Bài 10. Bài thơ về tiểu đội xe không kính

Không có kính không phải vì xe không có kínhBom giật bom rung kính vỡ đi rồi Ung dung buồng lái ta ngồi, Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.. Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng Nhìn thấy con đư

- Nhà thơ Phạm Tiến Duật ( 1941 – 2008),

quê ở huyện Thanh Ba, Phú Thọ

- Năm 1964, ông tốt nghiệp Đại học Sư

phạm Hà Nội, rồi ra nhập quân đội, hoạt

động trên tuyến đường Trường Sơn

- Ông là một trong những gương mặt tiêu

biểu của thế hệ các nhà thơ trẻ thời chống

Mĩ cứu nước

- Thơ Phạm Tiến Duật Tập trung thể hiện

hình ảnh thế hệ trẻ trong cuộc kháng

chiến chống Mĩ qua hình tượng người

lính và cô thanh niên xung phong trên

tuyến đường Trường Sơn

- Nhiều bài thơ của ông đi vào trí nhớ của

công chúng như: Trường Sơn Đông,

Trường Sơn Tây( Được phổ nhạc) Gửi

em cô thanh niên xung phong; Lửa đèn

- Thơ ông có giọng điệu tự nhiên, tinh

nghịch, sôi nổi, trẻ trung

Bài thơ về tiểu đội xe không kính

nằm trong chùm thơ Phạm Tiến

Duật được tặng giải Nhất cuộc thi

thơ của báo Văn nghệ năm 1969

Không có kính không phải vì xe không có kính

Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi

Ung dung buồng lái ta ngồi,

Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng

Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim

Thấy sao trời và đột ngột cánh chim

Như sa như ùa vào buồng lái.

Không có kính, ừ thì có bụi,

Bụi phun tóc trắng như người già

Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc

Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.

Không có kính, ừ thì ướt áo

Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời

Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi.

Những chiếc xe từ trong bom rơi

Đã về đây họp thành tiểu đội Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy Võng mắc chông chênh đường xe chạy Lại đi, lại đi trời xanh thêm.

Không có kính, rồi xe không có đèn, Không có mui xe, thùng xe có xước,

Xe vẫn chạy vì miền nam phía trước: Chỉ cần trong xe có một trái tim.

- Nhan đề độc đáo, giàu chất thơ, gây ấn tượng.

- Chất thơ từ những chiếc xe không kính trần trụi, xấu xí để từ đó phát hiện ra chất thơ của những người lính lái xe hiên ngang, dũng cảm vượt lên biết bao gian khổ, hiểm nguy nơi chiến trường ác liệt.

Nhan đề:

Bài thơ về tiểu đội xe không kính

Không có kính không phải vì xe không có kính

Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi

Không có kính, rồi xe không có đèn,

Không có mui xe, thùng xe có xước,

1 Hình ảnh xe không kính

- Câu thơ dài, tự nhiên như câu văn xuôi, giọng điệu thản nhiên

- Nghệ thuật điệp ngữ: lí giải vì sao chiếc xe không còn kính

- Chiếc xe bị biến dạng trần trụi => Hiện thực chiến trường ác liệt

Không có kính không phải vì xe không có kính Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi

Ung dung buồng lái ta ngồi,

Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng

Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim

Thấy sao trời và đột ngột cánh chim

Như sa như ùa vào buồng lái.

2 Hình ảnh người lính lái xe.

Ung dung buồng lái ta ngồi Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.

con đường chạy thẳng vào timsao trời và đột ngột cánh chim

như sa như ùa vào buồng lái

Miêu tả rất thực những ấn tượng, những cảm giác của người lính lái xe không kính khi trực tiếp tiếp xúc với thế giới bên ngoài

Tư thế ung dung, đàng hoàng, hiên ngang

* Tư thế:

2 Hình ảnh người lính lái xe.

Không có kính, ừ thì có bụi,

Bụi phun tóc trắng như người già

Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc

Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha

Không có kính, ừ thì ướt áo

Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời.

Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa

Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi.

Những chiếc xe từ trong bom rơi

Đã về đây họp thành tiểu đội

Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới

Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời

Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy

Võng mắc chông chênh đường xe chạy

Lại đi, lại đi trời xanh thêm.

Đây là loại bếp dã chiến, mang tên đồng chí Hoàng Cầm , một chiến sĩ nuôi quân ( anh nuôi) ở sư đoàn

308 sáng tạo ra từ chiến dịch Hòa Bình 1951, sau đó được sử dụng rộng rãi trong kháng chiến chống

Mĩ Anh đào những đường rãnh thoát khói dưới lòng đất, nối liền với bếp lò, bên trên rãnh đặt

những

cành cây và phủ một lớp đất mỏng được tưới nước để giữ độ ẩm Khói

từ bếp bốc lên qua đường rãnh chỉ còn lại một dải hơi nước, tan

Những chiếc xe từ trong bom rơi

Đã về đây họp thành tiểu đội

Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới

Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời

Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy

Võng mắc chông chênh đường xe chạy

Lại đi, lại đi trời xanh thêm.

- Chi tiết chân thực, chọn lọc, giọng thơ nhịp nhàng.

=> Cuộc sống dã chiến của người lính gian khổ, thiếu thốn nhưng đàng hoàng

=> Tình đồng chí, đồng đội gắn bó

thuật ấy?

Không có kính, rồi xe không có đèn,

Không có mui xe, thùng xe có xước,

Xe vẫn chạy vì miền nam phía trước:

Chỉ cần trong xe có một trái tim.

Điệp ngữ, liệt kê

Những chiếc xe bị phá hủy đến tan thương

Chiến trường càng lúc càng ác liệt

- Sức mạnh tinh thần.

- Ý chí quyết chiến, quyết thắng.

- Lòng yêu nước thiết tha.

- Nhiệt huyết của tuổi trẻ.

Hình ảnh biểu tượng

Trái tim người lính còn đập thì chiếc xe vẫn còn tiến về phía trước

Khát vọng thống nhất đất nước

Nhà thơ Phạm Tiến Duật tâm sự:

“ … Hình ảnh cuối cùng tỏa lên bài

thơ, làm bài thơ lung linh một ý

nghĩa, một tình yêu Phải, chỉ cần có

“ một trái tim”, một trái tim yêu yêu

nước, một lòng khao khát giải phóng

miền Nam thì tất cả những cái thiếu

kia đâu có hề gì Vậy đó, khí phách

ngang tàng mà vẫn tha thiết yêu

thương…”

( Văn lớp 9 không khó như bạn nghĩ/ nhiều tác giả)

“ … Bài thơ là một trong những hình

mẫu, tiêu biểu cho thơ ca tôi Ngắn,

khoảng trong chừng ba mươi dòng;

ngôn ngữ mộc mạc; những hình ảnh

khỏe khoắn, chân thực, như đời sống

chân phương ùa vào thơ, sinh động

mà không kém phần lôi cuốn Tôi

thích bài thơ, thích cái vẻ ngang tàng

khí phách, thích cái chất kiêu hùng

trong vẻ giản dị của nhân vật Tứ

“ không có kính” là cách để làm bật

lên tình yêu lớn của người lính lái xe

đối với tổ quốc, với miền Nam.”

( Văn lớp 9 không khó như bạn nghĩ/ nhiều tác giả)

III Tổng kết

- Bài thơ của Phạm Tiến Duật đã khắc họa một hình ảnh độc đáo: Những chiếc xe không kính Qua đó, tác giả khắc họa nổi bật hình ảnh những người lính lái xe ở Trường Sơn trong thời chống Mĩ, với tư thế hiên ngang, tinh thần lạc quan, dũng cảm, bất chấp khó khăn nguy hiểm và ý chí chiến đấu giải phóng miền Nam

- Tác giả đã đưa vào bài thơ chất liệu hiện thực sinh động của cuộc sống ở chiến trường, ngôn ngữ và giọng điệu giàu tính khẩu ngữ, tự nhiên, khỏe khoắn

2 Những chiến sĩ lái xe Trường Sơn có phẩm chất gì?

A/ Lạc quan, dũng cảm, tinh thần đồng đội gắn bó, ý chiến đấu sắt đá

B/ Lạc quan, coi thường hiểm nguy, liều lĩnh.

C/ Vui nhộn, tinh nghịch, dũng cảm.

D/ Lạc quan, cuộc sống.

A/ Cùng viết về đề tài người lính.

B/ Cùng viết trong thời kì kháng chiến chống Pháp C/ Cùng viết về đề tài người lính, theo thể thơ tự do D/ Cùng viết về cuộc đời lính của chính mình.

IV Luyện tập

Đề: So sánh hình ảnh người lính trong hai tác phẩm:

• Tỡnh đồng đội keo sơn gắn bó

• ý chí chiến đấu và tinh thần lạc quan

b Khác nhau:

•“ Đồng chí”: Những ng ời nông dân mặc áo lính giản dị, chân thành, chất phác.

•‘Bài thơ về tiểu đội xe không kính”: Những chiến sĩ trẻ hồn nhiên, hóm hỉnh, trẻ trung