Học thuyết của ph bêcơn về nhận thức

Học thuyết của Ph.Bêcơn về nhận thức Nguyễn Ngọc Diệp Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Triết học; Mã số: 60 22 80 Người hướng dẫn: PGS.TS.. Keywords: T

Học thuyết của Ph.Bêcơn về nhận thức

Nguyễn Ngọc Diệp

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Triết học; Mã số: 60 22 80 Người hướng dẫn: PGS.TS Đỗ Minh Hợp

Năm bảo vệ: 2012

Abstract: Nghiên cứu chuyên sâu và trình bày một cách có hệ thống nội dung cơ bản

quan niệm của Ph.Becơn về nhận thức Trình bày các điều kiện kinh tế - xã hội, chính trị và văn hóa, các tiền đề tư tưởng cho sự ra đời quan niệm của Bêcơn về nhận thức Phân tích quan niệm của Bêcơn về nhận thức: đối tượng, nội dung, phương pháp, mục

đích, chủ thể Đánh giá khái quát về lập trường nhận thức luận của Bêcơn

Keywords: Triết học Phương Tây; Học thuyết triết học; Nhận thức; Triết học Bêcơ

Content

MỞ ĐẦU

1) Lí do chọn đề tài

Trong sự nghiệp đổi mới của nước ta hiện nay và cụ thể là đối với sự đổi mới trên lĩnh vực

tư duy lý luận, việc chú trọng hơn nữa việc nghiên cứu và giảng dạy lịch sử triết học được đặt

ở một vị trí có ý nghĩa rất quan trọng

Ph.Bêcơn, nhà triết học duy vật Anh, theo nhận định của Mác là người sáng lập chủ nghĩa duy vật kinh nghiệm Anh và ông tổ của khoa học thực nghiệm tự nhiên hiện đại Quan điểm nhận thức luận của ông có nhiều nét đặc sắc, có ảnh hưởng lớn đến triết học đương thời cũng như các trào lưu triết học sau này

Vì vậy, việc tìm hiểu quan điểm nhận thức của Bêcơn không những giúp chúng ta tìm hiểu sâu sắc thêm về lịch sử triết học, mà còn đem lại những bài học cần thiết cho việc đổi mới phương pháp tư duy, phương pháp nhận thức ở nước ta hiện nay

2) Tình hình nghiên cứu

Ph.Bêcơn là đại biểu tiêu biểu của chủ nghĩa duy vật Anh thế kỷ XVII – XVIII Do đó, các công trình nghiên cứu về lịch sử triết học phương Tây phần lớn đều đề cập đến thân thế, sự nghiệp, các tác phẩm và tư tưởng triết học chính của ông Các tác giả đều ghi nhận công lao to lớn của Bêcơn trong việc bảo vệ và phát triển khoa học đúng với chức năng và nhiệm vụ của

nó Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu chỉ dừng lại ở tính chất khảo lược về mặt lịch sử Từ trước đến nay, chưa có một công trình nghiên cứu nào đi sâu tìm hiểu quan niệm của Bêcơn

về nhận thức một cách hệ thống và lôgíc

3) Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích: Nghiên cứu chuyên sâu và trình bày một cách có hệ thống nội dung cơ bản quan niệm của Ph.Bêcơn về nhận thức, qua đó bước đầu đưa ra những đánh giá về ý nghĩa, những đóng góp và hạn chế của nó

- Để đạt được mục đích trên, luận văn sẽ giải quyết các nhiệm vụ sau:

+ Làm sáng tỏ các điều kiện kinh tế - xã hội, chính trị và văn hoá, các tiền đề tư tưởng cho

sự ra đời của quan niệm Bêcơn về nhận thức

+ Phân tích những nội dung cơ bản của triết học Bêcơn về nhận thức

+ Đánh giá khái quát về lập trường nhận thức luận của Bêcơn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

– Đối tượng nghiên cứu là nội dung cơ bản của quan niệm Bêcơn về nhận thức

– Phạm vi nghiên cứu là quan niệm Bêcơn về nhận thức được thể hiện qua những tác phẩm

chính của Bêcơn mà điển hình là tác phẩm: Organon mới, Đại phục hồi khoa học,

5 Cơ sở lí luận, phương pháp nghiên cứu

- Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, đặc biệt là quan điểm của triết học Mác – Lênin về mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, về lịch sử triết học

- Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận biện chứng duy vật, sử dụng chủ yếu các phương pháp nghiên cứu lịch sử triết học như kết hợp phân tích và tổng hợp, lịch sử và lôgíc, đối chiếu, so sánh, khái quát hoá, văn bản học,…

6 Đóng góp của luận văn

– Luận văn phân tích và trình bày có hệ thống những nội dung cơ bản của quan niệm Bêcơn về nhận thức

7 ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

- Luận văn góp phần giới thiệu một trong các nội dung quan trọng của triết học Bêcơn là nội dung nhận thức luận

- Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo phục vụ cho công tác giảng dạy và nghiên cứu lịch sử triết học, làm sáng tỏ thêm quy luật kế thừa trong lịch sử tư tưởng nhân loại

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 chương 4 tiết

CHƯƠNG 1: KHáI QUáT CHUNG Về TRIếT HọC BÊCƠN

1.1 Điều kiện kinh tế – xã hội thế kỷ XV – XVII, tiền đề lý luận cho sự ra đời triết học Bêcơn

và cuộc đời, sự nghiệp của ông

1.1.1 Những điều kiện kinh tế – xã hội nước Anh thời Bêcơn

1.1.2 Những tiền đề lý luận

1.1.3 Cuộc đời và sự nghiệp của Bêcơn

1.2 Quan niệm của Bêcơn về các nhiệm vụ cơ bản của triết học

và của khoa học

CHƯƠNG 2: NHữNG NộI DUNG CƠ BảN CủA TRIếT HọC BÊCƠN Về NHậN THứC

2.1 Bản chất và mục đích của nhận thức

2.2 Phương pháp nhận thức

2.2.1 Học thuyết về các ngẫu tượng

2.2.2 Học thuyết phương pháp luận của Bêcơn

Chương 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TRIẾT HỌC BÊCƠN 1.1 Những điều kiện kinh tế - xã hội nước Anh thời Bêcơn

- Cuộc cách mạng tư sản Anh năm 1689 đã kết thúc bằng sự thỏa hiệp giữa giai cấp tư sản công thương với giới quý tộc – điền chủ

- Nước Anh nhanh chóng trở thành cường quốc tư bản chủ nghĩa tiên tiến bậc nhất ở châu

Âu Chính nhờ sự phát triển sớm của chủ nghĩa tư bản ở nước Anh mà nước Anh đã trở thành

“quê hương đầu tiên của chủ nghĩa duy vật hiện đại”

1.2.Những tiền đề lý luận

- Triết học và khoa học thời Trung cổ

- Triết học và khoa học thời Phục hưng

1.3 Cuộc đời và sự nghiệp Bêcơn

- Phranxít Bêcơn (Francis Bacon): 1561 – 1626 tại Luân Đôn, trong gia đình huân tước Nicôlai Bêcơn

- Cha của Phranxít thuộc tầng lớp quan lại Anh, được chế độ chuyên chế của triều đại Tuđôrơ trợ cấp, mẹ là Anna Cook xuất thân từ một gia đình quan lại lớn, là một phụ nữ có học vấn, biết rất tốt tiếng Hy Lạp, am hiểu thần học, có tư tưởng tự do

- 13 tuổi, ông nhập học tại Đại học Tổng hợp Cambrigdơ

- Sau khi tốt nghiệp đại học, ông chuyển tới Pari – một trung tâm chính trị lớn của châu

Âu

- Giai đoạn từ năm 1603 đến năm 1623 là thời kỳ hoạt động phát triển cao nhất của Bêcơn

với hàng loạt tác phẩm: Về thắng lợi của các khoa học, Bách khoa thư tri thức, Lược khảo về

sự thông thái của người cổ, và đặc biệt là tác phẩm Organon mới,…

1.4 Quan niệm Bêcơn về các nhiệm vụ cơ bản của triết học và của khoa học

- Bêcơn đặt ra vấn đề tách biệt hoàn toàn triết học khỏi thần học và bắt triết học phục tùng nhiệm vụ thực tiễn là nghiên cứu giới tự nhiên Bêcơn đặt ra vấn đề thay thế các phát minh ngẫu nhiên bằng các phát minh có chủ ý Theo ông, đó là nhiệm vụ cơ bản của khoa học và đó cũng là đặc điểm khác biệt của khoa học mới

- Nhiệm vụ trọng tâm của triết học là xây dựng được một phương pháp nhận thức khoa học mới và cải cách khoa học theo khuynh hướng đó

Tóm lại: Triết học Bêcơn thay thế cho triết học Phục hưng, là sự mở đầu cho triết học cận

đại Song đồng thời nó cũng bắt nguồn từ triết học Phục hưng Bêcơn và các bậc tiền bối của ông đã bắt đầu từ chỗ hoài nghi những gì mà khoa học và triết học kinh viện coi là bất di bất dịch Triết học Bêcơn là sự kế tục triết học Phục hưng nhưng đã trên một cơ sở mới

Chương 2: NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC BÊCƠN VỀ NHẬN

THỨC

2.1 Bản chất và mục đích của nhận thức

- Xuất phát điểm trong nhận thức luận của Bêcơn là thế giới vật chất tồn tại khách quan, nhiệm vụ của khoa học là nhận thức thế giới khách quan ấy

- Đề cao vai trò của cảm giác và xem cảm giác là nguồn gốc duy nhất của nhận thức Từ

đó, Bêcơn coi cơ sở của nhận thức là trực giác cảm tính và việc xử lý chúng một cách hợp lý

để có được các biểu tượng và khái niệm

- Bêcơn mong muốn đưa ra phương pháp nhận thức mới

2.2 Phương pháp nhận thức

2.2.1 Học thuyết về các ảo tưởng

Xuất phát từ nhiệm vụ của triết học là phải cải tạo lại toàn bộ những tri thức của triết học kinh viện, vì thế để xây dựng được một phương pháp nhận thức mới, đạt tới chân lý, cần phải làm trong sạch trí tuệ của con người khỏi các khuyết tật liên quan đến lý tính (ông gọi chúng

là ảo tưởng, ngẫu tượng: tiếng Latinh là Idola, tiếng Anh là Idol; nghĩa đen là hình ảnh bị bóp méo, xuyên tạc; xuất phát từ thuật ngữ êiđôlôn – tiếng Hy Lạp cổ có nghĩa là bóng của người chết, tức là ảo ảnh)

Có 4 loại ảo tưởng (idola, idol):

- Ảo tưởng tộc loại (idola tribus): là những sai lầm do hạn chế của các cơ quan cảm giác của con người (đặc điểm sinh học) có thể đem lại cho trí tuệ và do hạn chế về tâm lý của chính con người

- Ảo tưởng hang động (idola specus): Đây chính là ảo tưởng loài nhưng biểu hiện cụ thể ở từng cá nhân riêng biệt Ảo tưởng này xuất hiện do thiên kiến cá nhân, do hạn chế của các cơ quan cảm giác của cá nhân là chủ yếu

- Ảo tưởng công luận (Idola fori):Do mọi người thường hay sùng bái, chạy theo các quan điểm của ai đó có uy tín, hoặc ủng hộ những quan điểm phổ biến giáo điều, các tập quán truyền thống, ngoài ra do những sai lầm xuất hiện trong giao tiếp giữa con người với nhau cũng như do trong giao tiếp, con người sử dụng ngôn ngữ sai Nó xuất hiện bởi những đặc thù cuộc sống xã hội của con người Ở đây, Bêcơn muốn phê phán thuyết tam đoạn luận và triết học kinh viện: chỉ bàn về những vấn đề có tính chất câu chữ, những vấn đề triết học có tính

“trường học” xa rời cuộc sống, mà không bàn về bản thân sự vật

- Ảo tưởng nhà hát (idola theatri): Ảo tưởng này xuất hiện do sự sùng bái mù quáng những học thuyết của thời đại trước, do ảnh hưởng của chủ nghĩa quyền uy, chủ nghĩa uy tín Ở đây, Bêcơn muốn ám chỉ trong các vở kịch ở nhà hát (thời kỳ này ở Anh rất thịnh hành) thì suy nghĩ, cảm xúc của khán giả đã bị suy nghĩ của nhà biên kịch, của vở kịch định trước rồi Vở kịch kết thúc bi hay hài đều đã được định sẵn, khán giả không có quyền tự do sáng tạo trong những vở kịch này

2.2.2 Học thuyết phương pháp luận của Bêcơn

- Vai trò của phương pháp trong nhận thức khoa học:

+ Phương pháp chính là cơ sở của phát minh

+ Phương pháp cần phải trở thành công cụ cho phép biến các tri thức tích lũy được về tự nhiên thành một học thuyết khoa học cân đối

- Một số phương pháp nhận thức khoa học cụ thể: Quan sát và so sánh; Kinh nghiệm và thí nghiệm; Quy nạp và phân tích

Nếu kinh nghiệm cảm tính đem lại tư liệu cho quan sát, so sánh thì thí nghiệm đem lại tư liệu cho suy luận, còn suy luận thì lại đòi hỏi quy nạp nhờ đó thì lý tính phát hiện ra được các nguyên nhân chân chính của hiện tượng

Các phương pháp này có liên hệ mật thiết với nhau trong phương pháp của Bêcơn Nhận thức bắt đầu bằng con đường quan sát, được đào sâu nhờ so sánh và thí nghiệm Quy nạp là cái trục chủ đạo trong phương pháp của Bêcơn, tất cả các yếu tố khác của phương pháp đều xoay quanh nó

Tích cực:

- Bêcơn đã luận chứng phương pháp quy nạp với tư cách là nguyên tắc đi từ cái riêng đến cái chung, từ các hiện tượng đơn nhất đến quy luật chung, cũng đã luận chứng ý nghĩa của phương pháp phân tích, là cái rất cần cho khoa học tự nhiên thế kỷ XVII

- Phương pháp quy nạp là cần thiết để tích lũy tư liệu lẫn để hình thành các khoa học riêng biệt dựa trên các tư liệu ấy

- Phương pháp phân tích là cần thiết để phân loại tư liệu kinh nghiệm tích lũy được thành các lĩnh vực tri thức khoa học độc lập, để thâm nhập sâu vào giới tự nhiên và chuyển từ trực giác đến việc nghiên cứu nguyên nhân của các hiện tượng

Hạn chế:

- Phương pháp quy nạp của Bêcơn không đem lại tính vững chắc cho kết luận (Chúng ta luôn bị đe dọa từ phía các sự kiện mang tính phủ định, chúng ta không có được sự đảm bảo rằng, quá trình loại trừ đã được tiến hành tới cùng) Như vậy, Bêcơn đã không thể khắc phục được hết những khiếm khuyết của phép quy nạp Trung cổ

- Việc áp dụng phương pháp phân tích như trên đã đưa tới chỗ khẳng định phương pháp siêu hình trong khoa học tự nhiên, từ đó, nó đi vào triết học mà theo Bêcơn, phải trở thành lôgíc học, lý luận nhận thức

KẾT LUẬN

- Triết học Bêcơn ra đời trong cuộc đấu tranh chống lại triết học Trung cổ và đặc biệt là trong cuộc đấu tranh chống lại quan điểm về giới tự nhiên của thuyết Aistốt, đã đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn xã hội và khoa học đương thời

- Điểm tích cực là triết học Bêcơn đề cao nhận thức kinh nghiệm, Bêcơn đã đứng trên quan điểm duy vật trong nhận thức luận

- Bêcơn đã đưa ra một số phương pháp nhận thức quan trọng, nhưng nhận thức luận của ông vẫn mang đặc điểm siêu hình

References

I Phần tiếng Việt

1 Dr Mortimer J Adler (2004), Những tư tưởng lớn từ những tác phẩm vĩ đại, Nxb Văn

hóa Thông tin, H, do Mai Sơn, Phạm Viêm Phương dịch

2 Lý Chấn Anh (2007), Nghiên cứu triết học cơ bản, Người dịch: Nguyễn Tài Thư, Nxb

Tri thức, H

3 Trịnh Đình Bảy (2003), Niềm tin và xây dựng niềm tin khoa học, Nxb Chính trị

Quốc gia, H

4 Ph.Bêcơn (1977), Tác phẩm, tập 1, Nxb Tư tưởng, M (Tham khảo bản dịch của

PGS.TS Đỗ Minh Hợp)

5 Ph.Bêcơn (1978), Tác phẩm, tập 2, Nxb Tư tưởng, M (Tham khảo bản dịch của

PGS.TS Đỗ Minh Hợp)

6 Francis Bacon, New Organon, published by the press syndicate of the university of

Cambridge, 2000, edited by Lisa Jardine and Michael Silver Thorne

7 F.Bacon (1958), The Works, Vol II, London, England

8 Crane Brinton (2007), Con người và tư tưởng phương Tây, Nxb Từ điển Bách khoa, H,

do Cao Hùng Linh dịch

9 GS.TS Nguyển Trọng Chuẩn, PGS.TS Nguyễn Thế Nghĩa; PGS.TS Đặng Hữu Toàn

(đồng chủ biên) (2002); Công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam (Lý luận và thực tiễn);

NXB chính trị Quốc gia Hà Nội

10 Edward Craig (2010), Triết học, Nxb Tri thức, H, Dịch giả Phạm

Kiều Tùng

11 Doãn Chính - Đinh Ngọc Thạch (Chủ biên, 2003), Triết học Trung cổ Tây Âu, Nxb

Thanh niên, Hà Nội

12 David E Cooper (2005), Các trường phái triết học trên thế giới, Nxb Văn hóa Thông

tin, H

13 Nguyễn Tiến Dũng (2006), Lịch sử triết học phương Tây của, Nxb Tổng hợp Thành

phố Hồ Chí Minh

14 Will Durant (2009), Câu chuyện triết học, Nha Tu Thư và Sưu khảo – Viện Đại học

Vạn Hạnh, Trí Hải và Bửu Đích dịch, Nxb Đà Nẵng

15 Vũ Cao Đàm (2005), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nxb Khoa học và Kĩ

thuật, H

16 Lưu Phóng Đồng (2004), Giáo trình hướng tới thế kỷ XXI: Triết học phương Tây hiện

đại, Người dịch: Lê Khánh Trường, Nxb Lý luận Chính trị, Hà Nội

17 Nguyễn Huy Hoàng (2002), Mối quan hệ giữa văn hóa và tiến bộ xã hội trong triết

học Ph.Bêcơn, Tạp chí triết học số 9/2002

18 Đỗ Minh Hợp – Nguyễn Thanh – Nguyễn Anh Tuấn (2006), Đại cương lịch sử triết

học phương Tây, Nxb Tổng hợp TP Hồ Chí Minh

19 Đỗ Minh Hợp – Nguyễn Thanh – Nguyễn Anh Tuấn (2008), Đại cương lịch sử triết

học phương Tây hiện đại cuối thế kỷ XIX - nửa đầu thế kỷ XX, Nxb Tổng hợp TP Hồ Chí

Minh

20 Đỗ Minh Hợp (2006), Diện mạo triết học phương Tây hiện đại, Nxb Hà Nội

21 Đỗ Minh Hợp (2011), Nhập môn triết học, Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội

22 Đỗ Minh Hợp (2010), Lịch sử triết học đại cương, Nxb Giáo dục Việt Nam, H

23 Đỗ Minh Hợp, Trần Thị Điểu, Nguyễn Thị Như Huế, Phạm Thanh Tùng (2010),

Triết học hiện sinh, NXB Tôn giáo, H

24 Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác

– lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh (2000): Giáo trình triết học Mác – Lênin, Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội

25 Lê Thị Huyền (2010), Ph.Bêcơn với dự án “Đại phục hồi khoa học”, Tạp chí triết học

số 2/2010

26 E.V.Ilencôv (2003), Lôgic học biện chứng, Nxb Văn hóa Thông tin, H, Dịch giả:

Nguyễn Anh Tuấn

27 Yi Junqing (2008), Những vấn đề mũi nhọn trong nghiên cứu triết học đương đại, NXB Khoa học Xã hội, H, Nguyễn Như Diệm dịch

28 Phạm Minh Lăng (2001), Những chủ đề cơ bản của triết học phương Tây, Nxb Văn

hóa Thông tin, H

29 V.I.Lênin (1981), Bút ký triết học, Toàn tập, tập 29, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva

30 Bryan Magee (2006), Câu chuyện triết học, Nxb Thống kê, Dịch giả: Huỳnh Phan

Anh và Mai Sơn

31 C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập (1993), Tháng chín 1844 – tháng hai 1846, tập 2, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

32 C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập (1993), Chống Đuyrinh, tập 20, Nxb Chính trị Quốc

gia, Hà Nội

33 C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập (1993), Tháng năm 1833 – tháng chạp 1889, tập 21,

Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

34 C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập (1993), Tháng giêng 1890 – tháng tám 1895, tập 22,

Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

35 C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập (1993), Quyển thứ nhất: Quá trình sản xuất của tư

bản, tập 23, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

36 Đặng Nguyên Minh (2007), Triết học thế giới nên biết, Nxb Lao động – Xã hội, H

37 Edgar Morin (2005), Thách đố của thế kỷ XXI Liên kết tri thức, NXB đại học Quốc

gia Hà nội, Chu Tiến ánh – Vương Toàn dịch

38 Edgar Morin (2008), Phương pháp 4: tư tưởng, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Dịch

giả: Chu Tiến ánh

39 Bernard Morichere (Cb) (2010), Triết học Tây phương từ khởi thủy đến đương đại,

Nxb Văn hóa Thông tin, H, Dịch giả: Phan Quang Định

40 E.E.Nexmeyanov (chủ biên, 2004), Triết học – Hỏi và đáp, Người dịch: Trần Nguyên

Việt, Nxb Đà Nẵng

41 Nguyễn Thế Nghĩa – Doãn Chính (chủ biên, 2002), Lịch sử triết học, tập 1, Triết học

cổ đại, Nxb KHXH, Hà Nội

42 Nguyễn Thế Nghĩa (2007), Những chuyên đề triết học, Nxb KHXH, TP Hồ Chí

Minh

43 Lê Tôn Nghiêm (2000), Lịch sử triết học Tây phương, Nxb Tp Hồ Chí Minh, 2000

44 Trần Văn Phòng (2006), Triết học Hy Lạp cổ đại, Nxb Lý luận Chính trị, Hà Nội

45 Trần Văn Phòng (2011), Về phương pháp luận cải tiến của Ph.Bêcơn, Tạp chí triết

học số 1/2011

46 Dagobert D.Runes (2009), Lịch sử triết học từ cổ đại đến cận hiện đại, Nxb Văn hóa

Thông tin, H, do Phạm Văn Liễn dịch

47 Bertrand Russell, History of western philosophy, Routledge, London, p.526 – 530,

1999

48 Phương Kỳ Sơn (Chủ biên, 2001), Lịch sử triết học, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

49 Hà Thiên Sơn, Những bước đi đầu tiên của Ph.Bêcơn tới việc xây dựng phương pháp

quy nạp, Tạp chí triết học số 1/1996

50 Mai Sơn (2007), 101 triết gia, Nxb trí thức, H

51 Samuel Enoch Stumpf (2004), Lịch sử triết học và các luận đề, Nxb Lao động, H, do

Đỗ Văn Thuấn, Lưu Văn Hy dịch

52 Samuel Enoch Stumpf (2004), Nhập môn triết học phương Tây, Nxb Tổng hợp Tp Hồ

Chí Minh, H, do Mai Sơn, Phạm Viêm Phương dịch

53 P.S.Taranốp (2000), 106 nhà thông thái, Nxb Chính trị Quốc gia, H, Đỗ Minh Hợp

dịch

54 Richard Tarnas (2008), Quá trình chuyển biến tư tưởng phương Tây - những tư tưởng

đã định hình thế giới quan của chúng ta, Nxb Văn hóa Thông tin, H, Lưu Văn Hy dịch

55 Đỗ Đức Thịnh (1999), Công nghiệp hoá, hiện đại hoá: Phát huy lợi thế so sánh Kinh

nghiệm của các nền kinh tế đang phát triển ở châu á, NXB chính trị Quốc gia, H

56 Trần Đức Thảo (1995), Lịch sử tư tưởng trước Mác, Nxb Khoa học Xã hội, H

57 Lê hữu Tầng (1991), Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam – Vấn đề nguồn gốc và

động lực, Nxb khoa học Xã hội, Hà Nội

The English philosophers from Bacon to Mill (1939), The Modern Library

58 Nguyễn Quang Thông, Tống Văn Chung (1990), Lịch sử triết học Cổ đại Hy La trong

2 tập, Tủ sách Trường Đại học tổng hợp Hà Nội

59 Alvil Toffler (1999), Thăng trầm quyền lực, Nxb Văn hóa Thông tin, H, Dịch giả:

Nguyễn Văn Trung

60 Alvil Toffler (2000), Làn sóng thứ ba, Nxb Thông tin Lí luận, H, Dịch giả: Nguyễn

Văn Trung

61 Alvil Toffler (2002), Cú sốc tương lai, Nxb Thanh niên, H, Dịch giả: Khổng Đức –

Tăng Hỷ

62 Trường ĐH KHXH & NV, Khoa Triết học (2007), Những vấn đề triết học phương

Tây thế kỷ XX, Kỷ yếu Hội thảo quốc tế, Nxb ĐHQG, Hà Nội

63 Gail M Tresdey (2001), Truy tìm triết học, Nxb Văn hoá Thông tin, Hà Nội, Dịch

giả: Lưu Văn Hy

64 Từ điển triết học (1960), Nxb Sự thật và Nxb Tiến bộ, Hà Nội

65 Nguyễn Ước (2009), Các chủ đề triết học, Nxb Tri thức, H

66 Nguyễn Ước (2009), Đại cương triết học Tây phương, Nxb Tri thức, H

67 Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô, Viện triết học (1998), Lịch sử phép biện chứng, 6 tập,

Người dịch: Đỗ Minh Hợp, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

68 Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô (1963), Triết học và xã hội học Anh, Pháp, Nxb Sự

thật

69 Viện nghiên cứu triết học Liên Xô (1956), Lịch sử triết học phương Tây của ngd:

Đặng Thai Mai, Nxb Xây dựng, H

70 Viện triết học (1996), Từ điển triết học phương Tây hiện đại, Nxb Khoa học Xã

hội, H

71 Nguyễn Hữu Vui (Chủ biên, 2004), Lịch sử triết học, Tái bản lần thứ 3, Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội

72 Gia Hiền Vũ (2008), Con người với triết học Đông Tây, Nxb Lao động, Hà Nội