Tiểu luận cao học luật pháp và đạo đức báo chí truyền thông (1)

TIỂU LUẬN MÔN LUẬT PHÁP VÀ ĐẠO ĐỨC BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG Đề tài LUẬT BÁO CHÍ 2016 THỰC TIỄN CHỨC NĂNG THÔNG TIN TRUNG THỰC TÌNH HÌNH ĐẤT NƯỚC VÀ THẾ GIỚI CỦA MỘT SỐ CƠ QUAN BÁO ĐÀI MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 CHƯ[.]

TIỂU LUẬN MÔN: LUẬT PHÁP VÀ ĐẠO ĐỨC BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG

Đề tài LUẬT BÁO CHÍ 2016 THỰC TIỄN CHỨC NĂNG THÔNG TIN TRUNG THỰC TÌNH HÌNH ĐẤT NƯỚC VÀ THẾ GIỚI CỦA MỘT SỐ CƠ QUAN

BÁO ĐÀI

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ PHÁP LUẬT ĐẠO ĐỨC BÁO CHÍ 3

1.1 Khái niệm chung về đạo đức báo chí 3

1.2 Tầm quan trong trọng của đạo đức nghề báo 3

1.3 Luật Báo chí 2016 4

1.4 Báo chí phải thông tin trung thực về tình hình đất nước và thế giới phù hợp với lợi ích đất nước và của nhân dân 4

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG LUẬT BÁO CHÍ 2016 LIÊN HỆ THỰC TIỄN CÁC CƠ QUAN BÁO ĐÀI 6

2.1 Thực trạng luật báo chí 2016 trong đời sống 6

2.2 Thực trạng các cơ quan báo chí về việc thực hiện luật báo chí 2016 7

CHƯƠNG 3 Ý NGHĨA CỦA LUẬT BÁO CHÍ ĐỐI VỚI NGƯỜI LÀM BÁO 11

KẾT LUẬN 12

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cùng với việc không ngừng đi sâu hội nhập kinh tế thế giới, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân Việt Nam cũng ngày càng được nâng cao nhưng vẫn tồn tại một bộ phận nhà báo vì chưa hài lòng với những gì đang có, nên đã bất chấp mọi thủ đoạn đưa tin sai sự thật nhằm mưu cầu lợi ích cá nhân, đáp ứng nhu cầu, tham vọng riêng của mình Đưa tin sai sự thật là một trong số những thủ đoạn để cá nhân nhà báo trục lợi bằng hình thức tăng lượt xem và nguy hiểm hơn là bị các phần tử có ý đồ chống phá nhà nước lợi dụng

để xuyên tạc các chính chính sách của Đảng

Thêm vào đó, dưới sự cạnh tranh mạnh mẽ và khốc liệt của báo chí truyền thông, thời gian đưa tin được tính đến từng giây, “thời gian là vàng”,

do vậy vì thỏa mãn sự hiếu kỳ của công chúng mà một số nhà báo đã giả tạo tin tức, đưa tin không qua kiểm chứng hoặc thổi phồng tin tức nhằm “giật gân”, “câu khách”, mang lại lợi ích kinh tế lớn nhất có thể Nhiều nhà báo vì những lợi ích cá nhân hay xuất phát từ những nguyên nhân khác nhau đã đưa tin sai sự thật, đưa tin không kiểm chứng gây ảnh hưởng đến việc tiếp nhận, nắm bắt tin tức của công chúng và đây là một trong những vấn đề nghiêm trọng rất cần được khắc phục kịp thời Và để có thể khắc phục được điều đó thì cần căn cứ vào Luật báo chí 2016

Theo Luật Báo chí, chương 1, điều 4 về “chức năng, nhiệm và quyền hạn của báo chí” có quy định: “ Thông tin trung thực về tình hình đất nước và thế giới phù hợp với lợi ích của đất nước và của Nhân dân.” Trong tiểu luận này sinh viên sẽ liên hệ thực tiễn và làm rõ tính thông tin trung thực của các

cơ quan báo chí trong thời gian vừa qua

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu tiểu luận

Mục đích của tiểu luận là làm rõ vai trò quan trọng của đạo đức, pháp luật đối với những người làm báo và cụ thể là tính trung thực trong báo chí

Bênh cạnh đó làm rõ được việc thực hiện luật báo chí 2016 trong thời gian gần đây đối với một số cơ quan báo chí trong nước Tiểu luận sẽ chỉ ra các khái niệm cơ bản về báo chi, pháp luật, đạo đức, tin giả và nêu bật được tầm quan trọng của Luật Báo chí

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của tiểu luận là quá trình sản xuất tin bài cũng như chất lượng sản phẩm của các cơ quan báo đài trong việc thực hiện luật báo chí 2016 Phạm vi nghiên cứu là 3 cơ quan báo chí trong nước báo gồm Truyền hình Quốc hội Việt Nam, báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, Đài truyền hình Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu được Tính trung thực trong báo chí của Luật Báo chí

2016, sinh viên đã sử dụng các phương pháp phân tích tài liệu bằng văn bản, phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm, phương pháp lịch sử và các phương pháp nghiên cứu xã hội học khác như phương pháp quan sát

5 Kết cấu tiểu luận

Tiểu luận có kết cấu 3 chương 6 tiết

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ PHÁP LUẬT ĐẠO ĐỨC BÁO CHÍ

1.1 Khái niệm chung về đạo đức báo chí

Theo Cơ sở lý luận báo chỉ - PGS.TS Nguyễn Văn Dững: “ Đạo đức là

hệ thống giá trị, chuẩn mực ứng xử trong các mối quan hệ xã hội Hệ thống giá trị đạo đức do cộng đồng tạo dựng và thừa nhận, được pháp luật và dư luận xã hội bảo vệ Hệ thống giá trị đạo đức có tính lịch sử ” Còn đạo đức nghề nghiệp là một bộ phận của đạo đức xã hội, là đạo đức trong một lĩnh vực

cụ thể trong đạo đức chung của xã hội Đạo đức nghề nghiệp bao gồm những yêu cầu đạo đức đặc biệt, các quy tắc và chuẩn mực trong lĩnh vực nghề nghiệp nhất định, nhằm điều chỉnh hành vi của các thành viên trong nghề nghiệp đó sao cho phù hợp với lợi ích và sự tiến bộ của xã hội

Ngày nay, đạo đức nghề nghiệp đã và đang trở thành vấn đề của xã hội quan tâm và đòi hỏi ngày càng gắt gao, đặc biệt đối với nghề báo Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo là những quy tắc, chuẩn mực quy định thái độ và hành vi ứng xử của nhà báo trong các mối quan hệ nghề nghiệp Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo còn được gọi là đạo đức nghề báo, đạo đức nhà báo, đạo đức báo chí

1.2 Tầm quan trong trọng của đạo đức nghề báo

Nghề nghiệp báo chí không chỉ tác động và liên quan đến cộng đồng, đến đông đảo dân cư mà còn quan trọng là việc tác động vào hệ thống giá trị tinh thần, tư tưởng, những quan niệm giá trị đạo đức và nhân phẩm, giá trị của con người trong mối quan hệ với dư luận xã hội

Trong xã hội hiện đại, cũng với quá trình đô thị hóa và toàn cầu hóa, vai trò của báo chí ngày càng gia tăng nhanh chóng và cùng với nó là sự quan tâm của xã hội đối với vấn đề đạo đức nghề nghiệp Trong điều kiện kinh tế thị trường, quan hệ đạo đức nghề nghiệp nhà báo cũng trở nên đa dạng và phức tạp hơn

Chính vì vậy, với vị trí và vai trò của báo chí trong đời sống xã hội ngày nay đòi hỏi những người làm nghề báo cần phải có nhận thức sâu sắc từng việc làm, cân nhắc kỹ lưỡng và xem xét cẩn trọng những hậu quả có thể xảy ra với xã hội để từ đó đảm bảo thực hiện những quy tắc, chuẩn mực quy định thái độ và có những hành vi ứng xử trong mối quan hệ nghề nghiệp

1.3 Luật Báo chí 2016

Luật Báo chí 2016 được Quốc hội khoá XIII, kỳ họp thứ 11 thông qua ngày 5-4-2016, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2017 Luật Báo chí mới sẽ tạo hành lang pháp lý quan trọng cho sự phát triển bền vững của sự nghiệp báo chí cách mạng Việt Nam, đóng góp ngày càng xứng đáng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Luật Báo chí mới gồm 6 chương, 61 điều, tăng 25 điều so với Luật Báo chí năm 1999 Cụ thể, Luật Báo chí 2016 có 32 điều xây dựng mới và sửa đổi, bổ sung 29 điều Về kết cấu, Luật Báo chí mới bỏ chương Quản lý nhà nước về báo chí, thay đổi kết cấu chương III (Nhiệm vụ quyền hạn của báo chí), chương IV (Tổ chức báo chí và nhà báo) của Luật Báo chí năm 1999 thành chương III (Tổ chức báo chí) và chương IV (Hoạt động báo chí)

So với Luật Báo chí trước đây, Luật Báo chí 2016 có nhiều điểm mới

cơ bản, gồm: Quy định về quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí của công dân; đối tượng thành lập cơ quan báo chí; quyền tác nghiệp của báo chí; đạo đức nghề nghiệp của người làm báo; liên kết trong hoạt động báo chí; hoạt động kinh doanh dịch vụ của cơ quan báo chí; cải chính và xử lý

vi phạm trong lĩnh vực báo chí Bên cạnh đó, trong quy định về chức năng, quyền hạn người làm báo có đề cập : “ Thông tin trung thực về tình hình đất nước và thế giới phù hợp với lợi ích của đất nước và của Nhân dân.”

1.4 Báo chí phải thông tin trung thực về tình hình đất nước và thế giới phù hợp với lợi ích đất nước và của nhân dân.

Điều này thể hiện mỗi sản phẩm báo chí để phải có tính trung thực, phản ánh khách quan những điều có thật trong cuộc sống Nhà báo không

phải nhà văn nên không thể thêm những điều không có sự thật vào các sản phẩm báo chí của mình Đặc biệt đối với các lĩnh vực quan trọng như chính trị hay kinh tế, khi người dân có nhu cầu cần nắm bắt thông tin thì người làm báo phải là người mang thông tin chính khác đến cho đông đảo quần chúng nhân dân Không vì lợi ích nhóm, lợi ích cá nhân, lợi ích gia đình mà bịa đặt thông tin, vu không để nhằm trục lợi cho mình Điều này được quy định rõ trong Luật Đạo đức Báo chí và những người làm báo phải có nghĩa vụ chấp hành và thực thi nó trong suốt quãng đời làm việc Đã là luật và quy định thì điều này đồng nghĩa với việc những nhà báo nào vi phạm sẽ bị xử phạt theo đúng pháp luật đề ra

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG LUẬT BÁO CHÍ 2016 LIÊN HỆ THỰC TIỄN CÁC CƠ

QUAN BÁO ĐÀI

2.1 Thực trạng luật báo chí 2016 trong đời sống

Những năm qua, những người làm báo Việt Nam đã thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, là cầu nối giữa Đảng và các cấp chính quyền với nhân dân, phê phán đấu tranh với các hiện tượng tham nhũng tiêu cực, tệ nạn

xã hội , góp phần dự báo, đón đầu các xu thế phát triển của xã hội

Đồng thời, các cơ quan báo chí đã bám sát các quy định tại Luật Báo chí 2016 để triển khai trong thực tiễn Nhiều cơ quan báo chí thực hiện nghiêm theo tôn chỉ, mục đích quy định trong giấy phép hoạt động báo chí đã được cấp; các nhà báo tác nghiệp đúng quy định; thực hiện các quy định về phản hồi thông tin, khai thác thông tin, trả lời phỏng vấn theo quy định; thực hiện đúng các thủ tục liên quan đến giấy phép hoạt động báo chí như thay đổi tên gọi cơ quan báo chí, tăng trang, tăng kỳ, thay đổi khuôn khổ; công tác xét thẻ nhà báo đúng trình tự, thủ tục; nộp lưu chiểu ấn phẩm báo chí đầy đủ, đúng quy định…

Song, bên cạnh đó, có thể nhận thấy những biến đổi tiêu cực trong đạo đức nghề nghiệp người làm báo đang diễn ra ngày càng phức tạp, cho thấy dấu hiệu tha hóa trong một bộ phận người làm báo Đó là hiện tượng nhà báo thông tin sai sự thật, thiếu trách nhiệm, không kiểm chứng, chụp giật, bóp méo sự thật Tình trạng nhà báo lạm quyền - cửa quyền ngày càng gia tăng; vẫn còn hiện tượng nhà báo lợi dụng vị trí và công việc để vụ lợi cá nhân, làm trái pháp luật

Hoạt động báo chí ở nước ta hiện nay, đã và đang xuất hiện không ít các “nhà báo sa lông” Họ là những phóng viên thực thụ trong một cơ quan báo chí hoặc là những cộng tác viên hoạt động báo chí tự do Họ cũng có thể

là một nhà báo đã công tác lâu năm hoặc là người mới vào nghề Vì những mục đích khác nhau, họ đã vi phạm đạo đức nghề nghiệp trong tác nghiệp Trên báo chí của chúng ta hiện nay đã và đang xuất hiện những bài viết mang tính chủ quan, võ đoán dẫn đến sai sự thật, đó là thể hiện sự non yếu của nhà báo trong sử dụng phương pháp quan sát thu thập thông tin, dữ liệu sáng tạo tác phẩm báo chí Các nhà báo mắc lỗi này thường mới chỉ quan sát bằng cảm tính chứ chưa quan sát bằng lý tính Khi phát hiện, tiếp cận các sự kiện, vấn

đề, nhà báo đã chưa tìm hiểu kỹ lưỡng bản chất của các sự kiện, vấn đề, do đó chưa có được những chi tiết, dữ kiện phù hợp thể hiện trong tác phẩm báo chí

2.2 Thực trạng các cơ quan báo chí về việc thực hiện luật báo chí 2016

2.2.1 Truyền hình Quốc hội Việt Nam

Kênh Truyền hình Quốc hội Việt Nam thường được gọi tắt là Kênh Quốc hội, là kênh thông tin - tin tức về Quốc hội, các hoạt động của Đảng và Nhà nước trong Quốc hội và các cử tri cả nước Kênh chịu sự quản lý của Văn phòng Quốc hội

Kênh Truyền hình Quốc hội Việt Nam được phát sóng thử nghiệm từ tháng 10 năm 2014 với tư cách là một series chương trình, kéo dài 2 giờ (từ 06h00 đến 08h00 hằng ngày) trên kênh truyền hình VOVTV (trước kia là VOV Vietnam Journey) của Đài Tiếng nói Việt Nam Vào lúc 18h00 ngày 5 tháng 1 năm 2015, Nguyên Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng đã nhấn nút khai trương, đánh dấu sự ra đời của kênh truyền hình chuyên biệt về Quốc hội Việt Nam đến nhiều cử tri xem đài

Từ khi thành lập cho đến này Truyền hình Quốc hội Việt Nam luôn đưa đến các nguồn thông tin chính xác, xác đáng cho khán thính giả về cả phát thanh và truyền hình Thông tin của kênh được đồng chí Vũ Minh Tuấn-Giám đốc đài, Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội điều hành và chỉ đạo nội dung Đội ngũ phóng viên vầ biên tập viên thường trú cũng như bên lề luôn bám sát tình hình chính trị của Quốc hội, các kỳ họp thường kì với sự thay

đổi, bổ sung về các điều luật luôn được cập nhật rõ ràng, chính xác và không

hề có sự sai lệch về thông tin

Đặc biệt truyền hình Quốc hội nói không với tống tiền doanh nghiệp, mua bán thông tin và xem thông tin như là một món hàng để kiếm lời Nguồn thu của Kênh chủ yếu và từ quảng cáo trên sóng và ngân sách nhà nước Điều

đó khiến truyền hình Quốc hội hoạt động như một cơ quan nhà nước về báo chí, luôn thực hiện nghiêm minh Luật Báo chí 2016

2.2.2 Đài truyền hình Việt Nam

Đài Truyền hình Việt Nam, tên tiếng Anh là Vietnam Television, viết tắt là VTV, là đài truyền hình quốc gia trực thuộc Chính phủ nước Cộng hòa

Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Đài có nhiệm vụ "tuyên truyền đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và Quốc hội, góp phần giáo dục, nâng cao dân trí, phục vụ đời sống tinh thần của nhân dân"

Đài truyền hình Việt Nam là đài quốc gia có tần số phát sóng trên tất cả các tỉnh thành trên cả nước Nếu như Truyền hình Quốc hội tập trung vào Quốc hội vào chính trị thì các kênh sóng của Đài Truyền hình Việt Nam lại rộng hơn và chạm sâu được đến nhiều lĩnh vực hơn như giải trí, văn hóa xã hội Đặc biệt là Ban thời sự VTV1 hay VTV24 của Đài truyền hình Việt Nam Các chương trình của kênh không chỉ ở cung giờ thời sự mà còn có những chuyên mục cung cấp thông tin chính xác và nhanh trong ngày như “ Chuyển động 24h”, “ Việt Nam hôm nay”

Thực tế chúng ta có thể nhận thấy đầu năm 2020 khi tình hình dịch bệnh Covid ngày càng diễn biến một cách phức tạp, các con số về ca mắc được đội ngũ phóng viên cập nhật nhanh chóng và liên tục trong những thời điểm nóng Đối với tình hình dịch bệnh thế giới, Đài cũng thông tin chính xác

để người dân có cái nhìn khách quan và chân thực về công tác phòng chống dịch của Đảng và nhà nước ta

Đài truyền hình Việt Nam có thể xem là cơ quan có đội ngũ phóng viên, nhà báo lớn nhất nhì trên cả nước Điều này càng được đánh giá cao hơn

khi phóng viên có thể tiếp cận được đến từng góc khuất trong cuộc sống, phải ánh chân thực được những điểm nóng được ẩn sâu khỏi lớp vỏ bọc bên ngoài

Ta có thể kể đến như phóng sự “ Thu tiền bảo kê ở chợ Long Biên”, đây là một ví dụ điển hình cho việc phải ánh trung thực tình hình xã hội để từ đó có hành lang pháp lý để điều chỉnh những vấn đề nóng này đi vào đúng quy chuẩn

Đối với báo chí, lợi ích của đất nước và nhân dân phải được ưu tiên đặt lên hàng đầu, không vì lợi ích nhóm hay lợi ích cá nhân mà ca tụng những giá trị không có hoặc xuyên tạc, bịa đặt thông tin làm ảnh hưởng đến định hướng của Đảng cũng như đời sống của quần chúng nhân dân

2.2.3 Báo điện tử- Đảng Cộng sản Việt Nam

Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam là tiếng nói của Đảng, Nhà nước

và Nhân dân Việt Nam trên mạng Internet; là cơ quan báo chí truyền thông đa phương tiện, hệ thống tư liệu, văn kiện điện tử của Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam; là trung tâm khai thác và tích hợp thông tin từ trang thông tin điện tử của các Ban Đảng Trung ương, Văn phòng Trung ương các tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc trong cả nước; là cổng thông tin, giao tiếp giữa Đảng với Nhân dân

Báo hoạt động dưới sự chỉ đạo, định hướng và quản lý trực tiếp của Ban Tuyên giáo Trung ương điều đó khiến các sản phẩm báo chí thuộc cơ quan này luôn cung cấp các tác phẩm có tính định hướng cao và thiên về các chính sách, tư tưởng của Đảng Các bài viết được đăng tải trên Pgae đều có tính thông tin, tuyên truyền sâu rộng nhằm nâng cao nhận thức về ý nghĩa, vai trò, tầm quan trọng, sự cần thiết học tập nghiên cứu, vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, chủ trương của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước

Các bài báo còn phản ánh toàn diện, chính xác các hoạt động của Đảng, trước hết là Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và cấp ủy các cấp; hoạt động của bộ máy Nhà nước và hệ thống chính trị từ Trung ương