BÀI THU HOẠCH môn QLKT

Môn Quản lý kinh tế. bài thu hoạch Cao cấp lý luận chính trị đề tài Nhà nước trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” đề tài Nhà nước trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” đề tài Nhà nước trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” đề tài Nhà nước trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”

MỞ ĐẦU

Nhà nước là công cụ của giai cấp thống trị để duy trì trật tự xã hội phục vụ lợi ích của giai cấp mình Nhà nước là một bộ phận quan trọng của kiến trúc thượng tầng của xã hội, là sản phẩm của giai cấp thống trị về kinh tế và muốn hợp thức hoá sự thống trị đó Vì vậy tồn tại mối liên hệ biện chứng sâu sắc giữa nhà nước và kinh tế

Khác với nhà nước của các nước trên thế giới, nhà nước ta là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là nhà nước của dân, do dân và vì dân Chính vì sự khác biệt về bản chất của nhà nước ta so với các nhà nước khác mà bản chất của

mô hình kinh tế thị trường ở nước ta có sự khác biệt so với bản chất của mô hình kinh tế thị trường ở các nước khác Nền kinh tế thị trường ở nước ta là nên kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý vĩ mô của nhà nước Một vấn đề được đặt ra đối với nền kinh tế ở nước ta là: Vai trò quản lý của nhà nướcViệt Nam được thể hiện như thế nào, nhà nước can thiệp vào nền kinh tế bằng cách nào, ở mức độ nào, và thực hiện chức năng kinh tế gì Để hiểu rõ

hơn về vấn đề này tôi đã chọn đề tài "Nhà nước trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” làm đề tài tiểu luận thu hoạch môn Quản

lý kinh tế trong chương trình hoàn chỉnh cao cấp lý luận chính trị của mình

NỘI DUNG

I MỐI QUAN HỆ NHÀ NƯỚC - THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

1.1 Mối quan hệ nhà nước - thị trường, cơ sở khoa học của việc xác lập vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường

- Sự thất bại của trường phái kinh tế thị trường tự do khi nền kinh tế phát triển hoàn toàn chỉ tuân theo quy luật của nền kinh tế thị trường mà thiếu vắng bàn tay quản lý của Nhà nước đã đối mặt với nguy cơ khủng hoảng, đổ vỡ;

Trong mối quan hệ giữa 3 chủ thể của nền kinh tế thị trường: Nhà nước -Thị trường - Doanh nghiệp; mỗi chủ thể đều có chức năng, nhiệm vụ cụ thể vừa độc lập tương đối nhưng lại đặt trong mối quan hệ qua lại giữa các chủ thể khác

- Thực tiễn phát triển kinh tế thị trường ở các quốc gia khác nhau cho thấy vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước ở các nước là khác nhau, có nước đề cao tuyệt đối, có nước hoàn toàn không coi trọng, có nước cân đối hài hòa giữa quy luật thị trường và vai trò can thiệp, quản lý của Nhà nước Thực tế này cho thấy một kết luận chung là cần thiết phải xác lập vai trò quản lý của Nhà nước đối với nền kinh tế thị trường bởi một nền kinh tế suy tàn hay hưng thịnh suy cho cùng chính là do quản lý của Nhà nước

1.2 Vai trò của Nhà nước trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Vai trò của Nhà nước Việt Nam trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có những điếm tương đổng với các nhà nước khác trong quản lý nền kinh tế thị trường, thể hiện ở việc thực hiện các mục tiêu quản lý kinh tế vĩ mô cơ bản như: bảo đảm sự ổn định của nền kinh tế; thực hiện công bằng xã hội; bảo đảm tăng trưởng nhanh và bền vững cùa toàn bộ nền kinh tế Ngoài những vai trò chung đã nêu, Nhà nước Việt Nam hiện nay còn có các

vai trò cụ thể:

Khắc phục khuyết tật của thị trường Nền kinh tế thị trường dù phảt triển ở

trình độ cao vẫn có những hạn chế, khuyết tật, tự nó không khắc phục được mà cần phải có vai trò của nhà nước Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta lại đang trong quá trình hình thành, phát triển vì vậy những hạn chế, khuyết tật càng lớn và ảnh hưởng nặng nề, Nhà nước phài dùng các công

cụ, thực lực kinh tế mạnh để hạn chế, khắc phục những khuyết tật đó

Hỗ trợ thị trường Thị trường càng phát triển thì càng văn minh, hiện đại,

thị trường ở trình độ càng thấp sẽ càng sơ khai, yếu kém Chúng ta chuyển từ nền kinh tế kế hoạch, chỉ huy sang nền kinh tế thị trường, quá trình chuyển hóa

đó là một cuộc cách mạng sâu sắc và toàn diện, nếu cứ để tự phát sẽ rất chậm và phải trả giá lớn Nhà nước phải tác động mạnh mẽ và hiệu quả aé hỗ trợ thị trường phát triển ngày càng đầy đủ hơn, trình độ cao hơn, tốc aộ phát triến nhanh hơn

Định hướng xã hội chủ nghĩa đối với nền kinh tế thị trường Nhà nước là

một trong những nhân tố quyểt định mục tiêu, tốc độ của quá trình chuyến đổi, quyết định định hướng xã hội chủ nghĩa cùa nền kinh tế thị trường Nền kinh tế thị trường là thành tựu của nhân loại, không tự nó đi lên chủ nghĩa xã hội, mà phát triển trong quả ttình nhận thức, phấn đấu rất cao cùa toàn xã hội duới sự lãnh đạo của Đảng, quàn lý của Nhà nước, đó là quá túnh chuyền đổi đặc biệt, chưa từng có trong lịch sừ Một mặt, đó là quả nình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch chỉ huy tập trung (kỳ thị, tấy chay thị trường) sang nền kinh tế thị trường; mặt khác là quá trình phát triển theo xu hướng xã hội chủ nghĩa

Định hướng và thực hiện hội nhập ngày càng sâu, rộng, hiệu quả vào nền kinh tế thế giới Nền kinh tế nước ta đã và đang hội nhập vào nền kinh tế khu

vực và thế giới, đồng thời sẽ tiểp tục hội nhập sâu, rộng, hiệu quả hơn nữa Quá nình này đòi hòi phải xảo định đúng dẳn mục tiêu, lộ trình, cách thức, bước đi cũng như sự chuẩn bị nội lực cho quá trình hội nhập Ở đây có vai trò rất lớn của Nhà nước

Thực hiện nhà nước kiến tạo, phục vụ nhân dân, phục vụ doanh nghiệp.

Nhà nước ta do lịch sử để lại, nhiều năm quản lý nền kinh tế theo cách thức cũ, nặng về điều hành mọi hoạt động của nền kinh tế Hiện nay, Nhà nước đang chuyển mạnh từ nhà nước điều hành sang nhà nước kiến tạo, lấy phục vụ nhân dân, phục vụ doanh nghiệp là mục tiêu hàng đầu của Nhà nước

II CHỨC NĂNG CỦA NHÀ NƯỚC TRONG QUẢN LÝ NỀN KINH

TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM 2.1 Nhận thức chung về chức năng của nhà nước trong quản lý nền kinh tế thị trường.

* Khái niệm

Chức năng quản lý nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là những hoạt động tổng quát nhất về phương diện quản

lý nền kinh tế mà Nhà nước phải thực hiện để đạt mục tiêu đã đề ra Chức năng quản lý nhà nước về kinh tế trả lời cho câu hỏi: Nhà nước phải làm những gì?

* Lý do tồn tại chức năng quản lý Nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Chức năng quản lý Nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tồn tại là do bản chất của Nhà nước, do yêu cầu của nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội và do tình hình kinh tế - xã hội của từng giai đoạn lịch sử quy định

* Ý nghĩa của các chức năng quản lý Nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Chức năng quản lý Nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là căn cứ để xác định các nhiệm vụ cụ thể, là cơ sở khách quan để xây dựng hệ thống bộ máy quản lý nhà nước về kinh tế và bố trí cán bộ, công chức quản lý nhà nước về kinh tế cho phù hợp

Chức năng quản lý Nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là căn cứ để đánh giá, khen thưởng, kỷ luật các tổ chức

và cá nhân cán bộ, công chức trong hệ thống bộ máy quản lý nhà nước về kinh

tế Chức năng quyết định vị trí, mối quan hệ của mỗi tổ chức và cá nhân cán bộ công chức trong hệ thống bộ máy quản lý nhà nước về kinh tế

2.2 Những chức năng chính của nhà nước trong quản lý nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Nội dung cụ thể của các chức năng quản lý nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không cố định mà có vận động, phát triển cho phù hợp với mục tiêu, yêu cầu của các giai đoạn Trong những điều kiện cụ thể, do mục tiêu và những điều kiện kinh tế - xã hội thay đổi thì vai trò và thứ tự ưu tiên của các chức năng có thể có sự thay đổi nhất định, tuy nhiên tên gọi của các chức năng ít thay đổi

Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã nhấn mạnh các chức năng quản lý nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa là: “Nhà nước tạo môi trường pháp lý thuận lợi, bình đẳng cho các doanh nghiệp cạnh tranh và hợp tác để phát triển; bằng chiến lược, kế hoạch và chính sách kết hợp với sử dụng lực lượng vật chất của nhà nước để định hướng phát triển kinh tế - xã hội, khai thác hợp lý các nguồn lực của đất nước, bảo đảm cân đối vĩ mô nền kinh tế, điều tiết thu nhập; kiểm tra, kiểm soát mọi hoạt động kinh doanh theo quy định của pháp luật”.

Như vậy, quản lý Nhà nước về kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta có 5 chức năng cơ bản như sau:

2.2.1 Tạo lập môi trường và điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế hoạt động

* Khái niệm

Chức năng này là chức năng mà ở đó Nhà nước, bằng quyền lực và sức mạnh kinh tế của mình, xây dựng và đảm bảo môi trường thuận lợi, bình đẳng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời còn bảo đảm môi trường phù hợp cho chính cơ chế mới đang hình thành, phát triển và phát huy tác dụng

* Vai trò

- Các doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế chỉ có thể hoạt động tốt khi có môi trường thuận lợi, bởi khi đó, các nhà kinh doanh mới có thể yên tâm bỏ vốn đầu tư và phát triển kinh doanh thuận lợi, ổn định

- Đồng thời, chính quá trình tạo lập môi trường này của Nhà nước lại khiến cho các yếu tố môi trường ngày càng được bồi đắp, hoàn thiện hơn, khiến cho phát triển xã hội ngày càng theo hướng toàn diện và văn minh hơn

* Nội dung

- Xây dựng môi trường chính trị ổn định, thật sự phát huy các nguồn lực và sức sáng tạo của nhân dân, của các doanh nghiệp;

- Xây dựng hệ thống pháp luật ổn định, thuận lợi, phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế;

- Xây dựng và hoàn thiện kết cấu hạ tầng cho nền kinh tế vận động và phát triển thuận lợi, bao gồm: hệ thống giao thông, đường bộ, đường sắt, đường không, điện nước, kết cấu hạ tầng văn hóa, xã hội, hạ tầng thông tin…;

- Xây dựng môi trường văn hóa, xã hội phù hợp với nền kinh tế thị trường;

- Bảo đảm môi trường an ninh trật tự, kỷ luật, kỷ cương, pháp luật được thực thi pháp nghiêm minh, tạo lập môi trường văn hóa pháp luật cho mọi công dân, mọi tổ chức,…Nhà nước bảo vệ những doanh nghiệp và doanh nhân hoạt động đúng luật pháp;

- Xây dựng và hoàn thiện môi trường thông tin Nhà nước phải là trung tâm cung cấp thông tin tin cậy nhất cho các doanh nghiệp một cách thường xuyên,

kịp thời và chính xác…

2.2.2 Định hướng, hướng dẫn sự vận động, phát triển của toàn bộ nền kinh tế

* Khái niệm

Ở chức năng này, Nhà nước thông qua các công cụ như chiến lược, quy hoạch, chính sách, kế hoạch, thông tin và các nguồn lực của Nhà nước để hướng dẫn các nhà kinh doanh, các tổ chức kinh tế hoạt động hướng đích theo các mục tiêu chung của đất nước

* Vai trò

- Đảm bảo mục tiêu định hướng xã hội chủ nghĩa của toàn bộ nền kinh tế được Đảng và Nhà nước định ra cho mỗi giai đoạn cụ thể

- Giúp các doanh nghiệp, doanh nhân trong nền kinh tế có được cái nhìn khái quát, đầy đủ về tổng thể nền kinh tế quốc dân, về chiến lược phát triển kinh

tế chung của đất nước, về xu hướng vận động của nền kinh tế, của thị trường…

để từ đó chủ động hoạch định cho hoạt động của riêng mình, tránh thua lỗ, thất bại, đổ vỡ, gây thiệt hại chung cho nền kinh tế

- Đưa ra phương hướng, giải pháp để giải quyết các vấn đề trong phát triển nền kinh tế thị trường một cách căn bản

* Nội dung

- Nhà nước xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế theo ngành, vùng, sản phẩm;

- Nhà nước ban hành các chính sách hỗ trợ, khuyến khích các ngành, lĩnh vực có lợi cho mục tiêu chiến lược của nền kinh tế, hạn chế các ngành, lĩnh vực không có lợi

- Nhà nước cung cấp thông tin cho doanh nghiệp, nhà đầu tư, bao gồm: thông tin về thị trường, thông tin về chính sách của Nhà nước, thông tin về xu hướng biến động trong các ngành, lĩnh vực,…

2.2.3 Tổ chức quản lý nền kinh tế quốc dân

* Khái niệm

Trong chức năng này, Nhà nước thực hiện các hoạt động cụ thể, trực tiếp đối với nền kinh tế nhằm tạo lập một khuôn khổ quản lý quy củ, đồng bộ, tạo lập

và duy trì cơ cấu kinh tế hợp lý, đảm bảo phát triển ổn định kinh tế vĩ mô

* Vai trò

- Cụ thể hóa các chủ trương, chiến lược phát triển kinh tế của Nhà nước;

- Thực hiện chức năng này giúp hình thành và hoàn thiện bộ máy quản lý Nhà nước về kinh tế từ trung ương đến cơ sở;

* Nội dung

- Tổ chức, sắp xếp các cơ quan quản lý của Nhà nước về kinh tế từ trung ương đến cơ sở, đổi mới cơ chế và thủ tục hành chính, đào tạo và đào tạo lại, sắp xếp đội ngũ cán bộ, công chức quản lý nhà nước về kinh tế;

- Sắp xếp, tổ chức lại các ngành, các lĩnh vực, các vùng kinh tế quan trọng, trong đó có sắp xếp, củng cố lại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước, các doanh nghiệp nhà nước, tổ chức các khu công nghiệp, khu chế xuất…;

- Đảm bảo các cân đối lớn của nền kinh tế thị trường như cân đối tổng cung

- tổng cầu, cân đối xuất khẩu - nhập khẩu, cân đối thu - chi ngân sách… bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô của nền kinh tế thị trườn

- Bảo hộ và bảo vệ cho các chủ thể kinh doanh đúng pháp luật, can thiệp vào nền kinh tế thị trường khi có những biến động lớn như khủng hoảng, suy thoái kinh tế

- Thiết lập mối quan hệ kinh tế với các nước và các tổ chức quốc tế;

2.2.4 Điều tiết hoạt động của toàn bộ nền kinh tế

* Khái niệm

Đây là chức năng mà Nhà nước bằng các công cụ quyền lực của mình điều tiết hoạt động của nền kinh tế quốc dân theo định hướng của Nhà nước, đảm bảo cho nền kinh tế phát triển ổn định, công bằng và hiệu quả

* Vai trò

- Giữ vững mục tiêu chiến lược trong phát triển nền kinh tế quốc dân mà Đảng và Nhà nước đã vạch ra;

- Duy trì các cân đối kinh tế vĩ mô, ổn định và phát triển nền kinh tế;

- Ứng phó và giảm thiểu tác động tiêu cực của chu kỳ kinh tế;

* Nội dung

- Điều tiết thu - chi ngân sách

- Điều tiết lưu thông tiền tệ

- Điều tiết tiết kiệm - đầu tư

- Điều tiết cán cân xuất - nhập khẩu

Các công cụ chủ yếu được sử dụng: chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ

2.2.5 Kiểm tra và xử lý các vi phạm của các chủ thể tham gia thị trường

* Khái niệm

Đây là chức năng mà Nhà nước thực hiện các hoạt động kiểm tra, kiểm soát đối với hoạt động của các chủ thể tham gia thị trường nhằm phát hiện

và ngăn ngừa các hiện tượng vi phạm pháp luật, sai phạm chính sách, bảo vệ tài sản quốc gia và lợi ích của nhân dân

* Vai trò

- Phát hiện và ngăn ngừa sai phạm của các chủ thể tham gia thị trường Vai trò này đặc biệt quan trọng đối với một nền kinh tế thị trường mới phát triển, còn sơ khai, còn nhiều hiện tượng tiêu cực, phát triển rối loạn và tự phát ở nhiều lĩnh vực;

- Bảo vệ tài sản, tài nguyên của quốc gia và lợi ích của nhân dân;

- Đảm bảo sự nghiêm minh của luật pháp;

- Duy trì niềm tin của chính phủ và Nhà đầu tư nước ngoài vào sự trong sạch và công bằng của nền kinh tế trong nước;

- Góp phần tăng trưởng kinh tế và từng bước thực hiện công bằng xã hội

* Nội dung

- Kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm trong hoạt động của các chủ thể tham gia thị trường trong thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước về kinh tế;

- Kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi phạm trong hoạt động của chính các

cơ quan và cán bộ, công chức quản lý kinh tế của Nhà nước

III HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

3.1 Khái quát những thành công và hạn chế

3.1.1 Những thành công

Thứ nhất, xây dựng hệ thống pháp uật, chính sách phù hợp, tạo điều kiện, ôi trường thuận lợi cho nền kinh tế thị trường phát triển

Thứ hai, phát huy vai trò tích cực của các chủ thể kinh tế cùng với quá trình phát riển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, các doanh nghiệp nhà nước đã đượ đổi mới mạnh mẽ theo hướng tách bạch rõ hơn quyền đại diện sở hữu của Nhà nước với quyền quản trị kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước không can thiệp bằng hành chính vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, từng bước xóa bỏ chế độ cơ quan chủ quản, đẩy mạnh cổ phần hóa, đa dạng hóa sở hữu các doanh nghiệp nhà nước

Thứ ba, cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước định hướng xã hội chủ nghĩa đã hình thành, phát huy tác dụng

Thứ tư, hệ thống thị trường ngày càng phát triển, hội nhạp quốc tế ngày càng sâu rộng

3.1.2 Những hạn chế, yếu kém

Thứ nhất, quản lý nhà nước chưa ngang tầm với đòi hỏi của thời kỳ mới, chưa phát huy đầy đủ những mặt tích cực và hạn chế tính tự phát, tiêu cực của thị trường Chưa giải quyết tốt mối quan hệ nhà nước – thị trường Quản lý nhà nước chưa trở thành nhân tố thúc đẩy sự phát triển kinh tế

Thứ hai, hệ thống luật pháp, cơ chế chính sách chưa đồng bộ và thiếu nhất quán, thực hiện chưa nghiêm Hệ thống luật pháp chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta