Vậy quan niệm của Nguyễn Khuyến về tình bạn là như thế nào, chúng ta cùng tìm hiểu trong nội.. Khẳng định tình cảm chân thành, không khách sáo, vượt lên mọi vật chất, nghi lễ...[r]
Trang 1Ngày soạn: Ngày dạy:
Tiết 30: BẠN ĐẾN CHƠI NHÀ
(Nguyễn Khuyến)
I MỤC TIÊU:
1 Kiến thức
- Sơ giản về tác giả Nguyễn Khuyến Sự sáng tạo trong việc vận dụng thể thơ Đường luật, cách nói hàm ẩn sâu sắc, thâm thúy trong hệ thống ngôn ngữ bình dị của Nguyễn Khuyến Tình bạn đậm đà, thắm thiết, tri âm tri kỉ của nhà thơ với bạn của mình
2 Kĩ năng
- Nhận biết được thể loại của văn bản Đọc hiểu văn bản thơ Nôm Đường luật thất ngôn bát cú Phân tích một bài thơ Nôm Đường luật
- Tích hợp kĩ năng sống giáo dục công dân, địa lý, lịch sử
3 Thái độ
- Luôn giữ gìn sự trong sáng hồn nhiên của tâm hồn
- Xây dựng tình bạn trong sáng, lành mạnh
II PHƯƠNG PHÁP VÀ KTDH.
- PP vấn đáp, thuyết trình Kĩ thuật động não
- Thảo luận nhóm
III CHUẨN BỊ.
1 GV: Soạn g/a Dùng tranh, bảng phụ.
2 HS: Soạn bài theo câu hỏi ở ( SGK ).
IV TIẾN TRÌNH BÀI DẠY
1.Kiểm tra bài cũ : không
2 Bài mới.
Đặt vấn đề
Sống cùng thế kỉ với Bà Huyện Thanh Quan, có một nhà Nho đỗ đến Tam
Nguyên, làm quan rồi buồn vì cảnh mất nước đã lui về nơi chốn quê với ao thu, ngõ trúc, nhà cỏ đơn sơ Ông quan thanh liêm ấy chính là Nguyễn Khuyến, một nhà thơ trữ tình trào phúng bậc thầy, một nhân cách thanh cao, bình dị, nhà thơ của nông thôn
Trang 2làng cảnh Việt Nam Cô trò chúng ta sẽ hiểu và quý trọng ông hơn khi tiếp nhận văn bản” Bạn đến chơi nhà” mà chúng ta sẽ học hôm nay.
Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu chung
? Dựa vào chú thích*, em hãy giới thiệu 1 vài
nét về tác giả?
GV:
Sau khi thi đỗ xong, ông làm quan ở triều
đình Huế
Tháng 12 năm 1883, thực dân Pháp đánh
Sơn Tây Ông lấy cớ đau mắt nặng xin
cáo quan về làng
Để đối phó với phong trào Cần Vương,
thực dân Pháp tìm cách mua chuộc hàng
ngũ sĩ phu có tên tuổi Chúng mời ông ra
làm quan nhưng ông nhất quyết chối từ
Tháng giêng năm Kỷ Dậu (1909) thì ông
từ trần, thọ 74 tuổi
H: Hãy cho biết bài thơ được sáng tác trong
thời gian nào?
GV chốt và chiếu nội dung lên bảng phụ
GV HD đọc: Giọng nhẹ nhàng, dí dỏm Đọc
chậm rãi, ung dung, hóm hỉnh như thấp thoáng
1 nụ cười
GV đọc, gọi HS khác đọc lại, và yêu cầu hs
nhận xét cách đọc của bạn
H: Bài thơ được làm theo thể thơ nào? Em hãy
nêu một vài đặc điểm của thể thơ đó?
H: Bố cục của một bài thơ theo thể TNBCĐL
được chia làm mấy phần? (chia làm 4 phần:
hai câu đề, hai câu thực, hai câu luận, hai câu
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả, tác phẩm.
a/
Tác giả:
Nguyễn Khuyến (1835-1909 ) quê
xã Yên Đổ, Bình Lục, Hà Nam
Nổi tiếng thông minh, học giỏi, đỗ đầu cả 3 kì thi -> Được gọi là Tam Nguyên Yên Đổ
Là nhà thơ lớn của dân tộc
b/ Tác phẩm :
- Sáng tác khi Nguyễn Khuyến đã cáo quan về ở ẩn
2 Đọc- giải thích từ:
+ nước cả : nước đầy, nước lớn + khôn : không thể, khó, e rằng khó + chửa : chưa
3 Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường
luật
4 Bố cục : 3 phần
Trang 3Theo cách chia thông thường là như thế,
nhưng với bài thơ này, dựa vào nội dung của
nó, các em còn có thể chia theo bố cục khác
nữa không?
HS: 3 phần
GV chốt và chiếu bố cục trên bảng phụ.
GV: Bố cục bài thơ không tuân theo quy cách
đề- thực- luận- kết mà theo cấu trúc 1-6-1
Qua đó, ta có thể thấy , Nguyễn Khuyến đã rất
sáng tạo, sử dụng thể thơ TNBCĐL một cách
uyển chuyển, tạo cho bài thơ một nét đẹp riêng
Bản lĩnh cao tay của nhà thơ cũng là ở đó Vậy,
cô trò chúng ta cùng tìm hiểu nội dung bài thơ
theo bố cục đã chia: 1/6/1
Câu 1: Cảm xúc khi bạn đến chơi
Câu 2- 7: Tình huống và khả năng tiếp bạn
Câu 8: Một quan niệm về tình bạn
Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu văn bản
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ NỘI DUNG KIẾN THỨC
Gv đọc câu thơ mở đầu
H: Câu thơ cho em biết được gì về thời gian xa
cách giữa Nguyễn Khuyến và bạn?
H: Tác giả xưng hô với bạn như thế nào?
H: cách xưng hô ấy thể hiện được thái độ gì của
NK đối với bạn
GV: Nguyễn Khuyến với người khách đến thăm,
là hai người bạn nhưng Nguyễn Khuyến gọi bạn
là bác, đây là cách xưng hô đối với những bậc
cao niên, chứng tỏ NK rất tôn trọng bạn mình
H: Qua cách mở đầu như thế, em hình dung
được tâm trạng của tác giả như thế nào?
GV: câu thơ mở đầu như một tiếng reo vui rất
đỗi tự nhiên, sự xa cách lâu ngày càng làm tăng
thêm niềm vui gặp gỡ Nguyễn Khuyến sáng tác
II Tìm hiểu chi tiết
1 Cảm xúc khi bạn đến chơi:
- Thời gian xa cách: đã rất lâu
- Xưng hô: bác
- Thái độ: gần gũi, lịch sự, tôn trọng
-> Tâm trạng: bất ngờ, vui sướng, phấn khởi
Trang 4bài thơ này khi ông đã cáo quan về ở ẩn, không
còn địa vị xã hội cho nên có bạn cũ đến thăm,
với ông đó là một điều rất quý Thế nên ta nhận
ra sau lời chào hỏi ấy, là một tâm trạng hết sức
vui mừng, bất ngờ, phấn khởi của nhà thơ
H: Với tâm trạng như vậy đúng ra NK phải tiếp
đãi như thế nào khi bạn đến chơi? ( Phải chu
đáo, có món ngon, lạ đãi bạn ( sơn hào hải vị),
có miếng trầu để trò chuyện ….)
Vậy, Nguyễn Khuyến của chúng ta có tiếp đãi
bạn quý của mình như thế không, chúng ta cùng
tìm hiểu tiếp nội dung bài thơ qua 6 câu thơ tiếp
HS: Đọc 6 câu thơ tiếp theo
H: Theo lẽ thường, khi có bạn lâu ngày đến
thăm, chủ nhà thường nghĩ đến việc thết đãi bạn
để bày tỏ tình cảm thân thiện, nhưng 6 câu thơ
này, ta thấy hoàn cảnh chủ nhà lại là thế nào?
H: Em có nhận xét gì về những thứ mà tác giả
nhắc tới?
? Tác giả đã sử dụng những biện pháp nghệ
thuật gì khi giãi bày hoàn cảnh của mình?
( Nói quá tức là đang phóng đại quy mô, mức độ
tính chất của sự vật, hiện tượng nhằm tăng giá
trị biểu đạt- L8 các em sẽ được học kĩ hơn)
Ngoài ra, đây là 1 bài thơ theo thể TNBCĐL,
nhưng lại mang đậm tính dân tộc khi Nguyễn
Khuyến khéo léo vận dụng yếu tố dân gian vào
trong thơ qua 2 thành ngữ: Ao sâu nước cả, vườn
rộng rào thưa Đó là một điều rất đáng quý
Cũng bằng những thủ pháp nghệ thuật này,
Nguyễn Khuyến đã tạo nên nụ cười thật hóm
2 Tình huống và khả năng tiếp bạn
- Trẻ: vắng; chợ: xa
- Cá: ao sâu nước cả
- Gà: vườn rộng rào thưa
- Cải, cà, bầu, mướp: Chưa ăn được
- Trầu: không có
Từ thịnh soạn-> đạm bạc, có cũng như không -> tuyệt đối hóa cái không
- Nghệ thuật: cách tạo tình huống,
phép liệt kê, phép đối, nói quá, cách nói hóm hỉnh, đùa vui
Trang 5hỉnh, rất riêng trong thơ ông.
H: Với cách phủ định tất cả những vật chất của
gia cảnh mình như vậy, có phải Nguyễn Khuyến
đang than nghèo kể khổ với bạn không? Hay còn
nhằm khẳng định tính cách, tình cảm gì của tác
giả?
GV: Hẳn là giữa Nguyễn Khuyến và bạn phải
hiểu nhau lắm, thân tình lắm thì Nguyễn Khuyến
mới có thể thoải mái bộc bạch, không kiểu cách
như vậy
GV: Mỗi các em ở đây, chắc chắn ai cũng có
những tình bạn đẹp Vậy thử tưởng tượng xem,
khi các em có cơ hội đến thăm một người bạn đã
lâu không gặp lại, em sẽ mong đợi điều gì nhất?
HS: nhìn thấy bạn, biết bạn khỏe mạnh, sống vui
vẻ
- Được nói chuyện, chia sẻ với bạn
- Cùng bạn ôn lại những kỉ niệm tuổi thơ…
Nếu đến mà không được gặp bạn, em sẽ cảm
thấy như thế nào? (chắc chắn chúng ta sẽ vô
cùng hụt hững, nuối tiếc…)
GV: Tất cả những điều các em vừa chia sẻ với cô
như vậy, chứng tỏ các em đã có và cũng muốn
có một tình hồn nhiên, trong sáng và đáng quý
Cô mong rằng theo thời gian, các em hãy biết
vun đắp, xây dựng cho tình bạn của mình càng
khăng khít, bền chặt hơn, để các em có thể giúp
đỡ nhau trong học tập cũng như mọi thử thách,
chông gai của cuộc sống Hai người bạn của
chúng ta trong bà thơ này cũng vậy, chỉ cần gặp
lại bạn thôi, là niềm vui đã vỡ òa, lan tỏa, tràn trề
trong thơ
“Bạn đến chơi nhà” được đánh giá là bài thơ hay
nhất được truyền tụng về chủ đề tình bạn Vậy
quan niệm của Nguyễn Khuyến về tình bạn là
như thế nào, chúng ta cùng tìm hiểu trong nội
Khẳng định tình cảm chân thành, không khách sáo, vượt lên mọi vật chất, nghi lễ
Trang 6dung câu cuối bài thơ.
- GV đọc câu thơ cuối
H: Chi tiết ngôn từ nào trong câu 8 này đáng
chú ý nhất?
H: Từ “ ta” được dùng như thế nào trong cụm
từ này?( Đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất số ít,
được dùng cho cả ngôi thứ 2)
H: Ta với ta chỉ ai với ai?
H: Qua cách dùng từ như thế này, tác giả muốn
khẳng định điều gì?
Thảo luận nhóm:
H: Tự bản thân của “ Ta với ta” đã tạo nên một
bữa tiệc tinh thần sang trọng và thịnh soạn Đây
không phải là bài thơ duy nhất được khép lại
bằng cụm từ ta với ta, mà trước đó, trong bài
Qua đèo Ngang, Bà HTQ cũng kết thúc bài thơ
bằng cụm từ này, nhưng giá trị biểu đạt của nó
lại khác nhau Vậy sự khác nhau đó là gì?
GV chiếu nd trên bảng phụ
GV: Ta với ta kết thúc bài thơ để lại một dư vị
ngọt ngào thắm thiết của tình bạn chân thành
Chí ít, Nguyễn Khuyến cũng đã có tâm hồn đồng
điệu, không đến nỗi cô đơn buồn vắng, chỉ có
một mình giữa trời mây non nước như BHTQ
Tuy nhiên ta thấy ở đây, NK vẫn ngầm tách
mình ra khỏi XH đầy bon chen xu nịnh, đôi bạn
già không hề nhập cuộc, đấy cũng là điều đáng
mừng
3 Một quan niệm về tình bạn
- ta với ta: Đại từ ngôi thứ nhất được dùng cho cả ngôi thứ 2: tôi với bác/ chủ với khách tuy hai mà như một
=> Khẳng định chiều sâu của tình bạn hòa hợp, chân thành, gắn bó, đến với nhau bằng cả tấm lòng.
Hoạt động 3: Hướng dẫn tổng kết
Em hiểu gì trong quan niệm về tình bạn của
Trang 7Nguyễn Khuyến ? và em có đồng ý với quan
niệm ấy không ?
-Tình bạn vượt lên trên mọi lễ nghi, mọi vật chất
tầm thường của cuộc sống
GV : BĐCN là một bài thơ hay, độc đáo Đến với
bài thơ, ta dường như đang được bóc dần từng
lớp vỏ của cái tình Mọi vật chất trong bài thơ
cứ giảm dần từ có, đến có mà cũng như không,
rồi cái không bị tuyệt đối hóa đến mức tối đa Để
rồi cuối cùng , đọng laị trong bài thơ là cái «
Có » hết sức lớn lao, ấy chính là tình bạn cùng
quan niệm để đời của nhà thơ Nguyễn Khuyến
-Gọi HS đọc ghi nhớ/ sgk
III Tổng kết:
Ghi nhớ: (SGK/105 )
Hoạt động 4: HD luyện tập:
Bài tập 1:
Đến với bài thơ BĐCN, ta như đang được đến với
bức tranh làng cảnh Việt Nam ở đồng bằng Bắc
Bộ Em có tán thành ý kiến đó không? Vì sao?
Gv Cũng chính vì thế, mà nhà thơ Xuân Diệu đã
nhận xét: NK là nhà thơ của đồng bằng Bắc bộ
Đến với bài thơ này, ta không chỉ cảm nhận được
một tình bạn chân thành, cao khiết, mà còn thấy
được nét đẹp sinh hoạt ẩm thực, phong tục tập
quán tiếp khách của người Việt Nam
Bài tập 2:
Em hãy đọc một số câu ca dao, tục ngữ, hoặc thơ
nói về tình bạn
Gv đọc 1 đoạn trong “ Khóc Dương Khuê” để
minh chứng thêm cho sự quý trọng tình bạn trong
Nguyễn Khuyến
GV chốt: Như vậy, qua một tác phẩm văn
chương, chúng ta không chỉ hiểu biết về một quan
niệm sống, mà chúng ta còn hiểu biết thêm được
IV Luyện tập:
Bài tập 1 :
Bài tập 2 :
- Sống trong bể ngọc kim cương Không bằng sống giữa tình thương bạn bè
- Ra đi vừa gặp bạn hiền Cũng bằng ăn quả đào tiên trên trời
Trang 8nhiều điều về quê hương, về đất nước về con
người
3 Củng cố
-Bài thơ " Bạn đến chơi nhà" đã nêu lên vấn đề gì? Nội dung của nó như thế nào?
4 Hướng dẫn về nhà
- Đọc thuộc lòng bài thơ, nắm giá trị nội dung và nghệ thuật
- Làm bài tập SGK
- Xem kĩ văn biểu cảm, chuẩn bị viết bài TLV số 2
V RÚT KINH NGHIỆM