KẾ HOẠCH dạy bài CHIỀU tối

ĐH 2 Phân tích được vẻ đẹp cổ điển và tinh thần hiện đại của bài thơ; nhận biết được phong cách nghệ thuật của nhà thơ Hồ Chí Minh.. - Dẫn dắt giới thiệu vào bài mới - Kể tên các bài th

KẾ HOẠCH BÀI DẠY: “CHIỀU TỐI” của Hồ Chí Minh

Thể loại: Văn bản thơ trữ tình cách mạng Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến cách mạng tháng Tám năm 1945

Thời lượng: 1,5 tiết

Người thiết kế: Bùi Thị Mỹ Dung

GV trường THCS & THPT Võ Thị Sáu, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên

I. MỤC TIÊU DẠY HỌC

TT MỤC TIÊU MÃ HOÁ Năng lực đặc thù

Đọc hiểu

Trình bày được những kiến thức cơ bản về tác giả Hồ chí Minh; văn bản thơ trữ tình cách

mạng Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến cách mạng tháng Tám năm 1945 và tập thơ Nhật kí trong tù.

ĐH 1

- Cảm nhận và phân tích được vẻ đẹp hình tượng thiên nhiên và bức tranh cuộc sống con người trong bài thơ

- Thấy được vẻ đẹp tâm hồn của Hồ Chí Minh: yêu thiên nhiên và cuộc sống con nguời, nghị lực cách mạng, khát vọng tự do

ĐH 2

Phân tích được vẻ đẹp cổ điển và tinh thần hiện đại của bài thơ; nhận biết được phong cách nghệ thuật của nhà thơ Hồ Chí Minh

ĐH 3

So sánh hình tượng chủ thể trữ tình trong bài Chiều tối với hình tượng chủ thể trữ tình trong

thơ ca trung đại Việt Nam ( trong bài Thu điếu của Nguyễn Khuyến)

ĐH 4

Viết - Nắm vững quy trình và kỹ năng viết bài văn nghị luận về một đoạn thơ/ bài thơ

- Thực hành viết bài văn nghị luận về một bài thơ (lập dàn ý): phân tích bài thơ Chiều tối của

Hồ Chí Minh

V

Nói – nghe

* Nói:

- Thuyết trình kết hợp với CNTT về chủ đề: Nhà thơ Hồ Chí Minh và tập thơ Nhật kí trong tù N-N 1

- Yêu cầu: Nói rõ ràng, loggic, hệ thống, làm nổi bật đối tượng.

* Nghe:

- Chú ý lắng nghe, nắm bắt được trọng tâm của bài trình bày; nhận ra ưu và nhược của bài trình bày

- Biết đặt những câu hỏi phù hợp với văn bản và đối tượng

* Nói và nghe tương tác:

Năng lực chung

Tự chủ

và tự học

- Sẵn sàng đón nhận và quyết tâm vượt qua thử thách trong học tập và đời sống

- Biết khẳng định trách nhiệm của bản thân đối với đất nước

Giao tiếp

và hợp tác

Nhận biết và thấu cảm được suy nghĩ, tình cảm, thái độ của những người tù - chiến sĩ cách mạng, của nhà thơ Hồ Chí Minh

Giải quyết

vấn đề

Nhận thức được bản thân nên làm gì khi Tổ quốc cần

Phẩm chất chủ yếu

- Yêu thiên

nhiên, yêu cuộc

sống lao động

của con người

- Yêu nước

- Củng cố tình yêu đối với thiên nhiên, đất nước, yêu cuộc sống lao động của con người; trân trọng những người chiến sĩ cách mạng, trân trọng và bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ môi trường…

- Có lý tưởng sống cao đẹp, thái độ sống lạc quan

- Ý thức rõ trách nhiệm công dân trong việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Tích cực tham gia và vận động người khác sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc

II. CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1. Giáo viên:

- Phương tiện dạy học: Tivi, bảng, phấn, giấy A0, nam châm

- Học liệu: ngữ liệu đọc, hình ảnh liên quan Hồ Chí Minh, tập thơ Nhật kí trong tù, phiếu KWLH, phiếu học tập.

2 Học sinh: SGK Ngữ văn 11 tập hai, vở, bút, hình ảnh, tư liệu liên quan Hồ Chí Minh, tập thơ Nhật kí

trong tù.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

A TIẾN TRÌNH

HOẠT ĐỘNG

HỌC

Mục tiêu

Nội dung dạy học trọng

Phương án đánh giá

KHỞI ĐỘNG 1:

(Thời gian:

5 phút)

- Tạo tâm thế tiếp nhận

- Dẫn dắt giới thiệu vào bài mới

- Kể tên các bài thơ đã học

trong tập thơ “Nhật kí trong tù” của Hồ Chí Minh, nhớ

lại một bài thơ mà học sinh yêu thích nhất trong tập thơ

đó và đọc thuộc lòng

- GV giới thiệu bài thơ

“Chiều tối”

PPDH:

- Trực quan

- Đàm thoại, gợi

mở + Giáo viên yêu

cầu học sinh ghi ra phiếu làm việc cá nhân:

+ Trong vòng 5

phút, học sinh kể tên các bài thơ và đọc thuộc một bài thơ mình yêu thích nhất

Đánh giá qua năng lực:

- Tái hiện kiến thức

- Tiếp nhận thông tin

- Trả lời được các câu hỏi GV đưa ra

HOẠT ĐỘNG 2:

KHÁM PHÁ

KIẾN THỨC

(Thời gian:

(1) – Nắm được hoàn cảnh sáng tác, thể loại, hình thức văn tự của tập thơ

“Nhật kí trong tù” và hoàn cảnh

sáng tác cụ thể, vị trí, thể loại, bố

1/ Tìm hiểu chung về hoàn cảnh sáng tác, thể loại, hình thức văn tự của tập thơ

“Nhật kí trong tù” và hoàn

PPDH/KTDH:

- Kỹ thuật KWLH

- Thuyết trình

- Trực quan

- GV dùng bảng rubric đánh giá qua các sản phẩm của HS:

40 phút)

2.1/ Đọc hiểu

nội dung

2.2/ Đọc hiểu hình

thức

2.3/ Đọc liên hệ

so sánh; kết nối

với hoạt động

luyện tập; hoạt

động vận dụng

2.4/ Đọc mở rộng

cục của bài thơ “Chiều tối”.

(2) – Cảm nhận bức tranh thiên nhiên lúc chiều muộn nơi núi rừng

và và tâm trạng, cảm xúc của nhân vật trữ tình.(tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, tình yêu thiên nhiên)

– Thấy được nghệ thuật tả cảnh được sử dụng trong hai câu thơ đầu

(3) Cảm nhận được vẻ đẹp bức tranh cuộc sống lao động của con người

và tình yêu cuộc sống, ý chí nghị lực phi thường và khát vọng tự do của

Hồ Chí Minh

(4) Phân tích được vẻ đẹp cổ điển

và tinh thần hiện đại của bài thơ;

nhận biết được phong cách nghệ thuật của nhà thơ Hồ Chí Minh

(5) So sánh hình tượng chủ thể trữ tình trong bài Chiều tối với hình tượng chủ thể trữ tình trong thơ ca

trung đại Việt Nam ( trong bài Thu điếu của Nguyễn Khuyến)

cảnh sáng tác cụ thể, vị trí, thể loại, bố cục của bài thơ

“Chiều tối”

2/Hai câu thơ đầu (Bức tranh thiên nhiên lúc chiều muộn nơi núi rừng và và tâm trạng, cảm xúc của nhân vật trữ tình.) 3/ Hai câu cuối (Vẻ đẹp bức tranh cuộc sống lao động của con người và tình yêu cuộc sống, ý chí nghị lực phi thường và khát vọng

tự do của Hồ Chí Minh

4/ Đặc sắc về nghệ thuật 5/ Ý nghĩa văn bản

- Kỹ thuật khăn trải bàn

- Đàm thoại gợi mở

- Thảo luận nhóm đôi

+ Bảng KWLH + Bài thuyết trình + Khăn trải bàn

- GV đánh giá qua việc HS trả lời các câu hỏi gợi mở, nêu vấn đề

- GV đánh giá qua thái độ của HS khi làm việc nhóm và qua phiếu học tập

HOẠT ĐỘNG 3:

LUYỆN TẬP,

VẬN DỤNG

(Thời gian:

20 phút)

- HS rút được bài học nhận thức và hành động cho bản thân

- HS biết lập dàn ý cho đề văn nghị luận về một bài thơ

- Qua bài thơ, em học tập được điều gì từ Hồ Chí Minh?

-Thực hành viết bài văn nghị luận về một bài thơ (lập dàn ý)

Phân tích bài thơ Chiều tối

của Hồ Chí Minh

Đàm thoại Thuyết trình Thảo luận nhóm đôi

GV phát phiếu học tập cho học sinh

HOẠT ĐỘNG 4:

TÌM TÒI, LIÊN

HỆ THỰC TẾ

MỞ RỘNG

(hs làm việc ở nhà)

- Học sinh sưu tầm thêm một số bài thơ có hình ảnh cánh chim, chòm mây trong thơ ca trung đại

- Vẽ lại bức tranh Chiều tối

theo cảm nhận cá nhân

Hoạt động 1: Khởi động (5)

Hoạt động 2: Khám phá kiến thức (85)

2.1 Hoạt động khám phá kiến thức 1: Tìm hiểu chung về tác giả, đoàn binh Tây Tiến và bài thơ “Tây Tiến”

a Mục tiêu: Trình bày được các kiến thức liên quan đến nhà thơ Quang Dũng, đoàn binh Tây Tiến

và bài thơ “Tây Tiến”

b Nội dung: Tìm hiểu chung về nhà thơ Quang Dũng, đoàn binh Tây Tiến và bài thơ “Tây Tiến”

 I/ Tìm hiểu chung:

1 Tác giả Quang Dũng:

a Cuộc đời:

+ Tên khai sinh là Bùi Đình Diệm (1921 – 1988), quê ở Hà Tây

+ Là người đa tài: làm thơ, viết văn, vẽ tranh và soạn nhạc

b Sự nghiệp:

+ 1945, Quang Dũng rời Hà Nội để nhập ngũ; trở thành đội trưởng của binh đoàn Tây Tiến (1947-1948)

+ Là nhà thơ nổi danh trong kháng chiến chống Pháp với phong cách nghệ thuật: phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn, giàu chất nhạc, chất họa

+ Nhận giải thưởng Nhà nước về VHNT, năm 2001

+ Tác phẩm tiêu biểu: “Mây đầu ô”, “Thơ văn Quang Dũng”

* “Quang Dũng, tác giả bài thơ “Tây Tiến” xứng đáng là nhà thơ áo lính tài hoa trên thi đàn dân tộc.”

(Đại tướng Võ Nguyên Giáp)

2 Binh đoàn Tây Tiến:

3 Bài thơ “Tây Tiến”:

a Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ: Bài thơ được viết vào cuối năm 1948, in trong tập thơ “Mây đầu ô”

b Cảm xúc chủ đạo: Nỗi nhớ

c Sản phẩm: Bảng KWLH và bài thuyết trình.

d Tổ chức hoạt động:

* GV chuyển giao nhiệm vụ học tập:

- HS dùng bảng KWLH, điền những nội dung về nhà thơ Quang Dũng, binh đoàn Tây Tiến và bài thơ “Tây Tiến”

vào 2 cột K, W trước ở nhà.

- HS gắn sản phẩm lên bảng, GV kiểm tra, đánh giá qua rubic.

K (Know) Liệt kê những điều em

đã biết thêm về:

W (Want) Liệt kê những điều em muốn biết thêm về:

L (Learn) Liệt kê những điều em

đã học được về:

H (How) Liệt kê những điều em

sẽ tiếp tục tìm hiểu như thế nào về:

Nhà thơ

Quang

Dũng

Binh đoàn

Tây Tiến

Bài thơ

“Tây Tiến”

* HS thực hiện nhiệm vụ học tập:

- HS hoàn tất trước kiến thức ở cột K, W những thông tin về nhà thơ Quang Dũng, binh đoàn Tây Tiến và bài thơ

“Tây Tiến”.

* HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập:

- Dựa vào bảng KWLH (tập trung ở cột K), HS thuyết trình có kết nối với CNTT về chủ đề: Nhà thơ Quang Dũng

và binh đoàn Tây Tiến.

- GV nhận xét, hướng dẫn HS chốt ý như sau vào cột L (ghi ở vở học):

- GV lưu ý HS ở cột H (những điều em sẽ tiếp tục tìm hiểu): Hình tượng người lính Tây Tiến, những đặc

sắc về nghệ thuật…

* GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- Đánh giá qua sản phẩm của HS - bảng KWLH bằng bảng rubric

- Đánh giá quan sát thái độ, kết quả làm bài ở nhà của HS, khi HS trình bày

2.2 Hoạt động khám phá kiến thức 2: Tìm hiểu vẻ đẹp của hình tượng người lính Tây Tiến trong kháng chiến

chống Pháp

b Mục tiêu: Cảm nhận và phân tích vẻ đẹp của hình tượng người lính Tây Tiến trong kháng chiến chống

Pháp

a Nội dung: Hình tượng người lính Tây Tiến có ngoại hình khác lạ đặc biệt, anh dũng, lãng mạn, có vẻ đẹp bi tráng.

 II/ Đọc – Hiểu văn bản:

1 Hình tượng người lính Tây Tiến:

a Ngoại hình khác lạ: “không mọc tóc”, “quân xanh màu lá”

b Vẻ đẹp tâm hồn:

- Oai hùng, dũng cảm:

+ Hình ảnh: “dữ oai hùm”, “Mắt trừng”

+ Kiên cường trên chặng đường hành quân gian khổ

+ Dũng cảm với khát khao lập nhiều chiến công

- Hào hoa, lãng mạn:

+ Cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên miền Tây Bắc bộ Việt Nam

+ Nỗi nhớ quê nhà và người thân

c Vẻ đẹp bi tráng:

- Bi: + “dãi dầu” – “không bước nữa”

+ “Rải rác biên cương mồ viễn xứ”:

- Tráng:

+ Lẽ sống mà người lính Tây Tiến đã chọn “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”

+ Thái độ trước cái chết “anh về đất”

* Bằng bút pháp lãng mạn kết hợp với hiện thực, cảm hứng lãng mạn kết hợp cảm hứng bi tráng, người lính Tây Tiến hiện lên như một chiến tướng, sống anh dũng, chết vinh quang, đi vào cõi bất tử

b Sản phẩm: Khăn trải bàn, bài trình bày của nhóm; trả lời câu hỏi gợi mở: So sánh hình tượng

người lính trong kháng chiến chống Pháp ở bài thơ “Tây Tiến” (Quang Dũng) và bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu

c Tổ chức hoạt động:

* GV chuyển giao nhiệm vụ học tập:

- GV chia nhóm 4HS, yêu cầu HS đọc kỹ bài thơ và trả lời các câu hỏi sau vào khăn trải bàn.

Câu 1: Trình bày cảm nhận của em về ngoại hình của người lính Tây Tiến

Câu 2: Phân tích vẻ oai hùng, dũng cảm, hào hoa, lãng mạn của người lính Tây Tiến.

Câu 3: Phân tích vẻ đẹp bi tráng qua sự hy sinh của người lính Tây Tiến trong kháng chiến chống Pháp

Câu 4: Em nhận ra được điều gì trong cách nhà thơ bộc lộ cảm xúc, tình cảm dành cho đồng đội?

* HS thực hiện nhiệm vụ học tập:

- Mỗi HS chọn một câu hỏi làm vào ô của mình trên khăn trải bàn.

* HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập:

- HS gắn sản phẩm khăn trải bàn của nhóm lên bảng

- HS trình bày sản phẩm

- GV nhận xét, hướng dẫn HS chốt ý:

3.2 Hoạt động khám phá kiến thức 2: Những đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ và phong cách nghệ thuật thơ của

Quang Dũng

a Mục tiêu: Phân tích hiệu quả của nghệ thuật sử dụng từ láy tượng hình, từ Hán Việt, sử dụng thanh B-T…; nhận

biết được PCNT của nhà thơ Quang Dũng

b Nội dung: Những đặc sắc về nghệ thuật

2 Đặc sắc về nghệ thuật:

- Từ láy tượng hình: “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút”, “rải rác”

- Từ Hán Việt: “biên cương”, “viễn xứ”, “khúc độc hành”

- Sự phối thanh B-T, điệp thanh B

- Sử dụng bút pháp lãng mạn kết hợp với hiện thực, cảm hứng lãng mạn và cảm hứng bi tráng

* Bài thơ in đậm phong cách nghệ thuật của nhà thơ Quang Dũng

c Sản phẩm: Kết quả sau khi thảo luận nhóm đôi, đàm thoại gợi mở

d Tổ chức hoạt động:

* GV chuyển giao nhiệm vụ học tập:

- GV chia nhóm 2HS, yêu cầu HS đọc kỹ bài thơ, phân tích hiệu quả của việc sử dụng từ láy tượng hình, từ Hán Việt, sự phối hợp thanh B-T

* HS thực hiện nhiệm vụ học tập:

* HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập:

- GV nhận xét, hướng dẫn HS chốt ý như sau:

TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt

I Hoạt động 1 – Khởi động

Giáo viên yêu cầu học sinh ghi ra phiếu làm việc cá

nhân:

Nội dung: Kể tên các bài thơ đã học trong tập thơ

“Nhật kí trong tù” của Hồ Chí Minh, nhớ lại một bài

thơ mà học sinh yêu thích nhất

Cách tiến hành: Trong vòng 5 phút, học sinh kể tên

các bài thơ và đọc thuộc một bài thơ mình yêu thích

nhất

GV giới thiệu bài thơ “Chiều tối”

– Học sinh kể đúng tên tên các bài thơ đã học trong tập thơ “Nhật kí trong tù” của Hồ Chí Minh, đọc được một bài thơ mà học sinh yêu thích nhất

II Hoạt động 2 – Hình thành kiến thức

1 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chung về văn bản I Tìm hiểu chung

MỤC TIÊU

– Nắm được hoàn cảnh sáng tác, thể loại, hình thức văn tự của tập thơ “Nhật

kí trong tù” và hoàn cảnh sáng tác cụ thể, vị trí, thể loại, bố cục của bài thơ

“Chiều tối”

NHIỆM VỤ

– Học sinh đọc Tiểu dẫn và tìm ra được hoàn cảnh sáng tác, thể loại, hình thức văn tự của tập thơ “Nhật kí trong tù” và hoàn cảnh sáng tác, vị trí của bài thơ “Chiều tối”

– Học sinh đọc văn bản và xác định thể loại, bố cục của bài thơ “Chiều tối”

PHƯƠNG THỨC – Sử dụng kĩ thuật đọc lướt, tư vấn chuyên gia

SẢN PHẨM – Học sinh nêu được hoàn cảnh sáng tác, thể loại, hình thức văn tự của tập

thơ “Nhật kí trong tù” và hoàn cảnh sáng tác cụ thể, vị trí, thể loại và bố cục

của bài thơ “Chiều tối”.

PHƯƠNG ÁN KT ĐÁNH

GIÁ

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt

GV yêu cầu tất cả học sinh đọc lướt phần Tiểu dẫn và

thực hiện các yêu cầu sau:

– Nêu xuất xứ của bài thơ?

– Tập thơ được sáng tác trong hoàn cảnh nào?

– Tập thơ gồm bao nhiêu bài, hình thức văn tự của tập

thơ?

– Nêu hoàn cảnh sáng tác cụ thể của bài thơ “Chiều

tối”?

Sau khi học sinh làm việc cá nhân, đặt câu hỏi, tổ

chuyên gia tư vấn, GV nhận xét và chốt lại những kiến

thức cơ bản

GV yêu cầu học sinh đọc văn bản, xác định thể loại và

phân chia bố cục

1 Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác

– Xuất xứ: Bài thơ số 31 trong tập thơ “Nhật kí trong tù”

+ Hoàn cảnh sáng tác: Tập thơ được sáng tác trong khoảng thời gian Bác bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam (8/1942 – 9/1943)

+ Tập thơ gồm 134 bài thơ chữ Hán, hầu hết được viết theo lối thơ Đường luật

– Hoàn cảnh sáng tác cụ thể của bài thơ: Cảm hứng của bài thơ được gợi lên từ một buổi chiều muộn, trên đường chuyển lao của Hồ Chí Minh

từ nhà lao Tĩnh Tây đến nhà lao Thiên Bảo vào cuối thu năm 1942

2 Thể loại, bố cục

– Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật

– Bố cục: hai phần + Hai câu đầu: Bức tranh thiên nhiên + Hai câu sau: Bức tranh cuộc sống

2 Hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn bản II Đọc hiểu văn bản

a Hướng dẫn học sinh tìm hiểu hai câu thơ đầu 1 Hai câu thơ đầu

Đang tải

MỤC TIÊU

– Cảm nhận bức tranh thiên nhiên lúc chiều muộn nơi núi rừng và và tâm trạng, cảm xúc của nhân vật trữ tình

– Thấy được nghệ thuật tả cảnh được sử dụng trong hai câu thơ đầu

NHIỆM VỤ – Học sinh tự đọc hai câu thơ đầu và trao đổi nhóm để trả lời câu hỏi

PHƯƠNG THỨC – Sử dụng kĩ thuật chia sẻ nhóm đôi

SẢN PHẨM

– Phân tích được vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên chiều tối nơi núi rừng và tâm trạng, cảm xúc của nhân vật trữ tình

– Chỉ ra được nghệ thuật tả cảnh trong hai câu thơ đầu

PHƯƠNG ÁN KT ĐÁNH

GIÁ

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt

Giáo viên yêu cầu học sinh trao đổi nhóm (theo kĩ thuật

chia sẻ nhóm đôi) để thực hiện các yêu cầu sau:

– Bức tranh thiên nhiên trong hai câu thơ đầu được miêu

– Màu sắc cổ điển của bức tranh thiên nhiên + Thi liệu cổ điển: cánh chim bay về núi và đám mây lẻ loi là những hình ảnh quen thuộc thường