Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm; vận dụng tốt các thao tác lập luận; kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; rút ra bài học nhận thức và hành động Có thể trình bày theo[r]
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
_
KỲ THI TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUỐC GIA NĂM 2016
( Đề thi có 02 trang ) Thời gian làm bài: 180 phút, không kể thời gian phát đề
I PHẦN ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)
Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi từ câu 1 đến câu 4:
“Một người như cô phải chết đi thật tiếc, lại một hạt bụi vàng của Hà Nội rơi xuống chìm sâu vào lớp đất cổ Những hạt bụi vàng lấp lánh đâu đó ở mỗi góc phố Hà Nội hãy mượn gió mà bay lên cho đất kinh kì chói sáng những ánh vàng”
(Trích Một người Hà Nội- Nguyễn Khải- Ngữ văn 12 Nâng cao, Tập hai, NXB Giáo
dục, 2008, tr.82)
Câu 1 Đoạn văn trên được viết theo thao tác lập luận nào ?(0,25 điểm)
Câu 2 Nội dung chủ yếu của đoạn văn là gì ? (0,25 điểm)
Câu 3 Xác định phép điệp trong đoạn văn và nêu hiệu quả nghệ thuật của phép điệp
đó.(0,5 điểm)
Câu 4 Tại sao nhà văn Nguyễn Khải gọi nhân vật bà Hiền là hạt bụi vàng ?(0,5 điểm) Đọc đoạn thơ sau đây và trả lời các câu hỏi từ Câu 5 đến Câu 8:
Em ơi buồn làm chi Anh đưa em về sông Đuống Ngày xưa cát trắng phẳng lì Sông Đuống trôi đi
Một dòng lấp lánh Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kì Xanh xanh bãi mía bờ dâu
Ngô khoai biêng biếc Đứng bên này sông sao nhớ tiếc Sao xót xa như rụng bàn tay
(Hoàng Cầm – Bên kia sông Đuống, Ngữ văn 12 nâng cao, NXB Giáo dục Việt Nam
2014, tập một, trang 72)
Câu 5 Xác định đề tài, thể thơ của đoạn thơ trên ? (0,25 điểm)
Câu 6 Hãy chỉ ra những từ láy được tác giả sử dụng trong đoạn thơ Từ láy nào trong
số đó đã góp phần tạo nên một hình ảnh thơ lạ? (0,5 điểm)
Câu 7 Nêu ý nghĩa của phép so sánh được sử dụng trong đoạn thơ (0,25 điểm)
Câu 8 Từ gợi ý của đoạn thơ, hãy viết một đoạn văn (không quá 10 câu) về chủ đề
Tình yêu quê hương (0,5 điểm)
Phần II Làm văn (7.0 điểm)
Câu 1 (3,0 điểm)
TẤT CẢ SỨC MẠNH
Có một cậu bé đang chơi ở đống cát trước sân Khi đào một đường hầm trong đống cát, cậu bé đụng phải một tảng đá lớn Cậu bé liền tìm cách đẩy nó ra khỏi đống cát.
Trang 2Cậu bé dùng đủ mọi cách, cố hết sức lực nhưng rốt cuộc vẫn không thể đẩy được tảng đá ra khỏi đống cát Đã vậy bàn tay cậu còn bị trầy xước, rướm máu Cậu bật khóc rấm rứt trong thất vọng.
Người bố ngồi trong nhà lặng lẽ theo dõi mọi chuyện Và khi cậu bé bật khóc,
người bố bước tới: “Con trai, tại sao con không dùng hết sức mạnh của mình?”.
Cậu bé thổn thức đáp: “Có mà! Con đã dùng hết sức rồi mà bố!”
“Không con trai – người bố nhẹ nhàng nói – con đã không dùng đến tất cả sức mạnh của con Con đã không nhờ bố giúp”.
Nói rồi người bố cúi xuống bới tảng đá ra, nhấc lên và vứt đi chỗ khác.
(Theo báo Tuổi trẻ - Bùi Xuân Lộc phỏng dịch từ Faith to Move Mountains).
Viết bài văn (khoảng 600 từ) bày tỏ suy nghĩ của Anh/chị về bài học rút ra từ câu chuyện trên.
Câu 2 (4,0 điểm)
Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh là một văn kiện chính trị có giá trị lịch sử
lớn lao, trang trọng tuyên bố về nền độc lập của dân tộc VN trước nhân dân trong nước
vµ thế giới Tuyên ngôn độc lập là tác phẩm có giá trị pháp lí, giá trị nhân bản và giá
trị nghệ thuật cao
Em hãy phân tích để làm rõ các giá trị đó của bản tuyên ngôn.
Trang 3
-Hết -BỘ GIÁO DỤC VÀ
ĐÀO TẠO
_
KỲ THI TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUỐC GIA NĂM 2015
Môn thi: NGỮ VĂN ( Đáp án – Thang điểm gồm có 04 trang)
1 Đoạn văn trên được
viết theo thao tác lập luận bình luận
0,25
2 Nội dung chủ yếu
của đoạn văn là nhà văn Nguyễn Khải suy ngẫm về nhân vật bà Hiền để gợi những nét đẹp và chiều sâu văn hoá của người
Hà Nội
0,25
3 - Phép điệp trong
đoạn văn là điệp ngữ
hạt bụi vàng
- Hiệu quả nghệ thuật
của phép điệp đó : nhấn mạnh phẩm giá người Hà Nội, đồng thời gợi niềm tin, niềm lạc quan, tự hào
về một Hà Nội trong tương lai, văn hoá Hà Nội trong xã hội hiện đại
0,5
4 - Nhà văn Nguyễn
Khải gọi nhân vật bà
Hiền là hạt bụi vàng vì Bà Hiền là
kết tinh của vẻ đẹp người Hà Nội truyền thống và Hà Nội hôm nay Bà có quan niệm sống và giáo dục con cái một cách đúng đắn, sâu sắc; Có niềm tin vào giá trị, sức mạnh của những
0,5
Trang 4truyền thống văn hóa tốt đẹp Giữa thời Hà Nội sống trong kinh
tế thị trường, bà vẫn giữ cái phong cách của người Hà Nội:
phong lưu, nề nếp, văn hóa
- Qua đó, có thể nhận thấy nhà văn thẩm thấu được cuộc hành trình tinh thần của con người trong cuộc đời Phẩm chất đẹp
đẽ của Bà Hiền là căn cốt giúp bà Hiền có thể sống tốt trong mọi thời đại, mọi mối quan hệ, dù thời cuộc thăng trầm: thức thời
mà chu đáo, khôn ngoan mà tự trọng, linh hoạt mà trung thực, đôn hậu mà bản lĩnh
5 - Đề tài của đoạn thơ
(nêu một trong các
"khả năng" sau đây đều được): quê hương, đất nước; nỗi nhớ sông Đuống quê hương; vẻ đẹp của con sông Đuống;
sông Đuống ngày xưa
- Thể thơ được dùng trong đoạn thơ là thể thơ tự do
0,25
sử dụng trong đoạn thơ: lấp lánh, nghiêng nghiêng, xanh xanh, biêng biếc.
0,5
Trang 5- Chính từ láy
nghiêng nghiêng đã
góp phần tạo nên một hình ảnh thơ rất lạ:
nghiêng trong kháng chiến trường kì
7 So sánh: Đứng bên
này sông sao nhớ tiếc/ Sao xót xa như rụng bàn tay đã diễn
tả được nỗi đau ghê gớm của nhân vật trữ tình – một nỗi đau không trừu tượng mà
cụ thể, từ nỗi đau tinh thần đã chuyển hóa thành nỗi đau thể chất Qua so sánh, ta hiểu được sự gắn bó máu thịt giữa nhân vật trữ tình và con sông Đuống
0,25
8 Đoạn văn phải viết
gọn, không quá số câu quy định, các câu phải đúng ngữ pháp, liên kết chặt chẽ với nhau để làm nổi bật chủ đề đã cho
0,5
nghị luận bày tỏ suy nghĩ về bài học rút
ra từ câu chuyện
Tất cả sức mạnh
3,0
a Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận
0,25
Có đủ các phần mở bài, thân bài, kết bài
Mở bài nêu được vấn
đề, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài kết luận được vấn
Trang 6b.Xác định đúng vấn
đề cần nghị luận
Tự lực là cần thiết
nhưng cũng cần biết
dựa vào sự giúp đỡ từ
người khác khi khó
khăn
c Triển khai vấn đề
nghị luận thành các
luận điểm; vận dụng
tốt các thao tác lập
luận; kết hợp chặt
chẽ giữa lí lẽ và dẫn
chứng; rút ra bài học
nhận thức và hành
động
Có thể trình bày theo
định hướng sau:
* Giải thích nội
dung, ý nghĩa câu
chuyện và rút ra bài
học
- Cậu bé đối diện với
khó khăn, dù cố gắng
hết sức vẫn thất bại,
khóc và tuyệt vọng vì
nghĩ rằng sức mạnh
của con người nằm
trong chính bản thân
mình
- Người cha với lời
nói và hành động
mang đến một thông
điệp: sức mạnh của
mỗi người là sức
mạnh của bản thân và
sự giúp đỡ từ người
khác
=> Bài học: Tự lực là
cần thiết nhưng nếu
không biết dựa vào
sự giúp đỡ từ người
khác khi cần thiết
cũng khó thành công
0,5
1,0
0,5
Trang 7* Bàn luận
- Tại sao mỗi người
nên nhận sự giúp đỡ
của người khác?
+ Thực tế cuộc sống
đặt ra nhiều vấn đề
phức tạp, bất ngờ
vượt khỏi khả năng
của mỗi cá nhân; có
những vấn đề phải
nhiều người mới giải
quyết được
+ Mỗi người luôn có
khát vọng được thành
công trên nhiều lĩnh
vực
- Ý nghĩa của sự giúp
đỡ từ người khác:
+ Sự thành công sẽ
nhanh và bền vững
hơn
+ Người nhận sự
giúp đỡ có thêm sức
mạnh và niềm tin,
hạn chế được những
rủi ro và thất bại
+ Tạo lập mối quan
hệ tốt đẹp, gắn kết
giữa người với
người, nhất là trong
xu thế hội nhập hiện
nay
- Giúp đỡ không phải
là làm thay; giúp đỡ
phải vô tư, chân
thành, tự nguyện
- Phê phán những
người tự cao không
cần đến sự giúp đỡ
của người khác,
những người ỷ lại,
dựa dẫm vào người
khác
* Bài học nhận thức
0,25
Trang 8và hành động
- Phải nhận thấy sức mạnh của cá nhân là sức mạnh tổng hợp
- Chủ động tìm sự giúp đỡ và chỉ nhận
sự giúp đỡ khi bản thân thực sự cần
- Có thói quen giúp
đỡ mọi người
Có cách diễn đạt sáng tạo, thể hiện suy nghĩ sâu sắc, mới mẻ
về vấn đề nghị luận
e Chính tả, dùng từ, đặt câu
Đảm bảo quy tắc chính tả, dùng từ, đặt câu
2 Tuyên ngôn
độc lập của Hồ Chí
Minh là một văn kiện chính trị có giá trị lịch sử lớn lao, trang trọng tuyên
bố về nền độc lập của dân tộc VN trước nhân dân trong nước vµ thế giới TNĐL là tác phẩm có giá trị pháp lí, giá trị nhân bản và giá trị nghệ thuật cao
Em hãy phân tích để làm rõ các giá trị đó của bản tuyên ngôn.
4,0
a Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận
0,25
Có đủ các phần mở bài, thân bài, kết bài
Mở bài nêu được vấn
Trang 9đề, thân bài triển
khai được vấn đề, kết
bài kết luận được vấn
đề
b Xác định đúng vấn
đề cần nghị luận
Đoạn mở đầu Tuyên
ngôn Độc lập của
Chủ tịch Hồ Chí
Minh được viết rất
cao tay: vừa khéo léo
vừa kiên quyết lại
hàm chứa nhiều ý
nghĩa sâu sắc
c Triển khai vấn đề
nghị luận thành các
luận điểm; thể hiện
sự cảm nhận sâu sắc
và vận dụng tốt các
thao tác lập luận; kết
hợp chặt chẽ giữa lí
lẽ và dẫn chứng
* Giới thiệu khái
quát về tác giả, tác
phẩm
- Văn chính luận của
chủ tịch Hồ Chí
Minh được viết với
mục đích đấu tranh
chính trị hoặc thể
hiện những nhiệm vụ
CM qua từng chặng
đường lịch sử
- TNĐL là một văn
kiện lớn được Hồ Chí
Minh viết ra để tuyên
bố trước công luận
trong và ngoài nước
về quyền độc lập dân
tộc VN
- Tác phẩm có giá trị
nhiều mắt (nêu nhận
định ở trên)
*Giá trị lịch sử to
0,25
0,75
Trang 10- Bản TN ra đời trong
thời điểm lịch sử
trọng đại: CM thành
công, nhưng tình
hình đang “ngàn cân
treo sợi tóc”.
- Những lời trích dẫn
mở đầu không chỉ đặt
cơ sở pháp lí cho bản
TN mà còn thể hiện
dụng ý chiến lược,
chiến thuật của Bác
- TN khái quát những
sự thật lịch sử, tố cáo
thực dân Pháp, vạch
rõ bộ mặt tàn ác, xảo
quyệt của chúng ở
mọi lĩnh vực: chính
trị, kinh tế, văn hóa,
xã hội
- TN nhấn mạnh các
sự kiện lịch sử: mùa
thu năm 1940 và
ngày 9/3/1945 để dẫn
đến kết luận: “trong
5 năm Pháp bán
nước ta 2 lần cho
Nhật”.
- TN khẳng định một
sự thật lịch sử: gần 1
thế kỷ, nhân dân VN
không ngừng đ.tranh
giành độc lập
- TN còn chỉ ra một
cục diện chính trị
mới: đánh đổ PK,
TD, Phát xít, lập nên
chế độ cộng hoà Lời
kết bản TN khép lại
thời kỳ tăm tối, mở ra
1 kỷ nguyên mới
* Giá trị pháp lí
vững chắc:
- Hồ Chí Minh đã
0,25 0,5
0,5
0,5
0,5
Trang 11khéo léo và kiên quyết khẳng định quyền độc lập, tự do, quyền bất khả xâm phạm bằng việc trích dẫn 2 bản TN của Pháp-Mĩ
- Chứng minh việc xoá bỏ mọi sự dính lứu của Pháp đến Việt Nam là hoàn toàn đúng đắn
- Tuyên bố độc lập,
tự do trước toàn thế giới
* Giá trị nhân bản sâu sắc:
- Trên cơ sở quyền con người, Hồ Chí Minh xây dựng quyền dân tộc Điều
đó có ý nghĩa nhân bản đối với toàn nhân loại đặc biệt nhân dân các nước thuộc địa bị áp bức, bị tước đoạt quyên con người, quyền dân tộc
- Phê phán đanh thép tội ác của thực dân Pháp
- Ngợi ca sự anh hùng, bất khuất của nhân dân Việt Nam
- Khẳng định quyền độc lập, tự do và tinh thần quyết tâm bảo
vệ chân lí, lẽ phải
* Giá trị nghệ thuật
cao: TN là áng văn
chính luận mẫu mực, hiện đại:
- Kết cấu hợp lý, bố cục rõ ràng
- Hệ thống lập luận
Trang 12chặt chẽ với những
luận điểm, luận cứ,
luận chứng hùng hồn,
chính xác, lôgic
- Lời văn sắc sảo,
đanh thép, hùng hồn
- Ngôn từ chính xác,
trong sáng, giàu tính
khái quát, tính khoa
học và trí tuệ Các
thủ pháp tu từ được
sử dụng tạo hiệu quả
diễn đạt cao
* Đánh giá
- TN là sự kế thừa và
phát triển những áng
“thiên cổ hùng văn”
trong lịch sử chống
ngoại xâm của dân
tộc
- Làm nên những giá
trị to lớn là cái tài,
cái tâm của người
cầm bút
- TN là bản anh hùng
ca của thời đại Hồ
Chí Minh
d Sáng tạo:
Có cách diễn đạt
sáng tạo, thể hiện suy
nghĩ sâu sắc, mới mẻ
về vấn đề nghị luận
e Chính tả, dùng từ,
đặt câu
0,25
Đảm bảo quy tắc
chính tả, dùng từ, đặt
câu
ĐIỂM TOÀN BÀI
THI: 10,00 điểm