Câu 2: Hãy chọn và phân tích 1 điều trong luật Báo chí 2016 mà bạn tâm đắc nhất? Lấy ví dụ chứng minh? 1. Mở đầu Thực hiện quy định tại điểm b, khoản 2, Điều 8 Luật Báo chí: “Ban hành và tổ chức thực hiện quy định về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo”, tháng 122016, Hội Nhà báo Việt Nam đã ban hành “10 điều quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam”. Đây là các chuẩn mực rất cụ thể và thiết thực nhằm xác định trách nhiệm đạo đức người làm báo trong hoạt động nghề nghiệp. Ngày 112017, Luật Báo chí năm 2016 chính thức có hiệu lực Nội dung 10 quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo: Điều 1: Trung thành với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; vì lợi ích của đất nước, vì hạnh phúc của nhân dân; góp phần nâng cao uy tín, vị thế Việt Nam trên trường quốc tế. Điều 2: Nghiêm chỉnh thực hiện Hiến pháp, Luật Báo chí, Luật bản quyền và các quy định của pháp luật. Thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích; nội quy, quy chế của cơ quan báo chí nơi công tác. Điều 3: Hành nghề trung thực, khách quan, công tâm, không vụ lợi. Bảo vệ công lý và lẽ phải. Không làm sai lệch, xuyên tạc, che giấu sự thật, gây chia rẽ, kích động xã hội, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tình đoàn kết, hữu nghị giữa các quốc gia, dân tộc. Điều 4: Nêu cao tinh thần nhân văn, tôn trọng quyền con người. Không xâm phạm đời tư, làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân. Điều 5: Chuẩn mực và trách nhiệm khi tham gia mạng xã hội và các phương tiện truyền thông khác. Điều 6: Bảo vệ bí mật quốc gia, bí mật nguồn tin theo quy định của pháp luật. Điều 7: Đoàn kết, giúp đỡ đồng nghiệp. Điều 8: Tích cực học tập, nâng cao trình độ chính trị, nghiệp vụ, ngoại ngữ, phấn đấu vì một nền báo chí dân chủ, chuyên nghiệp và hiện đại. Điều 9: Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt; Bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Điều 10: Những người làm báo Việt Nam cam kết thực hiện những quy định trên, đó là bổn phận và nguyên tắc hành nghề, là lương tâm và trách nhiệm của người làm báo. 2. Câu 1: Phân tích nguyên tắc và ví dụ minh họa 2.1. Điều 1: Trung thành với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; vì lợi ích của đất nước, vì hạnh phúc của nhân dân; góp phần nâng cao uy tín, vị thế Việt Nam trên trường quốc tế. Hiến pháp khẳng định: Đảng Cộng sản Việt Nam Đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng. Bản chất cách mạng và khoa học đó của Đảng là cơ sở quy định vai trò lãnh đạo của Đảng. Đảng ta là Đảng của giai cấp công nhân, mang bản chất giai cấp công nhân. Bản chất giai cấp công nhân của Đảng thể hiện ở chỗ: mục tiêu, lý tưởng của Đảng là chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản; nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng là tập trung dân chủ; Đảng liên hệ mật thiết với quần chúng; lấy tự phê bình và phê bình làm quy luật phát triển... Báo chí là lực lượng quan trọng phản ánh đường lối chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, hoạt động của các Bộ, ngành, các địa phương, nêu được tâm tư, nguyện vọng của nhân dân cả nước, làm rõ được sáng kiến mô hình của nhân dân đối với sự phát triển của đất nước. Báo chí kết nối tiếng nói giữa nhân dân với Đảng, với chính quyền các cấp. Nhà nước ta tạo mọi điều kiện thuận lợi để đảm bải quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo để báo chí và nhà báo phát huy đúng vai trò của mình. Tuy nhiên, luật pháp cũng không cho phép ai được lạm dụng quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, tập thể và công dân. Với tư cách là thành viên của một đất nước, được nuôi dưỡng bằng văn hoá vật chất và tinh thần của đất nước, nhà báo phải có thái độ trân trọng, yêu quý quê hương, đất nước, cội nguồn đã sinh ra mình. Đó còn là thái độ và trách nhiệm của nhà báo trước đất nước và vì lợi ích của đất nước. . Nhà báo phải phục vụ vô điều kiện quyền thông tin của nhân dân, là diễn đàn tin cậy của nhân dân. Mỗi nhà báo đều phải tham gia vào quá trình thông tin cho nhân dân về tất cả các vấn đề, sự kiện của đời sống xã hội trong và ngoài nước, làm cho nhân dân hiểu rõ đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. Qua đó, nhà báo tham gia vào việc hình thành dư luận xã hội đúng đắn, xây dựng thế giới quan khoa học, thái độ sống tích cực và nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi công dân, tạo ra sự đồng thuận cao trong xã hội. Từ khi ra đời đến nay, những người làm báo cách mạng luôn luôn gắn bó và là người hướng dẫn tin cậy của đồng bào cả nước, cổ vũ nhân dân đi theo con đường mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân đã chọn. Đa số nhà báo Việt Nam không chỉ phục tùng sự lãnh đạo của Đảng, tích cực trong việc truyền bá mà họ còn góp phần làm cho chủ nghĩa MácLênin và tư tưởng Hồ Chí Minh luôn giữ vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội.
Trang 1Môn Pháp luật và đạo đức báo chí
Mục lục
1 Mở đầu 1
2 Phân tích nguyên tắc và ví dụ minh họa 2 2.1. Điều 1: Trung thành với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; vì lợi ích của đất nước, vì hạnh phúc của nhân dân; góp phần nâng cao uy tín, vị thế Việt Nam trên trường quốc tế 2
2.2 Điều 2: Nghiêm chỉnh thực hiện Hiến pháp, Luật Báo chí, Luật bản quyền và các quy định của pháp luật Thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích; nội quy, quy chế của cơ quan báo chí nơi công tác 4
2.3 Điều 3: Hành nghề trung thực, khách quan, công tâm, không vụ lợi Bảo vệ công lý và lẽ phải Không làm sai lệch, xuyên tạc, che giấu sự thật, gây chia rẽ, kích động xã hội, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tình đoàn kết, hữu nghị giữa các quốc gia, dân tộc 6
2.4 Điều 4: Nêu cao tinh thần nhân văn, tôn trọng quyền con người Không xâm phạm đời tư, làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân 8
2.5 Điều 5: Chuẩn mực và trách nhiệm khi tham gia mạng xã hội và các phương tiện truyền thông khác 10
2.6 Điều 6: Bảo vệ bí mật quốc gia, bí mật nguồn tin theo quy định của pháp luật 12
2.7 Điều 7: Đoàn kết, giúp đỡ đồng nghiệp 15
2.8 Điều 8: Tích cực học tập, nâng cao trình độ chính trị, nghiệp vụ, ngoại ngữ, phấn đấu vì một nền báo chí dân chủ, chuyên nghiệp và hiện đại 17
2.9 Điều 9: Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt; Bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại 18
2.10 Điều 10: Những người làm báo Việt Nam cam kết thực hiện những quy định trên, đó là bổn phận và nguyên tắc hành nghề, là lương tâm và trách nhiệm của người làm báo 20
3 Câu 2: 20
Câu 1: Hãy phân tích các nguyên tắc trong quy định về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam hiện nay? Lấy ví dụ cho từng nguyên tắc? (Lưu ý: sử dụng quy định hiện hành từ 1/1/2017 và phân tích từng nguyên tắc, mỗi nguyên tắccho ví dụ minh họa)
Trang 2Câu 2: Hãy chọn và phân tích 1 điều trong luật Báo chí 2016 mà bạn tâm đắc nhất?Lấy ví dụ chứng minh?
Nội dung 10 quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo:
Điều 1: Trung thành với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; vì lợi ích của đất nước, vì hạnh phúc của nhân dân; góp phần nâng cao uy tín, vị thế Việt Nam trên trường quốc tế
Điều 2: Nghiêm chỉnh thực hiện Hiến pháp, Luật Báo chí, Luật bản quyền và các quy định của pháp luật Thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích; nội quy, quy chế của cơquan báo chí nơi công tác
Điều 3: Hành nghề trung thực, khách quan, công tâm, không vụ lợi Bảo vệ công lý
và lẽ phải Không làm sai lệch, xuyên tạc, che giấu sự thật, gây chia rẽ, kích động
xã hội, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tình đoàn kết, hữu nghị giữa các quốc gia, dân tộc
Điều 4: Nêu cao tinh thần nhân văn, tôn trọng quyền con người Không xâm phạm đời tư, làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân
Điều 5: Chuẩn mực và trách nhiệm khi tham gia mạng xã hội và các phương tiện truyền thông khác
Điều 6: Bảo vệ bí mật quốc gia, bí mật nguồn tin theo quy định của pháp luật.Điều 7: Đoàn kết, giúp đỡ đồng nghiệp
Trang 3Điều 8: Tích cực học tập, nâng cao trình độ chính trị, nghiệp vụ, ngoại ngữ, phấn đấu vì một nền báo chí dân chủ, chuyên nghiệp và hiện đại.
Điều 9: Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt; Bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại
Điều 10: Những người làm báo Việt Nam cam kết thực hiện những quy định trên,
đó là bổn phận và nguyên tắc hành nghề, là lương tâm và trách nhiệm của
người làm báo
2 Câu 1: Phân tích nguyên tắc và ví dụ minh họa
2.1 Điều 1: Trung thành với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt
Nam XHCN dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; vì lợi ích của đất nước, vì hạnh phúc của nhân dân; góp phần nâng cao uy tín, vị thế Việt Nam trên trường quốc tế
- Hiến pháp khẳng định: "Đảng Cộng sản Việt Nam - Đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của
cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng" Bản chất cách mạng và khoa học đó của Đảng là cơ sở quy định vai trò lãnh đạo của Đảng Đảng ta là Đảng của giai cấp công nhân, mang bản chất giai cấp công nhân Bản chất giai cấp công nhân của Đảng thể hiện ở chỗ: mục tiêu, lý tưởng của Đảng là chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản; nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh; nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng là tập trung dân chủ; Đảng liên hệ mật thiết với quần chúng; lấy tự phê bình và phê bình làm quy luật phát triển
- Báo chí là lực lượng quan trọng phản ánh đường lối chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, hoạt động của các Bộ, ngành, các địa phương, nêu được tâm tư, nguyện vọng của nhân dân cả nước, làm rõ được sáng kiến mô hình của nhân dân đối với sự phát triển của đất nước Báo chí kết nối tiếng nói giữa nhân dân với Đảng, với chính quyền các cấp Nhà nước ta tạo mọi điều kiện thuận lợi để đảm bải quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo để báo chí và nhà báo phát huy đúng vai trò của mình Tuy nhiên, luật pháp cũng không cho phép ai được lạm dụng quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, tập thể và công dân
Trang 4- Với tư cách là thành viên của một đất nước, được nuôi dưỡng bằng văn hoá vật chất và tinh thần của đất nước, nhà báo phải có thái độ trân trọng, yêu quý quê hương, đất nước, cội nguồn đã sinh ra mình Đó còn là thái độ và trách nhiệm của nhà báo trước đất nước và vì lợi ích của đất nước
- Nhà báo phải phục vụ vô điều kiện quyền thông tin của nhân dân, là diễn đàn tin cậy của nhân dân Mỗi nhà báo đều phải tham gia vào quá trình thông tin cho nhân dân về tất cả các vấn đề, sự kiện của đời sống xã hội trong và ngoài nước, làm cho nhân dân hiểu rõ đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhànước trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Qua đó, nhà báo tham gia vào việc hình thành dư luận xã hội đúng đắn, xây dựng thế giới quan khoa học, thái độ sống tích cực và nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi công dân, tạo ra sự đồng thuận cao trong xã hội Từ khi ra đời đến nay, những người làm báo cách mạng luôn luôn gắn bó và là người hướng dẫn tin cậy của đồng bào cả nước, cổ vũ nhân dân đi theo con đường mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân đã chọn Đa số nhà báo Việt Nam không chỉ phục tùng sự lãnh đạo của Đảng, tích cực trong việc truyền bá mà
họ còn góp phần làm cho chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh luôn giữ
vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội
- Trong thời kì hội nhập quốc tế, báo chí góp một phần công sức không nhỏ nâng tầm đất nước ta trên trường quốc tế Báo chí góp phần quảng bá hình ảnh đất nước,con người Việt Nam, tạo nhiều điều kiện thuận lợi để kiều bào ta ngày càng hướng
về Tổ quốc, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc Từ chỗ bị bao vây về kinh tế, cô lập
về chính trị, đến nay Việt Nam có quan hệ ngoại giao với 180 nước, quan hệ kinh tế-thương mại-đầu tư với trên 220 quốc gia và vùng lãnh thổ; quan hệ với các nướcláng giềng, khu vực, các nước lớn và các trung tâm kinh tế-chính trị hàng đầu, các nước bạn bè truyền thống và đối tác tiềm năng ngày càng phát triển, đi vào chiều sâu, ổn định, bền vững hơn Việt Nam luôn là thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế
- Ví dụ minh họa: Sự kiện Apec diễn ra tại Thành phố Đà Nẵng từ ngày 6-11- 2017
đã cho thấy vai trò của báo chí trong việc nâng tầm vị thế Việt Nam trên trường quốc tế ( vì lợi ích riêng là phát triển kinh tế và vì lợi ích chung là cuộc sống của nhân dân) APEC 2017 đã diễn ra thành công tốt đẹp, góp phần không nhỏ cho sự phát triển kinh tế của đất nước Báo chí Việt Nam đã kết hợp rất hiệu quả với các kênh truyền thông của nước ngoài để đưa tin chính xác và cụ thể về tuần lễ quốc tế
Trang 5APEC Nhờ đó đã đưa những hình ảnh tốt đẹp nhất về đất nước con người Việt Nam tới bạn bè quốc tế
2.2 Điều 2: Nghiêm chỉnh thực hiện Hiến pháp, Luật Báo chí, Luật bản quyền
và các quy định của pháp luật Thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích; nội quy, quy chế của cơ quan báo chí nơi công tác
- Mỗi nhà báo trước hết là một công dân, phải sống và làm việc theo pháp luật Tất
cả những vấn đề nhà báo phản ánh phải xuất phát từ ý thức trách nhiệm của một công dân của đất nước Vì thế, không bao giờ được vì lợi ích chính mình mà làm sai lệch, bóp méo sự thật Đó là trách nhiệm xã hội, là yêu cầu khách quan của người làm báo cách mạng Người làm báo phải tự giác tuân thủ mọi quy định của pháp luật, phải phản ánh cho công chúng trung thực, chính xác, khách quan những
gì đang diễn ra trong nước và trên thế giới Mặt khác, phải kiên quyết đấu tranh chống lại mọi luận điệu sai trái, tiêu cực, bảo vệ cái đúng, cái tích cực, bảo vệ quanđiểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta Trách nhiệm xã hội của nhà báo cách mạng là phải tuyên truyền các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, góp phần định hướng đúng dư luận xã hội Có như vậy, báo chí mới phát huy được sức mạnh của mình, mỗi cơ quan báo chí mới trở thành cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước và là diễn đàn của nhân dân
- Luật báo chí quy định nhằm đảm bảo các quyền của nhà báo khi tác nghiệp Khoản 2, Điều 25 Luật Báo chí 2016 quy định nhà báo có các quyền: Hoạt động báo chí trên lãnh thổ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, hoạt động báo chí ở nước ngoài theo quy định của pháp luật và được pháp luật bảo hộ trong hoạt động nghề nghiệp; được khai thác, cung cấp và sử dụng thông tin trong hoạt động báo chí theoquy định của pháp luật; được đến các cơ quan, tổ chức để hoạt động nghiệp vụ báo chí.Khi đến làm việc, nhà báo chỉ cần xuất trình thẻ nhà báo Các cơ quan, tổ chức
có trách nhiệm cung cấp cho nhà báo những tư liệu, tài liệu không thuộc bí mật nhànước, bí mật đời tư của cá nhân và bí mật khác theo quy định của pháp luật
Trường hợp phóng viên chưa được cấp thẻ nhà báo, tuy trong Luật không quy định
cụ thể, nhưng thực tế thì cơ quan báo chí có thể cấp giấy giới thiệu để phóng viên
đi tác nghiệp Việc không chấp nhận giấy giới thiệu hợp pháp, với mục đích tác nghiệp hợp pháp, là hành vi cản trở báo chí hoạt động Vấn đề này đã được điều chỉnh bởi quy định tại khoản 12, Điều 9 Luật Báo chí, nghiêm cấm cản trở nhà báo, phóng viên hoạt động nghề nghiệp đúng pháp luật Nhà báo được hoạt động
Trang 6nghiệp vụ báo chí tại các phiên tòa xét xử công khai; được bố trí khu vực riêng để tác nghiệp; được liên lạc trực tiếp với người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng để lấy tin, phỏng vấn theo quy định của pháp luật Mặt khác, cũng cần lưu ý những hạn chế về quyền của nhà báo tại phiên tòa như: khoản 8, khoản 9, Điều 9: Nghiêm cấm báo chí đưa tin quy kết tội danh khi chưa có bản án của Tòa án; thôngtin ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường về thể chất và tinh thần của trẻ em (Những vụ án có người chưa thành niên phạm tội) Đối với vụ án đang trong quá trình điều tra, truy tố mà chưa được xét xử, các vụ việc tiêu cực hoặc có dấu hiệu
vi phạm pháp luật nhưng chưa có kết luận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, báo chí có quyền thông tin theo các nguồn tài liệu của mình và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung thông tin Như vậy mỗi nhà báo cần quan tâm tới luật báo chí để tự bảo vệ mình đồng thời biết nên và không nên làm gì
- Cùng với sự phát triển của internet nhiều báo điện tử và trang thông tin điện tử tổng hợp của rất nhiều đơn vị khác nhau Tuy nhiên , tình trạng vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực báo chí cũng diễn ra phổ biến và ngày càng tăng Hình thức phổ biến của việc vi phạm bản quyền báo chí đó là các báo điện tử
và trang thông tin điện tử tự ý lấy hình ảnh của báo khác mà không xin phép, không trả thù lao cho tác giả và chủ sở hữu tác phẩm Nhiều báo điện tử và các trang thông tin điện tử thậm chí còn không dẫn nguồn hoặc chỉ ghi nguồn rất nhỏ dưới bài viết Hậu quả của tình trạng vi phạm bản quyền trong lĩnh vực báo điện tử
đó là tác giả, chủ sở hữu thật sự của tác phẩm bị thiệt hại về vật chất và tinh thần
Để có có thể sản sinh ra được những “đứa con tinh thần”, tờ báo làm chủ thông tin phải đầu tư rất nhiều chi phí từ tiền công tác phí, tiền nhuận bút phóng viên, biên tập, cộng tác viên và bản thân người viết cũng phải bỏ ra nhiều công sức mới có được Điều này gây ảnh hưởng rất lớn đến doanh thu quảng cáo và lượt truy cập của các trang báo gốc Chính vì vậy mà nhà báo cần phải hiểu được luật bản quyền nhằm mục đích sau Thứ nhất, biết đòi lại quyền lợi khi “ đứa con tinh thần” của mình bị sao chép một cách trắng trợn Thứ hai, học được đạo đức của người làm báo Nhà báo cần biết rằng mỗi tác phẩm báo chí là mồ hôi, nước mắt, là thành quảlao động, vì vậy về mặt đạo đức báo chí nói chung và đạo đức con người nói riêng,nhà báo không được sao chép, không cắt xén thông tin của tác phẩm khác, phải tuân thủ chặt chẽ luật bản quyền báo chí Chính điều này mới giúp nền báo chí nước nhà phát triển
Trang 7- Xét về bản chất, các cơ quan báo chí, các tờ báo địa là phương tiện thông tin, là
vũ khí tư tưởng, là cơ quan ngôn luận của các đảng phái, giai cấp, tầng lớp, đoàn thể… trong xã hội “ Báo chí của giai cấp, nhóm xã hội nào thì phản ánh tư tưởng, tình cảm, nguyện vọng, lợi ích của giai cấp ấy, nhóm xã hội ấy Bản thân các nhà báo cũng hoạt đông chuyên nghiệp hoặc thường xuyên cộng tác với một cơ quan báo chí và phải tuân thủ tôn chỉ, mục đích, kế hoạch… của tờ báo đó Chỗ đứng của nhà báo sẽ ảnh hưởng, chi phối quan điểm, lập trường của họ trong chọn lựa và
xử lý thông tin Cũng có những nhà báo, phóng viên tự do, họ không thuộc biên chế hoặc ký hợp đồng với một cơ quan báo chí nhất định nào Nhưng tự do ở đây không có nghĩa là muốn viết gì, nói gì đều được Tác phẩm của họ chỉ được sử dụng nếu nội dung của nó phù hợp với mục đích, tôn chỉ của tờ báo Trái với điều
đó, bài viết của họ không thể đến được với đông đảo công chúng, cũng không phải
là tác phẩm báo chí chính thức vì chúng không được đăng tải trên một sản phẩm báo chí hoàn chỉnh
2.3 Điều 3: Hành nghề trung thực, khách quan, công tâm, không vụ lợi Bảo
vệ công lý và lẽ phải Không làm sai lệch, xuyên tạc, che giấu sự thật, gây chia
rẽ, kích động xã hội, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tình đoàn kết, hữu nghị giữa các quốc gia, dân tộc
- “ Sự thật”: Là cái có thật, có xảy ra” Chân thật: “ Phản ánh đúng bản chất của hiện thực khách quan” Khách quan: “ Trung thức, không thiên lệch” Bản chất củabáo chí là dựa trên sự thật để thông tin Tuy nhiên phản ánh cái đúng, các thất cũngkhông có nghĩa là nhà báo vô tư “có gì nói ấy” Có những sự việc, hiện tượng xảy
ra là có thật Nhưng nếu nhà báo bê nguyên xi nó lên mặt báo thì chưa chắc đã đúng Mặt khác, nhiệm vụ chủ yếu của nhà báo là tìm hiểu nhiều chiều để đưa tin chứ không phải đứng về một bên nào đó và bình luận Vì vậy, sự thật mà các nhà báo phản ánh trong các tác phẩm báo chí không chỉ cẩn đúng bản chất, khách quan
mà còn phải công bằng Tuy nhiên, cũng cần phải hiểu rằng: trong tác phẩm báo chí khó có thể có những sự kiện nguyên thủy, mà là sự kiện nhận thức Phóng viên chỉ có thể thuật lại, kể lại sự kiện qua khả năng biết của mình Sự thật khách quan được coi là những gì gần nhất với sự thật
- Nhà báo cũng như nhà văn là thư ký trung thành phản ánh hiện thực một cách chân thực nhưng đặc trưng và phương pháp phản ánh của văn học và báo chí là khác nhau Nhà báo phản ánh cuộc sống xã hội bằng sự thật, còn nhà văn dựa trên
cơ sở sự thật để phản ánh Nhà văn nhận thức và tái hiện cuộc sống bằng hình tượng Trong văn học, con người, sự việc, hoàn cảnh là hình tượng nghệ thuật có
Trang 8tính chất điển hình Thời gian, không gian trong tác phẩm văn học cũng có thể là
sự cảm nhận, phiếm chỉ, không xác định Trong lao động sang tạo tác phẩm, các nhà văn phát huy tối đa sức mạnh trí tưởng tượng, hư cấu Nhà báo ghi lại cuộc sống xã hội thông qua các sự kiện thời sự Con người, sự việc trong tác phẩm báo chí là những con người thật, việc thật với tên tuổi, địa chỉ, hành động có thật, cụ thể, rõ ràng Các địa danh, địa điểm được xác định và thời gian chính xác có khi tớitừng phút, từng giây Khác với nhà văn, trong tác phẩm của mình nhà báo hạn chế tối đa sự hiện diện của cái tôi tác giả Khi thông tin, phóng viên phải “ ngả ra phía sau” để nhường chỗ cho các nhân chứng
- Chân thật, khác quan là một nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong lao động sang tạo tác phẩm báo chí Nhiều người cho rằng, đối với những người làm báo, xuyên tạc, bịa đặt là lỗi nặng nề nhất, đánh phê phán nhất Sự chân thật, khách quan có thể được cân đo, đong đếm tớ từng chi tiết nhỏ trong bài báo: Một bài báo hay nhấtthiết phải có nhiều chi tiết hay, “nhưng là chi tiết của báo chí nên trước hết phải đúng”
- Phần lớn công chúng là những người không được chứng kiến sự việc khi nó diễn
ra mà chỉ được biết về nó thông qua sự tường thuật, miêu tả của phóng viên Công chúng tiếp nhận sự kiện ra sao, phụ thuộc rất nhiều vào việc phóng viên đã thu nhập thông tin và phản ánh sự kiện đó như thế nào Do vậy, họ yêu cầu phóng viênphải trung thực khách quan Đó là sức mạnh và là tài sản giá trị nhất mà nhà báo và
tớ báo phải luôn giữ gìn
- Tuy nhiên, bên cạnh những biểu hiện tích cực, nhiều mặt trái trong ngành báo chívẫn diễn ra trong suốt những năm qua Nhiều thông tin sai sự thật, nhiều cá nhân nhà báo vi phạm tôn chỉ, mục đích và đạo đức nghề nghiệp Nhiều thông tin thiếu định hướng, nặng về mặt trái, xâm phạm đời tư, ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín cá nhân, tổ chức vẫn được báo chí đăng tải Nguy hiểm hơn là việc hiện tượng lây lan thông tin sai từ các báo, trang thông tin điện tử tổng hợp đăng lại gây hậu quả xấu cho xã hội
- Theo thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông, những vi phạm đạo đức nghề nghiệp của người làm Báo chủ yếu là vi phạm thông tin sai sự thật Những vi phạmnày thường được xử lý bằng biện pháp: phạt cảnh cáo, thu hồi thẻ nhà báo, đình bản, thu hồi báo
- Một ví dụ gần đây cho việc thông tin thiếu trung thực, khách quan và tôn trọng sựthật là việc xảy ra hiện tượng thông tin về chất lượng nước mắm Những thông tin
Trang 9này được đăng tải một cách thiếu kiểm chứng khách quan gây hậu quả vô cùng nặng nề đến người tiêu dùng và các nhà sản xuất Đặc biệt, những thông tin này lại được đăng ở nhiều báo lớn nên độ lan tỏa thông tin rất nhanh gây thiệt hại cả về vật chất lẫn tinh thần cho xã hội 50 cơ quan báo chí trong thời gian ngắn đã cho đăng gần 560 tin, bài Hậu quả của việc thông tin đã làm dư luận xã hội hết sức hoang mang, các sản phẩm nước mắm truyền thống bị người dùng tẩy chay,; các vùng, miền sản xuất nước mắm truyền thống càng khó khăn hơn, ảnh hưởng rất nghiêm trọng đến người tiêu dùng và việc sản xuất nước mắm truyền thống cũng như thương hiệu hàng hóa của Việt Nam nói chung trên thị trường quốc tế
2.4 Điều 4: Nêu cao tinh thần nhân văn, tôn trọng quyền con người Không
xâm phạm đời tư, làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức
và cá nhân
- Báo chí có sức mạnh to lớn trong việc hình thành và định hướng dư luận xã hội
Số phận những nhân vật trong tác phẩm báo chí có thể thay đổi theo chiều hướng tốt lên hoặc xấu đi sau khi tác phẩm đó được công bố trước đông đảo công chúng
Di vậy nhà váo nên biết khai thác như thế nào và biết dừng lại ở đâu Có trường hợp sự thờ ơ, thiếu trách nhiệm, sự nhận xét vội vàng, những định kiến, những suy diễn chủ quan… của phóng viên lại làm hại chính các nhân, tập thể nào đó trong bài báo của mình Phóng viên không nên nhầm vai trò của mình với vai trò của công an, cảnh sát hay tòa án Nhiều khi phón viên tiếp cận với “ nhân vật phản diện” ở góc độ đồng loại cũng có thể cho ra đời những bài báo hay, có tính giáo dục cao Ví dụ khi viết về tử tù, phóng viên đã tập trung khai khía cạnh tình cảm,
sự sám hối muộn màng, nỗi khao khát quyền được sống của họ Hoặc khi miêu tả một buổi hành quyết song tác giả lại khai thác những chi tiết rất giàu tính nhân văn
Kẻ trọng tội nhưng khi đã chết cũng được đối xử như một lương dân… Thông tin báo chí là để tuyết phục, định hướng Ngay cả khi viết về cái ác thì nhiệm vụ chủ yếu của nhà báo cũng nhằm thức tỉnh lương tri con người
- Đạo đức không bao giờ tách rời nhân văn, chỉ có nhân văn mới có đạo đức cho nên nhà báo phải thực sự vì con người Đối tượng phản ánh của báo chí rất đa dạng cho nên khi nhà báo phản ánh cần đưa tin cho đúng mực, nói ở mức độ nào thì đó là tôn trọng quyền con người Nếu không sẽ trở thành xúc phạm, chà đạp nhân phẩm Đôi khi chỉ vì một chữ thôi cũng liên quan đến sinh mệnh của một con người Thậm chí, không chỉ liên quan đến nhân vật bài viết mà còn liên quan đến
vợ con, dòng họ, quê hương của họ
Trang 10- Điều 21 Hiến pháp năm 2013 có quy định:
“1 Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và
bí mật gia đình; có quyền bảo vệ danh dự, uy tín của mình
Thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình được pháp luật bảo đảm an toàn
2 Mọi người có quyền bí mật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác Không ai được bóc mở, kiểm soát, thu giữ trái luật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư của người khác”
- Tại Điều 38 BLDS hiện hành, có quyền bí mật đời tư, như sau:
“1 Quyền bí mật đời tư của cá nhân được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ
2 Việc thu thập, công bố thông tin, tư liệu về đời tư của cá nhân phải được người
đó đồng ý; trong trường hợp người đó đã chết, mất năng lực hành vi dân sự, chưa
đủ mười lăm tuổi thì phải được cha, mẹ, vợ, chồng, con đã thành niên hoặc người đại diện của người đó đồng ý, trừ trường hợp thu thập, công bố thông tin, tư liệu theo quyết định của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền
3 Thư tín, điện thoại, điện tín, các hình thức thông tin điện tử khác của cá nhân được bảo đảm an toàn và bí mật
Việc kiểm soát thư tín, điện thoại, điện tín, các hình thức thông tin điện tử khác của
cá nhân được thực hiện trong trường hợp pháp luật có quy định và phải có quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.”
- Khoản 2 Điều 46 Luật GDĐT quy định:“Cơ quan, tổ chức, cá nhân không được
sử dụng, cung cấp hoặc tiết lộ thông tin về bí mật đời tư hoặc thông tin của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác mà mình tiếp cận hoặc kiểm soát được trong giao dịch điện tử nếu không được sự đồng ý của họ, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.”
- Ví dụ cụ thể: Tháng 5 năm 2016, ca sĩ Thái Thùy Linh khiếu nại một tạp chí vì đãđưa đời tư của cô lên báo mà không xin phép Thông tin ca sĩ này sinh con nhưng chưa làm đám cưới và hình ảnh của hai mẹ con được đưa lên báo minh họa cho bàiviết về việc có nhiều ca sĩ đã tạo scandal như để nhanh nổi tiếng
2.5 Điều 5: Chuẩn mực và trách nhiệm khi tham gia mạng xã hội và các
phương tiện truyền thông khác
Trang 11- Chúng ta đang sống trong thời kỳ mà báo chí điện tử và mạng xã hội phát triển ngày càng mạnh mẽ, nhanh chóng; công nghệ truyền thông đang tạo ra những cơ hội lớn cùng với những thách thức rất gay gắt đối với nghề báo Tất cả những điều
đó đòi hỏi cần phải có sự điều chỉnh và bổ sung quy định đạo đức báo chí để phù hợp với pháp luật hiện hành, phù hợp với sự biến đổi xã hội, tạo ra định ước nghề nghiệp cao hơn, hiệu lực hơn Người làm báo phải có ý thức khi tham gia mạng xã hội là yêu cầu đặt ra từ thực tiễn đó
- Sự ảnh hưởng của các phương tiện truyền thông càng ngày càng lớn, khả năng phân biệt của công chúng đối với đọ chính xác của thông tin lại không cao nên vai trò “ gác cổng” của báo chí không được phát huy tốt, không khu biệt được một cách hiệu quả đối với thông tin, thậm chí xuất hiện các luồng tin lá cải, sai sự thật, câu khách rẻ tiền.Trên mạng Internet, hiện tượng này càng nghiêm trọng hơn, phá hoại “ môi trường sinh thái” vốn có của mạng Internet, xâm phạm đến quyền được nắm bắt thông tin của công chúng
- Có thể nói rằng, chưa bao giờ vấn đề đạo đức người làm báo được đặt ra nóng bỏng và gay gắt như hiện nay Điều này đòi hỏi nhà báo càng phải coi trọng tu dưỡng về đạo đức nghề nghiệp Cốt lõi của đạo đức báo chí là sự chính trực, trung thực, khách quan Do vậy, khi nhà báo viết trên các ấn phẩm chính thức hay khi tham gia mạng xã hội, thì vẫn là con người đó, trái tim, khối óc đó, phải luôn luôn bảo vệ các giá trị tốt đẹp, vì lợi ích thiết thân của người dân, lợi ích tối cao của đất nước và dân tộc.Nói cách khác, dù nhà báo sử dụng mạng xã hội như một “cư dân mạng” thì cộng đồng xã hội dễ hiểu đấy là quan điểm của nhà báo, và ít nhiều mang quan điểm của cơ quan báo chí nơi nhà báo đó đang làm việc.Chính vì vậy, việc nhà báo đưa thông tin, bày tỏ quan điểm riêng trên mạng xã hội cũng cần cẩn trọng, nghiêm túc, chuẩn mực giống như khi tác nghiệp báo chí
- Chuẩn mực trước hết là trung thực, khách quan, tôn trọng sự thật Đưa tin sai, bình luận lệch lạc là không chuẩn mực, theo đuổi mục đích cá nhân, thiếu trách nhiệm với xã hội là không chuẩn mực.Thấy cái sai mà không phê phán lại còn a dua là không chuẩn mực Thấy cái đúng, cái tốt bị tấn công mà không bảo vệ lại còn châm chọc, dè bỉu là không chuẩn mực Khách quan, trung thực, tôn trọng sự thật là cốt lõi của đạo đức nghề nghiệp báo chí Đối với nhà báo, phải ý thức được trách nhiệm của mình là tham gia xây dựng đời sống tư tưởng, tinh thần lành mạnhbằng những thông tin lành mạnh Dù ở bất cứ đâu, sứ mệnh, bổn phận của họ vẫn
là người làm báo, người cung cấp thông tin, chính xác, đúng đắn cho xã hội
- Điều 5 hoàn toàn không hạn chế quyền tự do ngôn luận của nhà báo mà còn khuyến khích các nhà báo tích cực tham gia mạng xã hội với tinh thần nghiêm túc,