Mở đầu Báo chí có vai trò to lớn trong đời sống chính trịxã hội của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc. Báo chí là công cụ sắc bén trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, góp phần to lớn trong quá trình thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Vì vậy, đòi hỏi phải có đội ngũ nhà báo yêu nghề, tận tâm với nghề, ý thức được vị trí, vai trò của mình trong xã hội. Báo chí chỉ có thể làm đúng chức năng của mình và thực sự trở thành nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của xã hội khi đáp ứng được đầy đủ những yêu cầu đó. Cho nên, việc xây dựng đạo đức của người làm báo luôn là một việc quan trọng cần được quan tâm đúng mức. Những năm gần đây, ảnh hưởng suy thoái kinh tế toàn cầu đã gây không ít khó khăn cho kinh tế báo chí. Nhu cầu ứng dụng công nghệ thông tin và nhu cầu tăng doanh thu là những yếu tố khiến việc cạnh tranh cung cấp thông tin giữa các cơ quan báo chí ngày càng trở nên gay gắt. Đồng thời với nó là hàng loạt sai phạm trong tác nghiệp báo chí đã xảy ra, trong đó có sai phạm thuộc về phạm trù đạo đức nghề nghiệp của nhà báo. Đây cũng là vấn đề đang được dư luận xã hội hết sức quan tâm. Vấn đề đạo đức nghề nghiệp báo chí đã trở thành chủ đề nóng trên các diễn đàn, các hội thảo bàn về báo chí. Nhưng dường như số lượng những vụ việc, những biểu hiện tiêu cực về đạo đức báo chí vẫn không thuyên giảm mà đang có xu hướng tăng lên. Biểu hiện rõ nhất của tình trạng vi phạm đạo đức nghề nghiệp là đưa thông tin sai sự thật, không chính xác làm tổn hại đến danh dự, uy tín cá nhân, lợi ích của tổ chức, doanh nghiệp... Trên các trang báo điện tử, báo in đăng tải quá nhiều các vụ án mạng, các mặt trái của xã hội; các vụ hôn nhân, tình dục; khai thác các khía cạnh mê tín dị đoan, đời sống tâm linh; chuyện riêng tư của các người mẫu, diễn viên; những hành vi tội ác bạo lực... Có không ít nhà báo lợi dụng danh nghĩa nghề nghiệp dọa dẫm doanh nghiệp đưa tiền, ép làm quảng cáo; có nhà báo viết về các lĩnh vực nhạy cảm nhưng để nguyên địa chỉ, tên thật... Nhiều trường hợp nhà báo sao chép, sử dụng tin bài của người khác mà không có sự đồng ý của tác giả, hoặc dùng phương tiện của báo chí để “lăng xê”, tâng bốc người này, dìm người khác với mục đích lợi ích cá nhân. Như vậy em đã chọn đề này để nghiên cứu và tăng sự hiểu biết thêm về những đạo đức các vai trò của nhà báo của Việt Nam để làm nền tảng cho em đến tương lai.
Trang 1TIỂU LUẬNMÔN PHÁP LUẬT VÀ ĐẠO ĐỨC BÁO CHÍ – TRUYỀN THÔNG
Đề tài:
TRÌNH BÀY NHẬN THỨC CỦA EM VỀ VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC CỦA NGƯỜI LÀM BÁO MINH HOẠ BẰNG CÁC VÍ DỤ THỰC TẾ.
Trang 2Mục lục
Mở đầu 3
CƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẠO ĐỨC CỦA NGƯỜI LÀM BÁO 4
1.1 Khái niệm 4
1.2 Vai trò của đạo đức nhà báo trong hoạt động báo chí 9
1.3 Tầm quan trọng của đạo đức nghề báo CHƯƠNG 2: 11
ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGIỆP TRONG CÁC MỐI LIÊN HỆ CỦA NHÀ BÁO 11
2.1 Các mối quan hệ nền tảng 11
2.2 Các mối quan hệ trong môi trường xã hội 11
2.3 Các mối quan hệ nghề nghiệp 12
CHƯƠNG 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO 14
ĐẠO ĐỨC CỦA NGƯỜI LÀM BÁO 14
3.1 Những vấn đề đặt ra của người làm báo 14
3.2 Giải pháp nâng cao đạo đức của người làm báo 20
Kết Luật: 22
Tài liệu tham khảo 23
Trang 3Mở đầu
Báo chí có vai trò to lớn trong đời sống chính trị-xã hội của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc Báo chí là công cụ sắc bén trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, góp phần to lớn trong quá trình thúc đẩy sự phát triển của xã hội Vì vậy, đòi hỏi phải có đội ngũ nhà báo yêu nghề, tận tâm với nghề, ý thức được vị trí, vai trò của mình trong xã hội Báo chí chỉ có thể làm đúng chức năng của mình và thực sự trở thành nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của xã hội khi đáp ứng được đầy đủ những yêu cầu đó Cho nên, việc xây dựng đạo đức của người làm báo luôn
là một việc quan trọng cần được quan tâm đúng mức
Những năm gần đây, ảnh hưởng suy thoái kinh tế toàn cầu đã gây
không ít
khó khăn cho kinh tế báo chí Nhu cầu ứng dụng công nghệ thông tin và nhu cầu tăng doanh thu là những yếu tố khiến việc cạnh tranh cung cấp thông tin giữa các cơ quan báo chí ngày càng trở nên gay gắt Đồng thời với nó là hàng loạt sai phạm trong tác nghiệp báo chí đã xảy ra, trong đó có sai phạm thuộc về phạm trù đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Đây cũng là vấn đề đang được dư luận xã hội hếtsức quan tâm
Vấn đề đạo đức nghề nghiệp báo chí đã trở thành chủ đề nóng trên các diễn đàn, các hội thảo bàn về báo chí Nhưng dường như số lượng những vụ việc, những biểu hiện tiêu cực về đạo đức báo chí vẫn không thuyên giảm mà đang có xuhướng tăng lên Biểu hiện rõ nhất của tình trạng vi phạm đạo đức nghề nghiệp là đưa thông tin sai sự thật, không chính xác làm tổn hại đến danh dự, uy tín cá nhân, lợi ích của tổ chức, doanh nghiệp Trên các trang báo điện tử, báo in đăng tải quá nhiều các vụ án mạng, các mặt trái của xã hội; các vụ hôn nhân, tình dục; khai thác các khía cạnh mê tín dị đoan, đời sống tâm linh; chuyện riêng tư của các người
Trang 4mẫu, diễn viên; những hành vi tội ác bạo lực Có không ít nhà báo lợi dụng danh nghĩa nghề nghiệp dọa dẫm doanh nghiệp đưa tiền, ép làm quảng cáo; có nhà báo viết về các lĩnh vực nhạy cảm nhưng để nguyên địa chỉ, tên thật Nhiều trường hợp nhà báo sao chép, sử dụng tin bài của người khác mà không có sự đồng ý của tác giả, hoặc dùng phương tiện của báo chí để “lăng xê”, tâng bốc người này, dìm người khác với mục đích lợi ích cá nhân.
Như vậy em đã chọn đề này để nghiên cứu và tăng sự hiểu biết thêm về những đạo đức các vai trò của nhà báo của Việt Nam để làm nền tảng cho em đến tương lai
CƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẠO ĐỨC CỦA NGƯỜI LÀM BÁO
1.1 Khái niệm
Thuật ngữ “đạo đức” trong tiếng Việt có nguồn gốc từ tiếng Hán, bao gồm hai nét nghĩa gộp lại: “đạo” là con đường, quy luật sinh thành, tồn tại,biến hóacủa vạn vật và “đức” là bản chất, tính chất của các loài Theo nghĩa đó, mỗi loài có những tính chất riêng của nó để phân biệt với các loài khác
Tuy nhiên, đó là tiếp cận từ góc độ chiết tự “đạo” và “đức”, còn đạo
đức với nghĩa là những chuẩn mực được con người thừa nhận và thực hiện thì chỉ
có ở xã hội loài người Do vậy, khái niệm “đạo đức” chỉ dùng cho con người, nó
Trang 5hàm nghĩa những chuẩn mực mà con người trong xã hội cùng đặt ra vào cùng tuân thủ.
Theo quan niệm phương Đông, đạo đức có nghĩa là “đạo làm người”, bao gồm nhiều chuẩn mực về các mối quan hệ vua tôi, cha con, chồng vợ, bàn bè, anh em…
Ở phương Tây, khái niệm đạo đức bắt nguồn từ chữ “mos” trong tiếng Latinh, có nghĩa là “lề thói”, moralis có nghĩa là “thói quen” Như
vậy, khi nói đến đạo đức là nói đến các lề thói và tập tục biểu hiện trong mối quan
hệ giao tiếp hàng ngày giữa người với người khái niệm quốc tế của đạo đức là
“moral”
Theo C.Mác, đạo đức là một “hình thái ý thức xã hội” chịu sự tác động qua lạicủa các hình thái ý thức xã hội khác và cùng với các hình thái ý thức xã hội ấy, đạođức chịu sự quy định của tồn tại xã hội, phản ánh tồn tại xã hội Do đó, đạo đức có
“bản chất xã hội”
Ngày nay, đạo đức được định nghĩa “là một hình thái ý thức xã hội, tập hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội, nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội” Như vậy, những chuẩn mực đạo đức đã được chính con người sáng tạo ra và tuân thủ, nhằm điều chỉnh hành vi của con người mà những chuẩn mực cụ thể tùy vào quan niệm của từng thời đại, từng vùng, miền… với mục đích là đem lại lợi íchcho mọi người – cho bản thân mình và người khác, nghĩa là đem lại lợi ích cho xã hội Đạo đức đánh giá hành vi con người theo các chuẩn mực và các giá trị như thiện và ác, chính nghĩa và phi nghĩa, đúng và sai, cái phải làm và cái không được làm, cái nên làm và cái không nên làm…Việc yêu nước, thương dân, kính trên, nhường dưới, hiếu thuận với cha mẹ, đối xử chan hòa với anh
em, bạn bè, làng xóm… đều do các chuẩn mực của đạo đức xã hội chi phối hành vi
cá nhân Chuẩn mực đạo đức giúp con người có khả năng tự hoàn thiện mình và
Trang 6phát triển ngày một văn minh, tiến bộ Xã hội loài người các phát triển thì các chuẩn mực đạo đức cũng càng phong phú, mang tính nhân đạo hơn, có nghĩa là đạođức cũng luôn vận động cùng quá trình phát triển của xã hội
Về mặt xã hội, đạo đức được thể hiện bằng thái độ cụ thể của dư luận xãhội Đó là những ý kiến, trạng thái tinh thần tán thưởng, khẳng định (tích cực) hoặcphê phán, phủ định (tiêu cực) của một số đông người đối với một hành vi, ý tưởng của cá nhân hay nhóm người nào đó
Về mặt cá nhân, đạo đức được coi là “tòa án lương tâm” có khả năng tự phê phán, đánh giá và suyxét từng hành vi, thái độ và ý nghĩ trong bản thân mỗi cá nhân.Xét về bản chất, sự điều chỉnh của đạo đức mang tính tự giác, là sự tự lựa chọn của mỗi người Từ những chuẩn mực và quy tắc chung, mỗi cá nhân tự chọn lựa và có nghĩa vụ, trách nhiệm chuyển những yêu cầu đó thành nhu cầu, mục đích
và sự hứng thú của bản thân Vì vậy, ngoài biểu hiện trong các quan hệ xã hội, đạo đức còn thể hiện trong thái độ, hành vi và việc tự ứng xả của bản thân mỗi con người
Không chỉ với cộng đồng xã hội, đạo đức chi phối cả các lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp cụ thể của xã hội hiện đại Mỗi nghề nghiệp đều có chuẩn mực đạo đức riêng Những chuẩn mực ấy luôn gắn bó chặt chẽ với những điều kiện, đặc điểm của nghề nghiệp cụ thể đó
Đạo đức nghề nghiệp là một bộ phận của đạo đức xã hội, là đạo đức
trong một lĩnh vực cụ thể trong đạo đức chung của xã hội Đạo đức nghề
nghiệp bao gồm những yêu cầu đạo đức đặc biệt, các quy tắc và chuẩn mực trong lĩnh vực nghề nghiệp nhất định, nhằm điều chỉnh hành vi của các thành viên trong nghề nghiệp đó sao cho phù hợp với lợi ích và sự tiến bộ của xã hội Phẩm chất đạođức cá nhân trong xã hội có nét chung nhưng phẩm chất đạo đức trong từng nghề nghiệp lại có những nét đặc thù và yêu cầu riêng biệt
Trang 7Tuân theo các nguyên tắc, chuẩn mực trong đạo đức nghề nghiệp vừa
góp phần vào tăng trưởng kinh tế, vừa tạo điều kiện nâng cao chất lượng lao động, hoàn thiện người lao động trong nghề nghiệp đó Nghề nào cũng cần có đạo đức nghề nghiệp, nhưng một số nghề có vị trí quan trọng đặc biệt và có mối quan hệ rộng rãi với nhiều người trong xã hội thì đạo đức nghề nghiệp đặc biệt được coi trọng như nghề giáo, nghề báo, nghề y, nghề luật, an ninh, tòa án…Với những nghềnày, bên cạnh những chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp chung cho tất cả các quốc gia thì mỗi nước, trong mỗi thời kỳ lịch sử lại đề ra những chuẩn mực đạo đức nghềnghiệp riêng cho người hành nghề ở nước mình
1.1.3.1 Khái niệm của nhà báo.
Theo TS Nguyễn Thị Trường Giang trong cuốn “Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo” thì khái niệm “nhà báo” được hiểu là: “người làm nghề viết báo chuyên nghiệp nhằm sáng tạo nên những tác phẩm báo chí, đang hoạt động hoặc cộng tác thường xuyên với một cơ quan báo chí và được cấp thẻ nhàbáo”
Điều 14 Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật báo chí cũng quy định rõ:
“Nhà báo phải là người có quốc tịch Việt Nam, có địa chỉ thường trú tại Việt Nam,
có đủ các tiêu chuẩn chính trị, đạo đức và nghiệp vụ báo chí do Nhà nước quy định,đang hoạt động hoặc công tác thường xuyên với một cơ quan báo chí Việt Nam và được cấp thẻ nhà báo” Trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí”, PGS.TS Nguyễn Văn Dững cho rằng: “Nhà báo có thể được hiểu là người tham gia thực hiện một trong các loại hình lao động báo chí của quá trình thu thập, xử lý và chuyển tải thông tin cho công chúng xã hội; đó là lao động tổ chức – quản lý (ở nước ta là bao gồm tổ chức quản lý vĩ mô và vi mô), lao động biên tập, lao động tác giả, lao động kỹ thuật– dịch vụ trong báo chí Nhà báo là chủ thể trực tiếp hoạt động báo chí, chịu trách nhiệm trước pháp luật và dư luận xã hội về những thông
tin mà họ cung cấp cho công chúng xã hội, trên cả hai bình diện pháp lý và đạo
Trang 8Để phục vụ cho nghiên cứu ở nhiều góc độ và toàn diện, thì nhà báo có thể được nhìn nhận là những người tham gia vào quá trình sáng tạo tác phẩm Do vậy, trong luận văn này, khái niệm nhà báo được tác giả nghiên cứu ở phạm vi rộng theonhư quan điểm của PGS.TS Nguyễn Văn Dững
Báo chí là loại hình truyền thông đại chúng quan trọng, có sức mạnh to lớn trong đời sống xã hội Hoạt động báo chí bị chi phối bởi luật báo chí và những điềuluật, chuẩn mực khác liên quan đến báo chí Trong đó, có những chuẩn mực rất quan trọng mà người làm báo cần tuân thủ dưới sự dẫn dắt của lương tâm và trách nhiệm, đó chính là đạo đức nghề nghiệp của nhà báo
Trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí”, tác giả E.P.Prôkhôrốp cho rằng, đạo
đức nghề nghiệp của nhà báo là “những quy định đạo đức không được ghi trong đạo luật, nhưng được chấp nhận trong giới báo chí và được duy trì bởi sức mạnh của dư luận xã hội, bởi các tổ chức sáng tạo nghề nghiệp, đó là những nguyên tắc, những quy định và những quy tắc về hành vi đạo đức của
nhà báo”
Trong cuốn “Thuật ngữ báo chí truyền thông”, tác giả cho rằng đây là
“khái niệm chỉ tư cách, lương tâm nghề nghiệp trong hoạt động báo chí, biểu hiện qua hành vi, nguyên tắc ứng xử của người làm báo”
TS Nguyễn Thị Trường Giang trong cuốn “Đạo đức nghề nghiệp của nhàbáo” cho rằng: “Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo là những quy tắc, chuẩn mực quy định về thái độ và hành vi ứng xử của nhà báo trong các mối quan hệ nghề nghiệp”
Như vậy , đạo đức nghề nghiệp của nhà báo là những quy tắc, chuẩn mực quy định thái độ và hành vi ửng xử của nhà báo trong các mối quan hệ nghề nghiệp.
Trang 9Trên thực tế hiện nay, đạo đức nghề nghiệp của nhà báo còn được gọi bằng nhiều tên khác nhau như đạo đức nghề báo, đạo đức báo chí, đạo đức nghề nghiệp của người làm báo, đạo đức nhà báo, nhưng đều có nghĩa đồng nhất.
1.2. Vai trò của đạo đức nhà báo trong hoạt động báo chí.
Trong thế giới ngày nay, vị trí và vai trò của báo chí ngày càng được nâng lên Báo chí đang trở thành một bộ phận quan trọng trong đời sống xã hội không thể thiếu được trong đời sống tinh thần của con người Báo chí còn tham gia vào tiến trình lịch sử, cùng lúc có thể tác động đến nhiều người, nhiều tầng lớp, nhiều lĩnh vực của đời sống Gắn bó với đất nước,dân tộc, nhân dân, với Đảng, Báo chí
cách mạng Việt Nam không chỉ là người tuyên truyền, cổ động tập thể (Lê-nin) mà
còn góp phần lý giải những định hướng phát triển đất nước trên cơ sở những định hướng phát triển xã hội của Đảng; là thước đo kiểm định tính đúng đắn của các quyết sách kinh tế, văn hóa xã hội trong đời sống Báo chí còn phản ánh những bứcxúc của nhân dân, các tầng lớp xã hội, những phản biện có tính xây dựng về các chính sách không phù hợp quy luật phát triển, không phù hợp với quyền lợi của quảng đại quần chúng nhân dân
Như vậy người làm báo ở Việt Nam phải thực hiện theo 10 quy định đạo đứcnghề nghiệp của người làm báo bắt đầu từ ngày 1-1-2017 như sau:
Điều 1: Trung thành với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt
Nam XHCN dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; vì lợi ích của đất nước,
vì hạnh phúc của nhân dân; góp phần nâng cao uy tín, vị thế Việt Nam trên trường quốc tế
Điều 2: Nghiêm chỉnh thực hiện Hiến pháp, Luật Báo chí, Luật bản quyền
và các quy định của pháp luật Thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích; nội quy, quy chế của cơ quan báo chí nơi công tác
Điều 3: Hành nghề trung thực, khách quan, công tâm, không vụ lợi Bảo
vệ công lý và lẽ phải Không làm sai lệch, xuyên tạc, che giấu sự thật, gây chia rẽ,
Trang 10kích động xã hội, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tình đoàn kết, hữu nghị giữa các quốc gia, dân tộc.
Điều 4: Nêu cao tinh thần nhân văn, tôn trọng quyền con người Không
xâm phạm đời tư, làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức và
cá nhân
Điều 5: Chuẩn mực và trách nhiệm khi tham gia mạng xã hội và các
phương tiện truyền thông khác
Điều 6: Bảo vệ bí mật quốc gia, bí mật nguồn tin theo quy định của pháp luật Điều 7: Đoàn kết, giúp đỡ đồng nghiệp.
Điều 8: Tích cực học tập, nâng cao trình độ chính trị, nghiệp vụ, ngoại
ngữ, phấn đấu vì một nền báo chí dân chủ, chuyên nghiệp và hiện đại
Điều 9: Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt; Bảo vệ và phát huy các giá
trị văn hóa Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại
Điều 10: Những người làm báo Việt Nam cam kết thực hiện những quy
định trên, đó là bổn phận và nguyên tắc hành nghề, là lương tâm và trách nhiệm của người làm báo
1.3 Tầm quan trọng của đạo đức nghề báo
Ngày nay, vị trí và vai trò của báo chí trong đời sống xã hội ngày càng được nâng lên, nó trở thành một bộ phận quan trọng, không thể thiếu trong đời sống tinh thần của con người, ở một khía cạnh nào đó nó còn tham gia vào tiến trình lịch sử của thời đại, cùng lúc có thể tác động đến nhiều người, nhiều tầng lớp, nhiều lĩnh vực của cuộc sống Chính vì vậy, những người làm nghề này trong mỗi tác phẩm
và sản phẩm của mình phải nhận thức sâu sắc từng việc làm, cân nhắc kỹ lưỡng và xem xét cẩn trọng những hậu quả có thể xảy ra đối với xã hội Chỉ cần một chút thiếu thận trọng của nhà báo, xã hội phải bỏ ra gấp trăm ngàn lần công sức để khắc phục hậu quả
Trang 11CHƯƠNG 2:
ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGIỆP TRONG CÁC MỐI LIÊN HỆ CỦA NHÀ BÁO
2.1 Các mối quan hệ nền tảng.
2.1.1. Nhà báo với Tổ quốc, đất nước
Với tư cách là thành viên của một đất nước, được nuôi dưỡng bằng văn hoávật chất và tinh thần của đất nước, nhà báo phải có thái độ trân trọng, yêu quý quê hương, đất nước, cội nguồn đã sinh ra mình Đó còn là thái độ và trách
nhiệm của nhà báo trước đất nước và vì lợi ích của đất nước
2.1.2. Nhà báo với nhân dân
Nhà báo phải phục vụ vô điều kiện quyền thông tin của nhân dân, là diễn đàn tin cậy của nhân dân Mỗi nhà báo đều phải tham gia vào quá trình thông tin cho nhân dân về tất cả các vấn đề, sự kiện của đời sống xã hội trong và ngoài nước, làm cho nhân dân hiểu rõ đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Qua đó, nhà báo tham gia vào việc hình thành dư luận xã hội đúng đắn, xây dựng thế giới quan khoa học, thái độ sống tích cực và nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi công dân, tạo ra sự đồng thuận cao trong xã hội
2.2 Các mối quan hệ trong môi trường xã hội.