở tuồng trở nên vô vị và thậm chí người ta có cảm giác chán chườngvà ghê sợ.

Ngày nay, những người bảo vệ Tuồng chưa làm được những điều trên vớikhán giả của mình Chưa có biện pháp hay việc làm nào để Tuồng và khán giảxích lại gần nhau hơn, trong khi đó Tuồng còn đứng bên cạnh những thách thứclớn như sự uy hiếp của nghệ thuật phương Tây như điện ảnh, sân khấu hiện đại,băng hình… một cách mạnh mẽ, ồ ạt Đó là chưa kể ngôn ngữ Tuồng cổ giàutính cổ điển và sự hàm súc cao độ cũng là một khó khăn đối với các khán giảhiện đại trong quá trình thưởng thức các giá trị của nó

Qua khảo sát của tác giả thì không chỉ riêng khán giả là du khách nướcngoài mà đa số khán giả là du khách trong nước hiện nay cũng rơi vào tình trạngkhông hiểu các vở diễn khi đến Huế xem Tuồng Cung đình Do đó các tour dulịch đưa khách đến Huế hầu như không có mục xem Tuồng Cung đình trongchương trình, mà chủ yếu du khách có nhu cầu cá nhân và tự tìm đến là chính.Suy cho cùng, không phải lỗi của các nhà lập tour, cũng không phải Tuồngkhông có sức hấp dẫn, mà bởi đã có một sự “đứt gãy truyền thống”, khiến chokhán giả ngày nay không thể hiểu nổi tính cách điệu, ước lệ và ngôn ngữ củatuổng cổ, trong khi chúng ta lại chưa có cách nào để hướng dẫn và cung cấpnhững hiểu biết cho khách về Tuổng cổ Cung đình Làm sao có thể bắt người taphải thích một lối tuồng tích cô điển mà không biết trước cốt truyện, còn ca từthì có quá nhiều từ Hán Việt, cùng lối diễn đạt cách điệu cao, không rõ lời! Tấtcả đã tạo nên sự gián cách ngày càng xa giữa Tuồng Cung đình và khán giả Đólà một thực trạng buồn đối với việc bảo tồn và phát huy giá trị của di sản Tuồng

cổ Cung đình Huế Điều đó giải thích vì sao có tình trạng du khách đã ngủ gục

Trang 29

trên các băng ghế của nhà hát Cung đình khi xem diễn Tuồng, mặc dù họ khônghề cố ý như vậy Michael Chagnueau cho biết: “Vì phép lịch sự trước Tuồng màđã phải chế ngự cơn buồn ngủ”, hoặc một người du khách khác nói: “Lúc vởTuồng bắt dầu khởi sự là lúc chúng tôi bắt đầu không hiểu gì cả Tất cả chỉ làmột trận náo động ầm ĩ, hò hét quái lạ mà chúng tôi đã cố gắng tìm hiểu qua lối

cử động tay chân nhưng vẫn không thể nào hiểu nổi”; hay “Một con người xấuxí, ghớm ghiết, mặt vằn vện dị hợm và râu thì dài như đuôi ngựa một quái vậtnữa, mặt mày cũng vằn vện coi thật dữ dằn, chỉ đoán rằng những tiếng rú từtrong họng chúng đưa ra chỉ biểu lộ hai thứ cảm xúc là phẫn nộ ác liệt hay sựbạo tàn mà thôi”

Thực tế của việc phục hồi sức hấp dẫn đối với khán giả cho Tuồng Cungđình Huế là một việc làm vô cùng gian nan và phức tạp, cần có nhiều thời gianvà một đội ngũ chuyên gia giỏi Hiện tại, ở Huế, những người có ý thức bảo tồn

di sản văn hóa cố đô đang rất nổ lực trong việc nghiên cứu và khôi phục TuồngCung đình, cũng như tìm kiến các sáng kiến nhằm đưa Tuồng đến với khán giảmột cách dễ dàng hơn, cũng như phục vụ khách du lịch một cách tích cực hơn.Tuy nhiên, du khách đến Huế vẫn chưa có thể tự chọn cho mình một show biểudiễn vào thời điểm như ý và sân khấu tuồng vẫn còn những hàng ghế trống hoặcnhững khán giả vừa xem vừa ngủ Khách quan mà nói rằng ở thời điểm nàyTuồng không hề hấp dẫn đối với du khách nói riêng và mọi người nói chung.Thực trạng này cũng tương tự như Kinh kịch ở Trung Quốc hay kịch Nô ở NhậtBản khi có quá nhiều sự lựa chọn cho mọi người

1.2 Các hoạt động du lịch trên sông Hương

1.2.1 Ca Huế

Ngày nay, các hoạt động Ca Huế diễn ra ở khá nhiều nơi tại Huế như cáccâu lạc bộ, các làng được công nhận là văn hoá, trong các đám tang, đám cướicủa các gia đình nghệ nhân, ca sỹ cũng tổ chức Ca Huế để tưởng nhớ người đãmất chứ không phải trên sông Huơng như vốn nó đã có Tuy nhiên, chỉ một địachỉ phổ biến dành riêng cho khách du lịch đó là Ca Huế trên sông Hương Dukhách đến Huế mua tour hay tự túc bao giờ cũng có một đêm nghe Ca Huế trong

Trang 30

Một tiết mục Ca Huế phục vụ du khách trên sông Hương

chương trình của mình Có nhiều du khách còn phát biểu : “Nếu như đến Huếmà chưa được đi nghe Ca Huế xem như chưa từng đến Huế vậy” Vô hình chung

Ca Huế trở thành “đặc sản” tinh thần chẳng nơi nào có được, đó cũng có thể là

lý do tạo nên sức hấp dẫn của ca Huế với du khách trong và ngoài nước chăng

Trên thực tế, hầu hết các du khách đến Huế đều có nhu cầu thưởng thức

Ca Huế, và hầu như tour du lịch Huế nào cũng có mục nghe ca Huế trongchương trình Tuỳ theo đoàn mà người ta tổ chức cho khách nghe ca Huế trênsông Hương bằng thuyền lớn hay nhỏ Trong qua khứ, khi mà Huế còn là kinh

đô của nước Đại Nam thời Nguyễn, việc nghe Ca Huế không nhất thiết phải ditrên thuyền lớn, mà có thể chỉ là:

“Lênh đênh một chiếc thuyền nan

Một cô con gái, một quan đại thần”

Nhưng ngày nay, để đáp ứng nhu cầu của khách du lịch, người ta làmnhững thuyền lớn Số liệu thống kê cho thấy có đến 114 chiếc thuyền rồng dulịch (78 thuyền đơn và 36

thuyền đôi) đăng ký hoạt động

phục vụ trên sông, thuộc 11

doanh nghiệp do Ban Quản lý

bến thuyền du lịch quản lý và

đều chịu sự quản lý của Sở

Giao thông vận tải( Nguồn: Sở

giao thông vận tải TT Huế )

Du khách đến Huế hiện nay đa phần nghe ca Huế trên sông và đó là mộtphần không thể thiếu trong chuyến đi của họ Hầu như không có chương trình dulịch đến Huế nào thiếu vắng chương trình nghe ca Huế Thế nhưng hình ảnh củanhững con thuyền phục vụ ca Huế hiện nay lại có vẻ như không tương xứng vớinhững gì mà du khách từng mong đợi Chúng được sơn vẽ quá lòe loẹt, hìnhdáng quá hiện đại với những loại vật liệu như inox, nhôm, kính , tạo nên hìnhảnh tương phản hẳn với những gì mà du khách từng hình dung, đó là một xứ

Trang 31

Huế với mọi thứ đều cổ kính và cầu kỳ theo chuẩn mực rất khắt khe kiểu cungđình.

Vẫn những con thuyền biểu diễn ca Huế ấy, chúng có thể có ưu điểm vềsự an toàn và tiện nghi cho khách, cũng như khá dễ dàng để diễn viên có thểđứng biểu diễn như một sân khấu nổi thật sự Thế nhưng, chính du khách lạikhông cảm thấy thích thú với những con thuyền ấy Nhiều du khách cho biết,ngoài việc nghe ca Huế, họ còn muốn được tham dự vào những sinh hoạt của cưdân sông nước Điều đó giải thích vì sao không ít khách nước ngoài lại có cảmgiác thích thú khi được chui vào những khoang chật chội của con đò truyềnthống hơn là ở các con “thuyền rồng” rộng rãi như đã nói ở trên

Cũng cần nói thêm là ca Huế từ xã xưa đã không thể tách khỏi con thuyềntrên sông Hương, vì chính con thuyền cũng là yếu tố tạo nên sự độc đáo hấp dẫncủa ca Huế Chẳng thế mà đã có câu rằng:

“Chưa đi chưa biết Huế tôi

Đi rồi mới biết Huế cũng thường thôi Có khác là khác cách nơi Người ta chơi trên cạn Huế tôi chơi dưới đò”

Cũng bởi thế, có thể xem hình ảnh con thuyền rồng của du lịch ở Huếhiện nay chính là sản phẩm của quá trình “cung đình hóa” những con đò dângian và biến chúng thành những một dạng sân khâu nổi, sân khấu trên sông Vấnđề đặt ra là những “thuyền rồng” hiện tại ở Huế thật chẳng giống với nhữngLong thuyền hay Long Chu truyền thống của vua Nguyễn xưa kia

Ngày nay, các thuyền rồng, thuyền phượng phục vụ ca Huế trên sôngHương không chỉ phát triển về số lượng như đã nêu, mà các tụ điểm dịch vụnghe ca Huế trên sông Hương cũng đã rất phát triển Các bến neo đậu thuyền đãvà đang được nâng cấp đẹp hơn, thuận tiện hơn, số lượng suất diễn của diễn viêncũng nhiều hơn , thỏa mãn được nhu cầu thưởng thức ca Huế của du khách.Nhưng chất lượng của các suất diễn lại đang là vấn đề cần được quan tâm (!)

Theo qui định của Sở Văn hóa Thông tin Tỉnh Thừa Thiên-Huế thìchương trình ca Huế trên sông Hương phục vụ khách du lịch mỗi suất có thời

Trang 32

gian ít nhất là 90 phút Thông thường thì mỗi một suất diễn trên sông mỗi tốicũng theo quy định là 90 phút, mỗi đêm chia làm 2 suất (suất thứ nhất từ 9h đến20h30 và suất thứ hai từ 20h30 đến 22h00).

Trên thực tế, vào mùa cao điểm (từ tháng 5 đến tháng 8) rất đông khách

du lịch đến Huế và nhu cầu nghe ca Huế tăng vọt Các ca sỹ, ca công phải chạy

sô liên tục mới đáp ứng được nhu cầu Vì thế, thời gian mỗi suất diễn rút ngắnlại Mỗi ngày không còn chia làm hai suất như qui định nữa mà tăng lên 4 suất(17h-18h00, 19h-20h, 20h30-21h30 và 22h00-23h00)

Nhiều khách du lịch tỏ ra không hài lòng về khoảng cách giữa các thuyềnvì chúng được neo quá gần nhau, khiến cho âm thanh “va đập”, trong khi đó cácnhạc công vẫn cứ đàn, ca công vẫn cứ hát ở mỗi thuyền theo kiểu “mạnh aingười ấy thắng” Một du khách Việt kiều Austraylia phàn nàn: “Hoa được đặtsẵn trong thuyền để khách du lịch tặng cho các ca sỹ, nghệ sỹ Dĩ nhiên, khi tặnghoa cho các ca sỹ, nghệ sỹ, khách du lịch đã đặt tiền vào trong hoa để tặng Saukhi kết thúc ca trình diễn, chủ thuyền đòi tiền hoa (5000 Việt Nam đồng/1 hoahồng), điều này làm mất đi tính lãng mạn của ca Huế đối với khách du lịch Giámà tiền hoa ấy được tính vào trong giá thuyền thì hay hơn”

Hiện nay, đa số các ca nghệ sỹ biểu diễn ca Huế trên sông Hương đềukhông phải là người Huế, mà phần đông họ là người đến từ Quảng Bình, QuảngTrị, bởi người Huế vẫn còn in đậm quan niệm về “kiếp cầm ca”, “kiếp con hát”.Điều này cũng làm mất đi rất nhiều sức hấp dẫn của ca Huế

Thông thường, một suất ca Huế bắt đầu như sau: đến giờ quy định khách

du lịch được chỉ dẫn lên thuyền mà họ đã đăng ký, thuyền chạy dọc lên ngảChùa Thiên Mụ hoặc thả và neo đậu trước bến Văn Lâu Công tác chuẩn bị mấthết khách khoảng 30 phút Sau khi neo thuyền và tắt hết mọi thứ có thể phát ratiếng ồn (máy nổ, máy quạt ) Mùa hè, du khách có thể nhận thấy cái nóng,muỗi và sự bức bối của khoang thuyền với số người có mặt không dưới 35người Có trường hợp du khách bỏ khoang ra ngoài mũi thuyền để hóng mátthay vì nghe ca Huế

Trang 33

Một tiết mục Ca Huế phục vụ khách bên trong Đại Nội

Chương trình biểu diễn ca Huế trên thuyền phục vụ du khách được thểhiện bởi một nhóm khoảng trên dưới 10 người (gồm cả nhạc công và ca sỹ)trong trang phục khăn đóng áo dài, cho cả nam và cả nữ Nam giới vẫn mang âuphục bình thường và họ chỉ việc mặc thêm cái áo dài vào khi nào sô diễn bắtđầu Mở đầu chương trình cho buổi biểu diễn ca Huế bao giờ cũng là tiết mụchòa tấu 4 nhạc khúc Lưu Thủy, Kim tiền, Xung phong, Long hồ Tiếp theo đó làcác điệu Lý và cuối cùng là Hò Giã gạo vui nhộn Thường thì để tạo nên sự đadạng và hấp dẫn khán giả, các nghệ sỹ còn hát xen vào những bản tân nhạc viết

về Huế như Mưa trên phố Huế, Huế thương như một phần quà tặng của nhóm

nhạc Cũng vì thế, khách bị mất một khoảng thời gian để nghe các bản Ca Huếđúng nghĩa Do vậy, khi được hỏi du khách đã thực sự thưởng thức ca Huế haychưa thì không phải ai cũng dám khẳng định một cách chắc chắn

Ở Huế ngoài việc

tổ chức ca Huế trên

sông Hương cho du

khách thì Ca Huế còn

được tổ chức dưới hình

thức yến tiệc tại các nhà

hàng nổi phục vụ du

khách vừa ăn đặc sản,

vừa thưởng thức, nói

đúng hơn là nghe Ca

Trang 34

“ruột” để tạo cảm giác về âm nhạc cổ điển “thứ thiệt” Đồng thời để tạo thêmphần đa dạng và hấp dẫn, người sắp xếp chương trình thường xen kẽ Ca Huế vớidân ca, với các điệu Chầu Văn, hò Mái nhì, hò Giã gạo, lý Con sáo Buổi biểudiễn ca Huế do vậy trở thành một buổi diễn tổng hợp, mỗi thứ một ít Ngườinghe sẽ hiểu sai về Ca Huế nếu không am hiểu hoặc không được giới thiệutrước Nhưng cũng công bằng mà nói rằng, nhờ sự phát triển như thế của CaHuế mà đã tạo điều kiện thuận lợi về mặt kinh tế cho các nghệ sỹ, làm cho họyên tâm hơn trong hoạt động nghệ thuật Tuy vậy, số lượng nghệ sỹ vẫn chưađáp ứng được nhu cầu của du khách nên đã dẫn đến tình trạng biểu diễn đối phó,

“chạy show” khi nhu cầu biểu diễn phục vụ khách du lịch quá tải Nhiều nghệ sỹvì phải “chạy show” nhiều quá, thời gian tập luyện không được bao lâu đã dẫnđến tình trạng ca sai lời, lỗi nhịp Điều này càng không tránh khỏi khi người tacòn có thể tổ chức biểu diễn Ca Huế phục vụ các bàn tiệc ồn ào tiếng cười, tiếngnói, tiếng ca, tiếng nhạc

Vẫn biết rằng hiện nay Ca Huế nói riêng cũng như các loại hình nghệthuật Huế nói chung sống lại một cách mạnh mẽ là nhờ vào du khách Song đókhông phải là tất cả, khách du lịch phần lớn là những người có văn hóa cao, họcần được hướng dẫn thẩm mỹ, cần được thưởng thức những giá trị đích thực của

Ca Huế, cần được hưởng những đêm lãng mạn đầy chất văn hóa trên sôngHương cùng Ca Huế , chứ không phải là phải “tiêu hóa” một thứ Ca Huế “hổlốn” để rồi sau đó, “một đi không trở lại”, không muốn thưởng thức Ca Huế nữa.Bởi thế, những người trình diễn ca Huế chính là những sứ giả văn hóa mangtrọng trách truyền đạt cho du khách biết thế nào là văn hóa Huế thể hiện qua mộtmôn nghệ thuật, để tất cả mọi du khách đều nhận thức được rằng: “Đến Huế màchưa nghe Ca Huế thì chưa gọi là đến Huế!”

Vậy phải làm thế nào để Ca Huế trở về đúng với giá trị đích thực của nó

Có ý kiến cho rằng: “Sức cuốn hút của Ca Huế sơ dĩ có được bơi nó là một bộ

môn văn nghệ phù hợp với tâm hồn, giọng nói và tình cảm của con người xứ Huế Qua bao nhiêu nỗi thăng trầm, Ca Huế vẫn là máu thịt của người Huế Nó đủ khả năng để diễn tả những vui buồn, mừng, giận, nhớ nhung, thanh thản của

Trang 35

Hoa đăng được thả trên sông Hương trước giờ khai mạc

Festival Huế 12/06/2006

người Huế xưa và hiện đại, nó phá vỡ hàng rào giai cấp, là sợi dây tình cảm kết nối những ai yêu Huế, yêu nghệ thuật dân tộc, là âm hương ngọt ngào đầy chất thơ chảy mãi trong lòng người, như dòng Hương miên man trôi về biển cả”.[11;

09] Thiết nghĩ đấy mới chính là những chân giá trị mà du khách cần muốn vàđiều ấy thôi thúc họ tìm đến Huế chứ không phải là một thứ Ca Huế tổng hợp vàchạy show như hiện nay

1.2.2 Thả hoa đăng trên sông Hương (vào buổi tối)

Bên cạnh biểu diễn môn nghệthuật độc đáo là Ca Huế, đểphục vụ khách du lịch, cácnhóm nghệ thuật đã khai thácmột nét độc đáo nữa của vănhoá xứ Huế đó là thả hoa đăng.Trước phút chia tay du khách,trong khi các ca sỹ ngân ngabài cuối cùng của buổi biểudiễn ca Huế thì cũng là lúcnhững ngọn hoa đăng được thắp lên và thả xuống cầu mong ngày gặp lại trênbến sông này Thông thường ở Huế, nơi người ta gọi là đất Phật vào các đêm 14và 30 hàng tháng và vào các ngày đại lễ của Phật giáo như lễ Phật đản, lễ Vulan, (xá tội vong nhân) hay những ngày “vía” Đức Phật đều có tổ chức thả hoađăng trên sông Xuất phát từ ý niệm vô cùng đẹp đẽ của Đạo Phật, các Phật tửtin rằng những ngọn hoa đăng ấy sẽ soi sáng đường đi cho tất cả mọi người trêntrần thế cũng như ở cõi âm ty Vô tình sự lung linh huyền ảo của hàng trăm ngọnhoa đăng rực rỡ cả khúc sông đã tạo nên một hình tượng khó quên trong lòngmỗi du khách khi đến Huế và được chứng kiến cảnh này

Ngày nay, ngoài ý niệm như đã nêu thì việc thả hoa đăng trên sông Hươngcũng trở thành một phần không thể thiếu trong chương trình nghe Ca Huế Đókhông phải là việc làm mê tín, bởi ai đã từng một lần cầm trong tay ngọn đènhoa này với một ý nghĩ sẽ chiếu ánh sáng cho ai đó nhìn thấy nẻo thiện quay về

Trang 36

và cũng như một lần ước nguyện thì quả thật ý nghĩa biết bao Có ai tới đây màkhông từng ngẩn ngơ, bồi hồi khi chính tay mình thả xuống mặt nước đen thẫmcủa sông Hương những cây nến cháy đỏ đặt trên thuyền hoa giấy đủ màu Trongkhi ước nguyện được thả theo ánh nến như vậy, không gian con thuyền rồng trànngập các làn điệu Ca Huế có âm hưởng rất uẩn khúc và ý nghĩa thì thật khó diễntả Huế mang một nỗi buồn tự cảm Đó chính là nét rất riêng của Huế mà khôngphải nơi đâu cũng có và dường như đây là điều ấn tượng khó phai nhất tronglòng mỗi du khách khi rời xa xứ sở này.

1 3 Các hoạt động duy trì hoặc tái tạo nghi thức cung đình

1 3.1 Tại Đại Nội

- Về các hoạt động tế lễ tại Đại Nội

Nhìn chung các hình thức duy trì hoặc tái tạo nghi thức cung đình nóiriêng cũng như các giá trị văn hóa phi vật thể Huế nói chung chủ yếu diễn ra ởĐại Nội (tại Thái Hòa điện, Thế miếu, Thái miếu ) Trong trường hợp củaNguyễn Phúc tộc, những nghi lễ đã từng là “quốc lễ” của triều đình thời quânchủ đã chuyển thành những hoạt động của dòng tộc Bởi những nghi thức đó giờđây không chỉ diễn ra tại các miếu thờ trong hoàng thành mà còn được thực hiệntại các phủ đệ và tư gia

Sau ngày cáo chung của triều đại nhà Nguyễn năm 1945, hoạt động tếmiếu tuy không được tổ chức thường xuyên vì nhiều lý do song vẫn luôn đượccoi là hình thức sinh hoạt chung của cả dòng họ mà mọi người trong họ phảituân theo Hoạt động đó do hội đồng Nguyễn phúc đứng ra tổ chức mang tínhđại diện cho cả dòng tộc

Trong bối cảnh đó, hoạt động nghi lễ của Nguyễn Phúc tộc đã dần đượcphục hồi Sự kiện đầu tiên là lễ Cung nghinh an vị và kỵ Triệu Tổ Nguyễn Kimtại Triệu miếu (Hoàng thành Huế) với sự có mặt đông đủ của bà con NguyễnPhúc tộc, đại diện chính quyền Tỉnh, Thành phố, các trường đại học, cao đẳng,công ty quản lý di tích, các cơ quan văn hóa và du lịch tại Huế

Bằng hình thức nghi lễ, Nguyễn Phúc tộc đã chính thức lên tiếng về sự cómặt của các nghi lễ tại miếu thờ trong Hoàng cung sau một thời gian dài vắng

Trang 37

Ngày nay, trong số hàng chục cuộc lễ lớn nhỏ từng được triều đình tổchức trong miếu, Nguyễn Phúc tộc chỉ chọn phục hồi lễ kỷ niệm ngày mất củacác bậc tiền bối, tổ chức 4 cuộc lễ chính hàng năm (chủ yếu là lễ kỵ tại các miếulà các ngày kỵ Tổ Nguyễn Kim tổ chức ngày 20/05 âm lịch tại Triệu Tổ miếu; lễkỵ Chúa Nguyễn Hoàng và hiệp kỵ các Chúa Nguyễn, tổ chức ngày 3 tháng 06

âm lịch tại Triệu Tổ miếu (nguyên trước đây lễ này được tổ chức tại Thái Tổmiếu Hiện nay, do Thái Tổ miếu đã bị hư hỏng nên lễ này được tổ chức ở Triệu

Tổ miếu); lễ kỵ ông Nguyễn Phúc Cổn (hay Nguyễn Phúc Luân, thân sinh vuaGia Long) được tổ chức ngày 10/09 âm lịch tại Hưng Tổ Miếu; lễ kỵ Vua GiaLong và các vua Nguyễn được tổ chức ngày 19/12 âm lịch tại Thế miếu Ngoài

ra, các hệ trong Nguyễn Phúc tộc có thể tổ chức ngày kỵ của vị tổ hệ mình tạicác miếu này tùy theo điều kiện của họ

Có một điều đáng chú ý ở đây là không gian nghi lễ của các đền miếu nàykhông còn là nơi tách biệt với bên ngoài mà một số địa điểm trong số đó đã trởthành điểm tham quan thu hút khách du lịch Không gian nghi lễ lại các miếuthờ ở Hoàng Cung và các lăng

tẩm đã trở thành “không gian

mở” cho du khách, học sinh sinh

viên, các phái đoàn ngoại

giao Du khách đến đấy thường

có rất ít thông tin về những nghi

lễ này và ý nghĩa tâm linh của

nó, mặc dù đó là những sản

phẩm du lịch mà hầu hết khi

tham gia du khách rất thích Bởi vậy, nên chăng, cần có sự quan tâm và đầu tư

Trang 38

thỏa đáng hơn nữa từ ngành du lịch để có sự trao đổi hai chiều giữa NguyễnPhúc tộc và các ngành văn hóa, du lịch ở Huế, chứ không nên chỉ là sự khai thác

du lịch một chiều từ ngành văn hóa và du lịch Nói cách khác những yếu tố cungđình mà Nguyễn Phúc tộc tiến hành tại các nhà thờ dòng họ này đã trở thànhphương tiện thương mại để tăng doanh thu cho du lịch

Bên cạnh cơ hội của những nghi lễ được tái tạo thì còn một cơ hội nữa đểnhững nghi lễ này được thay đổi một cách phù hợp với điều kiện hiện tại Thayvì coi việc thực hành nghi lễ là bất biến và không có sự thay đổi thì những ngườitrong Nguyễn Phúc tộc đã biết vận dụng thực tế, chấp nhận những đổi thay trongnghi lễ của dòng tộc mình trong mọi tình huống như một sự thích ứng thể hiệntính đa dạng của văn hóa Trong sự phục hồi này, có những yếu tố mới xuất hiệnvà được người ta chủ động đón nhận, như sự có mặt của nữ giới và trẻ em, sự đadạng của trang phục và nghi thức đọc tiểu sử của người quá cố và ngày nay cócả sự đồng ý cho khách du lịch tham gia Tuy nhiên, việc tham gia của du kháchvẫn còn hạn chế, chỉ dừng lại ở những giới hạn nhất định Chính vì vậy nhữngnghi lễ này luôn khơi dậy sự tò mò và hấp dẫn du khách

Về khía cạnh hình thức, những nghi lễ thờ cúng mà Nguyễn Phúc tộc duytrì vẫn rất khác biệt so với các nghi lễ trong dân gian (nhất là nghi lễ thờ cúng tổtiên của các dòng họ) Bởi thế, bằng hình thức tái hiện lại nghi lễ, Nguyễn Phúctộc đã giới thiệu một hoạt động mang ý nghĩa tâm linh cho các miếu thờ mặc dùvề hình thức nghi lễ này đã được thay đổi để thích ứng với hoàn cảnh mới Tùyvào từng hoàn cảnh mà có sự thay đổi linh động chứ không phải lúc nào cũngtheo một quy trình nhất định, đôi khi người ta có thể giản lược bớt Ví dụ nhưngày chánh kỵ của vua Minh Mạng (tổ chức ngày 26 tháng giêng năm 2006) tổchức tại Thế Miếu, trời mưa suốt ngày nên đám rước không có mặt ban nhạc.Rất nhiều du khách tò mò có thể vào miếu xem lễ trong khi thông thường khách

du lịch bị từ chối không được phép vào miếu khi đang có lễ để tỏ rõ tôn kính.Nghi lễ hiện nay cũng đơn giản hơn rất nhiều, không cúng thịt, không cúng lụa,không có nghi thức “uống rượu phước” cũng không có múa hoặc nhạc riêng cho

Trang 39

lễ tế miếu như trước kia mà thay vào đó là ban nhạc chỉ gồm từ 4 đến 6 ngườitấu các bản nhạc phổ biến tại các nghi lễ ở đình làng hiện nay

Tuy nhiên, nghi lễ ngày nay có một khoảng thời gian gọi là “phân ban” đểtất cả bà con có thể vào cúng Phụ nữ và trẻ em lần lượt tiếp theo sau các vị namgiới Trong số những người dự lễ hiện nay cũng có người là con dâu trong họtộc Hiện nay, những ngày giỗ kỵ diễn ra các nghi lễ cúng như trên là bất biến vàđược tổ chức hàng năm Thế nhưng thực tế cho thấy chưa có công ty du lịch haymột hãng lữ hành nào có sự xin phép và liên kết với Nguyễn Phúc tộc để đưanhững nghi lễ này thành một sản phẩm độc đáo của du lịch Du khách chỉ đượcbiết đến những nghi lễ này do sự tình cờ vào tham quan trùng với ngày diễn ra tế

lễ, chứ họ không có sự chuẩn bị nào đón tiếp như một phần thực sự trong tour.Cũng trong dịp kỵ Tiên chúa Nguyễn Hoàng và hiệp kỵ các chúa Nguyễn tổchức ngày 3 tháng 6 âm lịch năm 2006 tại Triệu Tổ miếu, một nhóm du kháchđến từ Thành phố Hồ Chí Minh đã trả lời khi được hỏi về cảm nhận của họ nhưthế nào khi bắt gặp những nghi lễ cung đình này:

“ Quả thật chúng tôi rất bất ngờ và ngạc nhiên khi tình cờ chứng kiến nghi lễ này Chúng tôi đã không được tham dự cũng như không biết trước khi đến đây Như thế càng làm chúng tôi thêm tò mò và muốn tìm hiểu Vì sao lại không đưa những chương trình này vào tour du lịch? Với chúng tôi, Huế thật sự có nhiều điều bí ẩn cần khám phá ngoài ca Huế, ngoài chợ Đông Ba Hy vọng không lâu nữa mọi người sẽ biết đến Huế với những gì Huế vốn đã có.”

Dựa vào khoảng thời gian gọi là “phân ban” ấy, khách du lịch có thể đượcvào các miếu thờ thăm viếng Như thế vừa đảm bảo tính tôn nghiêm, hoànhtráng của nghi lễ, đồng thời cũng tạo nên sức hút đối với khách du lịch đến Huếbởi tính dị biệt của sản phẩm du lịch này Tất nhiên mọi thứ đều được chuẩn bịvà có một quá trình hoàn thiện lâu dài cùng một chương trình cụ thể thì mới cóthể trở thành sản phẩm thu hút khách du lịch

- Về Lễ hội Đêm Hoàng cung

Vẫn giữ lại phần lễ nhưng tăng cường phần hội nhằm mở rộng sân chơicho du khách tham dự, trong Festival 2006 lần đầu tiên một chương trình nghệ

Trang 40

thuật hoành tráng và đặc sắc được trình diễn, đó là Lễ hội Đêm Hoàng cung,hướng tới nhiều mục đích:

+ Tái hiện vẻ đẹp lung linh của Đại Nội về đêm với thái giám-thị nữ với những chân dung xưa gắn với công trình kiến trúc và nếpsinh hoạt văn hóa cung đình

quan-lính-voi-ngựa-+ Trình diễn các loại hình nghệ thuật diễn xướng cung đình như Nhãnhạc, múa hát cung đình, Tuồng Huế, Ca Huế và một số loại hình nghệ thuậttruyền thống khác

+ Giới thiệu nghệ thuật ẩm thực cung đình đa dạng của Huế trong cácchương trình dạ nhạc tiệc cung đình, uống rượu thưởng hoa, uống trà thưởngthức các loại bánh Huế

+ Ngoài ra còn có sự tái hiện các trò chơi cung đình của Huế xưa mà cácbậc đế vương thời Nguyễn đã từng thưởng ngoạn và tiêu khiển nhằm tạo ra mộtsân chơi mới đầy thú vị và mang đậm bản sắc văn hóa Huế để công chúng có cơhội tham gia những thú vui của các bậc vua chúa ngày xưa Tuy nhiên cũng cầnthấy rằng việc tái hiện tất cả những trò vui mà các bậc đế vương và quí tộc thờiNguyễn ưa chuộng là điều không thể Vì vậy, ban tổ chức đã lựa chọn 6 trò vuiđặc sắc nhất và ấn tượng của cung đình Huế để tái hiện Thưởng thức Ca Huế,uống trà Huế, thả thơ, đố thơ trên đèn lồng, đổ xăm hường và đầu hổ để phục vụ

du khách

Lễ hội Đêm Hoàng cung đã rất thành công và được du khách đánh giácao Nó có sức hấp dẫn mạnh đối với tất cả những ai đã tham gia Hiện nay,Đêm Hoàng cung được tái hiện bằng hình thức duy trì tổ chức đều 4 đêm mỗitháng (vào các ngày sóc vọng trong tháng) nhằm phục vụ du khách và góp phầntạo nên một sản phẩm đặc biệt của du lịch Huế

Giá vé cho người lớn là 250.000 đ/suất, trẻ em là 180.000 đ/suất tham dự.Tuy nhiên, cũng vì Lễ hội Đêm Hoàng cung chỉ diễn ra 4 đêm mỗi tháng theolịch cố định như trên nên chưa tạo được thuận lợi để du khách có thể thưởngthức, vì đã có rất nhiều du khách đến Huế nhưng không được tham dự lễ hội nàyvì đã đi vào thời điểm không diễn ra lễ hội

Định dạng
Số trang	110
Dung lượng	1,62 MB

Tài liệu tham khảo	Loại	Chi tiết
1. Phan Thuận An, Lễ hội cung đình triều Nguyễn nhìn từ góc độ văn hoá và Du lịch ngày nay, Thông tin, Tháng 5-2002	Khác
2. Phan Thuận An, Từ yến tiệc hoàng cung đến nét tinh tế trong món ăn Huế, tạp chí Sông Hương số 150-2001	Khác
3. Phan Thuận An, Phan Thuận Thảo, thử đi tìm định nghĩa về nhã nhạc Việt Nam, Âm nhạc cung đình Huế- Kỷ yếu hội thảo, Huế 12-2002	Khác
4. Dương Văn An, Ô châu cận lục, NXB văn hoá Á Châu, Sài Gòn, 1961	Khác
5. Tôn Thất Bình, Nguồn gốc sự hình và các giai đoạn biến chuyển ca Huế, tạp chí Sông Hương số 121 (trang 61-69)	Khác
6. Tôn Thất Bình, Lễ hội dân gian, NXB Thuận Hoá, 2003	Khác
8. Dương Đình Châu, Trần Hoàng Cẩm Lai; chùa ở Huế; tạp chí Sông Hương số 32-1988	Khác
9. Phan Du Du; Di sản phi vật thể xứ Huế; Thế giới di sản, Số 3 - 2006	Khác
10.Phan Tiến Dũng; giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá phi vật thể; Sông Hương số 4	Khác
11.Bảo Đàn, Lê Đình Hùng; Thuyền rồng du lịch trên sông Hương - Thực trạng và giải pháp; Hội thảo khoa học sản phẩm văn hoá và phát triển du lịch bền vững 2006	Khác
12. Đại Nam Thực Lục chính biên, quyển 1, HN, NXB sử học, tập II, 1963, tr40	Khác
13.Đại Nam Thực Lục chính biên, đệ nhị kỳ, quyển 61, HN, NXB khoa học, tập IX, 1964, tr 282	Khác
14. Nguyễn Khoa Diệu Hà; Thừa Thiên Huế cuối tuần; 13-04-2006	Khác
15. Nguyễn Bích Hà, Âm nhạc trong lễ tế giao triều Nguyễn, Âm nhạc cung đình Huế- kỷ yếu hội thảo, Huế 12-2002	Khác
16. Phan Thanh Hải; còn rất nhiều việc phải làm cho di sản Huế; Thế giới di sản, số 3-2006	Khác
19. Nguyễn Hồng; Festival Huế 2004 có nhiều tour mới lạ	Khác
20. Nguyễn Huy Hồng, Truyền thống sân khấu Huế, sở văn hoá thông tin Bình Trị Thiên, 1986, trang 116	Khác
21. Nguyễn Trọng Huấn; cảm nhận Huế; tạp chí Sông Hương số 138-2000	Khác
22. Đào Hùng; Đầu năm lại bàn về món ăn Huế; Sông Hương số 11-1985	Khác
23. Văn Thị Minh Hương, việc sử dụng thuật ngữ nhã nhạc ở Việt Nam, Âm nhạc cung đình Huế- kỷ yếu hội thảo, Huế 12-2002	Khác