Bai 1 Kinh yeu Bac Ho

- Cảm nhận được vẻ đẹp hình tượng người chí sĩ yêu nước được khắc hoạ bằng bút pháp nghệ thuật lãng mạn, giọng điệu hào hùng trong một tác phẩm tiêu biểu của Phan Châu Trinh.. TRỌNG TÂM [r]

Ngày soạn: 01/12/2016 – Ngày giảng dậy: 06/12/2016

Tiết 58 – Văn bản:

Đập đá ở Côn Lôn

- Phan Châu Trinh

-I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:

- Thấy được đóng góp của nhà chí sĩ cách mạng Phan Châu Trinh cho nền văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX

- Cảm nhận được vẻ đẹp hình tượng người chí sĩ yêu nước được khắc hoạ bằng bút pháp nghệ thuật lãng mạn, giọng điệu hào hùng trong một tác phẩm tiêu biểu của Phan Châu Trinh

II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC VÀ KỸ NĂNG:

1 Kiến thức:

- Sự mở mang kiến thức về văn học đầu thế kỉ XX

- Chí khĩ lẫm liệt, phong thái đàng hoàng của người chí sĩ yêu nước Phan Châu Trinh

- Cảm hứng hào hùng, lãng mạng được thể hiện qua bài thơ

2 Kỹ năng:

- Đọc hiểu văn thơ yêu nước viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật

- Phân tích vẻ đẹp nhân vật chữ tình được thể hiện qua bài thơ

- Cảm nhận được hình ảnh, giọng điệu hào hùng của bài thơ

III CHUẨN BỊ

1 Giáo viên:

- Sách giáo khoa, sách giáo viên

- Các tài liệu liên quan khác

2 Học sinh: Chuẩn bị bài theo sgk

IV CÁC BƯỚC LÊN LỚP:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra phần chuẩn bị bài ở nhà của học sinh

3 Giới thiệu: Ở bài trước các em đã tìm hiểu về một người anh

hùng với sức mạnh, tư thế hiên ngang xa cơ lỡ vận Bài học hôm nay các em sẽ lại tìm hiểu một nhà chí sĩ yêu nước khác đầu thế kỉ XX đó là Phan Châu Trinh

4 Bài mới:

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY & TRÒ NỘI DUNG GHI BẢNG

GV: Dựa vào soạn bài ở nhà hãy cho thầy I Tìm hiểu chung:

biết đôi nét về tác giả Phan Châu Trinh?

HS: Trả lời

GV: Đọc chú thích sgk kết hợp với việc soạn

bài ở nhà Hãy cho biết thời điểm ra đời của

bài thơ?

HS: Trả lời

GV: Bài thơ được viết theo thể thơ nào? Hãy

nêu những bài thơ, tác giả mà em đã học

có cùng thể thơ?

HS: Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật

Các bài thơ cùng thể loại: Qua đèo Ngang –

Bà huyện Thanh Quan; Bạn đến chơi nhà –

Nguyễn Khuyến; Vào ngục Quảng Đông

cảm tác – Phan Bội Châu

GV: Dựa vào ý nghĩa có thể chia bài thơ

thành mấy đoạn? Ý mỗi đoạn muốn nói là

gì?

HS: Hai đoạn

- Đoạn 1 (4 câu đầu) Hình ảnh hiên ngang

bất khuất của người tù cách mạng trong

cảnh tù đầy

- Đoạn 2 (4 câu cuối) Tinh thần kiên

chung; ý chí sắc đá của người anh hùng

GV: Thầy mời một bạn đọc cho thầy hai câu

thơ đầu?

1) Tác giả: Phan Châu Trinh

(1872 – 1926)

- Tỉnh: Quảng Nam

- Nhà chí sĩ yêu nước đầu thế kỉ

XX, đòi bãi bỏ chế độ quân chủ sớm nhất ở VN Hoạt động cách mạng phong phú

- Văn chính luận hào hùng, đanh thép, thấm đẫm tinh thần yêu nước, dân chủ

- Tác phẩm chính: Tây Hồ thi tập; Tỉnh quốc hồn ca; Xăng –

tê thi tập;

2) Tác phẩm:

- Năm 1908, Phan Châu Trinh cùng những chí sĩ yêu nước bị đầy ra Côn Đảo Tại đây ông

đã viết bài thơ

- Thể thơ: thất ngôn bát cú Đường luật

3) Bố cục (2 phần)

+ Đoạn 1 (4 câu đầu) Hình ảnh hiên ngang bất khuất của người tù cách mạng trong cảnh

tù đầy

+ Đoạn 2 (4 câu cuối) Tinh thần kiên chung; ý chí sắc đá của người anh hùng

II Đọc - hiểu văn bản:

1 Hình ảnh hiên ngang bất

HS: Trả lời.

GV: Từ “làm trai” được PCT nhắc đến ở đầu

bài thơ có ý nghĩa gì?

HS: Thể hiện chí làm trai

GV: Trong kho tàng văn học VN có rất nhiều

câu thơ có từ “làm trai” Hãy đọc cho thầy

một vài câu mà em biết?

HS:

- Làm trai phải lạ ở trên đời (Phan Bội

Châu)

- Làm trai trong cõi thế gian

Phò đời giúp nước, phơi gan anh hào

- Làm trai cho đáng nên trai

Xuống đông đông tĩnh, lên đoài đoài yên

- Nguyễn Công Trứ cũng từng có bài thơ:

+Làm trai đứng trong trời đất

Phải có danh gì với núi sông

+Chí làm trai Nam Bắc Đông Tây

Cho thỏa sức vẫy vùng trong bốn biển

GV: Theo em, Phan Châu Trinh đã khơi

nguồn cảm xúc bài thơ bài thơ bằng cách

nào?

HS: Phan Châu Trinh đã khơi nguồn cảm

xúc bài thơ chính từ hiện thực khốc liệt mà

ông phải nếm trải – một công cuộc nặng

nhọc nguy hiểm, khó khăn, vất vả

GV: Phan Châu Trinh đã làm những công

việc nặng nhọc đó để thể hiện vẻ đẹp hào

hùng, can trường của những người tù cách

mạng

GV: Các em ạ, Côn Đảo là một hòn đảo

nằm ở cách xa đất liền, nó ngăn cách hoàn

toàn với không gian bên ngoài và xung

quanh chỉ có biển nước mênh mông, núi

non hùng vĩ Nhưng ý thơ lại có gì đặc biệt

HS: Ý thơ của hai câu thơ không hề gợi lên

cảm giác cô đơn

GV: Ý thơ tràn đầy một niềm tin về ý trí

nghị lực,kiên cường dũng cảm của người tù;

vẫn khát khao mãnh liệt thể hiện những

khuất của người tù cách mạng trong cảnh tù đầy.

a Hai câu đề:

- Làm trai: chí làm trai

+ Vấn đề được đề cập đến trong nhiều bài thơ ca

+ Bài thơ:

“Chí làm trai Nam Bắc Đông Tây Cho thỏa sức vẫy vùng trong bốn biển.”

- Sử dụng công việc nặng nhọc

để làm nổi bật khí thế hào hùng của người tù cách mạng

- Ý thơ không có cảm giác lẻ loi

mà tràn đầy ý chí, nghị lực, kiên cường Khát khao mãnh liệt thể hiện trách nhiệm của

kẻ làm trai trong thời loạn

hành động cao cả phi thường; vẫn nung

nấu quyết tâm khẳng định sức mạnh và thể

hiện ý thức trách nhiệm của kẻ làm trai thời

loạn Làm trai thì phải có sức mạnh rời non

lấp biển để thay đổi vận mệnh của non

sông đất nước

GV: Các em ạ, nếu những câu thơ đầu nói

lên chí làm trai của tác giả, nhà chí sĩ yêu

nước thì đến hai câu thơ tiếp theo đã cụ thể

hóa ý chí làm trai đó Thầy mời một bạn

đọc cho thầy hai câu thơ thực?

HS: Trả lời

GV: Hình ảnh người tù ở hai câu thơ trên

thể hiện với vẻ đẹp như thế nào?

HS: Hình ảnh hiên ngang bất khuất của

người tù

GV: Đúng rồi, hình ảnh đó có thể sánh

ngang với tầm vũ trụ , một người cháng sĩ

đầu đôi trời chân đạp đất Các em ạ, hình

ảnh mãnh liệt đó của người tù có đang

muốn làm những hành động xoay chuyển

cả trời đất

GV: Với những vần thơ ở hai câu thơ thực

đã có những đóng góp về tư thế, ý chí gì

của người tù yêu nước?

HS: Tư thế hiên ngang, tự hào về chính bản

thân mình

GV: Hãy nêu những dẫn chứng thể hiện sức

mạnh đó?

HS: sách búa, ra tay, đánh tan, đập bể

GV: Sức mạnh đó là sự thể hiện ý chí khí

thế nghị lực của sĩ phu yêu nước

GV: Về mặt nghệ thuật, câu thơ còn sử

dụng biện pháp tu từ gì? Tác dụng của biện

pháp tu từ đó?

HS: Bài thơ đã sử dụng biện pháp tu từ nói

quá Đã khẳng định vẻ đẹp chinh phục

thiên nhiên, làm chủ hoàn cảnh, tiềm ẩn

sức mạnh nội tại lớn lao

b Hai câu thực:

- Người tù ở Côn Lôn hiện lên với

vẻ đẹp rất đẹp đầu đôi trời chân đạp đất Hành động

chuyển dời trời đất

- Tư thế tự chủ, tự tin, tự hào về chính bản thân mình thông

qua các từ: sách búa, ra tay, đánh tan, đập bể.

- Với cách nói khoa trườngmượn công việc nặng nhọc khẳng định vẻ đẹp chinh phục thiên nhiên bất chập mọi khó khăn trên con đường đấu tranh cách mạng

GV: Với cách nói khoa trường, phóng đại

Phan Châu Trinh đã mượn công việc nặng

nhọc, tù đầu, khổ sai để về sức mạnh phi

thường của người anh hùng; khẳng định vẻ

đẹp chinh phục thiên nhiên, làm chủ hoàn

cảnh, tìm ẩn sức mạnh nội tại lớn lao, sẵn

sàng bất chập mọi khó khăn trên con

đường đấu tranh cách mạng

GV: Một bạn hãy đứng lên tổng kết đánh

giá cho thầy về nội dung và nghệ thuật của

bốn câu thơ đầu bài thơ?

HS: Bốn câu thơ đầu đã dựng lên hình ảnh

người từ các mạng giữa điện ngục trần

giang với khí phách hiên ngang

GV: Thầy mời một bạn đọc cho thầy hai câu

thơ luận?

HS: Trả lời

GV: Các em ạ, khi mới bị bắt ra Côn đảo

Theo một số nhà chí sĩ ở Côn Lôn từng nói

rằng Phan Châu Trinh đã ném một mẩu

giấy nhỏ và ghi rằng: “Đây là trường học

thiên nhiên Mùi cay đắng ấy làm trai giữa

thế kỉ XX này không thể không nếm trải

cho biêt” Vậy quan niệm này cũng được

Phan Châu Trinh thể hiện trong bài thơ

GV: Quan niệm đó đã thể hiện ý chí, nghị

lực tinh thần như thế nào của người tù cách

mạng?

HS: Thể hiện ý chí, nghị lực, tinh thần tự

tin

GV: Đằng sau ý chí, nghị lực, khí phách đó

là cả sự tin tưởng vào bản thân, là những

hoài bão, khát vọng; khát khao càng lớn thì

ý chí càng cao

GV: Em hãy giải thích ý nghĩa của các từ

ngữ: Tháng ngày; mưa nắng; thân sành sỏi;

 Bốn câu thơ đầu đã tạc dựng tượng đài uy nghi về người tù Côn Đảo – những người anh hùng cứu nước giữa điện ngục trần giang với khí phách hiên ngang lâm liệt đứng giữa trời đất.

2 Tinh thần kiên chung; ý chí sắc đá của người anh hùng.

a Hai câu luận:

- Quan niệm nhà tù là trường học thiên nhiên để con người rèn luyện những phẩm cách cao đẹp của người anh hùng

- Sự tin tưởng vào bản thân, là những hoài bão, khát vọng; khát khao càng lớn thì ý chí càng cao

- Biện pháp nghệ thuật ẩn dụ, tượng trưng

- Biện pháp nghệ thuật đối lấp

dạ sắc son?

HS: Tháng ngày: là những ngày ở trong tù

Mưa nắng: là những cay đắng mà

người tù phải

chịu

Thân sành sỏi: thân dầy dặn phong

trần

Dạ sắc son: ý tường cách mạng không

phai mờ

GV: Nói như một số giáo sư thì thân sành

sỏi tức là tấm thân cứng chắc như mảnh

sành, mảnh sỏi; còn dạ sắc son chính là dạ

cững như sắt, đỏ như son vậy Đây chính là

biện pháp nghệ thuật ẩn dụ tượng chưng

GV: Cho hai câu thơ luận trong bài thơ Qua

đèo Ngang của Bà huyện Thanh Quan:

Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,

Thương nhà mỏi miệng cái gia gia

Dựa vào kiến thức của lớp 7 em hãy cho

biết bài thơ có nghệ thuật gì?

HS: Biện pháp nghệ thuật đối lập

GV: Đúng rồi đấy, trong những bài thơ thất

ngôn bát cú Đường luật thường có một biện

pháp nghệ thuật quen thuộc đó là nghệ

thuật đối Ở bài thơ Đập đá ở Côn Lôn của

chúng ta cũng vậy; hãy tìm những từ ngữ

đối nhau trong hai câu thơ luận của bài

thơ?

HS: Tháng ngày – mưa nắng; bao quản –

càng bền; thân sành sỏi – dạ sắc son

GV: Em hãy cho biết tác dụng của biện

pháp nghệ thuật đối?

HS: Tạo ra sự tăng tiến của ý chí nghị lực

GV: Các em ạ, thủ pháp nghệ thuật đối lập

đã tạo ra mức độ tăng tiến của ý chí, nghị

lực, tinh thần; cho dù những tháng ngày

đầy đọa có kéo dài triền miên, cho dù

những hiện thực có tàn nhẫn, cho dù những

vật chất tinh thần bị thiếu thốn; người anh

hùng vẫn giữ ý chí đấu tranh, vẫn trung

→ mức độ tăng tiến của ý chí, nghị lực, tinh thần; hiện thực tăm tối của nhà tù là nơi tỏa sáng của những tấm lòng son sắc

b Hai câu kết:

- “Kẻ vá trời” : muốn chống đỡ

sự nghiêng lệch của non sông trong thời kì lúc bấy giờ

thành với lý tưởng cách mạng, hiện thực

tăm tối của nhà tù là nơi tỏa sáng của

những tấm lòng son sắc

GV: Thầy mời một bạn đọc cho thầy hai câu

thơ cuối?

HS: Trả lời

GV: Các em ạ, mở đầu bài thơ tác giả đã tự

xưng là kẻ “làm trai” đến cuối bài thơ tác

giả lại tự xưng mình là gì?

HS: Kẻ và trời

GV: Đây là hình ảnh gắn liền với vẻ đẹp của

một truyền thuyết loài người Nếu trong

học thuyết tiến hóa đầy sơ hở của Darwin,

con người được cho là bắt nguồn từ cỏ cây

dưới nước, bò sát lưỡng cư rồi thành vượn,

từ đó tiến hóa thành con người; huyền sử

Châu Âu: Giê Hô Va sáng tạo ra con người

Lạp: Thần Prô-mê-tê sáng tạo ra con người

Còn người Phương Đông chúng ta lại có

truyền thuyết gì để giải thích về loài người?

HS: Đó là truyền thuyết Nữ Oa

GV: Hình ảnh người tù ở đây mang yêu tố

thí vị, lãng mạng, thần thoại, đầy ý nghĩ

hào hùng

GV: Tự xác định là kẻ vá trời đã thể hiện ý

thức trách nhiệm như thế nào của Phan

Châu Trinh

HS: Đó thể hiện sự gắn vận mệnh của mình

với đất nước non sông

GV: Phan Châu Trinh đang muốn trở thành

trụ cột của đất nước, muốn chống đỡ sự

nghiêng lệch của non sông trong thời kì lúc

bấy giờ

GV: Còn từ “lỡ bước” ở đây thể hiện một

quan niệm như thế nào của tác giả khi đã

xa chân vào chốn tù đầy?

HS: Là một quan niệm nhẹ nhàng về những

cơ cực trong nhà tù

- “Lỡ bước”: niềm động lực giúp cho những người tù có thể trụ vững giữa điện ngục trần giang

- Trên con đường đấu tranh cách mạng đầy khó khăn gian khổ

và sự thử thách những cực hình của người tù chỉ là việc con con và tất yếu người tù phải vượt qua

- Từ láy “con con”: Coi mọi khó khăn, gian khổ, thủ thách của nhà tù nhẹ tựa lông hồng →

biểu hiện tuyệt vời nhất cho vẻ đẹp tâm hồn cao quý của người chiến sĩ cách mạng

GV: Các em, điều đó chính là niềm động lực

giúp cho những người tù có thể trụ vững

giữa điện ngục chần giang để tiếp tục trờ

đợi thời cơ để mở ra con đường cách mạng,

giải phong dân tộc

GV: Câu thơ kết là sự tỏa sáng của quan

niệm và lý tưởng song: Trên con đường đấu

tranh cách mạng đầy khó khăn gian khổ và

sự thử thách những cực hình của người tù

chỉ là việc con con và tất yếu người tù phải

vượt qua

GV: Từ láy “con con” có nghĩa là gì?

HS: Là việc rất nhỏ bé

GV: Coi mọi khó khăn, gian khổ, thủ thách

của nhà tù nhẹ tựa lông hồng, chỉ có sự

nghiệp đấu tranh cách mạng, giải phóng

dân tộc mới là điều quan trọng Đó chính là

biểu hiện tuyệt vời nhất cho vẻ đẹp tâm

hồn cao quý của người chiến sĩ cách mạng

trong những năm đầu thế kỉ XX

GV: Bốn câu toát lên lòng tự hào với sự

nghiệp cứu nước chính nghĩa; ý thức rõ về

công việc lớn lao mình đang làm ở tầm cao

của lý tưởng, tác giả đã nhìn ra những khó

khăn vất vả của mình và coi đó chỉ là việc

con con Đó là ý chí, là khí phách của người

tù cách mạng Đoạn thơ vừa có yếu tố

thực, vừa có những yếu tố hoang đường

mang tính thần thoại Đó là sự thử thách

của niềm tin, lý tưởng và khí phách của tác

giả

GV: Một bạn đứng lên đọc ghi nhớ sách

giáo khoa cho thầy?

HS: Trả lời

 Bốn câu toát lên lòng tự hào với sự nghiệp cứu nước chính nghĩa, tác giả đã nhìn ra những vất vả, coi đó chỉ là việc con con Đoạn thơ vừa có yếu tố thực, vừa có những yếu tố hoang đường mang tính thần thoại Đó là sự thử thách của niềm tin, lý tưởng và khí phách của tác giả

III Tổng kết: (sgk)

5 Củng cố: Trình bày cảm nhận của em về hình tượng người anh

hùng đập đá ở giữa đất Côn Lôn.

V/ Bài tập về nhà:

- Sưu tầm một số bài thơ văn và hình về nhà tù Côn Đảo hoặc nhà

tù cả thực dân Pháp để hiểu rõ hơn về văn bản

- Soạn bài tiếp theo

VI/ Rút ra kinh nghiệm: