Đặc điểm chức năng: than và có thể cũng dùng để bộc lộ -Bộc lộ trực tiếp cảm xúc cảm xúc nhưng nếu không có từ ngữ -Xuất hiện chủ yếu trong: cảm thán thì câu đó không phải là văn chương,[r]
Trang 2CÂU CẢM THÁN
Trang 3a Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng
có thể làm liều như ai hết Một người như thế ấy! Một người đã khóc vì trót lừa một con chó! Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm láng giềng Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư
để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một
thêm đáng buồn (Nam Cao, Lão Hạc)
b Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội, Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
Trang 4để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một
thêm đáng buồn (Nam Cao, Lão Hạc)
b Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội, Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
Trang 5a Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng
có thể làm liều như ai hết Một người như thế ấy! Một người đã khóc vì trót lừa một con chó! Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm láng giềng Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư
để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một
thêm đáng buồn (Nam Cao, Lão Hạc)
b Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội, Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
ôi, than ôi, hỡi ơi, chao
ơi (ôi), trời ơi; thay,
biết bao, xiết bao, biết
chừng nào ,….
Trang 6có thể làm liều như ai hết Một người như thế ấy! Một người đã khóc vì trót lừa một con chó! Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm láng giềng Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư
để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một
thêm đáng buồn (Nam Cao, Lão Hạc)
b Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội, Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
Trang 7a Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng
có thể làm liều như ai hết Một người như thế ấy! Một người đã khóc vì trót lừa một con chó! Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm láng giềng Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư
để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một
thêm đáng buồn (Nam Cao, Lão Hạc)
b Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội, Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
Trang 8có thể làm liều như ai hết Một người như thế ấy! Một người đã khóc vì trót lừa một con chó! Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm láng giềng Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư
để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một
thêm đáng buồn (Nam Cao, Lão Hạc)
b Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội, Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
Trang 9Tiết 86 CÂU CẢM THÁN
Em hãy đặt một câu cảm thán cho mỗi bức tranh dưới đây:
Hình 1
Chao ôi ! Mặt trời mọc
Hình 2
Trang 10Vì sao?
-Có từ cảm thán như: ôi, than
ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi), trời ơi;
thay, biết bao, xiết bao, biết
chừng nào ,….
-Kết thúc bằng dấu chấm than
ở cuối câu.
Trang 11CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập- Tự do- Hạnh phúc
***
Phan Thiết, ngày 29 tháng 01 năm 2018.
GIẤY ĐỀ NGHỊ
Kính gửi: Cô giáo chủ nhiệm lớp 8/9
Trường THCS Nguyễn Trãi.
Tập thể lớp 8/9 chúng em xin trình bày với cô một việc như sau:
Tấm bảng đen của lớp em do sử dụng đã lâu, nay bị mờ, các bạn ngồi cuối lớp rất khó theo dõi nội dung bài giảng của các thầy, cô giáo ghi trên bảng
Chúng em kính đề nghị cô giáo cho sơn lại bảng kịp thời để việc học tập trên lớp được tốt hơn
Em cảm ơn cô biết bao nhiêu.
Thay mặt lớp 8/9 Lớp trưởng
Trang 12
- Ngôn ngữ trong đơn từ, biên bản, hợp đồng … sử dụng ngôn ngữ của văn bản hành chính – công vụ cần ngắn gọn, rõ ràng, theo mẫu … không có cảm xúc.
- Ngôn ngữ để trình bày kết quả giải một bài toán là ngôn ngữ trong văn bản khoa học – ngôn ngữ “duy lí”, ngôn ngữ của tư duy logic nên không thích hợp với việc sử dụng những yếu tố ngôn ngữ bộc lộ cảm xúc.
-Có từ cảm thán như: ôi,
than ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi),
trời ơi; thay, biết bao, xiết
bao, biết chừng nào ,….
-Kết thúc bằng dấu chấm
than ở cuối câu.
Như vậy, câu cảm thán thường được sử dụng trong những
trường hợp nào?
Trang 13than ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi),
trời ơi; thay, biết bao, xiết
bao, biết chừng nào ,….
( ở dạng nói thì câu cảm thán
có ngữ điệu cảm thán như:
nhấn giọng ở các từ ngữ cảm thán, có giọng thay đổi phù hợp với cảm xúc….)
Trang 14(Nam Cao, Lão Hạc)
b Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối …
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
than ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi),
trời ơi; thay, biết bao, xiết
bao, biết chừng nào ,….
-Kết thúc bằng dấu chấm
than ở cuối câu.
b Đặc điểm chức năng:
-Xuất hiện chủ yếu trong:
văn chương, ngôn ngữ nói
hằng ngày.
-Bộc lộ trực tiếp cảm xúc
Trang 15Ví dụ:
+ Chao ôi ! Mùa xuân đến rồi (câu đặc biệt)
+ Chao ôi , ba tháng hè sao mà dài như
một thế kỉ (một bộ phận biệt lập trong câu)
- Những từ: thay, biết bao, xiết bao, biết chừng nào, thì đứng sau những từ
than ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi),
trời ơi; thay, biết bao, xiết
bao, biết chừng nào ,….
-Kết thúc bằng dấu chấm
than ở cuối câu.
b Đặc điểm chức năng:
-Xuất hiện chủ yếu trong: văn
chương, ngôn ngữ nói hằng
ngày.
-Bộc lộ trực tiếp cảm xúc
Trang 16(Nam Cao, Lão Hạc)
Tại sao trong ví dụ 1a có 2 câu cũng kết thúc bằng dấu chấm than nhưng lại không phải là câu cảm thán?
=> Vì không có từ ngữ cảm thán (câu nghi vấn dùng để bộc lộ cảm xúc thất vọng)
than ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi),
trời ơi; thay, biết bao, xiết
bao, biết chừng nào ,….
-Kết thúc bằng dấu chấm
than ở cuối câu.
b Đặc điểm chức năng:
-Xuất hiện chủ yếu trong:
văn chương, ngôn ngữ nói
hằng ngày.
-Bộc lộ trực tiếp cảm xúc
Trang 17buồn (Nam Cao, Lão Hạc)
Lưu ý: Dù kết thúc bằng dấu chấm
than và có thể cũng dùng để bộc lộ cảm xúc nhưng nếu không có từ ngữ cảm thán thì câu đó không phải là câu cảm thán.
than ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi),
trời ơi; thay, biết bao, xiết
bao, biết chừng nào ,….
-Kết thúc bằng dấu chấm
than ở cuối câu.
b Đặc điểm chức năng:
-Xuất hiện chủ yếu trong:
văn chương, ngôn ngữ nói
hằng ngày.
-Bộc lộ trực tiếp cảm xúc
=> Vì không có từ ngữ cảm thán
=> câu nghi vấn dùng để bộc lộ cảm xúc thất vọng
Trang 18- Câu cảm thán: tình cảm biểu lộ trực tiếp.
- Các kiểu câu khác: tình cảm biểu
than ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi),
trời ơi; thay, biết bao, xiết
bao, biết chừng nào ,….
-Kết thúc bằng dấu chấm
than ở cuối câu.
b Đặc điểm chức năng:
-Xuất hiện chủ yếu trong:
văn chương, ngôn ngữ nói
hằng ngày.
-Bộc lộ trực tiếp cảm xúc
Trang 19cảm xúc của người nói (người viết) ; xuất hiện chủ yếu trong ngôn ngữ nói hằng ngày hay ngôn ngữ văn chương
Khi viết, câu cảm thán thường được kết thúc bằng dấu chấm than.
than ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi),
trời ơi; thay, biết bao, xiết
bao, biết chừng nào ,….
-Kết thúc bằng dấu chấm
than ở cuối câu.
b Đặc điểm chức năng:
-Xuất hiện chủ yếu trong:
văn chương, ngôn ngữ nói
hằng ngày.
-Bộc lộ trực tiếp cảm xúc
Trang 20than ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi),
trời ơi; thay, biết bao, xiết
bao, biết chừng nào ,….
-Kết thúc bằng dấu chấm
than ở cuối câu.
b Đặc điểm chức năng:
-Xuất hiện chủ yếu trong:
văn chương, ngôn ngữ nói
hằng ngày.
-Bộc lộ trực tiếp cảm xúc
BÀI TẬP NHANH:
Ôi, chân tôi đau quá!
Trời ơi, anh đến muộn quá!
Trăng đêm nay đẹp biết bao!
Câu 1 Hãy thêm các từ ngữ cảm thán
và dấu chấm than để chuyển đổi các câu sau thành câu cảm thán:
a Anh đến muộn quá.
b Trăng đêm nay đẹp.
c Chân tôi đau quá.
Trang 21Câu 2 : Em hãy đặt các câu cảm thán phù hợp với các
Trang 22Hãy điền thêm thêm từ vào chỗ trống để có câu
Trang 23
Bộc lộ trực tiếp cảm xúc
Dùng trong giao tiếp và văn chương
(5) (4)
Trang 24hãy, đừng, chớ…đi, thôi,
nào,… hay ngữ điệu cầu
Câu hỏi: Những điểm giống nhau và khác nhau của câu
cầu khiến và câu cảm thán?
Trang 25-Có từ cảm thán như : ôi, than
ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi), trời ơi;
thay, biết bao, xiết bao, biết
chừng nào ,….
-Kết thúc bằng dấu chấm than
ở cuối câu.
b Đặc điểm chức năng:
-Xuất hiện chủ yếu trong:
văn chương, ngôn ngữ nói
hằng ngày.
-Bộc lộ trực tiếp cảm xúc
II Luyện tập:
Trang 26Bài tập 1 / 44 Tìm các câu cảm thán có trong những đoạn trích sau Giải thích vì sao đó là các câu cảm thán?
a Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi với sức trời! Thế đê
không sao cự lại được với thế nước! Lo thay! Nguy thay! Khúc
đê này hỏng mất (Phạm Duy Tốn, Sống chết mặc bay)
b Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi! (Thế Lữ, Nhớ rừng)
c Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo chỉ tổ
đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi Tôi đã phải trải cảnh như thế Thoát nạn rồi, mà còn ân hận
quá, ân hận mãi (Tô Hoài, Dế mèn phiêu lưu kí)
* Các câu còn lại có dấu chấm than nhưng không có
từ cảm thán nên không phải là câu cảm thán.
Trang 27Tiết 86 CÂU CẢM THÁN Bài tập 2 / 44 Phân tích tình cảm, cảm xúc được thể
hiện trong những câu sau đây Có thể sắp xếp những
câu này vào kiểu câu cảm thán được không? Vì sao?
a Ai làm cho bể kia đầy
Cho ao kia cạn cho gầy cò con?
c Tôi có chờ đâu, có đợi đâu ;
Đem chi xuân lại gợi thêm sầu d Anh mà chết là chỉ tại cái tội ngông cuồng dại dột của tôi Tôi biết làm thế nào bây giờ ?
b Xanh kia thăm thẳm từng trên Vì ai gây dựng cho nên nỗi này?
=> Tuy đều bộc lộ tình cảm, cảm xúc nhưng không có câu nào là câu cảm thán, vì không có hình thức đặc trưng của loại câu này
Lời than thở bị áp bức của người nông dân dưới chế độ phong kiến.
Tâm trạng bế tắc của nhà thơ trước cuộc sống (trước CMT8).
Nỗi uất ức, khổ đau của người chinh phụ trước nỗi truân
chuyên do chiến tranh gây ra.
Sự ân hận của Dế Mèn trước cái chết thảm thương của Dế Choắt.
NHÓM
(3 phút)
Trang 28- Có từ ngữ cảm thán.
- Cuối câu có dấu chấm than (!).
- Dùng để bộc lộ tình cảm, cảm xúc.
Trang 29-Có từ cảm thán như : ôi, than ôi,
hỡi ơi, chao ơi (ôi), trời ơi; thay,
biết bao, xiết bao, biết chừng nào ,
….
-Kết thúc bằng dấu chấm than ở
cuối câu.
b Đặc điểm chức năng:
-Xuất hiện chủ yếu trong: văn
chương, ngôn ngữ nói hằng ngày.
Trang 301 Nắm vững đặc điểm hình thức, chức năng của câu nghi vấn, câu cầu khiến, câu cảm thán.
2 Học thuộc ghi nhớ SGK / 44.
3 Làm tiếp bài tập 3 trang 45.
4 Viết đoạn văn ngắn (chủ đề tự chọn) có sử dụng câu cảm thán.
5 Chuẩn bị bài mới: “ Câu trần thuật ”.
-Tìm hiểu đặc điểm hình thức, chức năng của câu trần thuật.
-Xem trước các bài tập trang 46, 47.
Trang 3131
