THỊNH SUY đôi điều SUY NGẪM

Tôi mong sao cho đất nước ta phát triển có thể sánh vai với các cường quốc năm châu như mong muốn của Bác Hồ khi còn sinh thời... Trong giai đoạn này nhân loại đã đạt được bao thành tựu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

KHOA ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC

=====  =====

BÀI TIỂU LUẬN

THỊNH - SUY ĐÔI ĐIỀU SUY NGẪM

Giáo viên hướng dẫn: TS. Bùi Văn Dũng

Học viên thực hiện : Phan Đăng Thuận

Lớp Triết 03 - (Lịch sử Việt

Nam)

Vinh, tháng 09 năm 2009

Cách đây hơn năm thế kỷ Ức Trai tiên sinh trong "Bình Ngô đại cáo" từng khẳng định: "Lẽ hưng phế đắn đo càng kỹ" Câu nói của tiên sinh khi mới đọc lên như một lẽ thường tình nhưng cũng khiến tôi phải suy nghĩ rất nhiêu Tôi không phải là một triết gia cũng không phải là một tư tưởng gia Không có trình độ học vấn uyên bác như Ức Trai tiên sinh mà tôi chỉ là một kẻ quê mùa tài trí nông cạn bởi vậy biết phận mình, tôi đâu dám bàn luận về những vấn đề cao siêu, về đạo lý

ở đời Nhưng tôi lại là một người ưa triết lý Tôi đã từng suy nghĩ về bao điều của cuộc sống, về danh vọng về sự hưng thịnh Những điều tôi nghĩ đang còn ngây thơ như trẻ con lần đầu tiên được ra đến biển thắc mắc tự hỏi: “Ai cho muối vào

mà làm nước biển mặn thế?” Bởi vậy những điều tôi viết có làm ai khó chịu khi đọc nó thì xin cho tôi hai chữ lượng thư

Thịnh và suy là hai cặp phạm trù đối lập nhau, chúng ta phải đặt ‘thịnh’ và

“suy” sánh đôi với nhau Nếu không có thịnh thì làm sao chúng ta biết thế nào là suy, cũng như vậy không có suy thì làm sao có thịnh Thịnh và suy là lẽ thường tình ở đời, là một sự tuần hoàn cũng giống như ngày và đêm, mưa và nắng Đố ai biết được ngày và đêm cái gì có trước cái gì có sau Đố ai biết được mưa có trước hay nắng có trước Cũng như vậy đố ai biết được giữa thịnh và suy cái nào có trước

Với một cách nhìn biện chứng, chúng ta thấy trong thịnh đã có suy trong suy

đã có thịnh Nó cũng giống như triết lý âm dương của người phương Đông Trong dương có âm, trong âm có dương Âm và dương là hai cặp phạm trù đối lập, trong cái này có chứa cái kia Âm thịnh thì dương suy và ngược lại Âm dương là hai thế lực đối lập nhau nhưng lại thống nhất trong vạn vật, là khởi nguyên của mọi vật

Âm dương không huỷ diệt nhau mà là điều kiện tồn tại của nhau, động lực của mọi

sự vận động, phát triển

Vậy thịnh suy từ đâu mà ra? Chúng có mối quan hệ như thế nào?

Một câu hỏi tưởng chừng rất đơn giản nhưng không dễ trả lời Trang Tử từng giải thích về đạo như sau: “ Có vật gì trong sự hỗn độn, có trước cả trời đất,

vừa trống không vừa yên lặng, đứng một mình không đổi, lưu hành khắp chỗ không mỏi, có thể là mẹ của thiên hạ, ta không biết đặt tên là gì, nên mới đặt tên cho nó là đạo, gượng gọi là lớn” Như vậy đạo là một khái niệm trừu tượng Cũng giống như vậy chúng ta không dễ trả lời thịnh suy từ đâu ra

Thịnh và suy là một quy luật tất yếu hết thịnh rồi suy, hết suy đến thịnh như một vòng tuần hoàn khép kín Nhưng chúng không lặp lại hoàn toàn cái trước mà cái sau phát triển cao hơn cái trước Con người dù có ham muốn thế nào cũng không thể thay đổi được quy luật đó

Lịch sử đã bao lần chứng kiến cảnh thịnh suy

Biết bao công sức và thành quả lao động của con người trong quá khứ ngày nay không còn nữa mà nó chỉ còn lưu giữ trong kí ức của nhân loại Chúng ta sẽ không biết đến văn minh sông Ấn hay còn gọi là văn hoá Harappa Đây là một nền văn minh thành thị xuất hiện vào khoảng 2500 năm trước công nguyên Các nhà khảo cổ học đã tìm thấy dấu vết của một nền văn minh có kỹ thuật cao: đường phố thẳng tắp, nhà hai tầng, bể bơi… Hiện nay chúng ta chưa lý giải được vì sao nền văn minh này lại bị suy tàn khủng khiếp đến như vậy? Chẳng nói đâu xa xôi mà chúng ta hãy nói ngay trên đất nước Việt Nam thân yêu này Chúng ta từng có một nền văn minh sông Hồng, văn minhVăn Lang - Âu Lạc với bao thành tựu rực rỡ Nhưng những thành tựu của nền văn minh đó phải đứng trước bao thử thách khắc nghiệt Kẻ thù ngoại bang tìm đủ trăm phương ngàn kế để huỷ diệt những thành tựu rực rỡ của nền văn minh Kẻ thù muốn tiêu diệt ư? Chúng đã nhầm! Chính những truyền thống mà nhân dân ta đã xây dựng nên trong thời kỳ Văn Lang - Âu Lạc là ngọn đuốc soi đường giúp nhân dân ta đứng lên giành độc lập dân tôc trong suốt hơn một nghìn năm Bắc thuộc

Thịnh suy là một quy luật lịch sử nằm ngoài ý muốn chủ quan của con người Là con người ai cũng mong muốn cho đất nước mình phát triển Tôi cũng như các bạn Tôi mong sao cho đất nước ta phát triển có thể sánh vai với các cường quốc năm châu như mong muốn của Bác Hồ khi còn sinh thời

Lịch sử nhân loại từng bao lần chứng kiến cảnh thịnh suy Nếu không có thịnh suy thì làm sao lịch sử nhân loại tiến lên được?

Lịch sử xã hội loài người là sự thay thế nhâu bởi các hình thái kinh tế xã hội Các hình thái kinh tế xã hội: cộng sản nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ, phong kiến,

tư sản, cộng sản chủ nghĩa lần lượt thay thế nhau Trong mỗi hình thái kinh tế xã hội đó, có bao điều kiến chúng ta phải suy nghĩ Phát triển là sự vận động đi lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện Một hình thái kinh tế xã hội đang phát triển ở đỉnh cao nhưng đã ẩn chứa biết bao mâu thuẫn để huỷ diệt chính nó Đây là một điều tưởng chừng như phi lý nhưng nghĩ ra thì lại rất hợp lý Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là phương thức vận động phát triển cơ bản của mỗi hình thái kinh tế xã hội Quan hệ sản xuất phải phù hợp với lực lượng sản xuất Lực lượng sản xuất vận động phát triển nhanh hơn quan hệ sản xuất Vì vậy khi lực lượng sản xuất phát triển mà quan hệ sản xuất không chịu thay đổi cho phù hợp với lực lượng sản xuất thì quan hệ sản xuất trở thành lực cản đối với sự phát triển lực lượng sản xuất Để giải quyết mâu thuẫn chúng ta cần phải làm một cuộc cách mạng xã hội thiết lập quan hệ sản xuất phù hợp với lực lượng sản xuất Một hình thái kinh tễ xã hội tiến bộ mới ra đời thay thế cho hình thái kinh tế cũ Cứ như vậy vòng tuần hoàn cứ được lặp đi lặp lại

Chế độ chiếm hữu nô lệ phát triển mà đỉnh cao là chế độ chiếm hữu nô lệ ở

Hi lạp và Rôma Trong giai đoạn này nhân loại đã đạt được bao thành tựu rực rỡ về khoa học tự nhiên cũng như khoa học xã hội, từ toán học, triết học đến hội hoạ, kiến trúc nghệ thuật… Nhưng chính sự phát triển của lực lượng sản xuất, trong lòng xã hội này đã ẩn chứa nhiều mâu thuẫn Chế độ chiếm hữu nô lên không còn phù hợp nữa, Nó được thay thế bởi chế độ phong kiến Chúng ta hãy khoan không bàn đến mốc thời gian ra đời của chế độ phong kiến bởi vì trên thế giới mỗi nước tuỳ thuộc vào hoàn cảnh, điều kiện của đất nước mình mà chế độ phong kiến có thể

ra đời sớm hoặc muộn Nhưng so với chế độ chiếm hữu nô lệ thì chế độ phong kiến

là một sự tiến bộ vượt bậc…

Thịnh suy!

Chế độ phong kiến cũng để lại cho nhân loại bao điều phải suy ngẫm Trong khi ở châu Âu, nhân dân đang chìm đắm trong đêm trường trung cổ thì ở phương Đông nhân loại đã đạt được bao thành tựu rực rỡ Ở đây xuất hiện bao đế chế như:

Đế chế Ốttômam (Thổ nhĩ kỳ) từng khống chế cả Địa trung hải, đế chế Trung Hoa hùng mạnh, đặc biệt là đế chế Mông Nguyên từng là mưa là gió khắp hai châu lục Á- Âu khiến cho các giáo hoàng La mã ngày đêm lo sợ Vậy mà những đế chế hùng mạnh xưa kia ngày nay chỉ còn vang bang một thời Văn minh Trung Hoa, văn minh Ấn Độ chẳng phải là niền tự hào kiêu hãnh của phương Đông trước phương Tây đó sao? Nhưng rồi phương Đông với kiểu “tư duy nông nghiệp” khép kín, cấm buôn bán ở hải ngoại đã kìm hãm nên kinh tế phát triển Bởi vậy các nước phương Đông nhanh chóng rơi vào tình trạng trì trệ và lạc hậu so với phương Tây Phương Đông trở thành một mảnh đất màu mỡ cho chủ nghiã thực dân phương Tây xâu xé Phương Đông suy tàn bị các nước thực dân phương Tây nô dịch

Người Anh từng tự hào “mặt trời không bao giờ lặn trên đất nước Anh” Nước Anh từng là cường quôc số một của thế giới Vậy mà ngày nay nước Anh bị nhiều nước vượt qua Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết từng là thành trì của cách mạng thế giới giờ đây “ vang bóng một thời”

Thịnh suy là một quy luật tất yếu Thịnh suy không chỉ đúng với một đất nước một chế độ xã hội mà nó con đúng với mọi tôn giáo Có lẽ bạn đang thắc mắc

tự hỏi: “ Tại sao thịnh suy cũng đúng với tôn giáo?” Những người làm tôn giáo thường là những người thoát tục Họ đâu quan tâm đến danh và lợi Nhưng tôn giáo cũng là một hình thái ý thức xã hội có thịnh có suy Chúng ta hãy lấy Phật giáo và Thiên chúa giáo để chứng minh

Phật giáo ra đời ở Ấn Độ do đức Phật sáng lập vào thế kỉ thứ 06 trước công nguyên Trải qua nhiều lần thịnh suy, hiện tại Phật giáo là một trong ba tôn giáo lớn nhất của thế giới Trong lịch sử chúng ta thấy rằng Phật giáo có nhiều lúc thu nhận được nhiều tín đồ lại có lúc bị lãng quên Ngay trên đất nước Ấn Độ quê hương

của đạo Phật mà ngày nay dân số theo đạo Phật chiếm một tỉ lệ nhỏ mặc dù dưới triều vua Asoka Phật giáo rất phát triển Nhưng rồi chính lối sống sa đạo của một

số tăng ni cũng như sự tấn công của các tôn giáo khác đã làm cho Phật giáo suy yếu Ở Việt Nam, Phật giáo từng được coi là quốc giáo và có nhiều đóng góp đối với lịch sử dân tộc Từ thế kỷ thứ 10 đến thế kỉ thứ 14, nhiều cao tăng của Phật giáo từng là cố vấn cho nhà vua Chính giới Phật giáo đã vận động để đưa Lý Công Uẩn lên ngôi vua Việc Lý Công Uẩn lên ngôi vua mở ra một chương mới trong lịch sử dân tộc Thiên sư Vạn Hạnh, người có công đưa Lý Công Uẩn lên ngôi vua, từng có một bài kệ về sự thịnh suy như sau:

“Thân như điện ảnh hữu hoàn vô Vạn mộc xuân vinh thu hựu khô Nhậm vận thịnh suy vô bố uý Thịnh suy như lộ thảo đầu phô”

Tạm dịch:

“Thân như bóng chớp có rồi không Cây cối xuân tươi, thu héo hon Nhìn cuộc thịnh suy đừng sợ hãi Thịnh suy: ngọn cỏ giọt sương hồng”

Phật giáo Việt Nam đồng hành cùng dân tộc suốt bốn thế kỷ Nhưng đứng trước sự tấn công của Nho giáo cùng với nhiều vấn đề khác vào thế kỉ 15, Phật giáo Việt Nam suy tàn Thế kỷ 16, Phật giáo có sự phục hồi nhưng không bằng giai đoạn trước Hiện nay Phật giáo giống như một con cá trong hồ nước cạn Nước sẽ tiếp tục bốc thành hơi nếu không có bóng cây che mát hồ để tránh đi ánh nắng nóng bỏng của mặt trời Con cá đó sẽ cố gắng tiếp tục sống với một niềm hi vọng

sẽ có mưa, nhưng nếu mưa không đến thì con cá đó sẽ mãn kiếp Những người Phật tử thông thường được ví như là cơn mưa làm cho hồ nước đầy trở lại Vì vậy Phật giáo chỉ có thể tồn tại và phát triển nếu nhận được sự bảo trợ của Phật tử

Thiên chúa giáo đã có thời kì làm mưa, làm gió ở châu Âu nhưng ngày nay với sự tiến bộ của khoa học, những tội ác của Thiên chúa giáo đối với nhân loại bị phơi bày, Thiên chúa giáo đã mất chỗ đứng ngay tại châu Âu Muốn tồn tại và phát triển Thiên chúa giáo phải đi tìm mảnh đất khác Mảnh đất đó chính là các nước lạc hậu ở châu Á, châu Phi, khu vực Mỹ –Latinh

Nho giáo từng được nhiều quốc gia ở châu Á coi là hệ tư tưởng chính thống Với luận điểm tam cương, ngũ thường là cơ sở cho sự tồn tại của xã hôi phong kiến nhiều ở châu Á nhưng vào cuối thế kỉ 19 Nho giáo không đáp ứng được nhu cầu của thời đại nên nó nhanh chóng rơi vào suy tàn

Thịnh suy là một quy luật Nó không loại trừ một quốc gia nào Lịch sử dân tộc Việt Nam đã bao lần chứng kiến cảnh thịnh suy tàn Vương quốc Champa hùng mạnh một thời nay không con nữa Chúng ta hãy tìm lịch sử Viêt Nam từ thế kỷ 10 trở đi cũng đủ để thấy được quy luật thịnh suy Năm 938 với chiến thắng quan Nam Hán trên Bạch Đằng giang của Ngô Quyền, dân tộc ta đã giành lại được độc lập sau hơn một nghìn năm Bắc thuộc Từ đây mở ra một chương mới cho lịch sử dân tộc:

“ Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập,

Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương;

Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau,

Song hào kiệt đời nào cũng có”

Trong suốt thời gian tồn tại, chế độ phong kiến Việt Nam đã có nhiều đóng góp vào sự phát triển của dân tộc Nhưng chế độ phong kiến cũng không thoát khỏi quy luật nghiệt ngã của thịnh suy

Chế độ phong kiến nước ta không những đóng góp đối với sự phát triển kinh

tế xã hội như: đắp đê phát triển kinh tế nông nghiệp; thủ công nghiệp; thương nghiệp mà còn bảo vệ chủ quyền dân tộc Đã bao lần kẻ thù phương Bắc tràn xuống với mong muốn biến đất nước ta thành quận huyện là bấy nhiêu lần thất bại Vào thế kỷ 13, vó ngựa Mông –Nguyên tung hoành khắp hai châu lục Á-Âu nhưng

vó ngựa Mông –Nguyên lại bị qụy ngã ở đất nước Đại Việt nhỏ bé Chính nhờ vua tôi đồng lòng nhân dân gắng sức nên quân nhân nhà Trần mới làm nên chiến thắng

vẻ vang đó Nhưng với quan niệm “Tướng là chim ưng, quân dân là vịt Lấy vịt nuôi chim ưng đâu có gì lạ”, quý tộc nhà Trần lao vào ăn chơi hưởng lạc nên cơ nghiệp tổ tiên nhanh chóng suy sụp

Thế kỷ 15, đất nước ta dưới triều vua Lê Thánh Tông với chính sách quân điền, coi trọng Nho giáo trở thành một quốc gia hùng mạnh ở khu vực Sau khi vua

Lê Thánh Tông băng hà, con cháu của ông lại lao vào ăn chơi hưởng thụ với các

“vua quỷ”, “vua lợn” đã làm triều Lê suy yếu và sụp đổ Nhà Mạc thay thế nhà Lê mục nát là một quy luật tất yếu Sau khi lên ngôi Mạc Đăng Dung đã ban bố nhiều chính sách tiến bộ để khôi phục và phát triển đất nước: “ 59 điều luật của nhà Mạc làm dân no ấm” Sử cũ từng chép rằng: trong cõi tạm yên, nhiều năm được mùa, trộm cướp không còn đêm đi đường chỉ đi tay không” Nền kinh tế phát triển đặc biệt là thủ công nghiệp và ngoại thương, mần mống kinh tế tư bản chủ nghĩa xuất hiện Đồng tiền ngày cáng có một vai trò to lớn trong đời sống xã hội Giới trí thức Nho học đã phải than lên rằng:

“Còn bạc, còn tiền, còn đệ tử Hết cơm, hết gạo, hết ông tôi”

Nhà Mạc đại diện cho một lực lượng xã hội tiến bộ đương thời Nhưng trong cuộc sống nhiều lúc lực lượng tiến bộ phải chịu thất bại trước các thế lực bảo thủ Năm 1592, nhà Mạc sụp đổ, nhà Lê trung hưng

Vậy thịnh suy do đâu? Đã có nhiều người giải thích lý do này Ngô Sĩ Liên ở tác phẩm Đại Việt sử ký toàn thư cho rằng thịnh suy là ở mệnh trời Nhưng đâu phải thế? Các bước thăng trầm của các triều đại phong kiến Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung chỉ khi các vị va lao vào ăn chơi, không chăm lo đến đời sống của muôn dân trăm họ, khong trọng dụng kẻ hiền tài mà chỉ thích dùng bọn nịnh thần, tham quan thì đất nước sẽ bước vào giai đoạn suy

Thịnh và suy!

Theo tôi thịnh suy của một quốc gia dân tộc phụ thuộc vào những người lãnh đạo Nếu như người lãnh đạo tài giỏi sẽ đưa dân tộc phát triển tiến lên Nếu người lãnh đạo dốt nát sẽ đưa cả dân tộc vào lò sát sinh Bởi vậy đối với mỗi quốc gia dân tộc phải trao chính quyền vào những người tài giỏi và có tâm phục vụ Tổ quốc Hơn thế hệ cha ông từng “ nếm mật nằm gai” để gây dựng cơ nghiệp nhưng những kẻ thừa hưởng thành quả của người đi trước không biết trân trọng “tạo hưởng thị thành” lao vào ăn chơi hưởng lạc nên làm cơ nghiệp của các thế hệ đi trước sụp đổ Ngày nay mỗi chúng ta đang được hưởng thành quả của bao thế hệ đi trước Chúng ta phải sống sao cho xứng đáng với xương máu của cha anh Ngày nay, khoa học kỹ thuật phát triển như vũ bão và ngày càng có vai trò quan trọng đối với sản xuất, một quốc gia nào có trình độ khoa học phát triển thì quốc gia đó sẽ sớm hùng cường

Nước Nhật trước thời kỳ Minh Trị 1868, là thời kỳ suy Khi đó nước Nhật cũng giống như thời kỳ vua Lê-chúa Trịnh ở Việt Nam, vua Lê không có thực quyền mà toàn bộ quyền lực nằm trong tay chúa Trịnh Ở Nhật trước thời Minh Trị cũng thế, dòng họ lãnh chúa Tokugawa đã cai trị nước Nhật hơn 200 năm, Nhật hoàng chỉ là hư vị Đến cuối thời Tokugawa nước Nhật hỗn loạn suy yếu, nội chiến diễn ra

Năm 1854, đô đốc hải quân Perry đưa hạm vào cảng yêu cầu Nhật phải ký nhiều hiệp ước bất bình đẳng Dưới áp lực đấu tranh của quần chúng nhân dân, mà Nhật hoàng đãlấy được quyền cai trị đất nước tư dòng họ Tokugawa

Năm 1868, Nhật hoàng Minh Trị lên ngôi, bắt đầu thời kỳ Minh Trị duy tân, chấm dứt thời kỳ loạn lạc suy yếu của xã hội Nhật dưới thời Tokugawa Năm 1889 nước Nhật cho ra đời bản hiến pháp đầu tiên ở châu Á, làm nền tảng cho sự phát triển của nước Nhật

Trong 44 năm cầm quyền của hoàng đế Minh Trị (1868-1912), nước NHật

đã có sự phát triển vượt bậc về kinh tế, quân sự Nhật đã chiến thắng hai cuộc chiến tranh với Trung Quốc (1894-1895) và với Nga 1905

Quá tự hào về hai chiến thắng đó, Nhật Bản gia nhập vào các nước đế quốc Nhật Bản là một trong các nước đã châm ngòi cho cuộc chiến tranh thế giới thứ hai Sau chiến tranh, Nhật là một nước bại trận Nền kinh tế bị tàn phá nặng nề Nhưng nỗi nhục thất trận đã khiến người Nhật bắt tay vào khôi phục phát triển đất nước với một “ sức mạnh thần kỳ” Ngày nay Nhật là một nước có thu nhập bình quân theo đầu người voà loại cao nhất của thế giới

Ở Việt Nam, Vào cuối thế kỷ 18, Quang Trung đã có nhiều chính sách tiến

bộ để phát triển đất nước nhưng tiếc rằng triều đại này tồn tại quá ngắn ngủi Nhà Nguyễn với chính sách “bế quan toả cảng” đã kìm hãm mọi tiềm lực để phát triển đất nước Khi buộc phải cải cách đất nước, họ vẫn không chịu duy tân đất nước Bởi vậy dân tộc ta phải sống hơn 80 năm đô hộ của thực dân Pháp

Thịnh suy của một đời người như thế nào? Đối với mỗi con người cũng không thoát khỏi quy luật thịnh suy Sinh, lão, bệnh, tử là một quy luật Đời người

ai chẳng gặp bước thăng trầm Cha ông ta từng nói: “Cười người chớ có cười lâu Cười người hôm trước hôm sau người cười” Con người ta ai cũng chẳng có lòng tham nhưng điều căn bản là phải biết dừng lại Nếu vì lòng tham mà anh bất chấp thì phải trả giá Nếu anh biết điểm dừng thì anh sẽ tồn tại Ai sinh ra rồi chẳng phải chết Theo tôi tuổi thọ của con người không phải đo bằng số năm anh sống ở dương gian mà tuổi thọ của con người phải được tính là sau khi anh mất thì để lại cho đời nhữnh gì Chúng ta có một khẩu hiệu rất đúng: “ Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại sống mãi trong sự nghiệp của chúng ta” Đối với mỗi người con đất Việt chân chính thì Bác Hồ luôn luôn sống trong lòng mỗi người, mặc dù Người đã đi xa 40 năm Cũng như vậy nếu như Trần Hưng Đạo làm theo lời di huấn của thân phụ thì tên tuổi của ông không sống trong lòng người dân cho đến hôm nay

Theo bạn trên đời này có bao nhiêu loại người? Một câu hỏi tưởng như thừa nhưng đã có mấy ai suy nghí nghiêm túc vế câu hỏi này chưa? Theo tôi trên đời này chỉ có hai loại người mà thôi Đó là một loại theo đuổi danh, một loại khác