Bài 24. Nghĩa tường minh và hàm ý

Để ng ời con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái.. C1: Mang tính phổ biến ai cũng hiểu đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng những từ n

I Phân biệt nghĩa t ờng minh

và hàm ý

* Nhận xét

1 Ví dụ : SGK /Tr.74

Tiết 123: Nghĩa t ờng minh và hàm ý

? Qua câu “ Trời ơi chỉ còn có năm

phút ! , em hiểu anh thanh niên ” , em hiểu anh thanh niên

muốn nói điều gì ?

Đoạn trích :

- Trời ơi, chỉ còn có năm phút !

Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng c ời nh ng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc l ỡi

đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già

- Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!

Anh thanh niên vừa vào, kêu lên

Để ng ời con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ s mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.

(Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

Cõu “Trời ơi, chỉ cũn cú năm phỳt !”

C1 : Chỉ còn 5 phút là phải chia tay.

C2 :Tiếc quá, không đủ thời gian để trò chuyện.

C3 : Thế là tụi phải ở lại một mỡnh.

C4 : Giỏ mọi người ở lại thờm chỳt nữa thỡ hay quỏ !

C1: Mang tính phổ biến (ai cũng hiểu) đ ợc

diễn đạt trực tiếp bằng những từ ngữ trong

câu.

C2,3,4: Không mang tính phổ biến (khụng

phải ai cũng hiểu) không diễn đạt trực tiếp bằng những từ ngữ trong câu nh ng có thể suy ra

I Phân biệt nghĩa t ờng minh

và hàm ý

* Nhận xét

1 Ví dụ : SGK

Tiết 123: Nghĩa t ờng minh và hàm ý

Anh rất tiếc vỡ sắp hết thời gian gặp gỡ

Anh khụng muốn núi thẳng điều đú vỡ

ngại ngựng, vỡ muốn che giấu tỡnh cảm

của mỡnh

Đoạn trích :

- Trời ơi, chỉ còn có năm phút !

Chính là anh thanh niên giật mình nói

to, giọng c ời nh ng đầy tiếc rẻ Anh chạy

ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc l ỡi đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già

- Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!

Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để

ng ời con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ s mặt đỏ

ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi

(Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ SaPa)

I Phân biệt nghĩa t ờng minh

và hàm ý

* Nhận xét

1 Ví dụ : SGK

Tiết 123: Nghĩa t ờng minh và hàm ý

Câu nói thứ hai của anh thanh

niên có ẩn ý gì không?

Đoạn trích :

- Trời ơi, chỉ còn có năm phút !

Chính là anh thanh niên giật mình nói

to, giọng c ời nh ng đầy tiếc rẻ Anh chạy

ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc l ỡi đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già

- Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!

Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để

ng ời con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ s mặt đỏ

ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi

(Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ SaPa)

Câu nói này không chứa ẩn ý (nói

trực tiếp sự việc cô kĩ s quên chiếc

mùi soa).

I Phân biệt nghĩa t ờng minh

đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già

- Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa đây

này!

Anh thanh niên vừa vào, kêu lên

Để ng ời con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ s mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.

(Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

-ễ ! Cụ cũn quờn chiếc mựi soa đõy

này !

Câu nói này không chứa ẩn ý (nói

trực tiếp sự việc cô kĩ s quên chiếc

mùi soa) => Nghĩa t ờng minh

Trời ơi, chỉ cũn cú năm phỳt!

Anh rất tiếc vì sắp hết thời gian gặp

gỡ.

Anh không muốn nói thẳng điều đó

có thể vì ngại ngùng, vì muốn che

giấu tình cảm của mình.

=> Hàm ý

I Ph©n biÖt nghÜa t êng minh

- Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng

có thể suy ra từ những từ ngữ

ấy

Cho lời thoại sau: “Trời sắp mưa đấy!”

Hãy tìm các tình huống giao tiếp khác nhau

để có những hàm ý khác nhau.

Hàm ý: -Lấy quần áo vào.

- Nhớ mang theo áo mưa.

- Đừng đi, kẻo ướt.

- …

Câu tục ngữ:

- Không thầy đố mày làm nên.

- Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.

? Theo em, câu nào được hiểu theo nghĩa tường

minh, câu nào có chứa hàm ý.

Nghĩa tường minh

Hàm ý

I Ph©n biÖt nghÜa t êng minh

- Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng

-Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.

- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!

Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.

(Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

II LUYỆN TẬP:

Bài tập 1 /sgk.75:

a Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy: chưa muốn chia tay.

b Từ ngữ miêu tả thái độ của cô gái:… mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn, quay vội đi > Cô gái đang bối rối đến vụng về vì ngượng, cô định kín đáo để khăn làm kỉ vật cho anh thanh niên, nhưng anh thanh niên quá thật thà tưởng cô bỏ quên nên gọi cô để trả lại.

II LUYỆN TẬP:

Bài tập 1 /sgk.75:

II LUYỆN TẬP:

Bài tập 2 /sgk.75:

-> Hàm ý: Ông hoạ sĩ già chưa kịp uống nước chè đấy.

Hãy cho biết hàm ý của câu in đậm trong đoạn trích sau đây:

Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội hoạ và cô gái:

- Đây, tôi giới thiệu anh một hoạ sĩ lão thành nhé Và cô đây

là kĩ sư nông nghiệp Anh đưa khách về nhà đi Tuổi già cần nước chè: ở Lào Cai đi sớm quá Anh hãy đưa ra cái món chè pha nước mưa thơm như nước hoa của Yên Sơn nhà anh.

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

Bài tập 1 /sgk.75:

- Vô ăn cơm!

Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ nó gọi “Ba vô ăn cơm” Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra:

- Cơm chín rồi!

Anh cũng không quay lại.

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

Bài tập 2 /sgk.75:

Bài tập 1 /sgk.75:

-> Hàm ý : “Ông vô ăn cơm đi!”

- Sao bảo Làng Chợ Dầu tinh thần lắm cơ mà? …

- Ấy thế mà bây giờ đổ đốn ra thế đấy!

Ông Hai trả tiền nước, đứng dậy, chèm chẹp miệng, cười

nhạt một tiếng, vươn vai nói to:

- Hà, nắng gớm, về nào …

Ông Hai vờ vờ đứng lảng ra chỗ khác, rồi đi thẳng Tiếng

cười nói xôn xao của đám người mới tản cư lên ấy vẫn dõi theo.

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý

-Tôi thấy người ta đồn…

Ông lão gắt lên:

-Biết rồi!

Bà Hai nín bặt Gian nhà lặng đi hiu hắt.

NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý

->Không chứa hàm ý (Câu nói dở dang, chưa trọn ý hoặc không muốn nói hết ý.)

? Hãy chọn đáp án đúng nhất trong những câu sau:

1 Hàm ý là phần thông báo:

A Trái ngược với nghĩa tường minh.

B Ẩn đằng sau nghĩa tường minh.

C Không diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.

D Được diễn đạt trực tiếp trong câu.

2 Dùng hàm ý trong trường hợp nào sau đây?

A Khi không biết diễn đạt rõ ý.

B Khi không muốn nói rõ ý.

C Khi không muốn người nghe hiểu ý.

D Khi muốn chấm dứt cuộc thoại.

BÀI TẬP CỦNG CỐ

Trống vào lớp đã 10 phút, Nam mới hớt hải chạy vào Thầy giáo nhìn đồng hồ, nói:……

? Em hãy diễn đạt ý muốn nói của thầy bằng 2 câu Một câu có nghĩa tường minh, một câu dùng hàm ý.

- Nghĩa tường minh: Em đến trễ 10 phút rồi đấy!

- Hàm ý: Em có đồng hồ không?

I Ph©n biÖt nghÜa t êng minh

- Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng

- Ôn tập khái niệm nghĩa tường minh và hàm ý

- Luyện tập để phân biệt được nghĩa tường

minh và hàm ý Rèn luyện kĩ năng dùng hàm ý và hiểu hàm ý.

- Hoàn thiện bài tập (SGK trang 75, 76)

- Soạn bài Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

2012

BÀI HỌC KẾT THÚC CHÂN THÀNH CẢM ƠN QUÍ

THẦY CÔ VÀ CÁC EM HỌC SINH