Đề cương luận văn thạc sĩ Tổ chức dạy học ngoại khóa nhằm phát triển năng lực GQVĐ chương Chất khí

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠMKHOA VẬT LÝ ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH THÔNG QUA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CÁC ỨNG DỤNG KĨ THUẬT CỦA VẬT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA VẬT LÝ

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH THÔNG QUA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CÁC ỨNG DỤNG KĨ THUẬT CỦA VẬT LÍ THUỘC CHƯƠNG “CHẤT KHÍ”-VẬT

LÍ 10

Học viên : Lê Vũ Thái Sơn Chuyên ngành : Lý luận và PPDH Bộ môn Vật lý Khóa học : 2016 - 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA VẬT LÝ

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH THÔNG QUA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CÁC ỨNG DỤNG KĨ THUẬT CỦA VẬT LÍ THUỘC CHƯƠNG “CHẤT KHÍ”-VẬT

LÍ 10

Học viên : Lê Vũ Thái Sơn Chuyên ngành : Lý luận và PPDH Bộ môn Vật lý Khóa học : 2016 - 2018

Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Xuân Quế

MỞ ĐẦU

1 Lí do chon đề tài.

Sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa và tiến trình hội nhập quốc tế của đất nước đòi hỏi nguồn nhân lực có trình độ cao, năng động, sáng tạo và phẩm chất đạo đức tốt Để đáp ứng nhu cầu đó ngành giáo dục cần đổi mới toàn diện Do vậy với văn kiện đại hội đảng lần thứ X của ban chấp hành

trung ương đảng khóa IX đã khẳng định “ ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy và học Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học Phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh ”

Điều 28 luật giáo dục qui định “phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng môn học, lớp học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học cho học sinh”.

Vật lí học là một môn học bắt buộc trong hệ thống các môn học của nhà trường phổ thông ở nước ta hiện nay Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy

và học trong nhà trường phổ thông trong đó yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và học đối với môn Vật lí là điều tất yếu Do đặc thù của vật lí là môn khoa học thực nghiệm nên một trong những khâu quan trọng của quá trình đổi mới phương pháp dạy học vật lí là tăng cường các hoạt động thực nghiệm của học sinh trong quá trình học tập Vì vậy, việc đưa thí nghiệm vào dạy học đã làm cho học sinh tiếp cận với con đường nghiên cứu khoa học của các nhà khoa học và tiếp thu các kiến thức một cách nhanh chóng, dễ dàng hơn Thông qua thí nghiệm vật lí, học sinh sẽ được rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, giáo dục tổng hợp, hình thành tư duy sáng tạo phát triển năng lực giải quyết vấn đề

và tinh thần làm việc tập thể Qua việc tìm hiểu thực tế, tôi thấy: Việc dạy

và học theo chương trình mới đã có nhiều ưu điểm Tuy nhiên, dạy học nội khóa vẫn còn rất nặng nề, chưa kích thích được sự hứng thú học tập và chưa phát triển được năng lực giải quyết vấn đề của học sinh Do vậy, để đạt được mục tiêu đã đề ra của nền giáo dục, cần phải đa dạng hóa các hình thức tổ chức hoạt động học tập của học sinh, và cần khẳng định vai trò quan trọng

của học hoạt động ngoài giờ lên lớp (hay hoạt động ngoại khóa) Đây là một hình thức dạy học mang lại hiệu quả cao nhưng hiện nay chưa được chú trọng

ở các trường phổ thông nước ta Nó không những giúp học sinh cũng cố kiến thức, phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh Đây là những điều mà nội khóa làm chưa tốt do điều kiện thời gian, phương tiện dạy học hay do sức ép thi cử

Qua quá trình nghiên cứu sách giáo khoa vật lí 10, tôi nhận thấy kiến thức về chương “Chất khí” có nhiều ứng dụng trong đời sống và kĩ thuật Trong dạy học nội khóa đã được trang bị một số thiết bị thí nghiệm tối thiểu

về chất khí, nhưng qua tìm hiểu tôi nhận thấy các giáo viên chưa khai thác, tận dụng được hết khả năng của các thiết bị thí nghiệm này trong dạy học Có giáo viên sử dụng các thiết bị này nhưng chưa nghiên cứu để đưa thí nghiệm vào giảng dạy theo hướng tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh Ngoài

ra, phần này cũng có những thí nghiệm đơn giản, có thể tự chế tạo được khai thác từ những thiết bị đã có sẵn trong thực tế nhưng giáo viên đã không tổ chức cho học sinh tự thiết kế và làm thí nghiệm Do vậy, trong học nội khóa, học sinh không có cơ hội được rèn luyện các kĩ năng, các thao tác làm thí nghiệm, cũng như không được hình thành kiến thức một cách đúng đắn dễ dẫn đến sai lầm, hay không có sự hứng thú, tích cực trong học tập và không được rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề

Thực tiễn trong những năm gần đây ở các nhà trường phổ thông hiện nay, hoạt động ngoại khóa nói chung và hoạt động ngoại khóa vật lí nói riêng

ít được tổ chức, lãnh đạo nhà trường và giáo viên bộ môn chưa có sự đầu tư cho hoạt động này Về mặt lí luận, việc nghiên cứu các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lí trong nhà trường phổ thông cũng chưa được sự quan tâm nghiên cứu thích đáng của các nhà lí luận dạy học bộ môn

Với mong muốn góp phần vào việc nghiên cứu, nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy và học vật lí ở trường trung học phổ thông (THPT), tôi chọn

nghiên cứu đề tài: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH THÔNG QUA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI

KHÓA VỀ CÁC ỨNG DỤNG KĨ THUẬT CỦA VẬT LÍ THUỘC CHƯƠNG “CHẤT KHÍ”-VẬT LÍ 10

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Ở nước ta trong những năm gần đây có nhiều tác giả đã có những công trình nghiên cứu, bài viết khác nhau liên quan đến dạy học theo định hướng phát triển năng lực của người học như:

- PGS TS Phạm Xuân Quế và PGS.TS Vũ Trọng Rỹ: “Bồi dưỡng một số vấn

đề về phương pháp dạy học môn vật lí cho giáo viên trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực”

- Lương Việt Thái (2011) “Báo cáo tổng kết Đề tài Phát triển chương trình GDPT theo định hướng phát triển năng lực người học”

- Lương Việt Thái (2012) “Một số vấn đề về phát triển chương trình GDPT theo định hướng phát triển năng lực” Kỉ yếu Hội thảo Khoa học “Giải pháp

đột phá đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam” (Tháng 6 - 2012) Hội Khoa học Tâm lí - Giáo dục Việt Nam

- Trần Thị Kim Chi (2016) “Tổ chức hoạt động ngoại khóa về ứng dụng kĩ thuật của các kiến thức phần điện từ học – Vật lí 11 theo hướng phát huy tính tích cực và năng lực sáng tạo của học sinh”.

- Nguyễn Cao Khả (2013) “Tổ chức dạy học theo nhóm chương chất khí vật

lí 10”

Thông qua nghiên cứu các công bố của các tác giả tôi nhận thấy các nhóm tác giả đã có sự thống nhất cơ bản về nội dung, phân loại, đánh giá về phát triển năng lực của học ở trung học phổ thông

3 Mục tiêu đề tài.

Nghiên cứu tổ chức hoạt động ngoại khóa về các ứng dụng kĩ thuật của vật lí thuộc chương “chất khí” vật lí 10 nhằm phát triển về năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

4 Giả thuyết khoa học

Nếu nghiên cứu và tổ chức được một số chủ đề hoạt động ngoại khóa

về các ứng dụng kĩ thuật của vật lí thuộc chương “chất khí” vật lí 10 sẽ góp phần nâng cao, phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

5 Nhiệm vụ nghiên cứu.

Để đạt được mục đích đề ra, đề tài có những nhiệm vụ chủ yếu sau:

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của hoạt động ngoại khóa, đặc biệt là lí luận về hoạt động ngoại khóa vật lí Trong đó có việc nghiên cứu vai trò của việc dạy học các ứng dụng kĩ thuật vật lí để phát huy tính tích cực và phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về biểu hiện của năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

- Tìm hiểu mục tiêu dạy học về kiến thức, kỹ năng, thái độ và mục tiêu phát triển tư duy mà học sinh cần đạt được khi học chương “chất khí”

- Điều tra thực trạng về dạy học các kiến thức của chương “chất khí” theo chương trình vật lí 10 ở một số trường THPT Từ đó có căn cứ để xây dựng nội dung, phương pháp dạy học và hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa nhằm khắc phục các hạn chế trong giờ nội khóa

- Xây dựng nội dung và quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa về các ứng dụng kĩ thuật của chương “chất khí” theo phương hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi của quy trình ngoại khóa đã xây dựng và bước đầu đánh giá hiệu quả của hoạt động ngoại khóa

6 Đối tượng nghiên cứu

Tổ chức hoạt động ngoại khóa về các ứng dụng kĩ thuật của vật lí thuộc chương “chất khí” vật lí 10 nhằm phát triển về năng lực giải quyết vấn

đề của học sinh

7 Phạm vi nghiên cứu:

Trong thời gian và khả năng cho phép, tôi chỉ tập trung nghiên cứu quá trình tổ chức hoạt động dạy học ngoại khóa về các ứng dụng kĩ thuật của vật lí thuộc chương “chất khí” vật lí 10 nhằm phát triển về năng lực giải quyết vấn

đề của học sinh ở một số trường THPT thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu các tài liệu về chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng

và Nhà nước trong công tác giáo dục

- Nghiên cứu một số tài liệu về dạy học các ứng dụng kĩ thuật vật lí và vai trò của các ứng dụng kĩ thuật vật lí trong dạy học

- Nghiên cứu các tài liệu Triết học, Tâm lý học, Giáo dục, Lí luận dạy học vật lí, phương pháp dạy học vật lí, thí nghiệm vật lí phổ thông về chương

“chất khí”, các tài liệu hướng dẫn tổ chức hoạt động ngoại khóa để xây dựng hoạt động ngoại khóa phù hợp

- Nghiên cứu chương trình, sách giáo khoa, sách bài tập, sách hướng dẫn giảng phần “Chất Khí” Vật lí 10 THPT

- Nghiên cứu những tài liệu về các bài thí ngiệm phần “Chất khí” trong dạy học

8.2 Phương pháp điều tra, quan sát

- Phỏng vấn giáo viên và học sinh để nắm tình hình dạy học các ứng dụng

kĩ thuật vật lí và sử dụng các phương pháp dạy học ở một số trường THPT

- Xây dựng mẫu phiếu điều tra để có cơ sở cho việc cần phải đổi mới phương pháp dạy học vật lí hiện nay ở THPT, khắc phục những khó khăn trong dạy học các ứng dụng kĩ thuật vật lí để có những biện pháp dạy học phù hợp

8.3 Phương pháp nghiên cứu thống kê toán học

- Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm và kiểm định giả thuyết thống kê về sự khác nhau trong kết quả học tập của hai nhóm thực nghiệm và đối chứng

9 Cấu trúc của đề tài

Đề tài gồm 3 phần: Mở đầu, nội dung và kết luận

Mở đầu

Nội dung

Chương 1: Cơ sở lí luận về việc tổ chức hoạt động ngoại khóa Vật lí ở trường phổ thông

Chương 2: Tổ chức hoạt động ngoại khóa về các ứng dụng kĩ thuật của vật lí thuộc chương “chất khí” vật lí 10 nhằm phát triển về năng lực giải quyết vấn

đề của học sinh

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Dự kiến kết quả

Tài liệu tham khảo

Phần phụ lục

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VẬT LÍ Ở TRƯỜNG THPT

1.1 Hoạt động ngoại khóa vật lí ở trường phổ thông

1.1.1 Vai trò của hoạt động ngoại khóa trong hệ thống các hình thức tổ chức dạy học vật lí ở trường phổ thông

1.1.2 Các đặc điểm của HĐNK Vật lí

1.1.3 Nội dung ngoại khóa Vật lí

1.1.4 Các hình thức ngoại khóa Vật lí

1.1.5 Phương pháp dạy học HĐNK Vật lí

1.1.6 Quy trình tổ chức HĐNK

1.2 Tính tích cực và năng lực sáng tạo học tập của học sinh

1.2.1 Tính tích cực học tập của HS

1.2.2 Năng lực giải quyết vấn đề trong học tập của HS

1.3 Dạy học các ứng dụng kĩ thuật của vật lí và vai trò của việc dạy học các ứng dụng kĩ thuật vật lí trong việc phát huy tính tích cực và năng lực giải quyết vấn đề của HS

1.3.1 Dạy học các ứng dụng kĩ thuật (ƯDKT) của vật lí

1.3.2 Vai trò của việc dạy học các ƯDKT trong việc phát huy tính tích cực và năng lực giải quyết vấn đề của HS trong dạy học vật lí

1.4 Kết luận chương I

CHƯƠNG 2:

TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ CÁC ỨNG DỤNG

KĨ THUẬT CHƯƠNG “CHẤT KHÍ” VẬT LÍ 10 TRONG ĐỜI SỐNG

VÀ KĨ THUẬT

2.1 Giới thiệu về chương “Chất khí”

2.1.1 Cấu trúc nội dung của chương

2.1.2 Mục tiêu về kiến thức, kỹ năng, thái độ, phát triển tư duy của chương

2.1.3 Kế hoạch dạy học của chương

2.2 Thực tiễn dạy và học chương “chất khí” hiện nay ở một số trường THPT 2.2.1 Mục đích điều tra

2.2.2 Phương pháp điều tra

2.2.3 Đối tượng điều tra

2.2.4 Kết quả điều tra

2.3 Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa

2.3.1 Mục tiêu của hoạt đông ngoại khóa

2.3.2 Nội dung của hoạt động ngoại khóa

2.4 Phương pháp và hình thức tổ chức và dự kiến các bước dạy học các nội dung ngoại khóa

2.4.1 Phương pháp dạy học ngoại khóa

2.4.2 Hình thức tổ chức

2.4.3 Dự kiến các bước dạy học các nội dung ngoại khóa

2.4.4 Dự kiến các khó khăn của học viên trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ và các phương pháp hỗ trợ

2.5 Kết luận chương II

CHƯƠNG III:

THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm

3.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm

3.3 Đối tượng và phương pháp thực nghiệm sư phạm

3.3.1 Đối tượng thực nghiệm sư phạm

3.3.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

3.3 Nội dung thực nghiệm sư phạm

3.3.1 Chuẩn bị trước khi tiến hành thực nghiệm sư phạm

3.3.2 Tiến trình thực nghiệm sư phạm

3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm

3.4.1 Xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm

3.4.2 Kiểm định giả thuyết thống kê

3.5 Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm

3.5.1 Phân tích diễn biến của HĐNK

3.5.2 Sơ bộ đánh giá hiệu quả của HĐNK

3.6 Kết luận chương III

DỰ KIẾN KẾT QUẢ

Đối chiếu với mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài tôi dự kiến kết quả sau:

- Vận dụng được cơ sở lí luận về đổi mới phương pháp dạy học và việc tổ chức HĐNK về các ứng dụng Vật lí của chương “Chất khí”

- Trên cơ sở tìm hiểu, điều tra tình hình dạy học, tình hình sử dụng thiết bị thí nghiệm phục vụ cho quá trình dạy học, để xây dựng được nội dung ngoại khóa phù hợp nhằm phát huy tính tích cực và phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Đảng cộng sản Việt Nam (2013), Nghị quyết TW 8 Ban chấp hành trung ương Đảng khoá XI, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

[2] Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam (2006), Luật Giáo dục, NXB Chính

trị Quốc gia, Hà Nội

[3] Bộ Giáo dục và đào tạo (2014), Hướng dẫn dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh cấp trung học phổ thông môn Vật Lý, Vụ giáo dục trung học.

[4] Nguyễn Bảo Hoàng Thanh (2011), Kiểm tra đánh giá trong giáo dục,

NXB Đà Nẵng

[5] Nguyễn Quang Đông (2003), Tìm hiểu các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lí ở trường THPT – Thái Nguyên

[6] Vũ Thanh Khiết (2001), Bài tập định tính và câu hỏi thực tế Vật lí 10,11,12, NXB GD

KẾ HOẠCH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

Kế hoạch thực hiện

Công việc Thời gian thực hiện

10/2017 11 -12/2017 1/2018 1-3/2018 3-4/2017 5/2018

1 Nghiên cứu tài

liệu về HĐNK,

Định hướng phát

triển năng lực

X

2 Viết và bảo bệ đề

cương luận văn

X

3 Điều tra thực

trạng dạy học các

KT của chương

“Chất khí” Vật lí 10

ở một số trường

THPT

X

4 Nghiên cứu

chương trình “Chất

khí” Vật lí 10

THPT và các

phương pháp giảng

dạy theo định

hướng phát triển

năng lực

X

5 Xây dựng nội

dung và quy trình tổ

chức hoạt động

ngoại khóa

X

6 Thực nghiệm sư

phạm

X

7 Viết luận văn,

hoàn thiện, nộp luận

X

Đà Nẵng, ngày tháng … năm 2018.

HỌC VIÊN THỰC HIỆN

(Ký và ghi rõ họ tên)

Đà Nẵng, ngày tháng … năm 2018.

(Ký và ghi rõ họ tên)