Bài tập hết môn pháp luật và đạo đức báo chí truyền thông nêu cao tinh thần nhân văn, tôn trọng quyền con người không xâm phạm đời tư

Thực trạng việc thực hiện quy định “Nêu cao tinh thần nhân văn, tôn trọng quyền con người. Không xâm phạm đời tư, làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân” của nhà báo Việt Nam hiện nay. Năm 2016, Hội Nhà báo Việt Nam đưa ra 10 điều quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam, trong đó có quy định thứ 4 về tính nhân văn và quyền con người, quyền bí mật đời tư. Việc thực hiện quy định thứ 4 này hiện này, trên báo chí nói chung, báo mạng điện tử nói riêng, bên cạnh những thành tựu đạt được, còn có nhiều bất cập cần khắc phục sửa đổi. Trong khuôn khổ bài báo khoa học, nhóm nghiên cứu xin trình bày kết quả nghiên cứu và khảo sát trên báo VnExpress trong tháng 10 và tháng 11 năm 2019, mục Góc nhìn để có thể phần nào phản ảnh và khơi gợi những nguyên nhân, thực trạng và giải pháp cho việc thực hiện tốt quy định này của nhà báo Việt Nam hiện nay.   GIỚI THIỆU Ðối với bất kỳ ngành nghề nào, vấn đề đạo đức nghề nghiệp phải được đặt lên hàng đầu, bởi đây chính là thước đo thang giá trị của việc hành nghề chân chính. Song, với người làm báo đạo đức nghề nghiệp còn được khẳng định là một trong những phẩm chất có tính chất nền tảng của hoạt động báo chí, thậm chí trong rất nhiều trường hợp, đạo đức nghề nghiệp còn được nhấn mạnh hơn nghiệp vụ báo chí. Bởi người làm báo có thể học tập, rèn luyện, đúc rút kinh nghiệm về nghiệp vụ, nhưng đạo đức nghề nghiệp là yếu tố thuộc tư chất của con người, mà nổi lên là tinh thần trách nhiệm, thái độ nghiêm túc đối với công việc,… Đây là những yếu tố chỉ có thể hình thành trên cơ sở tự ý thức. Vì thế, để phát triển lành mạnh, tạo dựng uy tín trong xã hội và bạn đọc, mọi nền báo chí luôn coi trọng, đề cao đạo đức nghề nghiệp của Người làm báo. Nghề báo tạo ra dư luận xã hội và đưa sự kiện, con người ra trước sự phán xét của xã hội. Do đó, người làm báo có trách nhiệm rất nặng nề đối với xã hội và con người. Không phải ngẫu nhiên mà nhiều nước trên thế giới đã đề ra Bộ quy tắc đạo đức của Nhà báo. Ở Việt Nam, đạo đức nghề nghiệp của người làm báo đã được luật hóa thông qua Luật Báo chí năm 2016 và gắn liền với vai trò của Hội Nhà báo Việt Nam. Cụ thể, tại điểm b, khoản 2, Điều 8 Luật Báo chí quy định: Hội Nhà báo Việt Nam “Ban hành và tổ chức thực hiện quy định về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo”. Quy định này không chỉ khẳng định đạo đức nghề nghiệp là yếu tố hết sức quan trọng đối với mỗi người làm báo, tạo ra hành lang pháp lý đối với người làm báo trong quá trình tác nghiệp mà còn đồng thời khẳng định yếu tố đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động báo chí của mọi hội viên Hội Nhà báo Việt Nam, không phân biệt giữa người làm báo có Thẻ Nhà báo, hay người làm báo không có Thẻ Nhà báo. Vì có đạo đức, Nhà báo mới có suy nghĩ, ứng xử và hành động đúng trong công việc và cuộc sống. Đạo đức nghề báo chính là những nguyên tắc, những chuẩn mực được hình thành trong các mối quan hệ ứng xử nghề nghiệp của nhà báo, được thể chế hóa, được nhà báo và dư luận xã hội thừa nhận, trở thành những chuẩn mực điều chỉnh hành vi của nhà báo trong hoạt động thực tiễn nghề nghiệp. Chính vì vậy nền báo chí cách mạng Việt Nam đã và đang đồng hành cùng với bước chuyển biến mạnh mẽ của sự nghiệp đổi mới đất nước, góp phần xây dựng, củng cố đường lối của Đảng, phát triển kinh tế đất nước và hoàn thiện hơn trong lĩnh vực văn hoá xã hội. Báo chí ngày càng bám sát đời sống xã hội, thông tin nhanh chóng các tin tức sự kiện, đường lối chính sách của Đảng và Chính phủ đến quần chúng nhân dân; tích cực đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu và các tiêu cực xã hội; phản bác các âm mưu, thủ đoạn và luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch.... tạo niềm tin và tạo thành một nhu cầu cần thiết cho nhân dân. Nhìn lại quá trình phát triển, có thể khẳng định Báo chí nước ta luôn thể hiện được tư tưởng nhân văn, đáp ứng nhu cầu thông tin đa dạng, phong phú của cuộc sống, từ đó đấu tranh loại bỏ những nhân tố xấu trong xã hội, nhân rộng những tấm gương người tốt, việc tốt, gìn giữ những nét đẹp văn hóa của dân tộc, hướng con người đến những giá trị chân, thiện, mỹ. Qua báo chí, nhiều vụ việc tiêu cực được phơi bày, nhiều vấn đề bức xúc được giải quyết… Tuy nhiên, cùng với các thành tựu, vẫn còn một số sai phạm trong hoạt động báo chí tồn tại với biểu hiện, dạng thức khác nhau. Đặc biệt là vấn đề sai phạm về đạo đức Nhà báo. Xu hướng chạy theo những thông tin giật gân, câu khách mà bỏ quên tính nhân văn của báo chí; không ít nhà báo vi phạm pháp luật và quy định về đạo đức nghề nghiệp: thông tin không trung thực, bẻ cong ngòi bút, lợi dụng nghề nghiệp để vụ lợi; nhiều nhà báo đang dần đánh mất đi bản lĩnh cần có của người làm báo, chạy theo xu thế thông tin nhanh, soi mói những chi tiết phản cảm, phi văn hóa để cạnh tranh với báo khác mà không chú trọng kiểm chứng nguồn tin, kiểm tra tính xác thực của thông tin, không phân định được ranh giới giữa quyền của báo chí và sự xâm phạm đời tư, nhân phẩm con người... Thực trạng đó làm ảnh hưởng đến uy tín báo giới, lòng tin của bạn đọc đối với báo chí.

MỤC LỤC

I Một vài nét về báo VnExpress và mục Góc nhìn 18

II Thực trạng việc thực hiện quy định “Nêu cao tinh thần nhân văn, tôn trọng quyền con người Không xâm phạm đời tư, làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân” của nhà báo Việt Nam hiện nay 19

NGUYÊN NHÂN CỦA TÌNH TRẠNG VI PHẠM QUY ĐỊNH THỨ TƯ CỦA 10 ĐIỀU QUY ĐỊNH ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP NGƯỜI LÀM BÁO VIỆT NAM VÀ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC 34

BÀI TẬP NHẬN THỨC CÁ NHÂN SAU KHI NGHIÊN CỨU MÔN HỌC PHÁP LUẬT VÀ

Thực trạng việc thực hiện quy định “Nêu cao tinh thần nhân văn, tôn trọng quyền con người Không xâm phạm đời tư, làm tổn hại danh

dự, nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân” của nhà báo Việt Nam hiện nay.

Năm 2016, Hội Nhà báo Việt Nam đưa ra 10 điều quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam, trong đó có quy định thứ 4 về tính nhân

văn và quyền con người, quyền bí mật đời tư Việc thực hiện quy định thứ 4này hiện này, trên báo chí nói chung, báo mạng điện tử nói riêng, bên cạnhnhững thành tựu đạt được, còn có nhiều bất cập cần khắc phục sửa đổi Trongkhuôn khổ bài báo khoa học, nhóm nghiên cứu xin trình bày kết quả nghiêncứu và khảo sát trên báo VnExpress trong tháng 10 và tháng 11 năm 2019,mục Góc nhìn để có thể phần nào phản ảnh và khơi gợi những nguyên nhân,thực trạng và giải pháp cho việc thực hiện tốt quy định này của nhà báo ViệtNam hiện nay

GIỚI THIỆU

Ðối với bất kỳ ngành nghề nào, vấn đề đạo đức nghề nghiệp phải đượcđặt lên hàng đầu, bởi đây chính là thước đo thang giá trị của việc hành nghềchân chính Song, với người làm báo đạo đức nghề nghiệp còn được khẳngđịnh là một trong những phẩm chất có tính chất nền tảng của hoạt động báochí, thậm chí trong rất nhiều trường hợp, đạo đức nghề nghiệp còn được nhấnmạnh hơn nghiệp vụ báo chí Bởi người làm báo có thể học tập, rèn luyện,đúc rút kinh nghiệm về nghiệp vụ, nhưng đạo đức nghề nghiệp là yếu tố thuộc

tư chất của con người, mà nổi lên là tinh thần trách nhiệm, thái độ nghiêm túcđối với công việc,… Đây là những yếu tố chỉ có thể hình thành trên cơ sở tự ýthức Vì thế, để phát triển lành mạnh, tạo dựng uy tín trong xã hội và bạn đọc,mọi nền báo chí luôn coi trọng, đề cao đạo đức nghề nghiệp của Người làmbáo Nghề báo tạo ra dư luận xã hội và đưa sự kiện, con người ra trước sựphán xét của xã hội Do đó, người làm báo có trách nhiệm rất nặng nề đối với

xã hội và con người Không phải ngẫu nhiên mà nhiều nước trên thế giới đã

đề ra Bộ quy tắc đạo đức của Nhà báo

Ở Việt Nam, đạo đức nghề nghiệp của người làm báo đã được luật hóathông qua Luật Báo chí năm 2016 và gắn liền với vai trò của Hội Nhà báoViệt Nam Cụ thể, tại điểm b, khoản 2, Điều 8 Luật Báo chí quy định: HộiNhà báo Việt Nam “Ban hành và tổ chức thực hiện quy định về đạo đức nghềnghiệp của người làm báo” Quy định này không chỉ khẳng định đạo đức nghềnghiệp là yếu tố hết sức quan trọng đối với mỗi người làm báo, tạo ra hànhlang pháp lý đối với người làm báo trong quá trình tác nghiệp mà còn đồngthời khẳng định yếu tố đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động báo chí của mọihội viên Hội Nhà báo Việt Nam, không phân biệt giữa người làm báo có ThẻNhà báo, hay người làm báo không có Thẻ Nhà báo Vì có đạo đức, Nhà báomới có suy nghĩ, ứng xử và hành động đúng trong công việc và cuộc sống.Đạo đức nghề báo chính là những nguyên tắc, những chuẩn mực được hình

thành trong các mối quan hệ ứng xử nghề nghiệp của nhà báo, được thể chếhóa, được nhà báo và dư luận xã hội thừa nhận, trở thành những chuẩn mựcđiều chỉnh hành vi của nhà báo trong hoạt động thực tiễn nghề nghiệp Chính

vì vậy nền báo chí cách mạng Việt Nam đã và đang đồng hành cùng với bướcchuyển biến mạnh mẽ của sự nghiệp đổi mới đất nước, góp phần xây dựng,củng cố đường lối của Đảng, phát triển kinh tế đất nước và hoàn thiện hơntrong lĩnh vực văn hoá xã hội Báo chí ngày càng bám sát đời sống xã hội,thông tin nhanh chóng các tin tức sự kiện, đường lối chính sách của Đảng vàChính phủ đến quần chúng nhân dân; tích cực đấu tranh phòng, chống thamnhũng, lãng phí, quan liêu và các tiêu cực xã hội; phản bác các âm mưu, thủđoạn và luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch tạo niềm tin và tạothành một nhu cầu cần thiết cho nhân dân Nhìn lại quá trình phát triển, có thểkhẳng định Báo chí nước ta luôn thể hiện được tư tưởng nhân văn, đáp ứngnhu cầu thông tin đa dạng, phong phú của cuộc sống, từ đó đấu tranh loại bỏnhững nhân tố xấu trong xã hội, nhân rộng những tấm gương người tốt, việctốt, gìn giữ những nét đẹp văn hóa của dân tộc, hướng con người đến nhữnggiá trị chân, thiện, mỹ Qua báo chí, nhiều vụ việc tiêu cực được phơi bày,nhiều vấn đề bức xúc được giải quyết… Tuy nhiên, cùng với các thành tựu,vẫn còn một số sai phạm trong hoạt động báo chí tồn tại với biểu hiện, dạngthức khác nhau Đặc biệt là vấn đề sai phạm về đạo đức Nhà báo Xu hướngchạy theo những thông tin giật gân, câu khách mà bỏ quên tính nhân văn củabáo chí; không ít nhà báo vi phạm pháp luật và quy định về đạo đức nghềnghiệp: thông tin không trung thực, bẻ cong ngòi bút, lợi dụng nghề nghiệp để

vụ lợi; nhiều nhà báo đang dần đánh mất đi bản lĩnh cần có của người làmbáo, chạy theo xu thế thông tin nhanh, soi mói những chi tiết phản cảm, phivăn hóa để cạnh tranh với báo khác mà không chú trọng kiểm chứng nguồntin, kiểm tra tính xác thực của thông tin, không phân định được ranh giới giữaquyền của báo chí và sự xâm phạm đời tư, nhân phẩm con người Thực trạng

đó làm ảnh hưởng đến uy tín báo giới, lòng tin của bạn đọc đối với báo chí

Trước tình hình đó Hội Nhà báo Việt Nam đã ban hành 10 điều quyđịnh đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam, là hết sức kịp thời,trong đó điều 4 quy định “Nêu cao tinh thần nhân văn, tôn trọng quyền conngười Không xâm phạm đời tư, làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, lợi ích hợppháp của tổ chức và cá nhân” đây là điều phù hợp với quy định của Hiến pháp

2013 “Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cánhân và bí mật gia đình; có quyền bảo vệ danh dự, uy tín của mình Thông tin

về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình được pháp luật bảo đảm

an toàn” Mọi công dân đều có quyền riêng tư và những người làm báo phảitôn trọng quyền riêng tư của họ Có một thực tế không chỉ ở Việt Nam màcòn ở nhiều nơi trên thế giới, quyền riêng tư của tổ chức, con người, đặc biệt

là người nổi tiếng đang ngày càng bị xâm phạm nhiều hơn trên báo chí Chính

vì vậy việc nghiên cứu về vấn đề “Nêu cao tinh thần nhân văn, tôn trọngquyền con người, không xâm phạm đời tư, làm tổn hại danh dự, nhân phẩm,lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân của nhà báo Việt Nam hiện nay” có ýnghĩa vô cùng thiết thực cả về vấn đề lý luận và thực tiễn

Trong khuôn khổ bài báo khoa học, trên cơ sở hệ thống hóa, làm rõ một

số vấn đề lý luận cơ bản về tính nhân văn, quyền con người, quyền bí mật đời

tư, đề tài tập trung làm rõ thực trạng việc thực hiện quy định “ Nêu cao tinhthần nhân văn, tôn trọng quyền con người Không xâm phạm đời tư, làm tổnhại danh dự, nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân” của nhàbáo Việt Nam hiện nay, đưa ra nguyên nhân vi phạm quy định và đề xuất cácgiải pháp nhằm đảm bảo thực hiện tốt quy định trên

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Theo Luật Báo chí 2016: “Báo chí là sản phẩm thông tin về các sựkiện, vấn đề trong đời sống xã hội thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh,được sáng tạo, xuất bản định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo côngchúng thông qua các loại hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử.”

Một trong những phần quan trọng của báo chí là đạo đức của người làmbáo, được quy định cụ thể trong 10 điều quy định của Hội nhà báo Việt Nam.Đặc biệt, có thể nói điều thứ tư là điều cần chú ý: “ Nêu cao tinh thần nhânvăn, tôn trọng quyền con người Không xâm phạm đời tư, làm tổn hại danh

dự, nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân”

I Định nghĩa tính nhân văn

Nghĩa gốc của từ “Nhân văn" trong tiếng Anh là Human Civilization

Từ điển tiếng Việt thông dụng, năm 1996 định nghĩa nhân văn là “thuộc vềvăn hoá loài người, thuộc về con người” (14, tr 412) Cuốn Từ điển tiếngViệt - Tường giải và liên tưởng, Nhà xuất bản Văn hoá Thông tin, 2004 cũngđưa ra định nghĩa “Nhân văn là thuộc về văn hoá loài người” (6, tr.590) Còntrong Từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản Thống kê, 2005 lại chỉ ra “Nhân văn

là văn minh loài người” (15, tr.646)

Dù những định nghĩa trên có những khác biệt không đáng kể xungquanh việc làm rõ một khái niệm, nhưng tựu chung lại đều có sự tương đồng:coi nhân văn trước hết là một giá trị văn hoá Mà nói đến văn hoá là nói đếntoàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần mà con người đã sáng tạo ra trongquá trình lịch sử phát triển đời sống xã hội

Nhân văn là phạm trù thuộc văn hoá Mà nói đến văn hoá là nói đến

“hiện tượng lịch sử, phát triển phụ thuộc vào các hình thái kinh tế xã hội” nênquan niệm về nhân văn trong từng giai đoạn lịch sử xã hội loài người cũngđược nhìn nhận dưới nhiều góc độ khác nhau

Vượt lên trên tất cả quan niệm nhân văn trong các giai đoạn lịch sửphát triển xã hội loài người, kế thừa toàn bộ những giá trị nhân văn trong lịch

sử nhân loại, dựa trên cơ sở khoa học, kiên định lập trường giai cấp công nhânnhằm giải phóng con người một cách cơ bản, toàn diện, C.Mác Ăngghen đãxây dựng chủ nghĩa nhân văn Mác xít trên lập trường chủ nghĩa duy vật biệnchứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

Đặt con người vào vị trí trung tâm của mọi nỗ lực đấu tranh, chủ nghĩanhân văn Mác xít đã đề cao tinh thần tự do, bình đẳng, xoá bỏ mọi áp bức,bóc lột, bất công, nô dịch nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng con người.Bằng việc luận giải con đường cách mạng, khoa học để gieo trồng tư tưởngnhân văn trong học thuyết của mình vào mảnh đất hiện thực, mục đích cuốicùng mà Mác Ăngghen hướng tới là xây dựng một xã hội trong đó con ngườiđược phát triển toàn diện về thể lực, trí lực, nhân cách; tôn trọng và bảo vệcác quyền cơ bản của con người

Như vậy, chủ nghĩa nhân văn Mác xít là đỉnh cao văn hoá loài người, là

cơ sở thế giới quan, phương pháp luận cho chiến lược phát triển con ngườicủa các Đảng Cộng sản, nhằm thực hiện thành công sứ mệnh lịch sử của giaicấp công nhân Quan niệm Mác xít về nhân văn có thể thâu tóm trong khẩuhiệu “Vì con người, từ con người, do con người”

Từ những quan niệm phong phú về tính nhân văn, chúng ta có thể đưa

ra một quan niệm thống nhất, dựa vào việc tổng hợp ý kiến của nhiều nhànghiên cứu: Tính nhân văn là một giá trị văn hoá, thể hiện khát vọng giảiphóng con người khỏi mọi áp bức, bất công; đề cao tinh thần yêu thương, bác

ái giữa người với người; đề cao việc phát triển toàn diện con người dựa trênviệc tôn trọng đầy đủ quyền lợi chính đáng con người, nhằm phát huy caonhất vai trò động lực và chủ thể của con người trong xã hội do chính conngười tạo dựng lên Việc tìm hiểu quan niệm về tính nhân văn sẽ giúp chúng

ta soi chiếu những nội dung liên quan đến các phương diện biểu hiện cụ thểcủa tính nhân văn trong tác phẩm báo chí

Ngoài ra, trong văn chương, bên cạnh nội dung, tác giả đồng thời phảithể hiện được cao nhất ý tưởng nghệ thuật, xúc cảm thẩm mỹ giàu tính nhânvăn của mình trong tác phẩm Có như vậy, độc giả mới có thể đồng điệu đượcvới người viết, hình thành nên mối giao cảm đặc biệt để thẩm thấu những giátrị nhân văn đong đầy trong “đứa con tinh thần” của nhà văn

Như vậy, tính nhân văn trong tác phẩm văn học được thể hiện đồng bộtrên cả hai phương diện nội dung và hình thức Với vẻ đẹp Chân Thiện Mỹthấm đẫm trong những trang văn, trang thơ, văn học có thế mạnh mà khôngloại hình nghệ thuật nào có thể sánh kịp trong việc biểu hiện những giá trịnhân văn cao đẹp Sở dĩ nhiều tác phẩm văn học còn khắc sâu trong tâm khảmbạn đọc đến ngày nay, vượt qua bao sóng gió lịch sử là bởi vẻ đẹp của tìnhngười lấp lánh trong từng trang viết

Tuy nhiên, không chỉ văn học mới có đặc quyền trong việc biểu hiệntính nhân văn mà trong các tác phẩm báo chí, công chúng cũng có thể cảmnhận được tấm lòng người viết với hiện thực muôn hình vạn trạng của cuộcsống

II Định nghĩa quyền con người

Có nhiều định nghĩa khác nhau về quyền con người (human rights), tuynhiên, định nghĩa của Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc thường được tríchdẫn bởi các nhà nghiên cứu, theo đó:

Quyền con người là những bảo đảm pháp lý toàn cầu (universal legalguarantees) có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại nhữnghành động (action) hoặc sự bỏ mặc (omission) làm tổn hại đến nhân phẩm, tự

do cơ bản (fundamental freedoms) của con người

Bên cạnh đó, nhân quyền còn được định nghĩa một cách khái quát lànhững quyền bẩm sinh, vốn có của con người mà nếu không được hưởng thìchúng ta sẽ không thể sống như một con người.

Ở Việt Nam, một số định nghĩa về quyền con người do một số chuyêngia, cơ quan nghiên cứu từng nêu ra cũng không hoàn toàn giống nhau, nhưngxét chung, quyền con người thường được hiểu là những nhu cầu, lợi ích tựnhiên, vốn có và khách quan của con người được ghi nhận và bảo vệ trongpháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế

Trong thực tế ở Việt Nam, bên cạnh thuật ngữ “quyền con người”, cómột thuật ngữ khác cũng được sử dụng, đó là “nhân quyền” Cả hai thuật ngữnày đều bắt nguồn từ thuật ngữ chung bằng tiếng Anh được sử dụng trongmôi trường quốc tế, đó là human rights Từ human rights trong tiếng Anh cóthể được dịch là quyền con người (thuần Việt) hoặc nhân quyền (Hán – Việt).Theo Đại Từ điển Tiếng Việt, “nhân quyền” chính là “quyền con người” Nhưvậy, xét về mặt ngôn ngữ học, quyền con người và nhân quyền là hai từ đồngnghĩa, do đó, hoàn toàn có thể sử dụng cả hai từ này trong nghiên cứu, giảngdạy và hoạt động thực tiễn về nhân quyền

Về vấn đề trên, có hai trường phái trái ngược nhau Những người theohọc thuyết về quyền tự nhiên (natural rights) – mà tiêu biểu là các tác giả nhưZeno (333-264 TCN), Thomas Hobbes, Thomas Paine (1731–1809) chorằng nhân quyền là những gì bẩm sinh, vốn có mà mọi cá nhân sinh ra đềuđược hưởng, chỉ đơn giản bởi họ là thành viên của gia đình nhân loại Cácquyền con người, do đó, không phụ thuộc vào phong tục, tập quán, truyềnthống văn hóa hay ý chí của bất cứ cá nhân, giai cấp, tầng lớp, tổ chức, cộngđồng hay nhà nước nào; và không một chủ thể nào, kể cả các nhà nước, có thểban phát hay tước bỏ các quyền con người (1588–1679), John Locke (1632-1704),

Ngược lại, những người theo học thuyết về các quyền pháp lý (legalrights) – mà tiêu biểu là các tác giả như Edmund Burke (1729-1797), JeremyBentham (1748-1832) cho rằng các quyền con người không phải là những gìbẩm sinh, vốn có một cách tự nhiên mà phải do các nhà nước quy định trongpháp luật Như vậy, theo học thuyết này, phạm vi, giới hạn và ở góc độ nhấtđịnh, cả thời hạn hiệu lực của các quyền con người phụ thuộc vào ý chí củatầng lớp thống trị và các yếu tố như phong tục, tập quán, truyền thống vănhóa của các xã hội

Cho đến nay, cuộc tranh luận về tính đúng đắn của hai học thuyết kểtrên vẫn còn tiếp tục Việc phân định tính chất đúng, sai, hợp lý và không hợp

lý của hai học thuyết này là không đơn giản do chúng liên quan đến một phạm

vi rộng lớn các vấn đề triết học, chính trị, xã hội, đạo đức, pháp lý…Mặc dùvậy, dường như quan điểm cực đoan phủ nhận hoàn toàn bất cứ học thuyếtnào đều không phù hợp, bởi lẽ trong khi về hình thức, hầu hết các văn kiệnpháp luật của các quốc gia đều thể hiện các quyền con người là các quyềnpháp lý, thì trong Tuyên ngôn toàn thế giới về nhân quyền năm 1948, một sốvăn kiện pháp luật và văn kiện chính trị pháp lý ở một số quốc gia, nhânquyền được khẳng định một cách rõ ràng là các quyền tự nhiên, vốn có vàkhông thể chuyển nhượng được của các cá nhân

III Định nghĩa đời tư cá nhân

Có thể nói quy định “Không xâm phạm đời tư, làm tổn hại danh dự,nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân” là sự cụ thể hóa địnhnghĩa “bí mật đời tư” Vì vậy, để xem xét một cách tổng quan, tác giả xem xétquyền bí mật đời tư của công dân thay vì quy định trên

“Bí mật đời tư” đã được nhiều nhà nghiên cứu trong nước đưa ra vớinhững lập luận, căn cứ khác nhau:

Quan điểm thứ nhất: Bí mật đời tư có thể được hiểu là những gì gắn với

ảnh, cuộc sống gia đình, tên gọi, con cái, các mối quan hệ… gắn liền với một

cá nhân mà người này không muốn cho người khác biết Những bí mật đời tưnày chỉ có bản thân người đó biết hoặc những người thân thích, người có mốiliên hệ gần gũi với người đó biết và họ chưa từng công bố ra ngoài cho bất kỳ

ai Bí mật đời tư có thể hiểu là “vùng cấm”; điều thầm kín không thể tiết lộ,tuyệt đối được giữ kín của cá nhân nào đó Ví dụ: con ngoài giá thú, di chúc,hình ảnh cá nhân, tình trạng bệnh tật, các loại thư tín, điện thoại, điện tín…Thế nên bất cứ ai thu thập, công bố thông tin, tư liệu về đời tư cá nhân ngườikhác (không cần phân biệt những thông tin, tư liệu ấy đang được cá nhân đógiữ bí mật hay đã được cá nhân đó để lộ ra) mà không được sự đồng ý của cánhân đó đều là xâm phạm bí mật đời tư

Quan điểm thứ hai: Bí mật đời tư của cá nhân được hiểu trên haiphương diện Một là bí mật về đời sống tình cảm, tinh thần của cá nhân thểhiện tính chất đặc biệt riêng tư của cá nhân đó; theo đó, pháp luật cấm côngkhai cho mọi người biết các mối quan hệ thực tại hoặc mang tính chất hìnhtượng mà cá nhân đó vốn có Hai là bí mật về đời sống nghề nghiệp, vật chấtcủa cá nhân thể hiện là những bí mật về hoạt động nghề nghiệp, tình trạng vậtchất gắn liền với hoạt động đó

Quan điểm thứ ba: Bí mật đời tư là những thông tin, tư liệu (gọi chung

là thông tin) về tinh thần, vật chất, quan hệ xã hội hoặc những thông tin khácliên quan đến cá nhân trong quá khứ cũng như trong hiện tại, được pháp luậtbảo vệ và những thông tin đó được bảo mật bằng những biện pháp mà phápluật thừa nhận

Quan điểm thứ tư: Trong hoàn cảnh pháp luật hiện chưa có quy định rõràng về khái niệm và phạm vi bí mật đời tư của cá nhân thì xét ở góc độ nghĩacủa từ ngữ theo Từ điển tiếng Việt, bí mật đời tư của cá nhân được hiểu lànhững gì thuộc về đời sống riêng tư của cá nhân (thông tin, tư liệu…) đượcgiữ kín, không công khai, không tiết lộ ra Nếu các thông tin, tư liệu cá nhân

đã được công khai, lộ ra thì không còn là bí mật đời tư nữa Do đó, cần hiểu

bí mật đời tư của cá nhân là những thông tin, tư liệu mà chỉ mỗi cá nhân đóbiết và quyết giữ bí mật Nếu đó là chuyện diễn ra nơi công cộng, là chuyện

mà cá nhân đó đã để lộ ra cho người khác biết thì không còn là bí mật đời tưnữa

Như vậy, có thể thấy rằng, mặc dù các học giả có cách tiếp cận khácnhau đối với khái niệm bí mật đời tư, nhưng các quan điểm vừa nêu có điểmchung là đều coi bí mật đời tư là những thông tin liên quan và gắn liền vớichính chủ thể đó, là những nội dung mang tính chất thầm kín của cá nhân và

họ muốn giữ bí mật cho riêng họ, không muốn công khai cho người khác biết

Đó có thể là các thông tin liên quan đến các yếu tố như tinh thần, vật chất, cácquan hệ xã hội

Khái niệm “bí mật đời tư” là gì chúng ta chỉ cần đi vào hai khái niệm là

“bí mật” và “đời tư” Theo Từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng năm

1998, trang 58, “bí mật” được giữ kín không để lộ ra cho người ngoài biết;

“đời tư” là một từ Hán Việt, trong đó “đời” ở đây là đời sống, cuộc sống hằngngày, còn “tư” nghĩa là riêng, thuộc về một cá nhân nhất định Như vậy, yếu

tố đầu tiên để cấu thành “bí mật đời tư” chính là tính bí mật, tức là việc thôngtin được giữ kín, không tiết lộ ra bên ngoài

Bí mật đời tư là những thông tin, tư liệu sự kiện, hoàn cảnh về đời tưcủa cá nhân mà người khác không được loan truyền nếu không được người đóđồng ý hoặc pháp luật cho phép Bí mật đời tư của cá nhân được pháp luật tôntrọng và bảo vệ Quyền đối với bí mật đời tư gồm cả quyền bất khả xâm phạm

về chỗ ở và quyền tự do thư tín của công dân Do đó, không ai được khám xétchỗ ở, bóc, mở, kiểm soát thư, điện tín, điện thoại, bưu kiện của người khácnếu mình không phải là người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.Người bị vi phạm bí mật đời tư có quyền yêu cầu người vi phạm phải:

a Chấm dứt hành vi vi phạm

b Xin lỗi, cải chính công khai.

c Bồi thường thiệt hại Trường hợp hành vi vi phạm cấu thành tộiphạm thì người vi phạm bị xét xử về tội xâm phạm chỗ ở của công dân, tộixâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện báo của người khác

Tính “bí mật” trong khái niệm “bí mật đời tư” chỉ mang tính tương đối.Điều này có nghĩa là, cùng một nội dung vụ việc có tính chất như nhau, đốivới người này có thể là bí mật, nhưng đối với người khác chỉ là một thông tinbình thường, chẳng cần giấu giếm, có thể công khai rộng rãi Chẳng hạn, cùng

là mối quan hệ tình cảm nhưng đối với A thì đây là bí mật đời tư vì A khôngmuốn ai biết mình đã có người yêu Ngược lại, đối với B thì đây không phải

là bí mật đời tư vì B luôn muốn công khai cho mọi người biết tình trạng quan

hệ bạn bè khác giới Nói cách khác, bất cứ cá nhân nào, nhất là người củacông chúng như người mẫu, ca sĩ, diễn viên,… xuất hiện ở nơi công cộng(như cách hiểu nói trên) và có lời nói, hành động hoặc không hành động gắnliền với việc làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt một sự việc, sự kiện nào đó thìnhững gì liên quan đến họ không còn là bí mật đời tư nữa

Tuy nhiên, không thể hiểu theo hướng nếu thông tin được công khaimột cách hợp pháp thì không được coi là bí mật đời tư cá nhân Như trườnghợp một phiên tòa giải quyết vụ án ly hôn của người nổi tiếng (ca sĩ, ngườimẫu, hoa hậu,…), tuy là công khai khi xét xử, nhưng những thông tin trongdiễn biến phiên tòa có liên quan đến đời sống riêng tư, có tính “nhạy cảm”của cá nhân thì có được coi là bí mật đời tư của cá nhân không? Có ý kiến chorằng việc sử dụng thông tin có tính nhạy cảm của cá nhân trong trường hợpxét xử công khai tại phiên tòa không bị coi là xâm phạm bí mật đời tư, haynói cách khác, những thông tin mà tòa án đã thẩm tra làm rõ trong khi xét xửtại phiên tòa, không còn là bí mật đời tư nữa Bởi lẽ theo quy định tại khoản 2Điều 15 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, phiên tòa phải được xét xử côngkhai Trường hợp đặc biệt cần giữ bí mật nhà nước, giữ gìn thuần phong mỹ

tục của dân tộc, bảo vệ người chưa thành niên hoặc giữ bí mật nghề nghiệp, bímật kinh doanh, bí mật cá nhân, bí mật gia đình của đương sự theo yêu cầuchính đáng của họ thì tòa án có thể xét xử kín, nhưng dù không xét xử côngkhai thì tòa án vẫn phải tuyên án công khai Do đó, những thông tin này đãmang tính công khai, tức là không thể còn là bí mật được nữa.

Quan điểm khác lại cho rằng, cần phân biệt sự công khai thông tin tạitòa án giữa một vụ án dân sự với một vụ án hình sự Trong vụ án hình sự,những thông tin đó liên quan đến người phạm tội, họ đã thực hiện hành vinguy hiểm cho xã hội và chịu hình phạt do Nhà nước quy định nên nhữngthông tin này có thể được công khai để nhằm giáo dục, răn đe và phòng ngừachung Đối với những thông tin trong vụ án ly hôn nói riêng và vụ án dân sựnói chung, đó là thông tin chỉ liên quan đến bản thân đương sự, không ảnhhưởng gì đến lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng hay lợi ích của ngườikhác nên các đương sự có quyền không công khai những thông tin này.Trường hợp này, việc họ phải khai báo công khai tại tòa án không đồng nghĩavới việc mất tính bảo mật của thông tin đó

Tác giả đồng tình với quan điểm thứ hai, tức là trong vụ án dân sự thìviệc tòa án xét xử công khai không làm mất đi quyền của cá nhân đối với bímật đời tư Bởi lẽ, mục đích của việc xét xử công khai là để mọi người hiểuđược tại sao tòa án lại phán xét như vậy, đánh giá sự phán xét của tòa án cóhợp tình, hợp lý không, chứ không phải với mục đích công khai thông tin đờisống riêng tư cá nhân của các bên Mặt khác, trong trường hợp này, việcngười tham dự phiên xét xử biết được nội dung thông tin nằm ngoài ý muốncủa người trong cuộc, do đó, không làm mất đi quyền của cá nhân đối vớinhững thông tin riêng tư này Như vậy, yếu tố quan trọng nhất để xác định bímật đời tư đó là việc cá nhân có mong muốn giữ bí mật đối với những thôngtin này hay không Kết hợp những khái niệm trên, chúng ta có thể nhìn nhận

“bí mật đời tư” thực chất là những thông tin liên quan đến cuộc sống của một

cá nhân nhất định mà cá nhân đó thấy rằng cần thiết và mong muốn giữ bímật.

IV Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện mục đích nghiên cứu của đề tài tác giả đã sử dụng phươngpháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.Đồng thời, tác giả cũng đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu trongchuyên ngành như: Phương pháp logic - lịch sử; Phương pháp phân tích -tổng hợp; Phương pháp tổng kết thực tiễn;

KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ

I Một vài nét về báo VnExpress và mục Góc nhìn

VnExpress là trang báo điện tử đầu tiên tại Việt Nam chỉ có bản điện tử

mà không có bản in giấy VnExpress ra mắt ngày 26 tháng 2 năm 2001, đượcthành lập bởi tập đoàn FPT và được Bộ Văn hóa - Thông tin cấp giấy phép số511/GP - BVHTT ngày 25 tháng 11 năm 2002, hiện tại do FPT Online quảnlý

Báo điện tử VnExpress góp phần rất quan trọng trọng việc tạo nền tảngnội dung đầu tiên cho Internet Việt Nam trong thời kỳ sơ khai, tạo một nétriêng cho Internet Việt Nam so với thế giới

Năm 2014, tòa soạn báo Vn Express phát triển chuyên mục Góc nhìn,thuộc thể loại báo chí ý kiến, bình luận thể hiện quan điểm về các sự kiện thời

sự, vấn đề hữu ích với xã hội

Trong suốt 5 năm qua, Góc nhìn đã trở thành nơi tụ hội của nhiều nhàbáo, nhà hoạt động xã hội và các chuyên gia uy tín Ngoài đội ngũ tác giả,những vấn đề chuyên mục gợi mở cũng thu hút độc giả đưa ra các ý kiếnriêng, góp phần tạo nên những cuộc tranh luận mở để sự việc được nhìn nhận

đa chiều, thấu suốt hơn Góc nhìn đến nay đã thu hút hơn 40 triệu lượt đọc,với khoảng 100.000 bình luận được xuất bản

Ngoài ra, năm 2017, chuyên mục cũng giới thiệu thêm hai tiểu mụcmới: Thư tòa soạn và Bản thảo Thư tòa soạn chia sẻ về hậu trường củanhững người làm báo: những câu chuyện được bàn bạc trong phòng họp,những quyết định của ban biên tập về một bài báo hay những yếu tố đã khiếntòa soạn quyết định xuất bản hay không đăng một tấm hình, một câu chuyện,thậm chí là một comment nào đó của độc giả… Bản thảo là chuyên mục lấy ýtưởng từ những ghi chép trong sổ tay của các phóng viên, những gạch đầudòng vắn tắt chưa được phát triển thành bài báo hoàn chỉnh nhưng đáng lưu

lại để suy ngẫm Tiểu mục cung cấp cho độc giả những chất liệu toà báo đang

có, chia sẻ những hướng khai thác tòa soạn dự định triển khai hoặc mở ra mộtkhông gian để thu nhận những ý kiến giá trị từ độc giả

Ngoài hai tiểu mục mới, các bài Góc nhìn - với ý kiến của các chuyêngia và phân tích mang tính cá nhân của các cây viết - vốn đã tạo nên chỗ đứngcho chuyên mục trong suốt nhiều năm qua, vẫn là nội dung cốt lõi

Khác với những mục khác của tờ báo mang tính chất thông tấn đặc thù,mục Góc nhìn là nơi chia sẻ ý kiến, bình luận nên vừa đảm bảo tính thời sựvừa không mang tính chất khô cứng

II Thực trạng việc thực hiện quy định “Nêu cao tinh thần nhân văn, tôn trọng quyền con người Không xâm phạm đời tư, làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân” của nhà báo Việt Nam hiện nay.

1 Vấn đề tính nhân văn

Báo chí là phương tiện thông tin thiết yếu đối với đời sống xã hội; là cơquan ngôn luận của Đảng, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, tổchức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghềnghiệp; là diễn đàn của Nhân dân

Báo chí Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò là diễn đàn của nhândân, là phương tiện giúp nhân dân phản biện xã hội một cách tích cực; thamgia hiệu quả vào các cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng, lãng phí, quanliêu và các tệ nạn xã hội khác

Báo chí có sức mạnh to lớn trong việc hình thành và định hướng dưluận xã hội Chính điều này quyết định số phận của các nhân vật trong tácphẩm báo chí có thể thay đổi theo chiều hướng tốt lên hoặc xấu đi sau khi tácphẩm đó được công bố trước đông đảo công chúng Vì vậy, nhà báo nên biếtkhai thác như thế nào và biết dừng lại ở đâu Có những trường hợp chỉ vì sự

thờ ơ, thiếu trách nhiệm, sự nhận xét vội vàng, những định kiến, những suydiễn chủ quan từ phía tác giả lại làm hại chính cá nhân, tập thể nào đó trongbài báo của mình.

Nguyên tắc tính nhân đạo của hoạt động báo chí được thể hiện ở chỗnhiệt tình phản ánh và tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh nhằm tạo ranhững điều kiện thuận lợi cho con người về kinh tế - xã hội và văn hóa - tinhthần, đấu tranh bảo vệ quyền con người, quyền dân chủ của con người, bảo vệnhững giá trị nhân đạo chân chính

Ví dụ: Mục Góc nhìn của báo VnExpress có bài “Đòn chồng”

ra ngày 12/10/2019 Bài viết đã dùng những câu chuyện có thật của những người phụ nữ ngày ngày phải chịu cảnh bạo lực gia đình nhưng không thể kêu cứu cùng ai Bài viết đã chạm đến sự thương cảm sâu sắc của người đọc, những câu chuyện chân thật do chính nhân vật cung cấp gây ấn tượng mạnh

mẽ hơn bất cứ điều gì Những người phụ nữ khốn khổ này luôn mong muốn thoát khỏi cuộc sống “địa ngục trần gian” đó nhưng vì những đứa con, vì họ

sợ miệng đời cay độc nên nhẫn chịu hết ngày này qua ngày khác Bài viết này gióng lên một hồi chuông đối với chính quyền địa phương cần quan tâm hơn đến cuộc sống hàng ngày của nhân dân, đặc biệt là những người phụ nữ.

Tính nhân văn trong tác phẩm báo chí không chỉ thể hiện ở những bàiviết về những số phận đáng thương, nhiều nhà báo tiếp cận với “nhân vậtphản diện” ở góc độ đồng loại cũng có thể cho ra đời những bài báo có tínhgiáo dục cao Thông tin trên báo chí là để thuyết phục, định hướng chứ khôngphải là công cụ để đàn áp tư tưởng con người Báo chí thông tin về tiêu cực,nhưng luôn cố gắng nhằm đạt được hiệu ứng tác động xã hội tích cực; viết vềcái ác nhưng làm thế nào để khơi dậy và đề cao cái thiện; viết về nhữngkhoảng tối hay đốm đen với mục đích giúp công chúng tìm ra và đi tới đượckhoảng sáng, bình minh

Tính nhân văn của báo chí là mục tiêu cao cả và là một sợi chỉ xuyênsuốt, liên kết cộng đồng hướng tới giá trị cao cả nhất - vì con người gắn vớinhững quyền lợi gần gũi thiết thực hàng ngày của họ và những giá trị nhânvăn, vì sự phát triển bền vững của cộng đồng xã hội Tính nhân văn chính làsợi dây vô hình kết nối mỗi con người trên khắp hành tinh lại với nhau Chỉ

có tính nhân văn mới mới có thể khơi thức giá trị trong mỗi con người và tạonên những xúc cảm mạnh mẽ

Ví dụ: Mục Góc nhìn của báo VnExpress có bài “Mẹ của giang

hồ” ra ngày 15/11/2019 Tác giả bài viết kể câu chuyện của những người mẹ

có con vì những lý do nào đó mà vướng vào vòng lao lý Tác giả không kể cuộc đời người tù mà tập trung khắc họa hình ảnh lam lũ của người mẹ - người mà dù con mình có thế nào thì cũng không nỡ lòng dứt bỏ Người con

tù tội thì đáng trách nhưng những người mẹ ấy lại đáng thương Bài viết đã gây xúc động cho người đọc bởi những hình ảnh quá chân thực, khắc họa sâu sắc hình ảnh người phụ nữ Việt Nam cả một đời dầm mưa dãi nắng vì con.

Dù cho dưới những quy định của pháp luật và những chuẩn mực về đạođức thì báo chí luôn phải hướng tới tính nhân văn, hướng về con người và tôntrọng những quyền cơ bản của con người Pháp luật cho phép tự do báo chí,

tự do ngôn luận nhằm thúc đẩy, đổi mới, sáng tạo, giám sát xã hội, tăng niềmtin vào hệ thống chính trị, góp phần xây dựng hệ giá trị hướng tới Chân -Thiện - Mỹ Những quyền tự do đó phải gắn với tính nhân văn, nếu những tự

do đó là sự hủy hoại, là bất chấp tất cả để bài viết của mình được phải thậtđược chú ý thì đó không phải là tự do mà một nền báo chí tiên tiến cần Dưluận đã giảm hứng thú với những bài viết giật gân, những chuyện tình yêulâm li bi đát, những cái chết chua chát đau thương Giờ đây, dư luận xã hộicần những bài viết có thể xoa dịu những nỗi đau, an ủi và hàn gắn những vếtthương, những bài viết thực sự chạm đến sự rung cảm sâu nhất trong lòng

người đọc, những bài viết mà ở đó độc giả có thêm niềm tin yêu vào cuộcsống.

Tính nhân văn thể hiện ngay trong cái cách mỗi nhà báo đưa tin Cùngmột sự việc nhưng có nhà báo chuyển đến độc giả những thông điệp nhânvăn, ấm áp tình người; và ngược lại có nhà báo đưa khai thác ở góc độ khiếnbạn đọc hoang mang, lạc lối trong cảm xúc lẫn định hướng, làm ô nhiễm tâmhồn lớp trẻ Không phải “sự thật” nào cũng được đưa lên báo một cách trầntrụi, nhất là những vấn đề tiêu cực trong xã hội, các vấn đề liên quan đến quan

hệ đối ngoại, liên quan đến quốc phòng và an ninh quốc gia Đôi lúc vì chạytheo xu hướng thương mại hóa mà không ít báo đã tự phỏng đoán về những

sự việc, thậm chí sử dụng những thông tin từ những trang mạng không chínhthống vội vàng đưa lên mặt báo để đảm bảo vị thế nhanh nhẹn trong việc đưatin của mình để rồi gây ra những hậu quả nặng nề về lợi ích đại cục, cộngđồng và của quốc gia

2 Vấn đề tính nhân đạo

a, Mặt tích cực

Thứ nhất: Tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền côngdân là quan điểm xuyên suốt, nhất quán đã được thể hiện rõ trong Cương lĩnhchính trị, các văn kiện Đại hội của Đảng; Hệ thống chính sách, pháp luật củaViệt Nam ngày càng hoàn thiện và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế vềquyền con người Hiến pháp năm 2013 đánh dấu bước phát triển lớn trong tưduy về bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân Trên cơ sở đó,nhiều bộ luật được xây dựng, ban hành đã cụ thể hóa các nguyên tắc, quyđịnh về quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp và các công ướcquốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên; Các quyền con người

cụ thể về dân sự, chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa được bảo vệ và bảo đảmngày càng tốt hơn Đặc biệt, các thiết chế trong bảo vệ, bảo đảm quyền conngười đang dần được hoàn thiện Đảng, Nhà nước có chính sách đặc biệt bảo

đảm quyền của các nhóm xã hội dễ tổn thương như vấn đề bình đẳng giới,bảo đảm các quyền của phụ nữ, trẻ em, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, ngườikhuyết tật, các nhóm dân tộc thiểu số, người lao động, người cao tuổi…;

Thứ hai: Tuyên truyền quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng,Nhà nước trong giáo dục, đào tạo, nâng cao nhận thức xã hội về quyền conngười, quyền công dân, về thực thi các nghĩa vụ quốc gia đối với các điều ướcquốc tế về quyền con người mà Việt Nam đã tham gia; về kết quả các cuộcđối thoại, hợp tác với các cơ chế của Liên Hợp quốc về nhân quyền, và hợptác quốc tế về quyền con người Việt Nam đã tăng cường và mở rộng chươngtrình giáo dục, đào tạo về quyền con người cho cán bộ của các cơ quan nhànước Nhiều hội thảo, hội nghị liên quan đến quyền con người được tổ chứcvới sự tham gia của đông đảo đại diện các bộ, ngành, các cơ quan nghiên cứu

và cơ sở đào tạo Nội dung giáo dục về quyền con người từng bước được đưavào chương trình dạy học ở các trường phổ thông, lồng ghép vào một số mônhọc chuyên sâu trong các trường đại học có đào tạo chuyên ngành luật TạiHọc viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng về quyền conngười đã trở thành môn học chính thức và bắt buộc trong chương trình đàotạo cao cấp lý luận chính trị Về nghĩa vụ thực thi cam kết quốc tế, trong 9công ước quốc tế cơ bản của Liên Hợp quốc về quyền con người, Việt Nam

đã phê chuẩn, gia nhập 7 công ước, và là một trong những nước tham gia sớmvào nhiều công ước quốc tế về quyền con người, đặc biệt là Công ước vềquyền trẻ em

Thứ ba : Phát hiện, phê phán những hành vi vi phạm pháp luật, vi phạmquyền con người, quyền công dân, quyền làm chủ của người dân Quan điểm,chính sách của Đảng, Nhà nước về tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền conngười, quyền công dân là rõ ràng và nhất quán Báo chí, truyền thông có vaitrò quan trọng trong bảo vệ và đấu tranh trên lĩnh vực quyền con người,

nhưng cũng có thể vi phạm quyền con người do nhiều nguyên nhân khácnhau.

Hiện nay, với sự phát triển của khoa học, công nghệ, báo chí Việt Namphát triển mạnh mẽ cả về số lượng, loại hình, trở thành phương tiện thông tinđại chúng thiết yếu trong đời sống xã hội Báo chí Việt Nam đã tích cực pháthiện, đấu tranh với các hành vi tham nhũng, tiêu cực, các tệ nạn xã hội; truyềntải ý kiến của nhân dân đóng góp xây dựng chính sách, pháp luật, qua đó pháthuy quyền làm chủ của người dân; đấu tranh giữ vững chủ quyền, lãnh thổquốc gia; phản bác các luận điệu sai trái, góp phần củng cố niềm tin của nhândân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ Tuy nhiên, thực tiễn hoạt động báochí thời gian qua vẫn tồn tại một số vấn đề đáng lo ngại như: vi phạm quyền

bí mật đời tư, đăng tải thông tin thiếu chọn lọc, nặng về phản ánh mặt trái,tiêu cực của xã hội; tin, bài giật gân, câu khách; tính trung thực của báo chí bịgiảm sút Do đó, cần nắm vững tính hai mặt của truyền thông, báo chí, pháthuy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực trong bảo vệ, bảo đảm và đấu tranhtrên lĩnh vực quyền con người ở Việt Nam hiện nay

Qua khảo sát chuyên mục Góc nhìn trên báo điện tử Vn.Express trongtháng 10 và tháng 11 năm 2019:

● Về số lượng các tác phẩm, phóng sự báo Vn.Express rất chú trọngđến việc thể hiện tính nhân đạo,quyền con người trong tác phẩm của mình,trong số 6 bài phóng sự được đăng tải thì có 4 bài đề cập đến tính nhânđạo(chiếm 6.67%)

● Bằng những trang viết nhân văn, tác giả đã hướng sự chú ý của côngchúng vào những hoàn cảnh, thân phận éo le, bất hạnh, ngang trái trong cuộcsống, từ đó khơi dậy trong lòng công chúng những tình cảm nhân ái, yêuthương, đùm bọc, che chở Quan trọng hơn sự đồng cảm, đồng điệu của côngchúng với cảm xúc của người viết không chỉ bộc lộ trong quá trình tiếp nhậntác phẩm mà còn được thể hiện bằng hành động cụ thể

b, Mặt hạn chế

Bên cạnh những thành công đã đạt được thì loại hình báo chí vẫn cònbộc lộ một số hạn chế khó tránh khỏi trong khi đề cập đến nguyên tắc tínhnhân đạo:

- Về ngôn ngữ, vẫn còn hiện tượng diễn đạt dài dòng, thiếu mạch lạc.Một số nhà báo lại hơi lạm dụng chất văn học trong tác phẩm làm cho chúngchùng mạch thông tin của bài viết, không định hướng sự chú ý của độc giảvào vấn đề cần đề cập

- Nhiều vấn đề vẫn chưa được sâu sắc, chỉ mang tính phản ánh đơnthuần, thông tin còn nhạt hay mơ hồ trong định hướng, thiếu sức thuyết phục

- Cách trình bày cũng có nhiều hạn chế, việc dùng quá nhiều ảnh minhhọa sẽ gây khó khăn cho người xem, khiến họ không thể nào tập trung vàoviệc đọc nội dung tác phẩm Ngược lại, quá ít hình ảnh minh họa lại khôngthể truyền tải hết ý đồ và mục đích của nhà báo, khiến cho hiệu quả thông tin

bị giảm sút Việc sử dụng những bức ảnh to hay quá nhỏ, hay trình bày ảnhsai vị trí cũng gây khó khăn cho người xem, khiến cho việc tiếp nhận thôngtin bị hạn chế hay bị lệch hướng Đây là điều rất nguy hiểm trong báo chí Vìthế, đòi hỏi con mắt tinh tế, nhạy bén của nhà báo cũng như biên tập viên vàcác designer-corrector

- Thực tế thời gian qua cho thấy, có trường hợp báo chí truyền thôngđưa thông tin sai sự thật được đăng tải, trích dẫn rầm rộ tạo thành làn sóng dưluận ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của người bị hại, song thông tinđính chính, thông tin xử lý sai phạm hay giải pháp bảo vệ khôi phục quyền lợicủa người bị hại lại bị xem nhẹ, không có cơ hội tạo thành làn sóng thông tinnhư thông tin sai sự thật ban đầu

- Tổng kết 15 năm thi hành Luật Báo chí cũng cho thấy, một số cơquan báo chí, truyền thông không thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích mà chạy

theo lợi nhuận với những thông tin giật gân, câu khách, chạy theo thị hiếu tầmthường của một bộ phận công chúng; thông tin thiếu chính xác, sai sự thật,làm tổn hại đến lợi ích đất nước, lợi ích chính đáng của tổ chức, cá nhân.

Vì vậy, trong bối cảnh đó, sứ mệnh của báo chí quan trọng hơn bao giờhết về sự trung thực, khách quan, tôn trọng quyền con người, quyền công dân.Trong môi trường truyền thông số phát triển mạnh mẽ như hiện nay thì điều

đó lại càng quan trọng Báo chí truyền thông thể hiện sức mạnh chính trị-xãhội cũng là đối tượng dễ bị các lực lượng chính trị, các tập đoàn kinh tế haynhững cá nhân có quyền lực địa vị lợi dụng để xâm hại quyền con người, xâmhại đến an ninh, chủ quyền quốc gia, gây mất ổn định xã hội Vì vậy bên cạnhviệc nâng cao nhận thức, cung cấp thông tin cho người dân hiểu về quyền củamình thì việc kiểm soát báo chí, truyền thông theo chuẩn mực mà Luật Báochí đã ban hành là điều cần thiết hiện nay

3 Vấn đề đời tư cá nhân

Quyền bí mật đời tư là một trong những quyền chính đáng của conngười, được thể hiện và khẳng định cụ thể trong luật pháp cũng như các kênhtruyền thông đại chúng

Thiết nghĩ, từ cái riêng mà suy ra cái chung, từ cái riêng mà thấy rõ hơncái chung, nên để thấy được thực trạng của việc thực hiện quy định đảm bảoquyền bí mật đời tư công dân của nhà báo không thể xét toàn bộ các mặt báo

cả về tính thực tế hay tính hạn hẹp của bài báo khoa học Vì thế, lấy một trangbáo cụ thể, một mục nổi bật trên trang báo ấy để từ đó suy ra cái toàn thể làđúng đắn và khả thi

Ngoài ra, nói đến thực trạng, không thể không xét đến mặt ưu điểm vàmặt hạn chế trong việc thực hiện quy định chung của xã hội cũng như phápluật Song, nếu đã nói đến một mục tiêu biểu, được bạn đọc đón nhận thìkhông thể không khẳng định sự nổi trội hơn về những ưu điểm của nó, vì thế,

sẽ đóng góp phần nào lớn hơn cho công tác làm báo của các nhà báo nóichung.

Thực vậy, mục Góc nhìn của báo VnExpress có thể nói là một trongnhững mục ít bài nhất song cũng được đón đọc nhất trên trang báo mạng códanh tiếng này

Một trong các lý do có lẽ là vì nó khai thác đời tư, nhưng không phảiđời tư của những con người nổi tiếng được săn đón mà nhờ những con người

ấy báo chí cũng “nổi” theo Không phải đời tư của những kẻ mà chỉ quanhquẩn việc hôm nay ăn gì mặc gì, hẹn hò với bao nhiêu người, hở bao nhiêutrên sân khấu,

Đó hoàn toàn là một thực tế khác trong mục Góc nhìn Đó là đời tư củanhững con người bần hàn nghèo khổ, những kẻ lam lũ chẳng ai biết mặt biếttên, những con người “vô danh” nhưng là hàng ngàn những con người vôdanh như thế

Lớn nhất thì là câu chuyện những ông quan Quốc hội “Tiến vi bộ, thoái

vi ban, cơ nhỡ lang thang thì về Quốc hội” ( Quốc hội chuyên nghiệp ) đề cậpđến cuộc họp quốc hội gần đây, tự hỏi bao giờ Quốc hội mới là quốc hội củanhững cán bộ chuyên nghiệp chứ không còn là cán bộ chuyên trách

Hay thậm chí còn là đời tư của những người không tên không tuổi, phảitrốn chui trốn lủi nơi đất khách quê người, những “Người đi trồng cần sa”lách vào những con đường hẹp của pháp luật, và của địa lý, mà hàng ngàytrồng cần sa gửi tiền về cho gia đình, lại cũng không biết tiền được chuyển vềbằng cách nào

Các câu chuyện ấy, nếu để mà tách ra riêng rẽ đặt vào trong đời sốngthực, thì hỏi mấy người để ý, lại mấy người phủi tay cho qua? Vậy nhưng lêntrên mặt báo, thì đó là đời tư nhưng lại là đời chung, đời của chung một xã hộiViệt Nam đang trên đà phát triển này

Tính về mặt ưu điểm của mục Góc nhìn thì quả nhiều không biết baonhiêu mà nói, vậy nên tác giả chỉ xin trình bày ra đây những điểm chính yếunhất được coi là ưu điểm của trang này trong việc đảm bảo quyền bí mật đờitư.

Thứ nhất, khi kể câu chuyện thật của một người, những bài trong mụcGóc nhìn thường thay tên nhân vật khi họ không muốn được gọi tên

Đó có thể là nhân vật “anh” trong “Chuyện tay buôn người” đã tặc lưỡi

kể “thỉnh thoảng có vài đứa chết” khi đi buôn người, lại cũng sốt sắng phảnđối khi ông bạn đặt tên cho con mà anh nghĩ là không tốt cho đứa trẻ Conngười, dường như rất đời thường, rất chân chất mộc mạc và thẳng tính ấy, lạicũng chỉ coi con người như món hàng để giao buôn Đó là một người, nhưngcũng là trường hợp của biết bao người khác khi sự lạnh lùng vô tình dần dầnchiếm mất chỗ khuyết của lòng nhân ái Bàn luận về đề tài xoay quanh vụ 39người chết ở Anh, nhà báo Đức Hoàng đưa ra những mẩu chuyện đời tưtưởng là rất bình thường, song bằng lối kể tự nhiên và sâu sắc, bài bình luậnkết lại một điều thấm thía: “ Nhưng đây không thể được nghĩ là một chuyệnbình thường” Dẫu biết rằng sẽ bị anh Nghệ An ấy “thù”, thì có lẽ câu chuyệnthật về một người quen của nhà báo này đã tác động lên suy nghĩ của mộtcộng đồng độc giả Để từ đó xã hội thấy được cái điều cần phải làm về những

vụ vượt biên trái phép thế này, để không còn thờ ơ cho qua coi như một lẽ tựnhiên

Hoặc như anh Bảo trong “Người đi trồng cần sa”, chị “Thu Cúc” trong

“Đường chân trời thì xa” lấy tên một nhân vật của phim “Thu Cúc đi kiện”,chị “Xuân” ở “Luật bất thành văn”, “người mẹ nghèo quê Nam Định” của

“Mẹ của giang hồ” Tựa như bài thơ “Đất nước”, “không ai nhớ mặt đặt tên”nhưng họ là những người của đất nước, những nạn nhân của nghèo, khó, củanhững chính sách và cách quản lý sai lầm

Kể chuyện đời tư của người khác, dù họ có cho phép hoặc thậm chí họcũng chẳng biết đâu, nhưng không phải vì mục đích lợi nhuận thuần túy, mà

vì lợi ích của cộng đồng, cũng vì lợi ích của chính họ

Nếu không có báo chí kể chuyện đời tư thì làm sao người ta có thể biếtđến hình ảnh hơn chục “cán bộ chủ chốt” ngồi co cụm lại một góc để trongmột hội thảo nước ngoài vì chẳng nghe được người ta nói gì, rồi anh cán bộ Aban đầu thì tích cực ôn tiếng anh, sau lại quên gần hết phải nhờ bổ túc, chỉ vìkhông có môi trường nói? Đó là tiếng nói phản ánh cái sai của chính sách, để

từ đó thấy được thế nào là những đề án trên trời

Cũng như thế trong “Lương tri của rượu bia” phản biện nội dung luậtcấm rượu bia của những thành viên Quốc hội bằng việc dẫn ra một anh P ởtận bên Úc bị phạt 1200 đô la Úc cùng 6 tháng giam bằng lái xe Quả thực,người ta không biết đó có phải là câu chuyện thật không, tựa như những câuchuyện vỉa hè được văn chương hóa trên mặt báo, nó có thể đúng hoặc sainhưng đó là câu chuyện của người dân, chuyện của bao người diễn ra hàngngày hàng giờ mà nếu không có những con người ấy thì làm sao có chínhquyền, có Nhà nước để mà ngày ngày đòi thuế rồi đi xe biển xanh?

Có thể thấy, đó là tính chất của báo chí nói chung trong việc kể chuyệnđời tư, là một cách mà mục Góc nhìn nói riêng đảm bảo quyền bí mật đời tưcho công dân mà vẫn phản ánh được sâu sắc các khía cạnh của xã hội - ẩndanh người được nhắc đến

Thứ hai, giả sử có nói tên thật thì các nhà báo bao giờ cũng cần có sựđồng thuận của nhân vật trong tác phẩm báo chí

Điển hình như những lời tâm sự của bà Vũ Thị Ánh - chủ nhà hàngPanorama ở đèo Mã Pì Lèng, xã Mèo Vạc Trong hai luồng ý kiến phá bỏhay cải tạo khu nhà hàng 6 tầng, báo chí không thể bỏ qua tiếng nói của chủnhà hàng cũng như lợi ích của người dân nơi ấy Tâm sự và hình ảnh bà đượcthuật lại:” Chủ nhà hàng rơi nước mắt kể, trước kia đây là mảnh đất hoang,

chỉ có sỏi đá, không trồng được cây cối gì Từ khi đặt viên đá đầu tiên làmmóng nhà, đến khi công trình hoàn thành là những ngày bà cực nhọc và mất

ăn, mất ngủ

Tâm nguyện của bà là muốn thu hút thêm nhiều khách du lịch đến đây,cho "người dân địa phương đỡ khổ" Ngoài ra, giám đốc sở Xây dựng cũngđược nhắc đến, với cái “than thở” có phần nhẹ nhàng hơn

Hoặc như câu chuyện của ông Phạm Văn Thìn - người đầu tiên trìnhbáo có con gái Trà My mất tích trong “Người đi trồng cần sa” Đương nhiên,những chuyện này thì đọc báo ai cũng biết đến ông, và hẳn phải là minhchứng rõ ràng cho việc dùng đời tư của nhân vật, dù có thể ảnh hưởng đến lợiích của ông nếu ông bị cấu thành tội hợp tác buôn người Nhưng ông cũng lànạn nhân, con gái ông là nạn nhân đang mất tích Vậy mới nói, đó là tính haimặt của một quy định, phụ thuộc vào tính tự nguyện của người được nhắc đến

để xem xét có xâm phạm đời tư của họ hay không Và, những điều nhắc đếnnày không chỉ giúp ông Thìn tìm con gái, mà còn hơn thế nữa, là dẫn chứng

để cảnh tỉnh những người khác về việc vượt biên trái phép, đồng thời thể hiệnquan điểm của nhà báo

Cũng được nhắc đến tên trong “ Bản sắc Sài Gòn”, Nick Van Mead làmột phóng viên người Anh, có quan điểm khách quan về sự phôi phai củanhững nét văn hóa xưa nơi Sài Gòn Hay câu chuyện anh đang ăn bát mì vịttiềm thì gặp ngay cướp, may nhờ chủ quán mà thoát nạn

Đó là những câu chuyện vụn vặt, những tâm sự chân thật của nhữngcon người thật, được dẫn ra tên trên báo, nhưng có lẽ độc giả không khó đểnhận ra dường như có một nét tương đồng nào đó giữa họ và những kẻ “vôdanh” Để từ đó, ta thấy được sự khéo léo của các nhà báo đưa đời tư củacông dân vào, không chỉ vì lợi ích của họ, mà còn vì lợi ích của cộng đồng

Thứ ba, một điểm đặc biệt trong mục Góc nhìn là các nhà báo còn đưa

cả đời tư của mình vào, dù điều đó có thể ảnh hưởng đến cách nhìn của độcgiả về họ, hay lợi ích của họ

Đó là câu chuyện của nhà báo Hoàng Minh Trí trong “Mẹ của gianghồ” khi từ nhỏ ông đã đi trộm cắp vặt ở Hà Nội, để rồi bây giờ lấy ví dụ ấy

mà phản ánh việc phạm tội của thanh niên hiện nay, điển hình như Khá

“bảnh”

Hoặc đó là những câu nói mang đầy tính cá nhân của nhà báo ĐứcHoàng khi kể chuyện gia đình mất nước: “Nhà tôi vừa trải qua một cơn căngthẳng vì ông con học cách nhà máy Rạng Đông đúng một cây số, giờ lại thêmmàn đi tích trữ nước đóng chai” rồi “Cho dù là hôm nay bạn có đang uấtnghẹn khi nghĩ đến việc mình đã uống nước mấy ngày, nay mới được thôngbáo là "không nên uống", Những câu nói ấy giống như một lời phàn nàn ởmột quán nước vỉa hè, hơn là của những nhà báo nổi tiếng trên những trangbáo được nhiều người xem nhất Song, có lẽ cũng bởi cái rất đời ấy mà báochí mới thực sự hoàn thành trách nhiệm của mình như là phương tiện, diễnđàn của dân chúng Báo chí sinh ra để phục vụ cộng đồng, chứ không phảinhững điều viển vông, nên vì thế mà có những câu chuyện đời tư như thế

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm sẵn thấy, mục Góc nhìn củaVnExpress cũng có một số hạn chế, cũng trong việc thực hiện quyền bí mậtđời tư Như một lời tự thú của chính nhà báo Đức Hoàng: “Có thể anh sẽ thùtôi vì kể chuyện kiểu này” khi kể chuyện về công việc phạm pháp của anhbạn Đương nhiên, đây cũng chỉ dừng lại ở sự “thù”, vì nó là chuyện khôngphải của những người nổi tiếng Ngoài ra, cũng vì giấu tên, đổi họ nên nhữngbài bình luận này có thể không được khẳng định về tính chính xác của nó.Song, hạn chế này hẳn là sẽ được khắc phục qua cách kể chuyện thuyết phục

và cuốn hút của tác giả, vì ngôn ngữ rất thật, rất gần với đời sống của mỗingười dân

Tóm lại, bên cạnh những khuyết điểm, ta không thể nào không khẳngđịnh những thành tựu của các bài báo mục Góc nhìn báo VnExpress trongviệc đảm bảo quyền bí mật riêng tư công dân, không làm tổn hại danh dự,nhân phẩm, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân Để rồi, từ vô vàn nhữngcuộc đời thường ấy của xã hội mà mục Góc nhìn đã thành công không chỉ vềmặt kinh tế đơn thuần, mà còn trong mặt tư tưởng, từ đó khơi gợi lên một điều

gì đó như là sự “khó chịu” nơi độc giả, “khó chịu” trước những sai phạm vàbất công của xã hội, trước những lợi ích bị xâm phạm của vô vàn số phận vôdanh, như lời kết của “Độc quyền nước sạch”: “Việc nhận thức sự khó chịu

đó, là bước đầu tiên để nghĩ về việc ta có thể làm gì hơn với các quan hệ kinh

tế kiểu này.”

NGUYÊN NHÂN CỦA TÌNH TRẠNG VI PHẠM QUY ĐỊNH THỨ TƯ CỦA 10 ĐIỀU QUY ĐỊNH ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP NGƯỜI LÀM BÁO VIỆT NAM VÀ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC

I Nguyên nhân

Việc vi phạm quy định thứ tư nói riêng, quy định đạo đức của nhà báonói chung xuất phát từ nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quan

1 Nguyên nhân khách quan

- Do lợi ích kinh tế, mặt trái của cơ chế thị trường

Từ khi đất nước mở cửa, bên cạnh những mặt lợi trong phát triển kinh

tế, cải thiện đời sống của nhân dân, thì việc chạy theo lợi ích kinh tế, coi đồngtiền là mục đích tối thượng đã khiến nhiều nhà báo sa ngã trên con đường đạođức của mình Trong một khảo sát về đạo đức báo chí của nhà báo NguyễnThị Trường Giang, lý do này được đối tượng công chúng coi là nguyên nhânlớn nhất (chiếm 86,7% số người được hỏi)

Hơn nữa, thu nhập thấp cũng là nguyên cớ cho việc vi phạm quy tắcđạo đức về tính nhân văn, quyền con người của nhà báo Chính lợi ích kinh tế

đã đẩy xa những lương tâm ngòi bút khỏi nguyên tắc nhân văn của nhà báonhư thế

- Sự thiếu hoàn thiện của cơ chế

Nếu như cơ chế có những quy định cụ thể và chặt chẽ về việc quy tráchnhiệm của người lãnh đạo, quản lý các đơn vị báo chí; việc tự từ chức, cáchchức khi để xảy ra sai sót; hay kịp thời tiến hành công tác bồi dưỡng và tậphuấn về đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ những người làm công tác báo chí,thì tin chắc rằng việc vi phạm đạo đức nghề báo sẽ được hạn chế một cáchtriệt để

- Sự thúc bách về tính nhanh nhạy của thông tin

Ngoài những nguyên nhân trên, việc phát triển của mạng xã hội cũngnhư các phương tiện truyền thông đại chúng khác đòi hỏi thông tin báo chí,đặc biệt là tin tức trên báo mạng điện tử cần phải đề cao sự nhanh nhạy Tuynhiên, khi xét mục Góc nhìn của báo Vn Express ta không thấy rõ ràngnguyên nhân này bởi riêng mục này không đề cao tốc độ tin tức, mà là tínhnhân văn trong báo chí.

2 Nguyên nhân chủ quan

Thiếu bản lĩnh chính trị vững vàng, nhà báo thiếu tu dưỡng rèn luyệnđạo đức và thiếu kiến thức cơ bản về báo chí Trong việc đảm bảo tính nhânvăn, quyền con người, quyền về đời tư cá nhân, trách nhiệm của nhà báo có lẽ

là lớn nhất Vì thiếu bản lĩnh chính trị, nhà báo dễ dàng đánh mất lý tưởng,không xác định được con đường đúng đắn cho ngòi bút, dẫn đến việc chệchhướng đi trong tình người

Ngoài ra, Đảng ta đã nhận định vì thiếu tu dưỡng, rèn luyện đạo đức màmột bộ phận cán bộ, đảng viên đã sa đọa về đạo đức và lối sống Đây có lẽ là

lý do lớn nhất để nhà báo quên đi “tính người” trong các bài viết của mình

Bên cạnh đó, vì chưa đủ kiến thức hiểu biết cơ bản nên nhà báo có thểsai lầm trong việc vi phạm, điển hình như vi phạm quyền con người, quyền bímật đời tư

tự chuyển của những người làm báo Có thể nêu lên một số giải pháp cơ bảnsau:

● Thứ nhất, mỗi nhà báo cần ra sức tự giáo dục, tự tu dưỡng đạo đứccách mạng, nâng cao nhận thức về việc đảm bảo tính nhân văn, quyền conngười trong hoạt động báo chí nói riêng Nhìn chung, đạo đức là nguồn nuôidưỡng và phát triển con người, như gốc của cây, ngọn nguồn của suối Chăm

lo cái gốc, cái nền tảng ấy là công việc thường xuyên của mỗi nhà báo Đạođức cách mạng là do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà củng cố, pháttriển Nếu lơi lỏng việc tu dưỡng đạo đức cách mạng, dù chỉ là giây phút thìnhà báo có thể trở nên hư hỏng, trở thành kẻ có tội với Đảng, với dân, vớinước Nội dung tu dưỡng đạo đức của nhà báo là: phải có lý tưởng, phải xâydựng một thái độ chính trị đúng đắn, phải thực hành những chuẩn mực đạođức cơ bản của con người Việt Nam mới (đó là trung với nước, hiếu với dân,cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư, yêu thương con người, tinh thần quốc

tế trong sáng) Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là conđường tu dưỡng đạo đức của mỗi nhà báo Việt Nam Nhà báo lão thànhHoàng Tùng đã nhận xét: “Bác Hồ viết báo có mục đích rõ ràng, không nhằmkiếm sống hoặc mưu cầu danh lợi mà sẵn sàng chấp nhận tai họa, phục vụ sựnghiệp giải phóng nhân dân ta”

● Thứ hai, tăng cường công tác giáo dục, quản lý nhà báo của các cơquan báo chí Cơ quan báo chí là tập thể chuyên môn nối liền nhà báo với xãhội Lao động của nhà báo là lao động cá nhân nhưng luôn gắn với tập thểchuyên môn và sản phẩm của nhà báo là sản phẩm của tập thể Vì thế, cơquan báo chí là nơi nuôi dưỡng, là môi trường báo chí lành mạnh, rèn luyệngiáo dục và quản lý các nhà báo

● Thứ ba, tạo môi trường thuận lợi cho đạo đức nghề báo nói chung,quy định thứ tư nói riêng phát triển Đời sống báo chí không tách rời đời sống

xã hội Sự phát triển của báo chí gắn kết với sự phát triển của xã hội Muốn cómột đời sống báo chí lành mạnh, trước hết phải có một xã hội “công bằng,dân chủ, văn minh” Do vậy, cần có chế độ chính sách tiền lương, phụ cấp

nghề nghiệp, khen thưởng, vinh danh phù hợp để nhà báo có điều kiện sống,điều kiện làm việc, điều kiện phát triển tài năng ngăn ngừa sự vi phạm đạođức, hạn chế những tiêu cực nảy sinh Đồng thời phải xây dựng cho được môitrường báo chí chuyên nghiệp, nền báo chí chuyên nghiệp để có được nhữngnhà báo tác nghiệp với tính chuyên nghiệp cao

● Thứ tư, sửa đổi, bổ sung Luật Báo chí và tăng tính quy định về đạođức nghề báo Công cuộc đổi mới đất nước trong thời kỳ hội nhập quốc tếđang đặt ra nhiều vấn đề lớn về kinh tế - xã hội cần nhận thức, cần điều chỉnhcho phù hợp Báo chí là lĩnh vực không nằm ngoài những biến đổi đó trongquá trình hoạt động Đặc biệt, tính nhân văn, quyền con người, quyền bảo vệđời tư cá nhân đang có nhiều diễn biến phức tạp trong báo giới Vì vậy, việcsửa đổi, bổ sung luật báo chí, tăng hiệu lực của các văn bản quy định về đạođức nghề báo là hết sức cần thiết

● Thứ năm, tăng cường sự giám sát của xã hội đối với đội ngũ nhà báo.Cùng với sự quản lý, kiểm tra của cơ quan chủ quản đối với các nhà báo nhưluật định thì sự tham gia giám sát của xã hội đối với đội ngũ nhà báo là yếu tố

có sự tác động mạnh mẽ đến đạo đức người làm báo Nâng cao đạo đức nghềbáo trong điều kiện hiện nay ở nước ta đang thu hút sự quan tâm của toàn xãhội, trở thành vấn đề có ý nghĩa thiết thực, sâu sắc Việc đề xuất một số giảipháp thiết thực nhằm nâng cao đạo đức nghề báo là đòi hỏi cấp bách Trongcác giải pháp ấy, tự tu dưỡng đạo đức của người làm báo, nhận thức của nhàbáo có vai trò quyết định

KẾT LUẬN

Có thể nói, vấn đề nhân văn, quyền con người và đời tư cá nhân nhânhoạt động báo chí là vô cùng cần thiết và cấp bách Dường như khi báo chíngày càng phát triển, nhu cầu thông tin của công chúng ngày càng cao thì tínhnhân văn, đời tư cá nhân và quyền con người đang bị lơ là ít nhiều Đây làmột việc nguy hiểm vì nó có thể gây ảnh hưởng rất xấu đến nền báo chí nước

ta Để có thể phòng tránh, đấu tranh và ngăn chặn được thực trạng này, mỗinhà báo cần phải nêu cao ý thức trách nhiệm cũng như cái Tâm của mình vớinghề báo Bên cạnh đó cần đẩy mạnh vai trò của cơ quan chức năng và nhữngngười lãnh đạo trong lĩnh vực báo chí Đối với các sinh viên đang theo họccác chuyên ngành báo chí cần phải nghiêm túc rèn luyện, học tập ngay từ khicòn ngồi trên ghế nhà trường Bởi đây là những nhân tố quan trọng, là tươnglai của nền báo chí nước nhà, nên cần được hướng dẫn và đào tạo một cáchbài bản, chuyên nghiệp để không mắc phải những sai lầm trong quá trìnhhành nghề về sau

BÀI TẬP NHẬN THỨC CÁ NHÂN SAU KHI NGHIÊN CỨU MÔN HỌC PHÁP LUẬT VÀ ĐẠO ĐỨC BÁO CHÍ - TRUYỀN THÔNG

I Lê Hồng Trang

Học phần Pháp luật và đạo đức báo chí truyền thông là một trongnhững học phần quan trọng, làm nền tảng cho việc xây dựng hiểu biết củasinh viên ngành báo chí về pháp luật nói chung, pháp luật báo chí truyềnthông nói riêng, cũng như trau dồi đạo đức nghề báo cho sinh viên, tạo cơ sởcho những môn học tiếp theo

Trong học phần này chia ra làm 3 phần lớn: Pháp luật và đạo đức xuấtbản; Pháp luật và đạo đức quảng cáo; Pháp luật và đạo đức báo chí

1 Pháp luật và đạo đức xuất bản

Trong phần pháp luật và đạo đức xuất bản, sinh viên được nghiên cứumột số vấn đề lý luận và thực trạng hoạt động xuất bản ở Việt Nam hiện nay,cũng như pháp luật xuất bản, quyền tác giả và các quyền liên quan

1.1 Một số vấn đề lý luận về hoạt động xuất bản

Xuất bản là việc phổ biến văn học, âm nhạc, hoặc thông tin Đây làhoạt động cung cấp thông tin cho công chúng Trong một số trường hợp, cáctác giả có thể là nhà xuất bản của riêng họ, nghĩa là người khởi tạo và pháttriển nội dung đồng thời cũng là người cung cấp phương tiện để phân phối vàhiển thị nội dung của họ Ngoài ra, từ "nhà xuất bản" có thể đề cập đến cả một

cá nhân lãnh đạo một công ty xuất bản hoặc một nhà xuất bản và một cá nhân

xuất bản vi mô, trang web, blog, nhà phát hành trò chơi video và những thứtương tự.

Xuất bản bao gồm các giai đoạn phát triển sau: mua lại, chỉnh sửasao chép, sản xuất, in ấn (và tương đương điện tử của nó), tiếp thị và phânphối

Xuất bản cũng quan trọng như là một khái niệm pháp lý:

- Như quá trình đưa ra thông báo chính thức cho thế giới về một ýđịnh quan trọng, ví dụ, kết hôn hoặc phá sản

- Là điều kiện tiên quyết thiết yếu để có thể tuyên bố phỉ báng; đó là,tội phỉ báng phải được công bố/xuất bản

- Đối với mục đích quyền tác giả, nơi có một sự khác biệt trong việcbảo vệ công trình đã xuất bản và chưa được xuất bản

Có hai mô hình kinh doanh cơ bản trong xuất bản sách:

- Các nhà xuất bản truyền thống hoặc thương mại: Không thu phí tácgiả để xuất bản sách của họ, đối với một số quyền nhất định để xuất bản tácphẩm và trả tiền bản quyền cho sách được bán

- Tự xuất bản: Tác giả phải đáp ứng tổng chi phí để có được cuốn sáchđược xuất bản Tác giả thường giữ toàn quyền, còn được gọi là xuất bản phùphiếm

1.2 Hoạt động xuất bản ở Việt Nam hiện nay

- Việt Nam hiện nay có 61 nhà xuất bản Trong đó, phân loại:

+ Theo hình thức Hành chính, NXB trung ương(49), NXB địaphương(12)

+ Theo mô hình xuất bản, có NXB sự nghiệp và Doanh nghiệp Đảng

và Nhà nước ta chỉ đạo, chủ trương đến năm 2021 sẽ có xu hướng, nỗ lựcchuyển hết thành mô hình NXB sự nghiệp

+ Theo chức năng, nhiệm vụ: NXB chuyên ngành (64%), NXB tổnghợp (36%)

- Liên kết trong hoạt động xuất bản: Trong hoạt động xuất bản có 3khâu: Tổ chức bản thảo; Biên tập bản thảo; In, phát hành, tỏng đó luật Xuấtbản 2012 quy định được liên kết xuất bản ở khâu thứ nhất và thứ ba

- Những lỗi điển hình trong biên tập bản thảo: Trong biên tập bản thảo

có thể có lỗi nội dung và lỗi hình thức

+ Về nội dung, nhiều NXB đã có những lỗi như: Lỗi chính trị; sai kiếnthức; nội dung dung tục, nhạy cảm

+ Về hình thức: Bìa xấu; Minh hoạt bìa không đẹp; Bìa sách chưachính xác; Font chữ rối mắt; Bìa sách gây tranh cãi về vi phạm bản quyền

Cụ thể như:

Trong biên tập sách có nhận xét “Đội ngũ biên tập sách ở các NXBhiện nay phải nói là quá kém” - ông Nguyễn Quang Thiều, Phó Chủ tịch HộiNhà văn Việt Nam, khẳng định BTV lẽ ra cần có trình độ cao hơn hẳn ngườidịch sách, người viết sách để đánh giá, thẩm định, cho nên họ chẳng khác nàochuyên viên, hay nói cách khác chính là các “bà đỡ” mát tay cho tác phẩm.Thế nhưng, hiện chỉ có các NXB lớn và các công ty sách lớn, như NXB Thếgiới, NXB Trẻ, NXB Phụ nữ, Công ty Văn hóa Truyền thông Nhã Nam, Công

ty Sách Quảng Văn… mới có thể tuyển dụng nhiều BTV cho hầu hết cácmảng sách và có phân chia phòng ban: Ban biên tập (BBT) văn học, BBTngoại văn, BBT sách thiếu nhi, BBT sách khoa học

Hiện trạng phổ biến là nhiều NXB chỉ có khoảng 10 BTV và phâncông nhau “canh cửa” tất cả các mảng sách Trong khi đó, chưa xét tới số đầusách do NXB tự khai thác, tổ chức, lượng sách đưa lên xin cấp phép từ cácđối tác là cá nhân và các công ty sách cũng đã lên tới hàng mấy trăm đầu sáchmỗi tháng Chính vì vậy, các BTV của NXB làm việc quá tải khi phải nhận

đọc, biên tập quá nhiều đầu sách thuộc các mảng khác nhau, nên tình trạng saisót trong nhiều ấn bản trở nên quá… bình thường; thậm chí, mỗi năm xảy rahàng trăm “thảm họa” sách.

Như vậy, trong việc biên tập bản thảo, một trong những khâu quantrọng nhất của quá trình xuất bản, cũng như trong hoạt động xuất bản, các nhàxuất bản cần chú ý không thương mại hóa việc xuất bản, hiểu rõ nhu cầu độcgiả, tác giả, đồng thời cần chính xác, tỉ mỉ, cẩn thận

Thiếu kiến thức và thiếu khả năng phân tích nên BTV của NXB Vănhọc, người chịu trách nhiệm biên tập cuốn sách “Cuộc đời và sự nghiệpNSND Phùng Há, nhà Nam Bộ học Sơn Nam” do Nguyễn Thanh Nhã sưutầm và biên soạn (NXB Văn học ấn hành năm 2011, thuộc ấn phẩm sách liênkết với tư nhân) đã dễ dàng bỏ qua những đoạn ngớ ngẩn, sai sót về sử liệukhi tác giả viết về NSND Phùng Há rằng: “Cô đến với cách mạng từ độ tuổithanh xuân Cô đã sinh hoạt trong tổ chức Công hội đỏ của Xí nghiệp Ba Son,nơi cố Chủ tịch Tôn Đức Thắng hoạt động trước khi làm thủy thủ tàu chiếnPháp” NSND Phùng Há sinh năm 1911, còn Công Hội đỏ thành lập năm

1921 Vậy độ tuổi thanh xuân của NSND Phùng Há lúc tham gia Công hội đỏ

là bao nhiêu?! Công hội đỏ do Chủ tịch Tôn Đức Thắng thành lập trước khi bịbắt đi làm thủy thủ trên tàu chiến Pháp sao?!

“Mật mã Da Vinci” bản dịch của Đỗ Thu Hà một thời bị dư luận xônxao lên án vì để lại cả “rừng” lỗi “Kẻ trộm sách” của Markus Zusak cũng làbản dịch tốt nhưng các tranh minh hoạ để xảy ra một số sai sót mà nếu BTV

đủ tầm thì đã nhìn ra điều đó Tác phẩm kinh điển “Iliad và Odyssey” đã bị

“Trung Quốc hóa” với những đoạn đối thoại tràn ngập các danh xưng “đạitỷ”, “ngu đệ”, “bỉ nhân”, “ngô bối”, “tiểu điệt”, “hiền huynh”… Nhiều tácphẩm dịch của Cao Việt Dũng gây tranh cãi cho dù cái tên dịch giả này vẫnrất sáng giá trong làng dịch thuật Việt Nam Hồi năm 2012, bộ sách khoa học

“Why” do First News Trí Việt hợp tác xuất bản vừa họp báo ra mắt đã phải tự

đình bản, thu hồi vì lỗi dịch thuật liên quan đến những kiến thức khoa học.Giá như có được cặp mắt tinh tường, cái đầu sáng suốt của BTV giỏi nghề canthiệp thì chắc chắn đã hạn chế những sản phẩm “lỗi” này.

Như vậy, trong quá trình biên tập, làm nhiệm vụ của người “canh cửa”,các nhà xuất bản cần tránh việc thương mại hóa xuất bản, hiểu rõ nhu cầu độcgiả, tác giả, cũng như người biên tập cần chính xác, cẩn thận, tỉ mỉ

1.3 Luật Xuất bản 2012

Luật Xuất bản 2012 có 6 chương, 54 điều Các chương gồm:

- CHƯƠNG I: NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG

- CHƯƠNG II: LĨNH VỰC XUẤT BẢN

- CHƯƠNG III: LĨNH VỰC IN XUẤT BẢN PHẨM

- CHƯƠNG IV: LĨNH VỰC PHÁT HÀNH XUẤT BẢN PHẨM

- CHƯƠNG V: XUẤT BẢN VÀ PHÁT HÀNH XUẤT BẢN PHẨMĐIỆN TỬ

- CHƯƠNG VI: ĐIỀU KHOẢN THI HÀNH

Trong Luật Xuất bản 2012 cần chú ý chương 1 và chương 2, trong đóđiều 10 và điều 23 cần chú ý

1.4 Quyền tác giả, quyền liên quan

Trong Luật sở hữu trí tuệ sửa đổi, bổ sung 2019, quyền tác giả vàquyền liên quan được quy định rõ trong chương II của Luật này

Tuy nhiên vẫn có nhiều vi phạm liên quan đến quyền tác giả và quyềnliên quan trong hoạt động xuất bản, ví dụ như vụ việc của tác giả Thần ĐồngĐất Việt - Lê Linh và công ty Phan Thị

Theo đó, kết quả xử lý cuối cùng vào sáng 3/9, TAND TP HCM đãtuyên không chấp nhận kháng cáo của Công ty Phan Thị và bà Phan Thị Mỹ