Trường Sơn trong những năm kháng chiến không chỉ là cái túi chứa bom đạn mà còn là mảnh đất có khí hậu khắc nghiệt đông nắng tây mưa, nơi thể hiện nhiệt huyết của hàng vạn [r]
Trang 1TIẾT 47-BÀI 10 BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Ngày soạn: 20 tháng 10 năm 2015
I Mục tiêu dạy học
Qua tiết học cụ thể, với việc tích hợp kiến thức liên môn trong giờ dạy, giáo viên cần giúp cho học sinh nắm được:
1 Về kiến thức
a Môn Ngữ văn
- Những hiểu biết ban đầu về nhà thơ Phạm Tiến Duật
- Đặc điểm của thơ Phạm Tiến Duật qua một sáng tác cụ thể: giàu chất hiện thực và giàu cảm hứng lãng mạn
- Hiện thực cuộc kháng chiến chống Mỹ được phản ánh trong tác phẩm: vẻ đẹp hiên ngang, dũng cảm tràn đầy niềm lạc quan cách mạng của những người đã làm nên con đường Trường Sơn huyền thoại
b Môn Lịch sử
Tích hợp với Lịch sử 9, Bài 29: Cả nước trực tiếp chiến đấu chống Mỹ, cứu nước (1965-1973)
c Môn Giáo dục công dân
Tích hợp với bài 14, Giáo dục công dân lớp 6: Thực hiện trật tự an toàn giao thông, giáo dục học sinh có ý thức đảm bảo an toàn khi tham gia giao thông.
2 Về kĩ năng
- Đọc hiểu một bài thơ hiện đại
- Phân tích được hình tượng người chiến sĩ lái xe trong bài thơ
3 Về thái độ:
- Yêu mến kính trọng anh bộ đội cụ Hồ
- Tự hào với truyền thống yêu nước của thế hệ đi trước
- Nghiêm túc khi tham gia giao thông
II Chuẩn bị học liệu
1 Tài liệu của giáo viên:
- Tài liệu hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Ngữ văn quyển 2
- Sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tham khảo Ngữ văn 9, Lịch sử 9, Giáo dục công dân 6
- Luật an toàn giao thông đường bộ
- Máy chiếu
2 Tài liệu tham khảo dành cho học sinh:
- Sách giáo khoa Ngữ văn, Lịch sử lớp 9, Giáo dục công dân lớp 6
- Một số tài liệu tuyên truyền về an toàn giao thông
III Hoạt động dạy học
* Ổn định tổ chức:
* Kiểm tra bài cũ: GV kiểm tra sự chuẩn bị bài của HS
Trang 2* Giới thiệu bài mới:
Trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đường Trường Sơn trở thành một con đường huyền thoại làm nên chiến thắng hiển hách của dân tộc Việt Nam Trên con đường huyền thoại ấy đã sinh ra một thế hệ những con người anh hùng Bài học này
sẽ giúp các em cảm nhận nét đẹp ở những người anh hùng ấy
Hoạt động 1
Hướng dẫn tìm hiểu chung
GV hỏi : Dựa vào thông tin trong SGK hãy
nêu những nét cơ bản về tác giả Phạm Tiến
Duật ?
HS trả lời
GV cung cấp thêm một số thông tin : Thơ ông
ngang tàng, tinh nghịch, sôi nổi làm sống lại
hình ảnh những cô thanh niên xung phong,
những người chiến sĩ lái xe trên tuyến đường
Trường Sơn.
? Nêu hoàn cảnh ra đời của bài thơ ?
HS trả lời: năm 1969
GV chiếu slide 1, 2 và thuyết trình
Tích hợp với phần lịch sử
Đây là gian đoạn đế quốc Mỹ thực hiện chiến
lược Việt Nam hóa chiến tranh, mở rộng ném
bom bắn phá miền Bắc, oanh tạc tuyến đường
Trường Sơn nhằm ngăn chặn miền Bắc chi
viện cho miền Nam
I Tìm hiểu chung
1 Về tác giả
- Phạm Tiến Duật (1941 - 2008), quê ở Thanh Ba - Phú Thọ, là nhà thơ tiêu biểu thời chống Mỹ cứu nước
- Thơ ông viết nhiều về người lính và thanh niên xung phong trên đường Trường Sơn trong kháng chiến chống
Mỹ cứu nước
2 Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: bài thơ ra đời năm 1969
- Đọc, tìm hiểu chú thích
Trang 3GV hướng dẫn đọc: vui, hồn nhiên, có nhiều
câu dài như văn xuôi
Hoạt động 2
Hướng dẫn phân tích
GV hỏi : Từ nhan đề bài thơ và khổ thơ đầu,
theo em hình tượng được nói đến trong bài
thơ là gì ?
HS nêu và nhận xét, giáo viên bổ sung thành
luận điểm
Tích hợp với phần lịch sử
Thời kì chống Mỹ cứu nước, Việt Nam nhận
được sự viện trợ về vũ khí, phương tiện chiến
tranh từ Liên Xô (cũ), Trung Quốc và các
nước XHCN anh em Trong đó xe vận tải là
một trong những phương tiện không thể thiếu
để vận chuyển lương thực, thực phẩm, vũ khí,
quân trang quân dụng, lực lượng từ hậu
phương ra tiền tuyến Ban đầu, chúng là
những chiếc xe mới có đầy đủ các trang thiết
bị và phụ tùng
GV chiếu Slide 3
Tích hợp với phần lịch sử
II Phân tích
1 Hình ảnh những chiếc xe không kính
- Không có kính không phải vì xe không có kính, những chiếc xe ban đầu vốn có kính
- Nguyên nhân : do bom đạn của địch
đã làm biến dạng xe không có kính
Trang 4? Nguyên nhân nào đã khiến những chiếc xe
không còn kính?
HS trả lời : do bom đạn của giặc Mỹ
GV : Trong chiến tranh Việt Nam, đế quốc
Mỹ đã sử dụng nhiều loại phương tiện và vũ
khí hiện đại bậc nhất như máy bay ném bom
chiến lược B52, F111 ném bom bắn phá miền
Bắc và đường Trường Sơn
GV chiếu Slide 4
GV hỏi: Em có nhận xét gì về giọng điệu của
khổ thơ đầu?
HS thảo luận trả lời
GV bổ sung: những chiếc xe không kính
không hiếm trong chiến tranh nhưng phải có
hồn thơ nhạy cảm với cái mới lạ như Phạm
Tiến Duật mới tạo nên sự độc đáo như vậy
GV hỏi: Đưa những chiếc xe không kính vào
bài thơ, mục đích của nhà thơ là gì?
HS thảo luận trả lời
GV khái quát: để làm nền cho sự xuất hiện
của người chiến sĩ lái xe
GV hỏi: tìm những từ ngữ, những chi tiết thể
hiện cảm giác của người lính khi ngồi trong
xe?
HS thảo luận trả lời
GV chốt ý: Qua khung cửa không còn kính
chắn gió, người lính lái xe như tiếp xúc trực
tiếp với thế giới bên ngoài, người đọc hình
dung rõ cảm giác như chính mình đang điều
khiển xe
GV hỏi: những câu thơ tiếp theo đã giới thiệu
về người lính với tư thế, tính tình hãy tìm các
- Giọng điệu : như lời nói của ngôn ngữ đời sống
2 Hình tượng người chiến sĩ lái xe
a Cảm nhận về thế giới ngoài buồng lái
- Thấy gió lùa vào
- Thấy con đường chạy thẳng vào tim
- Sao trời, cánh chim
Là hệ quả từ xe không còn kính, người lính như được tiếp xúc với bên ngoài với cảm giác mạnh, đột ngột
Trang 5chi tiết nói về điều đó?
HS tìm, phát hiện
Tích hợp với phần lịch sử
Trường Sơn trong những năm kháng chiến
không chỉ là cái túi chứa bom đạn mà còn là
mảnh đất có khí hậu khắc nghiệt đông nắng
tây mưa, nơi thể hiện nhiệt huyết của hàng
vạn thanh niên Việt Nam, họ là những người
tuổi đời còn rất trẻ, có người đã mãi mãi ở lại
mảnh đất này với các địa danh huyền thoại :
ngã ba Đồng Lộc, Truông Bồn, Đường 9 Khe
Sanh
GV chiếu Slide 5, 6 và 7: Một số hình ảnh về
chiến sĩ lái xe
GV cho học sinh đọc khổ thơ cuối
b Phẩm chất
- Tư thế : Ung dung, nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng
- Thái độ : có bụi- chưa cần rửa, ướt áo-chưa cần thay, bất chấp khó khăn, hồn nhiên như không
- Lạc quan, trẻ trung : phì phèo châm điếu thuốc, cười ha ha, bắt tay qua cửa kính
Trang 6HS đọc, quan sát:
GV hỏi: Nhà thơ sử dụng biện pháp nghệ
thuật gì ở khổ thơ cuối, phân tích để chỉ ra tác
dụng?
HS thảo luận trả lời
GV gợi ý: tìm những yếu tố không và có
trong khổ thơ
Tích hợp với môn GDCD
GV hỏi: Trong điều kiện thời chiến, những
chiếc xe này vẫn làm nhiệm vụ vận tải từ hậu
phương ra tiền tuyến, còn ngày nay theo em
nó có đủ điều kiện để tham gia giao thông hay
không? Vì sao?
HS thảo luận trả lời
GV chiếu Slide 8: Bảng thống kê về tình hình
vi phạm an toàn giao thông và một số hình
ảnh về vi phạm an toàn giao thông
GV chiếu các Slide : 9, 10
HS quan sát
c Lý tưởng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước
- Nghệ thuật : đối lập giữa không và có + Không : không kính, không đèn, không mui-thiếu những thiết bị cần thiết để lái xe an toàn
+ Có : trái tim-một hình ảnh ẩn dụ về tinh thần yêu nước, ý chí quyết thắng của người chiến sĩ lái xe, của bộ đội
- Tác dụng : tô đậm, nhấn mạnh cái khốc liệt của chiến tranh làm biến dạng
cả những chiếc xe Nhấn mạnh tinh thần ở người chiến sĩ
Trang 7GV hỏi: chỉ ra lỗi mà những người tham gia giao thông trên đã mắc phải? Nguyên nhân ?
HS quan sát, thảo luận trả lời
GV do nhiều nguyên nhân một trong những nguyên nhân chính là do ý thức của người tham giao thông Nhiều người thay đổi kết cấu an toàn của xe: tháo gương chiếu hậu, thay tem, chế bô, độ xe
GV chiếu Slide 11 : hình ảnh một số gắn máy
bị thay đổi kết cấu
Trang 8HS quan sát, suy ngẫm, liên hệ.
GV chiếu Slide 12 : Điều 53 chương V Luật
An toàn giao thông đường bộ năm 2008 quy
định về phương tiện giao thông
GV chốt: Trong kháng chiến, bộ độ ta vì thiếu các trang thiết bị, quân dụng cần thiết nên đa tận dụng, tái tạo những vũ khí quân dụng đã qua sử dụng đã hư hỏng (trong đó có những chiếc xe) để tiếp tục chiến đấu Điều này thể hiện óc sáng tạo, linh hoạt, tinh thần yêu nước
Trang 9của người Việt Chúng ta hôm nay khi tham
gia giao thông cần tuân thủ các quy định của
Luật An toàn giao thông đường bộ để đảm
bảo an toàn cho bản thân và người tham gia
giao thông
Hoạt động 3
Hướng dẫn tổng kết
GV hỏi : Nêu những nét đặc sắc về nghệ thuật
và nội dung bài thơ ?
HS trả lời
GV khái quát cho đọc ghi nhớ
III Tổng kết
1 Về nghệ thuật : ngôn ngữ thơ gần với
đời thường, đưa hình ảnh mới lạ vào thơ
2 Về nội dung : hình tượng người
chiến sĩ lái xe với tư thế hiên ngang, sôi nổi trẻ trung, tinh thần yêu nước
IV Củng cố
Hướng dẫn học sinh làm các bài tập để củng cố bài học:
* Trắc nghiệm:
Khoanh tròn chữ cái đầu câu em cho là đúng nhất:
Bài 1: Hình ảnh những chiếc xe không kính được đưa vào bài thơ nhằm mục đích gì?
A Làm nổi bật hình ảnh người chiến sĩ lái xe hiên ngang, dũng cảm mà sôi nổi, trẻ trung.
B Làm rõ những khó khăn thiếu thốn về vật chất và vũ khí của người lính trong kháng
chiến
C Nhấn mạnh tội ác của giặc Mỹ trong việc tàn phá đất nước ta.
D Làm nổi bật sự gian lao vất vả của người lính.
Bài 2: Nhận định nào sau đây đúng nhất về vẻ đẹp của người lính lái xe trong bài thơ?
A Có tư thế hiên ngang và tinh thần dũng cảm.
B Có niềm vui sôi nổi của tuổi trẻ trong tình đồng đội.
C Có ý chí chiến đấu vì miền Nam ruột thịt.
D Cả A, B, C đều đúng.
* Tự luận:
Viết một đoạn văn ngắn so sánh hình ảnh người lính trong Bài thơ về tiểu đội xe không kính và người lính trong bài thơ Đồng chí.
V Rút kinh nghiệm