NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ NGHĨA HÀM Ý I-MỤC TIÊU BÀI HỌC: 1.Kiến thức: - Khái niệm nghĩa tường minh và hàm ý - Tác dụng của việc tạo hàm ý trong giao tiếp hằng ngày 2.Kĩ năng: - Nhận biết được[r]
Trang 1Tuần 27 Ngày soạn:
Tiết 124 Ngày dạy:
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ NGHĨA HÀM Ý I-MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1.Kiến thức:
- Khái niệm nghĩa tường minh và hàm ý
- Tác dụng của việc tạo hàm ý trong giao tiếp hằng ngày
2.Kĩ năng:
- Nhận biết được nghĩa tường minh và hàm ý trong câu
- Giải đóan được hàm ý trong văn cảnh cụ thể
- Sử dụng hàm ý sao cho phù hợp với tình huống giao tiếp
3.Thái độ:
Biết vận dụng các câu ca dao ,tục ngữ vào cuộc sống
II-CHUẨN BỊ:
-GV: SGK, SGV, GA,bảng phụ
- HS: Chuẩn bị các câu hỏi ở sgk
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG:
1/Ổn định lớp:1’
2/Kiểm tra bài cũ: 5’
1 Có mấy thành phần biệt lập? Kể ra
2 Đặt câu với thành phần cảm thán
Trả lời: 1 Có 4 thành phần biệt lập
- Thành phần tình thái
- Thành phần cảm thán
- Thành phần gọi-đáp
- Thành phần phụ chú
2 Chao ôi, bạn sẽ về
3/Bài mới:
* Giới thiệu bài mới: 1’
Cho tình huống: Khò…Khò…Ông tướng ơi! Đến ga Sài Gòn rồi!Nếu là em,
em hiểu ý của bạn Lan là gì?Dẫn vào bài
* Tiến trình bài dạy:
1’
11’
Hoạt động 1: Gv nêu
mtbh
Hoạt động 2: dùng kĩ
thuật đọc tích cực, hỏi và
trả lời, động não.
-GV gọi HS đọc phần ví dụ
và lần lượt trả lời các câu
- Đọc đoạn trích trong SGK trang 74,75
I-PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý:
1.Ví dụ : SGK
Trang 2hỏi theo gợi ý
-Câu Trời ơi, chỉ còn có
năm phút, em hiểu anh
thanh niên muốn nói điều
gì?
-Vì sao anh thanh niên
không nói thẳng điều đó
với ông hoạ sĩ hay cô gái?
-Câu thứ hai của anh thanh
niên Ô! Cô còn quên chiếc
mùi soa đây này! có ẩn ý gì
không? ->tường minh
-Từ hai ví dụ đã tìm hiểu
em hãy nêu nghĩa tường
minh và hàm ý
-Phân biệt điểm giống và
khác nhau nghĩa tường
minh và hàm ý
- Bài tập nhanh
1.Tìm hàm ý trong mẫu đối
thoại sau:
-Trời ơi, chỉ còn có năm phút!->Thể hiện
sự tiếc nuối cho cuộc gặp gỡ ngắn ngủi
=>Không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ
-Hàm ý Có thể vì ngại ngùng, vì muốn che giấu tình cảm của mình
-Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!
->Thông báo cho cô gái biết cô bỏ quên chiếc khăn mùi soa
=>Diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu ->Tường minh ->Tường minh là diễn đạt trực tiếp Hàm ý là không diễn đạt trực tiếp mà thông qua từ ngữ trong câu mà suy ra
-> Giống : đều sử dụng lời nói diễn đạt một thông tin
-> Khác:
Nghĩa tườngminh:diễn đạt trực tiếp đều muốn nói
Hàm ý: không trực tiếp diễn đạt bằng từ ngữ trong câu mà phải suy ra
2.Nhận xét
3.Ghi nhớ:
-Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng
từ ngữ trong câu
- Hàm ý là thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra
từ những từ ngữ ấy
Trang 3Cô gái: Anh ơi quả khế
chin rồi kìa?
Chàng trai: cành cây cao
lắm
GV: nhận xét, cho điểm
2.Theo em câu sau được
mang nghĩa tường minh
hay hàm ý
- Con mèo đen đã chết
A Lan học có giỏi không?
B.Lan hát và múa rất hay
GV: nhận xét, cho điểm
3.Tục ngữ:Không thầy đố
mày làm nên
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây
GV:nhận xét, cho điểm
Lưu ý: Hàm ý thường
được sử dụng trong giao
tiếp.
Hàm ý phụ thuộc
vào tình huống giao tiếp.
Hàm ý có thể xuất
hiện trong cử chỉ, hành
động.
Hoạt động 3: dùng kĩ
thuật đọc tích cực, hỏi và
trả lời, động não.
-Gọi HS đọc BT1 trong
SGK trang 75
- Yêu cầu của bài tập này
là gì?
- Muốn tìm hàm ý trong
một câu nói cần xác định
đều gì?
-Câu a:Trong đoạn văn
trên, câu nào cho thấy ông
hoạ sĩ cũng chưa muốn
chia tay anh thanh niên?Từ
->Hàm ý : Em muốn anh hái quả khế cho em
->Thông báo cái chết của con mèo.Nghĩa tường minh
-> Lan học không giỏi.Hàm ý
-> Nghĩa tường minh -> Hàm ý
-Tìm câu chứa hàm ý
và diễn đạt hàm ý
- Cần xác định mục đích nói của câu đó
-Câu: “Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy”.Từ”
tặc lưỡi “
II-LUYỆN TẬP:
1.Bài tập 1:
a/Câu Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy đặc biệt là cụm từ tặc lưỡi cho thấy hoạ sĩ cũng chưa muốn chia tay anh thanh niên
Trang 4ngữ nào giúp em nhận ra
điều ấy?
-Câu b:Tìm những từ ngữ
miêu tả thái độ của cô gái
trong câu cuối đoạn
văn.Thái độ ấy giúp em
đoán ra điều gì liên quan
tới chiếc mùi soa?
- Thảo luận nhóm 3 phút
Nhóm 1,3 câu a
Nhóm 2,4 câu b
-GV nhận xét ,tuyên
dương
- Hãy cho biết hàm ý của
câu in đậm sau:Tuổi già
cần nước chè:ở Lào Cai
đi sớm quá.
-GV: nhận xét, cho điểm
-Tìm câu chứa hàm ý và
cho biết nội dung hàm ý
-GV: nhận xét, cho điểm
-Hãy cho biết câu in đậm
sau có chứa hàm ý không ?
Vì sao?
a Hà,nắng gớm về nào…
b.Tôi thấy người ta
đồn…
->Mặt đỏ ửng nhận lại chiếc khăn Cô gái bối rối,cô định kín đáo để lại chiếc khăn làm kỉ niệm cho anh thanh niên,nhưng anh quá thật thà tưởng cô bỏ quên nên trả lại
-> Học sinh đọc đoạn trích trong SGK 75 -> Hàm ý: ông hoạ sỹ chưa kịp uống nước chè đâu,hãy mời ông ấy
->Học sinh đọc đoạn trích SGK 75,76
->Cơm chin rồi.Ông
vô ăn cơm đi
->Học sinh đọc đoạn trích SGK 76
->Không chứa hàm ý
là câu nói lảng ->Chỉ là câu nói dở dang
b/Trong câu cuối đoạn văn, những
từ ngữ miêu tả thái độ của cô gái liên quan tới chiếc mùi soa là: -mặt đỏ ửng ( ngượng )
-nhận lại chiếc khăn ( không tránh được)
-quay vội đi ( quá ngượng) ->Qua các hình ảnh này, có thể thấy cô gái đang bối rối đến vụng
về vì ngượng Cô ngượng vì định kín đáo để khăn lại làm kỉ vật cho người thanh niên, thế mà anh lại quá thật thà tưởng cô bỏ quên, nên gọi cô để trả lại.( Thật ra ngượng với ông hoạ sĩ dày dạn kinh nghiệm kia nhiều hơn)
2 Bài tập 2:Tìm hàm ý -Hàm ý của câu in đậm: Ông hoạ
sĩ già chưa kịp uống nước chè đâu,hãy mời ông ấy
3 Bài tập 3:Tìm hàm ý
-Câu “Cơm chín rồi!” có chứa hàm ý
4 Bài tập 4:
-a.Những câu in đậm không chứa hàm ý Câu 1 là câu nói lãng sang chuyện khác “đánh trống lãng”
- b.Là câu nói còn dở dang
Trang 54 Củng cố:5’
Câu 1: Mẫu chuyện vui : KẺ CẮP GẶP BÀ GIÀ
Có hai anh chàng đi chơi gặp một cô gái Anh chàng thứ nhất nói:
- Chào em, tưởng em như Hằng Nga.
Anh chàng thứ hai nói:
- Anh cứ tưởng em là người ở Cung quảng mới xuống.
Cô gái:
- Thế hai anh là bạn của chú Cuội à?
Trả lời: Hàm ý: -Trông em thật là xinh đẹp
- Em đẹp như Hằng Nga
- Hai anh là kẻ lừa dối
GV: nhận xét, cho điểm
Câu 2: Cho tình huống: Em được một người bạn trong lớp mời đi dự sinh nhật vào
sáng chủ nhật tuần này Em sẽ nói như thế nào để bạn biết em sẽ không có mặt? Trả lời: Mình không đi được đâu
Ôi! Tiếc quá! Chủ nhật này mình về quê thăm bà ngoại rồi
GV: nhận xét, cho điểm
5 Dặn dò:1’
- Về học bài Nghĩa tường minh và hàm ý
- Viết một đoạn văn 10-15 câu chủ đề”Thiên nhiên xung quanh em”.Trong đó có chứa câu mang hàm ý
-Chuẩn bị: Nghĩa tường minh và hàm ý (tt)