Đề cương luận văn Thạc sĩ dạy học khám phá hình học 7

Đề cương luận văn thạc sĩ DẠY HỌC HÌNH HỌC LỚP 7 THEO HƯỚNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ CHO HỌC SINH

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LUẬN VĂN THẠC SĨ

DẠY HỌC HÌNH HỌC LỚP 7 THEO HƯỚNG TỔ CHỨC HOẠT

ĐỘNG KHÁM PHÁ CHO HỌC SINH

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán

Mã số:

Họ và tên học viên:

Khóa:

Người hướng dẫn khoa học:

THÁI NGUYÊN 20

I THÔNG TIN CHUNG

1 Học viên

Họ và tên:

Khóa:

Cơ quan công tác:

Địa chỉ liên lạc:

Số điện thoại:

Email:

2 Người hướng dẫn

Họ và tên:

Cơ quan công tác:

Email:

Số điện thoại:

3 Đề tài luận văn

Tên đề tài tiếng Việt: Dạy học hình học lớp 7 theo hướng tổ chức hoạt

động khám phá cho học sinh

Tên tiếng Anh: Teaching grade 7 Geometry with the direction of

organizing discovery activities for students

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Chúng ta đang sống trong một xã hội mà ở đó khoa học và kỹ thuật đang trên đà phát triển và rộng khắp Sự phát triển nhanh chóng của khoa học giáo dục công nghệ đã đặt ra thách thức mới cho ngành giáo dục - đào tạo

vì giáo dục - đào tạo cùng với khoa học - công nghệ là một trong những nhân tố quyết định tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội Nghị quyết hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt Nam khoá VII đã chỉ rõ nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục - đào tạo là: “phải khuyến khích tự học, phải áp dụng những phương pháp dạy học hiện đại để bồi dưỡng cho sinh viên những năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề ” Nghị quyết trung ương 2, khoá VIII tiếp tục khẳng định:

“Đổi mới phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh” Định

hướng trên được thể chế hoá tại điều 24.2, luật giáo dục: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Trên thế giới, từ thế kỷ XX đã xuất hiện nhiều phương pháp dạy học tích cực Cụm từ “phương pháp dạy học tích cực” (active teaching and

learning) được sử dụng để chỉ những phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của người học Bằng kinh nghiệm, vốn tri thức sẵn có của mình, người học tích cực, chủ động vận dụng để giải quyết tình huống mới, qua đó hình thành tri thức mới Những phương pháp như: phương pháp dạy học khám phá, phương pháp dạy học nêu vấn

đề, phương pháp dạy học chương trình hoá đều là những phương pháp dạy học tích cực Phương pháp dạy học khám phá (có hướng dẫn) là một trong các phương pháp dạy học tỏ ra có hiệu quả và dễ vận dụng trong các nhà trường phổ thông nước ta hiện nay Với phương pháp này, học sinh được chiếm lĩnh kiến thức một cách tự nhiên, không khiên cưỡng Con đường đi đến kiến thức mới được xây dựng trên cơ sở kiến thức đã có sẵn của học sinh, thông qua hoạt động học tập tích cực của học sinh, dưới sự

định hướng, giao việc của giáo viên mà được tìm ra, sẽ làm cho học sinh thấy hứng thú và kích thích tìm tòi kiến thức mới Hơn nữa, trong bất kỳ điều kiện cơ sở vật chất nào, thầy và trò cũng đều có thể vận dụng linh hoạt phương pháp này trong dạy và học một cách có hiệu quả Chính vì vậy, phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn đã nhanh chóng chiếm được

sự quan tâm của các nhà giáo dục, đã được nghiên cứu, khuyến khích ứng dụng trong dạy học ở các cấp học của nước ta hiện nay Trong chương trình toán trung học cơ sở, Hình học nói chung và Hình học tại lớp 7 nói riêng - vừa hay, lại vừa khó Hay, vì qua chương trình Hình học 7, học sinh được làm quen với các đối tượng cơ bản của hình học một cách hệ thống, làm quen với các phương pháp suy luận, chứng minh, phát huy trí tưởng tượng phát triển tư duy mạnh mẽ Khó, vì phần chương trình này học sinh lần đầu tiên được tiếp cận các kiến thức mới, không được đề cập, liên hệ nhiều với các chương trình khác của Toán học như số học từ các lớp nhỏ hơn trước đó Một ảnh hưởng không nhỏ từ phía thầy cô giáo và từ điều kiện vật chất của nhà trường là các phương pháp trực quan sinh động, mô hình mô phỏng hoặc các băng đĩa, phần mềm hỗ trợ dạy và học còn chưa được áp dụng nhiều và hiệu quả trong quá trình dạy học Hình học nói chung Vì thế, để học sinh học tập chương trình hình học lớp 7 một cách hứng thú và hiệu quả hơn, chúng ta cần khắc phục những khó khăn cả khách quan và chủ quan, tìm tòi nghiên cứu những phương pháp dạy học hình học không gian phù hợp với đặc thù môn học để giảng dạy cho các

em, bên cạnh việc khắc phục điều kiện về môi trường dạy và học Phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn là một trong những phương pháp đáp ứng được yêu cầu đó Là một giáo viên trung học cơ sở, hưởng ứng phong trào đổi mới phương pháp dạy học của Bộ giáo dục – đào tạo đề ra, lại rất tâm đắc với phương pháp dạy học khám phá, tôi đã chọn nghiên cứu

đề tài: “ DẠY HỌC HÌNH HỌC LỚP 7 THEO HƯỚNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ CHO HỌC SINH”

2 Mục đích nghiên cứu:

Đề xuất một số chủ đề dạy học hình học 7 theo hướng tổ chức hoạt động khám phá cho học sinh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về dạy học khám phá, thực trạng dạy học Hình học 7 theo hướng tổ chức các hoạt động khám phá cho học sinh Dạy học khám phá và việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

3.2 Tìm hiểu nội dung dạy học hình học 7 và những cơ hội tổ chức học tập khám phá cho học sinh

3.3 Điều tra thực trạng dạy học hình học 7 theo hướng tổ chức hoạt động khám phá cho học sinh

3.4 Xây dựng cách tổ chức dạy học một số tính huống điển hình khi dạy học hình học 7 theo hướng tổ chức các hoạt động khám phá cho học sinh

3.5 Thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính hiệu quả và khả thi của các biện pháp đã đề xuất

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: quá trình dạy học môn Toán ở trường

THCS

- Đối tượng nghiên cứu: dạy học Hình học 7 theo hướng tổ chức các hoạt động khám phá cho học sinh

5 Giả thuyết khoa học của đề tài

Nếu thiết kế được một số tình huống dạy học điển hình khi dạy hình học 7 theo hướng tổ chức cho học sinh khám phá thì sẽ giúp học sinh có kết quả học tập cao hơn, phát triển được năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận: Tìm hiểu, nghiên cứu tài liệu

về các vấn đề liên quan đến đề tài của luận văn

6.2 Phương pháp điều tra - quan sát: Nghiên cứu thực trạng dạy và học theo hướng dạy học khám phá tại một số trường THCS thông qua các

hình thức sử dụng phiếu điều tra, quan sát hoặc phỏng vấn trực tiếp GV ở trường THCS

6.3 Phương pháp nghiên cứu trường hợp: Nghiên cứu sâu việc dạy học khám phá trên một vài trường hợp học sinh mang tính đại diên

6.4 Thực nghiệm sư phạm: Tổ chức dạy thực nghiệm tại một lớp ở trường THCS, có đối chứng để xem xét tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp sư phạm đã đề xuất

6.5 Phương pháp thống kê toán học: Phân tích các số liệu điều tra thực trạng và số liệu thực nghiệm sư phạm

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần “Mở đầu”, “Kết luận” và “Danh mục tài liệu tham khảo”, nội dung chính của luận văn được trình bày trong ba chương:

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Tổng quan:

1.1.1 Bản chất của dạy học khám phá

1.1.2 Cấu trúc của dạy học khám phá

1.1.3 Dạy học khám phá trên Thế giới

1.1.4 Dạy học khám phá tại Việt Nam

1.2 Hoạt động học khám phá – Dạy học khám phá

1.2.1 Đặc trưng của dạy học khám phá

1.2.2 Những hình thức dạy học khám phá

1.2.3 Những mức độ của dạy học khám phá

1.2.4 Về năng lực giải quyết vấn đề, dạy học khám phá và việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

1.3 Nội dung dạy học Hình học lớp 7

1.3.1 Mục tiêu và nội dung dạy học Hình học lớp 7

1.3.2 Những cơ hội tổ chức dạy học khám phá trong dạy học Hình học lớp 7

1.4 Thực trạng dạy học khám phá khi dạy hình học lớp 7 ở trường THCS hiện nay

Kết luận Chương 1

CHƯƠNG 2

ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP DẠY HỌC HÌNH HỌC 7 THEO HƯỚNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ CHO HỌC SINH

2.1 Thiết kế một số tình huống dạy học khái niệm bằng phương pháp dạy học khám phá (DHKP)

2.1.1 Vị trí và yêu cầu của việc dạy học khái niệm

2.1.2 Các con đường hình thành khái niệm

2.1.3 Các hoạt động DHKN theo hướng khám phá

2.1.4 Dạy học khái niệm Hai đường thẳng song song bằng phương pháp DHKP

2.1.5 Dạy học khái niệm Hai tam giác bằng nhau bằng phương pháp DHKP

2.1.6 Dạy học khái niệm Tam giác cân bằng phương pháp DHKP

2.2 Thiết kế một số tình huống dạy học định lý bằng phương pháp dạy học khám phá (DHKP)

2.2.1 Vị trí và yêu cầu của dạy học định lí

2.2.2 Các con đường dạy học định lý

2.2.3 Dạy học định lý theo hướng khám phá

2.2.4 Dạy học định lý về Tiên đề Ơ-clit về đường thẳng song song bằng phương pháp DHKP

2.2.5 Dạy học định lý về Quan hệ từ vuông góc đến song song bằng

phương pháp DHKP

2.2.6 Dạy học về các trường hợp bằng nhau của tam giác bằng phương pháp DHKP

2.2.7 Dạy học định lý về Định lý Pytago bằng phương pháp DHKP

2.2.8 Dạy học định lý về Bất đẳng thức tam giác bằng phương pháp

DHKP

Kết luận Chương 2

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm

3.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm

3.3 Đối tượng thực nghiệm sư phạm

3.4 Tổ chức thực nghiệm sư phạm

3

5 Đ ánh giá kết quả thực nghiệm

3

5 1 Đánh giá định tính

3

5.2 Đánh giá định lượng

Kết luận Chương 3 KẾT LUẬN CHUNG

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Bá Kim (2009), Phương pháp dạy học môn Toán, Nxb Đại học sư phạm

2 Kevin Olssen, Làm việc một cách Toán học, Trường CĐSP Hà Nội – 12/2001

III DỰ KIẾN KẾ HOẠCH THỰC HIỆN

- Từ tháng 10/20 – 11/20 : Đọc và tổng hợp các tài liệu, tiến hành khảo sát thực trạng và viết chương 1 luận văn

- Từ tháng 12/20 – 1/20 : Viết chương 2 của luận văn

- Từ tháng 2/20 – 4/20 : Viết chương 3 và hoàn thiện luận văn

- Từ 4/20 – 5/20 : Hoàn thiện và nộp luận văn, chuẩn bị báo cáo

Xác nhận của người hướng dẫn

Thái Nguyên, ngày tháng 09 năm 20

Người lập đề cương